Қазақстанда монополистердің заңсыз талаптарының жолы кесілді: инвесторлардың инженерлік желілерге қосылу тәртібі жеңілдетілді
 
Бас прокуратураның Инвесторлардың құқықтарын қорғау комитеті кәсіпкерлерге қойылған заңсыз талаптардың күшін жоюға, техникалық шарттарды беруді цифрлық форматқа көшіруге және инженерлік желілердің бос қуаттары туралы ақпараттың ашықтығын қамтамасыз етуге қол жеткізді. Прокурорлық қадағалау нәтижесінде 1 294 әкімшілік іс қозғалып, салынған айыппұлдардың жалпы сомасы шамамен 220 млн теңгені құрады.

Инженерлік желілерге қосылу – инвестициялық жобаларды іске асырудың негізгі кезеңдерінің бірі. Алайда іс жүзінде кәсіпкерлер қосымша келісу рәсімдеріне, техникалық шарттарды беруден негізсіз бас тартуға және қолжетімді қуаттар туралы ашық ақпараттың болмауына тап болады.

Инвесторлардың құқықтарын қорғау комитеті жүргізген талдау бұл салада көптеген заңбұзушылық пен жүйелі мәселелер бар екенін көрсетті.

Заңсыз келісу рәсімдерінің күші жойылды

Еліміздің ірі қалаларының бірінде инвесторлар инженерлік желілерге қосылуға техникалық шарттар алу кезінде қосымша әкімшілік кедергіге тап болған. Атап айтқанда, олардан жергілікті атқарушы органмен алдын ала келісу талап етілген. Мұндай талап заңнамада көзделмеген және бірнеше жыл бойы кәсіпкерлерге негізсіз кедергі келтіріп келген. Комитеттің бастамасымен заңсыз тәжірибенің жолы кесіліп, қосымша келісу талабы жойылды.

Бос қуаттар туралы ақпаратқа қолжетімділік қамтамасыз етілді

Тағы бір мәселе – инженерлік желілердің техникалық мүмкіндіктері туралы өзекті әрі ашық мәліметтердің болмауы.

2023 жылдан бастап табиғи монополия субъектілері өз желілері мен қолжетімді қуаттары туралы ақпаратты «Мемсараптама» РМК-ның Геопорталында орналастырып, үнемі жаңартып отыруға міндетті болатын. Бұл мәліметтер инвесторларға жер учаскесін таңдау және өндірісті жоспарлау кезеңінде қажет.

Алайда жүргізілген талдау көптеген монополистің бұл талапты орындамағанын, ал жекелеген кәсіпорындардың ашық ақпаратқа қолжетімділікті негізсіз шектегенін көрсетті.

Комитеттің араласуынан кейін заңбұзушылықтар жойылды. Мәліметтерді жарияламағаны немесе уақытылы жаңартпағаны үшін 40-тан астам табиғи монополия субъектісі әкімшілік жауаптылыққа тартылды.

Техникалық шарттар тек цифрлық форматта беріледі

Жұмыстың тағы бір бағыты – рұқсат құжаттарын алу кезінде «бір терезе» қағидатының толыққанды жұмыс істеуін қамтамасыз ету.

2018 жылдан бастап бұл тетік техникалық шарттармен бірге жобалауға рұқсат алу мүмкіндігін қарастырады. Алайда тексеру барысында жекелеген монополистердің әлі де кедергі келтіріп отырғаны анықталды. Олар техникалық шарттарды беруден бас тартып, қағаз түріндегі өтінімдерді қабылдаған және кәсіпкерлерді өздеріне тікелей жүгінуге мәжбүрлеген.

Осы жылдың 11 шілдесінен бастап техникалық шарттар тек Геопортал арқылы берілуі тиіс болатын. Соған қарамастан, кейбір кәсіпорындар жұмысын цифрлық жүйеден тыс жалғастырған, ал жекелеген табиғи монополия субъектілері онда мүлдем тіркелмеген.

Қабылданған шаралардың нәтижесінде цифрлық форматқа көшу жұмысы жанданды. Бүгінде техникалық шарттар беретін 426 табиғи монополия субъектісінің 424-і Геопорталда авторизациядан өтті. Өтінімдер цифрлық жүйе арқылы қаралады.

