ҚР Денсаулық сақтау министрлігі | Министерство здравоохранения РК ⚜️
9.95K subscribers
18.7K photos
1.6K videos
28 files
4.36K links
Официальный telegram-канал Министерства здравоохранения РК
Download Telegram
💵ЖЕДЕЛ ЖӘРДЕМГЕ АРНАЛҒАН БЕЙНЕЖЕТОНДАР: АСТАНА МЕН АЛМАТЫДА ПИЛОТТЫҚ ЖОБА БАСТАЛДЫ

▫️Астана мен Алматыда жедел медициналық жәрдем фельдшерлеріне арналған смарт-бейнежетондарды енгізу бойынша пилоттық жоба басталды. Бұл жоба медицина қызметкерлерінің шақыртуларға шығу кезіндегі қауіпсіздігін арттыруға бағытталған және шабуылдар, жанжал жағдайлар және қызметтік міндеттерін орындау кезінде агрессия көріністері жағдайында оларды заңды қорғауды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

🔥Жүйе әзірге екі қалада жедел жәрдем ұйымдарында пилоттық режимде жұмыс істейді. Бейне жетондарда SOS батырмасы, геолокация функциясы және ауысым аяқталғаннан кейін жазбаларды автоматты түрде алу мүмкіндігі бар. Барлық құрылғылар қорғалған орталықтандырылған басқару жүйесіне қосылған. Іске қосылған сәттен бастап бейнежазбалар 3000-нан астам жедел жәрдеммен бірге қолданылды.

«Біздің дәрігерлердің қауіпсіздігі - біздің сөзсіз басымдығымыз. Біз жер бетіндегі нақты мәселелерді шешетін цифрлық технологияларды дәйекті түрде енгізіп жатырмыз. Смарт бейнежетондар - бұл медицина қызметкерлерінің қауіпсіздік деңгейін арттыратын және денсаулық сақтау жүйесіне деген сенімділікті нығайтатын практикалық құрал. Бұл пилоттық жоба технологияның адамдар — дәрігерлер мен пациенттердің мүддесі үшін қалай тиімді жұмыс істей алатынын көрсетеді», -деді Денсаулық сақтау вице-министрі Ербол Оспанов.


📢«Қазақтелеком» АҚ Басқарма төрағасы Бағдат Мусиннің айтуынша, смарт-бейнежетондар тек цифрлық шешім емес. Бұл қауіпсіздікті, ашықтықты және заңды қорғауды қамтамасыз ететін технология. Ол фельдшерлерге ғана емес, пациенттерге де көмек кәсіби және барлық құқықтарды сақтай отырып көрсетілетініне сенімділік береді, деп санайды ол.

1️⃣Жүйенің толыққанды жұмыс істеуі үшін жабдықты баптау аяқталды және қызметкерлерге нұсқау берілді. ІІМ Жедел басқару орталығымен Интеграция аяқталды. SOS сигналы мен бейне сигналы автоматты түрде ІІМ жүйесіне беріледі.

2️⃣Пилоттық кезеңнің қорытындысы бойынша технологияны еліміздің басқа өңірлеріне енгізу мүмкіндігін қарастыру жоспарлануда. Жоба Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің қолдауымен, «Қазақтелеком» АҚ және Samsung компаниясының техникалық орындауымен іске асырылуда.

3️⃣Жергілікті атқарушы органдардың деректеріне сәйкес, 2019-2023 жылдар аралығында Қазақстанда қызметтік міндеттерін атқару кезінде 158 медицина қызметкері зардап шекті. Оның ішінде 2022 жылы — 46, 2023 жылы — 80, ал 2024 жылы-12 шабуыл тіркелді.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍2
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
💰ВИДЕОЖЕТОНЫ ДЛЯ СКОРОЙ ПОМОЩИ: В АСТАНЕ И АЛМАТЫ СТАРТОВАЛ ПИЛОТНЫЙ ПРОЕКТ

▫️В Астане и в Алматы стартовал пилотный проект по внедрению смарт-видеожетонов для фельдшеров скорой медицинской помощи. Данный проект направлен на повышение безопасности медицинских работников при выездах на вызовы и позволит обеспечить их юридическую защиту в случаях нападений, конфликтных ситуаций и проявлении агрессии при исполнении служебных обязанностей.

