✴️ ترور کسروی و تاوان اجتماعی آن
🔸بخش 2 از 2
کوشاد تلگرام : ما از اینکه نویسنده احساسات پاک نشان داده سپاس میگزاریم و از افسوسهایی که خورده افسوسمندیم. لیکن چنانکه گفتیم ناچاریم در دو زمینه سخنانی بیفزاییم. نخست میپرسیم : از چه رو «تاسفبارتر از همه واکنش روشنفکران بود!»؟! نویسندهی کتاب «قتل کسروی» و برخی دیگر که به این نکته اشاره کردهاند علت را بازننمودهاند. در حالی که علت این ، خود درخور جستجو و اندیشه است.
آری ، جای صد افسوس است که چنین شد. جای افسوس است که ارتجاع دانست که میتواند به هر وحشیگری دست بزند و نیرویی جلوگیرش نیست.
آری ، سه ماه و نیم پس از آن ترور وحشیانه که لکهی ننگی در تاریخ کشور بود ، در نخستین انجمن نویسندگان ایران در خانهی فرهنگ شوروی ، که 78 تن از نویسندگان و شاعران ایرانی گرد هم آمدند ، کمترین سخنی از این قتل بمیان نیامد و بخاموشی برگزار شد (4 تا 13 تیرماه 1325). صادق هدایت که از اعضای هیئت مدیره بوده بدوستش شهید نورایی چنین نوشته :
تنها از این کنگره نیست که فهمیده میشود برجستگان تودهی ایران سرگرم چهها بودهاند. در حکومت محمدرضاشاه نیز از این دسته که انتظار میرفت اندیشههای مردم را روشن کنند و راهنماشان باشند ، کارهایی سراغ داریم که جز بیهودهکاری و تباهی نبود. از آنان جز یک خروار دفتر شعر و رمان یا نوشتارهایی در ستایش عرفان و مثنوی و قلمفرسایی با عنوان «حافظ شناسی» یا سخن راندن از فیلسوفان یونان و فلسفهی آنان را شرح دادن ، کوشش ارجداری بجا نمانده. جز چند تن انگشت شمار ، از آن دیگران کاری دیده نشده که بتوان گفت مردم را با یک رشته حقایق ارجداری که هر تودهای باید بداند آشنا کردهاند.
شما از اینجا پی به آن برید که برجستگان کشور به چه کارهایی سرگرم و خود تا چه اندازه از حقایق دور بودند. پرداختن به بدآموزیهایی مانند ادبیات آلوده و قافیه جفت کردن ، مثنوی کاوی ، دربارهی مناقب شاعران قلمفرسایی کردن ، دیوان حافظ را برای یافتن یک معنی خردپذیر زیر و رو کردن و همچنین به فلسفهی یونان و رمان پرداختن ، خرد این دسته را از کار انداخته بود.
ببینید یک دسته از اینان همزمان کسروی بودند و در آن زمان یک پاسخ خردپذیر به سخنان او ندادند بلکه 90 درصدشان خاموشی گزیدند. ولی ده سال بیش یا کم ، پس از کشته شدن او ، آغاز کردند به بدزبانی ازو. باز کاش سخن تازهای و ایراد تازهای پیش کشیده دلیل برای سخنانشان میآوردند. همه به هو و غوغا پناه آوردند که به مفاخر ما توهین کرده و به پرتگوییهایی از اینگونه پرداختند.
در جایی که پیش افتادگان و برجستگان توده به چنان بیهودگیها میپردازند از مردم عادی چه میتوان چشم داشت؟!
آخرین نکتهای که میخواهیم یاد کنیم بازپسین پاراگراف نوشتار است. در آنجا نویسنده چنین مینویسد :
سخن نویسنده در اینجا روشن نیست. آیا خواست او هواداری از کدام دستگاه سلطنت است : رضاشاه یا محمدرضاشاه؟! دربارهی رفتار هر کدام از این دو دستگاه گفتنی بسیار است.
نویسنده به داستان اوین و نتیجههای آن اشاره می کند که کسروی در زندگانی من آنها را آورده است. کوتاهش اینست که رضاشاه میخواست ده اوین را از دست روستاییان آنجا درآورد. آنها به دادگستری «تظلم» کردند. در آن زمان کسروی رئیس کل محاکم بدایت تهران بود. رای به سود روستائیان اوین داد. این کار خشم دربار و پیش و بیش از آن خشم داور وزیر (نه رئیس) دادگستری را برانگیخت و از اینرو کسروی را منتظر خدمت کردند.