Сонымен қатар Комитеттің бастамасымен мемлекеттік табиғи монополия субъектілері басшыларының дербес жауапкершілігі күшейтілді. Енді инвесторларға техникалық шарттар беруден бас тарту туралы шешімдерге мемлекеттік кәсіпорындардың бірінші басшылары қол қоюы тиіс.

Мұндай тәжірибе «Астана-Теплотранзит» АҚ, «Астана-РЭК» АҚ және «Астана Су Арнасы» МКК-да енгізілді. Осыған ұқсас өзгерістер бүкіл ел бойынша мемлекеттік табиғи монополия субъектілерінің регламенттеріне енгізіліп жатыр.

В Казахстане пресекли незаконные требования монополистов: инвесторам упростили доступ к инженерным сетям
 
Комитет по защите прав инвесторов Генеральной прокуратуры добился отмены незаконных требований к предпринимателям, перевода выдачи технических условий в цифровой формат и раскрытия информации о свободных мощностях инженерных сетей. По итогам прокурорского надзора возбуждено 1 294 административных производства, общая сумма штрафов составила около 220 млн теңге.

Подключение к инженерным сетям — один из ключевых этапов реализации инвестиционных проектов. Однако на практике предприниматели сталкиваются с дополнительными согласованиями, необоснованными отказами в выдаче технических условий и отсутствием открытой информации о доступных мощностях.

Проведенный анализ Комитета по защите прав инвесторов вскрыл многочисленные нарушения и системные проблемы в этой сфере.

Отмена незаконных согласований

В одном из крупных городов страны инвесторы при получении технических условий на подключение к инженерным сетям сталкивались с дополнительным административным барьером: от них требовали предварительного согласования с местным исполнительным органом.

Данное требование не было предусмотрено законодательством и на протяжении нескольких лет создавало необоснованные препятствия для бизнеса. По инициативе Комитета незаконная практика пресечена, дополнительное согласование отменено.

Доступ к информации о свободных мощностях

Ещё одна проблема — отсутствие актуальных и открытых сведений о технических возможностях инженерных сетей.

С 2023 года субъекты естественных монополий обязаны размещать и обновлять информацию о своих сетях и доступных мощностях в Геопортале РГП «Госградкадастр». Эти сведения необходимы инвесторам ещё на этапе выбора земельного участка и планирования производства.

Однако анализ показал, что многие монополисты не исполняли данное требование, а отдельные предприятия необоснованно ограничивали доступ к публичной информации.

После вмешательства Комитета нарушения устранены. Более 40 субъектов естественных монополий привлечены к административной ответственности за непубликацию либо несвоевременное обновление сведений.

Технические условия переводят исключительно в цифровой формат

Отдельное направление работы — обеспечение полноценного функционирования принципа «одного окна» при получении разрешительных документов.

С 2018 года этот механизм предусматривает возможность получения разрешения на проектирование вместе с техническими условиями. Однако проверка выявила, что на практике отдельные монополисты продолжали создавать препятствия: отказывали в выдаче технических условий, принимали бумажные заявления и фактически вынуждали предпринимателей обращаться к ним напрямую.

С 11 июля текущего года технические условия должны выдаваться исключительно через Геопортал. Несмотря на это, часть предприятий продолжала работать вне цифровой системы, а некоторые субъекты естественных монополий даже не были в ней зарегистрированы.

В результате принятых мер удалось активизировать переход на цифровой формат. На сегодняшний день из 426 субъектов естественных монополий, выдающих технические условия, в Геопортале авторизованы 424. Заявки рассматриваются через цифровую систему.

Кроме того, по инициативе Комитета повышается персональная ответственность руководителей государственных субъектов естественных монополий. Теперь отказы в выдаче технических условий инвесторам должны подписываться непосредственно первыми руководителями госпредприятий.

Такая практика уже внедрена в АО «Астана-Теплотранзит», АО «Астана-РЭК» и ГКП «Астана Су Арнасы». Аналогичные изменения вносятся в регламенты государственных субъектов естественных монополий по всей стране.