🔥Система работает в пилотном режиме в организациях скорой помощи пока в двух городах. Видеожетоны оснащены кнопкой SOS, функцией геолокации и автоматической выгрузкой записей по окончании смены. Все устройства подключены к защищенной системе централизованного управления. С момента запуска видеожетоны использовались при сопровождении более 3 000 выездов скорой помощи.

«Безопасность наших медиков — это наш безусловный приоритет. Мы последовательно внедряем цифровые технологии, которые решают реальные задачи на местах. Смарт-видеожетоны — это практический инструмент, повышающий уровень безопасности медицинских работников и укрепляющий доверие к системе здравоохранения. Этот пилотный проект демонстрирует, как технологии могут эффективно работать в интересах людей — и медиков, и пациентов», — подчеркнул вице-министр здравоохранения Ербол Оспанов.


📢По словам председателя правления АО «Казахтелеком» Багдата Мусина, смарт-видеожетоны — это не просто цифровое решение. Это технология, которая обеспечивает безопасность, прозрачность и юридическую защищенность. Она помогает не только фельдшерам, но и даёт пациентам уверенность в том, что помощь будет оказана профессионально и с соблюдением всех прав, считает он.

1️⃣Для полноценной работы системы была завершена настройка оборудования и проведен инструктаж персонала. Интеграция с Центром оперативного управления МВД завершена. Сигнал SOS и видеосигнал автоматически передаются в систему МВД.

2️⃣По итогам пилотного этапа планируется рассмотреть возможность внедрения технологии в других регионах страны. Проект реализуется при поддержке Министерства здравоохранения Республики Казахстан, техническом исполнении со стороны АО «Казахтелеком» и компании Samsung.

3️⃣Согласно данным местных исполнительных органов, в период с 2019 по 2023 годы в Казахстане при исполнении служебных обязанностей пострадали 158 медицинских работников. Из них, в 2022 году — 46, в 2023 году — 80, а в 2024 году — было зафиксировано 12 случаев нападений.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍3👏1
🏥 ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ МИНИСТРЛІГІ АЛДАҒЫ ЕКІ ЖЫЛДА 500-ДЕН АСТАМ КЛИНИКАЛЫҚ ХАТТАМАНЫ ҚАЙТА ҚАРАЙТЫН БОЛАДЫ

Денсаулық сақтау министрлігі 2025–2026 жылдары халыққа медициналық көмектің сапасын, қауіпсіздігін және тиімділігін арттыру мақсатында 500-ден астам клиникалық хаттаманы өзектендіруді жоспарлап отыр.

📋 2013 жылдан бастап елде диагностика, емдеуді, медициналық оңалтуды және паллиативтік көмекті қамтитын 1133 клиникалық хаттама жұмыс істейді.

2018 жылға дейін клиникалық хаттамаларды әзірлеу, қайта қарау және сараптау Ұлттық ғылыми денсаулық сақтауды дамыту орталығының (ҰҒДСДО) үйлестіруімен бірыңғай регламент бойынша мемлекеттік тапсырманың шеңберінде жүзеге асырылды. Алайда, қызметтің бұл түрін бәсекелестік ортаға — бейінді медициналық қауымдастықтарға, ғылыми-зерттеу институттарына, ұлттық орталықтар мен медициналық жоғары оқу орындарына бергеннен кейін құжаттардың бірыңғай үйлестірілуі мен сапасы жоғалды.

⚠️ Осылайша, 2022 жылы әзірленген 90 хаттаманың 46-сы (51%), 2023 жылы — 180-ден 45-і (25%), ал 2024 жылы — 180-ден 9-ы (5%) мақұлданды.

Осыған байланысты 2024 жылғы желтоқсанда ҚР Денсаулық сақтау министрлігі клиникалық хаттамаларды әзірлеу және қайта қарау қағидаларына өзгерістер енгізді. Жаңа редакция барлық кезеңдерді өткізу мерзімдерін, аурулардың басымдылығын, КХ құрылымы мен мазмұнына қойылатын талаптарды реттейді, сондай-ақ диагностика мен емдеудің негізгі және қосымша әдістеріне саралауды енгізеді.

