حسن میلانی

#نامتناهی

🔴نامتناهى، محال و موهوم است.

◀️بر اساس حکم بدیهی عقل، حقیقت مقداری و عددی و دارای جزء و کل، در هر مقداری که موجود شود باز هم قابل زیاده و نقصان مى‏باشد و محال است که افرادی نامتناهی از آن حقیقت محقّق شود.
امام صادق(ع) مى‏فرمایند:
هر چیزی که قابل زیادت و فزونی باشد ناقص است، و هر چیزی که ناقص باشد کامل نیست. بحار الأنوار، 3 / 194

◀️توضیح بیشتر درباره محال بودن وجود نامتناهی این است که:
حقیقت عددی _ چه کم متّصل فرض شود و چه کم منفصل، و چه حصّه‏های متعدد وجودى، و چه مراتب شدید و ضعیفِ یک حقیقت، محال است که نامتناهی و نامحدود باشد زیرا:
الف) هر عددی که فرض کنیم همان عدد به اضافه یک فراتر از مفروض اول خواهد بود، پس هرگز مرتبه نامتناهی آن تحقّق نخواهد یافت.
ب) عدد، حقیقتی قابل زیاده و نقصان است و چنانچه تحقّق مرتبه نامتناهی آن ممکن باشد لازم مى‏آید آن مرتبه قابل زیاده نباشد، یعنی لازم مى‏آید عدد به آخر رسیده و محدود و متناهی باشد. و این فرض مستلزم خلافِ ذات، و خلافِ فرض، و خلاف بدیهی است.
ج) از هر حقیقت عددی و شمارشی که آن را نامتناهی فرض کرده‏ایم مقدار معینی مى‏کاهیم، اگر باقى‏مانده با مفروض اولی مساوی باشد تساوی دو مقدار غیرمساوی لازم مى‏آید، و چنانچه باقى‏مانده از مفروض اولی کمتر باشد محدود و متناهی خواهد بود و مفروض اولی نیز که مقدار معینی بر آن افزون دارد باید متناهی و محدود باشد.

◀️تذکر نکاتی پیرامون موهوم ‏بودنِ وجودِ نامتناهی:
1 . "عدد"، واقعیت خارجی ندارد و نماد معدود مى‏باشد، لذا منظور حقیقی از موضوعِ احکامی که گفتیم تمامی موجودات قابل اتّصاف به وصف "نامتناهى‏بودن"، و همه اشیای دارای اجزای واقعی خارجی مى‏باشد.
2 . مجموعه‏ای را که دائما قابل زیادت است، و افراد آن هر چه زیاد شوند پیوسته محدود و متناهی خواهند بود _ مانند عمر جاویدان اهل بهشت _، "نامتناهی لایقفى" (= غیر ایستا)، مى‏نامند، (گر چه صحیح این است که آن را "متناهی لایقفى" بنامیم). در "شرح تجرید" آمده است:
ولمّا كان التزايد غير متناه بل كلّ مرتبة يفرضها العقل يمكنه أن يزيد عليها واحداً فيحصل عدد آخر مخالف لما تقدّم به بالنوع كانت أنواع العدد غير متناهية. (علامه حلّى، شرح تجريد الاعتقاد، تحقيق زنجانى، 103)
3 . هنگامی که گفته مى‏شود: "عدد نامتناهی است"، منظور از آن همان "نامتناهی لایقفى" است. و معنای آن این است که: هر عدد یا معدودی که در نظر گرفته شود دائما قابل زیادت و افزایش است، و هرگز واقعیتی نامتناهی و غیرقابل زیادت نخواهد بود.
4 . چنانچه کسی نامتناهی را موجودی حقیقی بداند و در عین حال بگوید:
"این موجود نامتناهی جزء ندارد و قابل فرض زیاده ونقصان نیست"، معنای نامتناهی را نفهمیده است و توجه ندارد که موضوع "تناهی و عدم‏تناهى" مقدار است، و قابلیت زیاده و نقصان خاصیت ذاتی مقدار و شى‏ء دارای اجزا مى‏باشد. این سخن درست مانند این است که کسی معنای جسم را نفهمیده، و نداند که موضوع تصور جسمیت، طول و عرض و عمق است، سپس مثلا در مورد خداوند بگوید: "خداوند جسمی است که نه طول دارد، و نه عرض، و نه ارتفاع، و نه زمان، و نه مکان، و نه...".
با توجه به آنچه بیان داشتیم پاسخ این سخن روشن است، چه اینکه امور مذکور از مختصّات عدد و کمیت و مقدار است، نه عدد و مقداری که متناهی باشد تا اینکه بتوان وجود نامتناهی موهوم را از آن استثنا کرد.
نیز در تعلیقه "نهایة الحکمة" آمده است:
إنّ النسبة المذكورة [النسبة بين الجزء والكلّ] إنّما هي بين الأمور المتناهية، وأمّا اللا متناهي فليس له مقدار، ولا نسبة مقداريّة بينه وبين أجزائه حتّی يقال إنّ نصفه مثلاً أقلّ من الكلّ بنسبة متناهية. (مصباح، محمد تقى، تعليقة على نهاية الحكمة، 279)
تنها در بين امور متناهی نسبت جزء و کل وجود دارد، و اما نامتناهی نه دارای مقدار است و نه بين آن و اجزايش نسبت مقداری وجود دارد که بتوان درباره آن مثلا گفت: نصف آن از کل آن، به نسبت متناهی کمتر است.
پاسخ این گفتار نیز با توجه به آنچه بیان داشتیم آشکار است؛ علاوه بر اینکه اگر این سخن درست باشد، تمامی براهینی که برای ابطال تسلسل آورده شده است باطل مى‏شود، چه اینکه همه آن‏ها متوقّف بر ملاحظه نسبت میان "فرد و مجموع" و "جزء و کل" مى‏باشد. لذا بر اساس سخن فوق هرگز برای ابطال تسلسل نمى‏توان گفت:
"... پس بايد ورای اين سلسله ربطها و تعلّقات وجود مستقلّی باشد که همگی آن‏ها..." (مصباح، محمد تقى، آموزش فلسفه، 2 / 80)
و نیز دیگر نمى‏توان گفت:
"اگر سلسله‏ای از موجودات را فرض کنيم که هر يک از حلقات آن وابسته و متوقّف بر ديگری باشد... کل اين سلسله... و بايد ناچار موجودی را در رأس اين سلسله فرض کرد که..." (مصباح، محمد تقى، آموزش فلسفه، 2 / 80)

4.99K views21:55