👇
🔸بخش 2 از 2
کوشاد تلگرام : ما از اینکه نویسنده احساسات پاک نشان داده سپاس میگزاریم و از افسوسهایی که خورده افسوسمندیم. لیکن چنانکه گفتیم ناچاریم در دو زمینه سخنانی بیفزاییم. نخست میپرسیم : از چه رو «تاسفبارتر از همه واکنش روشنفکران بود!»؟! نویسندهی کتاب «قتل کسروی» و برخی دیگر که به این نکته اشاره کردهاند علت را بازننمودهاند. در حالی که علت این ، خود درخور جستجو و اندیشه است.
آری ، جای صد افسوس است که چنین شد. جای افسوس است که ارتجاع دانست که میتواند به هر وحشیگری دست بزند و نیرویی جلوگیرش نیست.
آری ، سه ماه و نیم پس از آن ترور وحشیانه که لکهی ننگی در تاریخ کشور بود ، در نخستین انجمن نویسندگان ایران در خانهی فرهنگ شوروی ، که 78 تن از نویسندگان و شاعران ایرانی گرد هم آمدند ، کمترین سخنی از این قتل بمیان نیامد و بخاموشی برگزار شد (4 تا 13 تیرماه 1325). صادق هدایت که از اعضای هیئت مدیره بوده بدوستش شهید نورایی چنین نوشته :
«... انجمن فرهنگی ایران و شوروی ، کنگرهی نویسندگان درست کرده و دو ، سه روز است که در آنجا هستم. مخصوصاً دیروز به قدری بغل گوشم شعر خواندند که هنوز سرم گیج میرود».
تنها از این کنگره نیست که فهمیده میشود برجستگان تودهی ایران سرگرم چهها بودهاند. در حکومت محمدرضاشاه نیز از این دسته که انتظار میرفت اندیشههای مردم را روشن کنند و راهنماشان باشند ، کارهایی سراغ داریم که جز بیهودهکاری و تباهی نبود. از آنان جز یک خروار دفتر شعر و رمان یا نوشتارهایی در ستایش عرفان و مثنوی و قلمفرسایی با عنوان «حافظ شناسی» یا سخن راندن از فیلسوفان یونان و فلسفهی آنان را شرح دادن ، کوشش ارجداری بجا نمانده. جز چند تن انگشت شمار ، از آن دیگران کاری دیده نشده که بتوان گفت مردم را با یک رشته حقایق ارجداری که هر تودهای باید بداند آشنا کردهاند.
شما از اینجا پی به آن برید که برجستگان کشور به چه کارهایی سرگرم و خود تا چه اندازه از حقایق دور بودند. پرداختن به بدآموزیهایی مانند ادبیات آلوده و قافیه جفت کردن ، مثنوی کاوی ، دربارهی مناقب شاعران قلمفرسایی کردن ، دیوان حافظ را برای یافتن یک معنی خردپذیر زیر و رو کردن و همچنین به فلسفهی یونان و رمان پرداختن ، خرد این دسته را از کار انداخته بود.
ببینید یک دسته از اینان همزمان کسروی بودند و در آن زمان یک پاسخ خردپذیر به سخنان او ندادند بلکه 90 درصدشان خاموشی گزیدند. ولی ده سال بیش یا کم ، پس از کشته شدن او ، آغاز کردند به بدزبانی ازو. باز کاش سخن تازهای و ایراد تازهای پیش کشیده دلیل برای سخنانشان میآوردند. همه به هو و غوغا پناه آوردند که به مفاخر ما توهین کرده و به پرتگوییهایی از اینگونه پرداختند.
در جایی که پیش افتادگان و برجستگان توده به چنان بیهودگیها میپردازند از مردم عادی چه میتوان چشم داشت؟!
آخرین نکتهای که میخواهیم یاد کنیم بازپسین پاراگراف نوشتار است. در آنجا نویسنده چنین مینویسد :
«گفتنی است علت عدم حمایت دستگاه سلطنت از کسروی این بود که وی همان قاضی بود که حکم به رفع تصرف رضاخان از املاک مردم حاشیه تهران داد و رییس دادگستری رضاشاه برای خوش خدمتی او را منتظر خدمت کرد اما کسروی در پایین این حکم نوشت : من منتظر خدمت نمیمانم ، این خدمت است که باید منتظر من بماند!
و اکنون بیش از هفتاد سال است که خدمت منتظر یک کسروی مانده است…!»
سخن نویسنده در اینجا روشن نیست. آیا خواست او هواداری از کدام دستگاه سلطنت است : رضاشاه یا محمدرضاشاه؟! دربارهی رفتار هر کدام از این دو دستگاه گفتنی بسیار است.