🔷Сонымен қатар, 2024 жылы 543 қолданыстағы клиникалық хаттамаға, сондай-ақ ең көп қолданылатын және ресурстарды қажет ететін 70 КХ-ға ауқымды ревизия жүргізілді. Талдау нәтижелері бойынша 430 хаттаманы қайта қарау кестесі бекітілді: 2025 жылы — 230, 2026 жылы — 200. Әрбір хаттамаға жауапты ғылыми ұйымдар мен медициналық жоғары оқу орындары бекітілген.

2025 жылғы 1 желтоқсанға дейін қағидаларды қосымша жетілдіру жөніндегі жұмыс аяқталады, оның ішінде:
• КХ типтік құрылымын орнату;
• медициналық қызметтердің сапасы жөніндегі бірлескен комиссияның КХ қарау мерзімдерін регламенттеу;
• біріккен комиссия мен Формулярлық комиссияның арасындағы дәрілік заттар бойынша ұсынымдарды өзара тану тетіктері;
• қымбат препараттар мен қызметтерді енгізу кезіндегі бюджеттік салдарларды міндетті талдау;
• КХ әзірлеуге жауапты ғылыми ұйымдар мен жоғары оқу орындарының басшылары үшін KPI жүйесін енгізу.

📈 Жаңартылған клиникалық хаттамалар дұрыс емес немесе тиімсіз терапиямен байланысты қауіптерді азайтуға көмектеседі және бүкіл елде емдеудің бірыңғай әдісін ұсынады.
👍1
🏥 МИНЗДРАВОМ В БЛИЖАЙШИЕ ДВА ГОДА БУДЕТ ПЕРЕСМОТРЕНО БОЛЕЕ 500 КЛИНИЧЕСКИХ ПРОТОКОЛОВ

Министерство здравоохранения планирует в 2025–2026 годах актуализировать свыше 500 клинических протоколов в целях повышения качества, безопасности и эффективности медицинской помощи населению.

📋 С 2013 года в стране действует 1133 клинических протокола, охватывающих диагностику, лечение, медицинскую реабилитацию и паллиативную помощь.

До 2018 года разработка, пересмотр и экспертиза клинпротоколов осуществлялись в рамках государственного задания по единому регламенту под координацией Научного центра национального центра развития здравоохранения (НЦРЗ). Однако после передачи этого вида деятельности в конкурентную среду — профильным медицинским ассоциациям, научно-исследовательским институтам, национальным центрам и медицинским вузам, была утеряна единая координация и качество документов.

⚠️ Так, в 2022 году из 90 разработанных протоколов было одобрено 46 (51%), в 2023 году — из 180 только 45 (25%), а в 2024 году — лишь 9 из 180 (5%).

В связи с этим в декабре 2024 года Министерством здравоохранения РК внесены изменения в Правила разработки и пересмотра клинических протоколов. Новая редакция регламентирует сроки проведения всех этапов, приоритизацию заболеваний, требования к структуре и содержанию КП, а также вводит разграничение на основные и дополнительные методы диагностики и лечения.

🔷 Дополнительно в 2024 году была проведена масштабная ревизия 543 действующих клинических протоколов, а также 70 наиболее часто используемых и ресурсоемких КП. По результатам анализа утверждён график пересмотра 430 протоколов: 230 — в 2025 году, 200 — в 2026 году. За каждым протоколом закреплены ответственные научные организации и медицинские вузы.

До 1 декабря 2025 года завершится работа по дополнительному совершенствованию правил, включая:
• установление типовой структуры КП;
• регламентацию сроков рассмотрения КП Объединенной комиссией по качеству медицинских услуг;
• механизмы взаимного признания рекомендаций по лекарственным средствам между Объединенной комиссией и Формулярной комиссией;
• обязательный анализ бюджетных последствий при внедрении дорогостоящих препаратов и услуг;
• введение системы KPI для руководителей научных организаций и вузов, ответственных за разработку КП.

