مؤسسه رحمان

15:14

‍ 🔻چرا کنترل فضا از کنترل مطبوعات مهم‌تر شد؟

▪️خلاصه‌ای گفت‌وگوی هایا با اعظم خاتم (جامعه‌شناس توسعه و پژوهشگر حوزۀ شهر)

▪️در ایران، محتوای جنبش‌ها در دهه‌ی اخیر تغییر کرده‎است. تا قبل از تشدید بحران‌های اقتصادی در نیمه‌ی دهه‌ی نود، جنبش‌ها بیشتر در درون و حاشیۀ سیاست رسمی رخ می‌دادند و مطالبه‌محور بودند. خیابان هم محل بیان این مطالبات بود. ناجنبش‌ها هم مثل شل‌حجابی در زندگی روزمره جاری بودند و به مدد خیابان رؤیت‌پذیر می‌شدند، اما تشدید بحران اقتصادی تغییرات مهمی در کم و کیف اعتراضات داد؛ امید به تغییر تدریجی ازمیان رفت. مقاومت فردی و اعتراضات رسمی به اعتراضات جمعی خودجوش و ساختارشکن بدل شد. به‌سبب همین تغییرات، کنترل فضا مهم‌تر از کنترل مطبوعات شد.

▪️در دهۀ اولِ انقلاب، گفتمان دولت دربارۀ فضای عمومی، هژمونیک شد و ناراضیان، که در اکثریت نبودند، زیست دوگانۀ فرهنگی را ــ در خانه و بیرون از آن ــ پذیرفتند، اما، با پایان جنگ و تغییر ائتلاف‌های سیاسی و فرهنگی و بلوغ کودکان انقلاب، دورۀ خودمختاری فرهنگی بخش‌های وسیع‌تری از جامعه فرارسید. دهۀ هفتاد و هشتاد، شاهد حضور زنان در عرصه‌های مختلف بود. فعالان زنان هم جنبشی مطالبه‌محور، درزمینۀ اصلاح قوانین و سیاست‎ها، به‌راه انداختند.

▪️در دولت دوم احمدی‌نژاد، امید به تغییر و اصلاح قوانین به‌تدریج رنگ باخت و دوران تازه‌ای در رابطۀ زنان و دولت به‌وجود آمد. جامعه چندسالی در تغییر مسیر مردد بود، اما بالاخره تصمیمش را گرفت و به رویه‌های تازه‌ای روی آورد. حرکت ویدا موحد را می‌توان نشانۀ آغاز این دوران دانست. او به زبان سکوت گفت اگر دولت توسعه و دولتِ رفاه، که دستمان را بگیرد نداریم، دولت مداخله‌گر و تنبیه‌گر هم نمی‌خواهیم.

▪️لیلا ابولقد می‌گوید وجود قلمروهای مردانه و زنانه ویژگی مهمی در ساختار شهرهای قدیمی در جوامع مسلمان است. او نشان می‌دهد که حریم خصوصی زنان تا چه حد بر الگوی شکل‌گیری فضای عمومی مؤثر بوده‌است. در محلات غیرمرفه، که خانه‌ها کوچک و شلوغ بود، زنان برخی از کارهای خانه را در کوچه انجام می‌دادند و معاشر مردان همسایه بودند؛ مردانی که حکم خویشاوند را داشتند. اما، با رشد شهرنشینی و تحصیل و اشتغال زنان، این تفکیک‌ها کمرنگ شد و رو به زوال رفت؛ هرچند هنوز آثار فرهنگی آن باقی است.

▪️نسبت زنانی که علاوه‌بر خانه‌داری ناگزیرند روزانه در شهرها حرکت کنند، بیشتر شده‌است. اینْ منطقِ ناگزیر زندگی در نظم اقتصادی‌ای است که خانواده‌ها به حقوق و دستمزد متکی‌اند و بحران‌های اقتصادی تقلای معاش را بیشتر کرده. دختران چشم‌انداز آیندۀ خود را، برمبنای تجارب شخصی و اجتماعی مشابه با پسران، پی ‌می‌ریزند و مخالفت دولت یا ترس از ناامنی در فضای عمومی موجب عقبگرد آن‌ها نمی‌شود، اما سیاستگذاری فرهنگی فضای عمومی و طرح‌های مختلف عفاف و حجاب و گشت ارشاد مسیری خلاف این تحولات رفته‌اند که نتیجۀ آن‌ها فاجعه‌بار بوده‌است.

📤 متن کامل این مصاحبه را در شماره دوم فصلنامه هایا با عنوان «شهر من گم شده است» بخوانید. هایا را از اینجا دانلود کنید.

❤5👍4

2.95K views10:29