نویسنده به داستان اوین و نتیجههای آن اشاره می کند که کسروی در زندگانی من آنها را آورده است. کوتاهش اینست که رضاشاه میخواست ده اوین را از دست روستاییان آنجا درآورد. آنها به دادگستری «تظلم» کردند. در آن زمان کسروی رئیس کل محاکم بدایت تهران بود. رای به سود روستائیان اوین داد. این کار خشم دربار و پیش و بیش از آن خشم داور وزیر (نه رئیس) دادگستری را برانگیخت و از اینرو کسروی را منتظر خدمت کردند.
👇
آن یگانهمرد زیان بسیاری از این رهگذر کشید. سرانجام دیرگاهی پس از آن توانست پروانهی وکالت بگیرد و به وکالت پردازد. سپس هم امتیاز مهنامهی پیمان را گرفت. در سال دوم آن مهنامه (1313) ، به شعر و شاعری در ایران که حال دیوانگی گرفته بود تاختها برد. از این زمان فروغی نخست وزیر و حکمت وزیر فرهنگ تا توانستند با او دشمنی کردند. فروغی گفته بود :
چون قانون استادان دانشگاه از مجلس گذشته بود و کسروی نیز بایستی استاد باشد ، حکمت شرط استادی او را پس گرفتن سخنانش دربارهی شعر و شاعری گزارد. آن مرد بزرگ از سخنان خود که جز حقیقت نبود بازنگشت و بدینسان از استادی (و بهرهمندیهای آن) چشم پوشید.
پس میبینید که در زمان رضاشاه دشمنی را بیش از همه حکمتها ، فروغیها و داورها و کسانی میکردند که زمینه را برای بزندان افتادن او در آن دستگاه فراهم آوردند (این نیز داستانی دیگر است و در جایی دیگر باید از آن گفت).
کسانی که با تاریخ معاصر آشنایی دارند میدانند که رضاشاه جلو ارتجاع را تا توانست گرفت. در زمان او ملایان پر و بالی نداشتند. نمایشهای خواریآور محرم و مانندهای آن ممنوع شده بود. زنان با روهای باز به توده درآمدند. چنان شده بود که ملایان «دورهی روحانیت را خاتمه یافته» دانسته بسیاری از آنها رخت ملایی را کنار گزاردند. در همان کتاب «قتل کسروی» به این زمینه خوب پرداخته شده.
ولی شهریور 1320 آغاز دورهی بدبختی در ایران بود. ملایان را «کمپانی خیانت» پیش آورده نیرو دادند. (کتاب دادگاه دیده شود). محمدرضاشاه برای بدست آوردن زور بیشتر در فرمانروایی بوارونهی پدر با ملایان مماشات کرد و بدینسان به آنان وامدار بود (دفتر دولت بما پاسخ دهد دیده شود). دستگاه سلطنت با چنان سیاستی چگونه میتوانست از کسروی هواداری کند؟!
پایان
«کسی که میخواهد با سعدی و حافظ مبارزه کند باید قوهی بزرگی داشته باشد ...».
چون قانون استادان دانشگاه از مجلس گذشته بود و کسروی نیز بایستی استاد باشد ، حکمت شرط استادی او را پس گرفتن سخنانش دربارهی شعر و شاعری گزارد. آن مرد بزرگ از سخنان خود که جز حقیقت نبود بازنگشت و بدینسان از استادی (و بهرهمندیهای آن) چشم پوشید.
پس میبینید که در زمان رضاشاه دشمنی را بیش از همه حکمتها ، فروغیها و داورها و کسانی میکردند که زمینه را برای بزندان افتادن او در آن دستگاه فراهم آوردند (این نیز داستانی دیگر است و در جایی دیگر باید از آن گفت).
کسانی که با تاریخ معاصر آشنایی دارند میدانند که رضاشاه جلو ارتجاع را تا توانست گرفت. در زمان او ملایان پر و بالی نداشتند. نمایشهای خواریآور محرم و مانندهای آن ممنوع شده بود. زنان با روهای باز به توده درآمدند. چنان شده بود که ملایان «دورهی روحانیت را خاتمه یافته» دانسته بسیاری از آنها رخت ملایی را کنار گزاردند. در همان کتاب «قتل کسروی» به این زمینه خوب پرداخته شده.
ولی شهریور 1320 آغاز دورهی بدبختی در ایران بود. ملایان را «کمپانی خیانت» پیش آورده نیرو دادند. (کتاب دادگاه دیده شود). محمدرضاشاه برای بدست آوردن زور بیشتر در فرمانروایی بوارونهی پدر با ملایان مماشات کرد و بدینسان به آنان وامدار بود (دفتر دولت بما پاسخ دهد دیده شود). دستگاه سلطنت با چنان سیاستی چگونه میتوانست از کسروی هواداری کند؟!
پایان