📈 Обновлённые клинические протоколы помогают минимизировать риски, связанные с неправильной или неэффективной терапией, и обеспечивают единый подход к лечению на всей территории страны.
💊САТЫП АЛУДЫҢ ЖАҢА ЕРЕЖЕЛЕРІ ДӘРІ-ДӘРМЕК БАҒАСЫН ТӨМЕНДЕТУГЕ МҮМКІНДІК БЕРДІ

Осы жылдың 1 қаңтарынан бастап медициналық ұйымдардың барлық дербес сатып алулары Электрондық қаржы орталығының веб-порталы арқылы электрондық форматта жүзеге асырылады. Бұл ауысу денсаулық сақтау саласындағы сатып алу процестерінің ашықтығын арттыруға бағытталған маңызды қадам болды.

⚡️2025 жылғы 30 мамырдағы жағдай бойынша Порталда 778 медициналық ұйым тіркелді, жалпы сомасы 119,5 млрд теңгеге дәрі-дәрмектер мен медициналық бұйымдарды жеткізуге шарттар жасалды. Бұл шаралар мәмілелердің ашықтығы мен автоматтандырылуын қамтамасыз етуге, бағаларды тиімді бақылауға және ресурстарды үнемдеуге, нақты бәсекелестік ортаны құруға мүмкіндік берді.

Сатып алу науқанын талдау барынша талап етілетін тауарларға, оның ішінде экстемпоралдық ерітінділерге — 11%-ға, шприцтерге — 14%-ға, реагенттер жиынтығына — 11%-ға, катетерлерге-5%-ға, пембролизумабқа-24%-ға құнның айтарлықтай төмендегенін көрсетеді.

🔵Сонымен қатар клиникалық фармакология және госпиталдық фармация бөлімшелерін дамыту бойынша жұмыстар жүргізілуде. 2026 жылдың соңына дейін еліміздің медициналық ұйымдарында 441 госпиталдық фармация бөлімшесін ашу жоспарлануда. Бүгінгі таңда осындай 91 бөлімше жұмыс істейді. Енгізу нәтижелері бойынша Астанадағы №2 көпбейінді қалалық аурухана мен Атыраудағы №2 облыстық аурухананың базасында 30-40%-ға дейін салыстырмалы экономикалық тиімділікке қол жеткізілді.

Қосымша, 2025 жылғы мамырдан бастап дәрі-дәрмектерді сақтау және тасымалдау бойынша қызметтерді сатып алу процесі электрондық форматқа ауыстырылды. Байқаулар еліміздің 7 өңірі бойынша жарияланды. Бюджет қаражатын үнемдеудің алдын ала болжамы шамамен 1 млрд теңгені құрайды.

✔️Сондай-ақ, 2024-2025 жылдары 900-ден астам медициналық мақсаттағы бұйымдардың бағасы өзектендірілді, қосымша 900-ден астам жаңа позиция енгізілді.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
💊НОВЫЕ ПРАВИЛА ЗАКУПА ПОЗВОЛИЛИ СНИЗИТЬ ЦЕНЫ НА ЛЕКАРСТВА

С 1 января этого года все самостоятельные закупки медицинских организаций осуществляются в электронном формате через веб-портал Центра электронных финансов. Этот переход стал значимым шагом к повышению прозрачности закупочных процессов в сфере здравоохранения.

⚡️По состоянию на 30 мая 2025 года на портале зарегистрировались 778 медорганизаций, заключены договоры на поставку лекарств и медизделий на общую сумму 119,5 млрд тенге. Эти меры позволяют обеспечить прозрачность и автоматизацию сделок, дали возможность эффективно мониторить цены и экономить ресурсы, создать реальную конкурентную среду.

Анализ закупочной кампании показывает существенное снижение стоимости на наиболее востребованные товары, в том числе на экстемпоральные растворы — на 11%, на шприцы — на 14%, на наборы реагентов — на 11%, на катетеры — на 5%, на пембролизумаб — на 24%.

🔵Параллельно с этим ведется работа по развитию отделений клинической фармакологии и госпитальной фармации. До конца 2026 года в медицинских организациях страны планируется открыть 441 отделение госпитальной фармации. На сегодня функционирует уже 91 таких отделений. По результатам внедрения в на базе многопрофильной городской больницы №2 в Астане и областной больницы №2 в Атырау достигнута относительная экономическая эффективность до 30-40%.

Дополнительно, с мая 2025 года в электронный формат переведен и процесс закупа услуг по хранению и транспортировке лекарств. Конкурсы объявлены по 7 регионам страны. Предварительный прогноз экономии бюджетных средств составит порядка 1 млрд тенге.

✔️Также в 2024-2025 годах актуализированы цены на более 900 изделий медицинского назначения, дополнительно включено свыше 900 новых позиций.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🛡ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ МИНИСТРЛІГІ ЖЕКЕ ЕМШАРА КАБИНЕТТЕРІНІҢ ҚЫЗМЕТІНЕ БАҚЫЛАУДЫ КҮШЕЙТУДЕ


ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Жеке емшара кабинеттерінде көрсетілетін медициналық қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылауды күшейтеді.
Биылғы жылдың басынан бері Жамбыл облысында медициналық көмек көрсету стандарттарын бұзған медициналық ұйымдарда екі адам қайтыс болғанын естеріңізге сала кетейік.

⚠️ҚР ДСМ Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті осы мекемелерді тексеру кезінде елеулі бұзушылықтарды, оның ішінде шұғыл медициналық көмек көрсету үшін лицензиялар мен шарттардың жоқтығын, дәрі-дәрмектерді сақтау қағидаларын сақтамауды анықтады.

Өңірде қоғамдық мониторингтік топтар құрылды. Жүргізілген тексерулерден кейін олар медициналық көмек көрсету стандарттарын бұзатын 133 емшара кабинетін анықтады.

«Жоспардан тыс тексерулердің нәтижесінде 14 емшара кабинетіне жалпы сомасы 2,1 млн теңгеге әкімшілік айыппұл салынды, 51 кабинет өз еркімен жұмысын тоқтатты, 68 мекемеде тексерулер жалғасуда», — деп хабарлады МФБК Жамбыл облысы бойынша департаментінде.


➡️Осыған ұқсас жұмыс Қазақстанның басқа өңірлерінде де жүргізілетін болады.

Жоспардан тыс тексерулер азаматтардың ресми өтініштері, әкімдіктердің, Денсаулық сақтау басқармаларының, құқық қорғау органдарының тапсырмаларының негізінде ғана жүргізілуі мүмкін екенін айта кеткен жөн.

🔔Денсаулық сақтау министрлігі тек лицензияланған медициналық ұйымдарға жүгінуді, персоналдың біліктілігіне және медициналық қызметті жүзеге асыруға лицензияның болуына қызығушылық танытуды, дәрігерлік бақылаусыз үйде емшаралар жүргізбеуді ұсынады.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍2
🛡МИНЗДРАВ УСИЛИВАЕТ КОНТРОЛЬ ЗА ДЕЯТЕЛЬНОСТЬЮ ЧАСТНЫХ ПРОЦЕДУРНЫХ КАБИНЕТОВ


Министерство здравоохранения РК усиливает контроль за качеством и безопасностью медицинских услуг, оказываемых в частных процедурных кабинетах.
Напомним, с начала этого года в Жамбылской области произошли два случая с летальным исходом в медицинских организациях, нарушивших стандарты оказания медпомощи.

⚠️Комитет медицинского и фармацевтического контроля МЗ РК при проверке данных учреждений выявил серьезные нарушения, в том числе отсутствие лицензий и условий для оказания экстренной медицинской помощи, несоблюдение правил хранения медикаментов.

В регионе созданы общественные мониторинговые группы. После проведенных проверок они выявили 133 процедурных кабинета, нарушающих стандарты оказания медпомощи.

«В результате внеплановых проверок на 14 процедурных кабинетов наложены административные штрафы на общую сумму 2,1 млн тенге, 51 кабинет прекратил работу добровольно, в 68 учреждениях проверки продолжаются», — сообщили в департаменте КМФК по Жамбылской области.

➡️Аналогичная работа будет проведена и в других регионах Казахстана.

Отметим, внеплановые проверки могут проводиться только на основании официальных обращений граждан, запросов акиматов, управлений здравоохранения, поручений правоохранительных органов.

🔔Минздрав рекомендует обращаться только в лицензированные медицинские организации, интересоваться квалификацией персонала и наличием лицензии на осуществление медицинской деятельности, не проводить процедуры в домашних условиях без врачебного наблюдения.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍3
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🚨ЭНТЕРОВИРУСТЫҚ ИНФЕКЦИЯЛАР: ЖҰҒУ ЖОЛДАРЫ МЕН АЛДЫН АЛУ ШАРАЛАРЫ


Жаз басталысымен субұрқақ, ашық су қоймалары маңында серуендейтін отбасылар көбейеді. Балалар суға ұмтылады, кейде аузымен ұстауға тырысады. Бірақ бұл әрекет денсаулыққа үлкен қауіп төндіретінін көпшілік біле бермейді.

⚡️Профессор Динагүл Баешева жиі таралатын энтеровирус жайында ескертеді. Бұл вирус — ауамен, ластанған тағаммен немесе лас сумен ағзаға оңай енетін өте жұқпалы инфекция. Әсіресе субұрқақ суы, қоғамдық су көздері, жуылмаған қолдар – энтеровирустың негізгі таралу жолдары.

➡️Бұл вирус баланың денесіне түрлі жолмен әсер етеді:

– дене қызуы бірнеше күн бойы қайта-қайта көтеріледі;
– қол мен аяқта бөртпелер пайда болады;
– жүрекке де, жүйке жүйесіне де зиян келтіруі мүмкін.
Энтеровирус – қауіпті ішек инфекциясы. Алдын алу – ең тиімді қорғаныс. Балаларымыздың амандығы – өз қолымызда.
Сұхбаттың толық нұсқасын көргіңіз келсе, профильдегі сілтеме арқылы өтіңіз.

👉👉👉👉 https://youtu.be/6-ecTzvqwes?si=T6PxO818v8SY87VL
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
😷ҚАЗАҚСТАНДА КЕНЕ ЭНЦЕФАЛИТІН ЖҰҚТЫРУ ЖАҒДАЙЛАРЫ ӨСУДЕ

Ағымдағы жылдың басынан бастап Қазақстанда кене энцефалитінің 17 жағдайы тіркелді, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11 жағдайға артық.

⚠️Сырқаттардың ең көп саны Солтүстік Қазақстан облысында - 6 жағдай, оның ішінде бұрын эндемиялық деп есептелмеген аумақтарда тіркелді. Бұл климаттың өзгеруіне және ыстықтың ерте басталуына байланысты иксод кенелерінің таралу аймағының кеңеюін көрсетеді.

📶Сондай-ақ, Ақмола облысында 4 адам зардап шекті, Шығыс Қазақстан облысында – 3, Алматы облысында – 2 адам, Павлодар облысында және Алматы қаласында 1 инфекция жағдайы тіркелді.

🗣Алғашқы алты айда 8 840 адам, оның 3 444-і 14 жасқа дейінгі балалар кене шағып алғаннан кейін дәрігерлерге жүгінді. Зардап шеккендердің 88%-ы (7 736 адам) иммуноглобулинмен шұғыл профилактика алды. Қалған 12%-ы препаратты бірқатар себептер бойынша алған жоқ: эндемиялық аймақтан тыс болу, кеш қаралу, өздігінен бас тарту, вакцинациялау және т. б.

Санэпид қызметтері кенеге қарсы өңдеудің көктемгі турын өткізді. 279 қолайсыз (ККГҚ бойынша эндемиялық) елді мекендердің айналасында санитариялық қорғау аймақтары құрылды.

👤Халыққа арналған ұсынымдар:

💬Табиғи ортада болу кезінде, әсіресе кене энцефалитінің эндемиялық және ККГҚ аудандарында:

● дененің және киімнің ашық жерлерін өңдеу үшін репелленттерді қолданыңыз;
● жабық киім киіңіз: ұзын жеңді жейделер, шалбарды шұлыққа салыңыз, басыңызға орамал байлаңыз немесе капишон киіңіз;
● киім мен денені үнемі тексеріп отырыңыз;
● егер кене табылса, дереу медициналық ұйымға хабарласыңыз;
● өзбетінше алып тастаған кезде абай болыңыз: кенені бірден тартпаңыз, тұмсығын жұлып алғанда - оны тікен сияқты алып тастаңыз, шаққан жерді йодпен өңдеңіз, қолыңызды мұқият жуыңыз.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM