آذرنوش_و_مجعول_بودن_حدیث_ثریا_علی_راد.pdf
1.1 MB
چاپ شده در «حقیقت سلمان فارسی، مجموعه مقالات دومین کنگره سلمان فارسی، شهریور 1404»
@UT_Central_Library
@UT_Central_Library
🔴 افسانۀ پوپر
🔷 امروز سی و یکمین سالگردِ درگذشتِ کارل پوپر، فیلسوف اتریشی- انگلیسی در قرن بیستم، است. همچنانکه میدانیم، پوپر در فلسفۀ علم به جهتِ طرحِ نظریۀ « إبطالگرایی» شهرت یافته است. این نظریه در میان خواص و عوام، دچار سوءِ فهمِ رایجی شده است که خودِ پوپر آن را « افسانۀ پوپر» نامیده است. برخی از کسانی که در ایران عبدالکریمِ سروش را به ترکیبِ متناقضِ « مولوی-پوپر» متّهم میکنند، ذهنشان خالی از این افسانه نیست. در این یادداشت به همین افسانه میپردازم.
🟤 نظریۀ « إبطالگرایی» پوپر
🔶 این نظریه در اساس به منظورِ منحلّ کردنِ مسئلۀ استقراء، و همچنین تفکیکِ علم از شبهعلم، مطرح شده است. به نظر پوپر، بر خلافِ استقراءگرایان، منطقِ اکتشافِ علمی از جزئی به کلّی( استقرائی) نیست؛ بلکه از کلّی به جزئی( قیاسی) است. ما منفعلانه منتظر نیستیم تا تکرار پدیدها نظمی را بر ما تحمیل کنند، بلکه فعالانه میکوشیم تا نظمها را بر جهان تحمیل کنیم. سیر علم بدین شرح است: 1-مسئله2-طرح خلاقانۀ نظریّه3-استنتاج منطقیِ لوازم نظریه( پیش بینی های سلبی و منعی)4-آزمودن نظریّه، افتادن نظریّه به ورطۀ ابطال و... . نظریۀ جاذبۀ عمومی نیوتن، مصداقی بارزی از نظریۀ علمی است که بر طبق منطقِ مذکور سیر کرده است.
🔶 بر این اساس، به زعم پوپر، روانکاویِ فرویدی، روانشناسی آدلری، مارکسیسم و داروینیسم چون ابطال ناپذیرند، علمی نیستند. اینها گرچه قدرت تبیینی فراوانی دارند، اما هیچ پیشبینیِ ابطالپذیری ندارند. هیچ روانکاوی حاضر نیست با نمونه های کلینیکی، إبطالِ تئوریِ خود یا ، به طورِ کلّی، إبطالِ روانکاوی را قبول کند. برایِ مثال، نظریۀ «عقده حقارت» در دستگاهِ آدلر، ابطالناپذیر است. یا داروینیسم که به نظر پوپر مفاهیمی مثل «شایستگیِ بقاء» ( بقاءِ أصلح) و «حفظ شدن در فرآیند تکامل» را با توسّل به هم توضیح میدهد، نهایتا بدل به اینهمانگویی و ابطالناپذیر میشود. این نظریه از قبل نمیگوید که کدام حیوانها میمانند و کدامها میروند، بلکه مینشیند تا هر کدام باقی ماند بگوید این شایستۀ بقاء بوده است.
🟡 سوءِ فهمِ نظریۀ « إبطال گرایی»
🔶 نظریۀ « إبطالگرایی» فارغ از درستی یا نادرستیاش، خطِّ فاصلی است که در درونِ گزارههای «معنادار» کشیده میشود و آنها را به گزارههای علمی (Scientific) و گزارههایِ غیرعلمی، تقسیم میکند؛ امّا برخی گمان بردهاند که نظریۀ « إبطالگرایی» معیاری برایِ تفکیکِ گزارههای «معنادار» از گزارههایِ « بیمعنا» است و میگوید گزارههای « إبطالناپذیر»، « بیمعنی» و « مهمل» هستند!. پوپر این سوءِ فهم را «افسانۀ پوپر» مینامد و از آن به شدت برائت میجوید.
🔶 بنابر « افسانۀ پوپر»، گزارههای غیرعلمی، مانند گزارههایِ متافیزیکی، اخلاقی، دینی، زیباییشناسانه و... چون « إبطالناپذیر» هستند، « بیمعنا» و «مهمل» هستند. کسانی مثل کارنپ، اِیر، در کتابِ «زبان، صدق و منطق»، ایان باربور در کتاب «علم و دین»، چنین پنداشتند که معیار «ابطال پذیریِ» پوپر یک نظریۀ معناست و پوپر، «ابطالناپذیر» را معادلِ «بیمعنا» میداند. اِیر می نویسد « از نظر پوپر، هر جمله فقط آنگاه دارای معنی است که حاوی امری باشد که به وسیله تجربه، قابل ردّ و تکذیب باشد ». باربور مینویسد: « پوپر بر این است که یک گزاره برای آنکه معنی داشته باشد باید با وضع بعضی از امور سازگار باشد و با بعضی دیگر نباشد» . این درحالیست که پوپر خود در فصل اول «منطق اکتشاف علمی» که نسخهآلمانیاش در 1934( دوسال قبل از کتاب اِیر) منتشر شد؛ صریحاً « افسانۀ پوپر» را ردّ میکند و میگوید «پوزیتیویستها بیش از آنکه جویایِ وجهِ فارق میان علم تجربی و متافیزیک باشند، خواستار بر اندازی و نابود کردن متافیزیک بودهاند». «من برای خود رسالت بر انداختن متافیزیک قائل نیستم بلکه بر آنم تا علم تجربی را چنانکه شایسته است بشناسانم و مفاهیم علم تجربی و متافیزیک را به نحوی تعریف کنم که بتوان دانست بررسی دقیق تر کدام مجموعه از گزارهها به علم تجربی مربوط می شود». وی در مقالۀ 1 و 11، از کتاب « حدسها و ابطالها» نیز بر این نکته تأکید میورزد.
پوپر تنها نیست؛ بنا به نقل اِنگلس، کارل مارکس گفته است « آنچه مسلّم است، این است که خود من مارکسیست نیستم!».
@KorsooyeKherad
🔷 امروز سی و یکمین سالگردِ درگذشتِ کارل پوپر، فیلسوف اتریشی- انگلیسی در قرن بیستم، است. همچنانکه میدانیم، پوپر در فلسفۀ علم به جهتِ طرحِ نظریۀ « إبطالگرایی» شهرت یافته است. این نظریه در میان خواص و عوام، دچار سوءِ فهمِ رایجی شده است که خودِ پوپر آن را « افسانۀ پوپر» نامیده است. برخی از کسانی که در ایران عبدالکریمِ سروش را به ترکیبِ متناقضِ « مولوی-پوپر» متّهم میکنند، ذهنشان خالی از این افسانه نیست. در این یادداشت به همین افسانه میپردازم.
🟤 نظریۀ « إبطالگرایی» پوپر
🔶 این نظریه در اساس به منظورِ منحلّ کردنِ مسئلۀ استقراء، و همچنین تفکیکِ علم از شبهعلم، مطرح شده است. به نظر پوپر، بر خلافِ استقراءگرایان، منطقِ اکتشافِ علمی از جزئی به کلّی( استقرائی) نیست؛ بلکه از کلّی به جزئی( قیاسی) است. ما منفعلانه منتظر نیستیم تا تکرار پدیدها نظمی را بر ما تحمیل کنند، بلکه فعالانه میکوشیم تا نظمها را بر جهان تحمیل کنیم. سیر علم بدین شرح است: 1-مسئله2-طرح خلاقانۀ نظریّه3-استنتاج منطقیِ لوازم نظریه( پیش بینی های سلبی و منعی)4-آزمودن نظریّه، افتادن نظریّه به ورطۀ ابطال و... . نظریۀ جاذبۀ عمومی نیوتن، مصداقی بارزی از نظریۀ علمی است که بر طبق منطقِ مذکور سیر کرده است.
🔶 بر این اساس، به زعم پوپر، روانکاویِ فرویدی، روانشناسی آدلری، مارکسیسم و داروینیسم چون ابطال ناپذیرند، علمی نیستند. اینها گرچه قدرت تبیینی فراوانی دارند، اما هیچ پیشبینیِ ابطالپذیری ندارند. هیچ روانکاوی حاضر نیست با نمونه های کلینیکی، إبطالِ تئوریِ خود یا ، به طورِ کلّی، إبطالِ روانکاوی را قبول کند. برایِ مثال، نظریۀ «عقده حقارت» در دستگاهِ آدلر، ابطالناپذیر است. یا داروینیسم که به نظر پوپر مفاهیمی مثل «شایستگیِ بقاء» ( بقاءِ أصلح) و «حفظ شدن در فرآیند تکامل» را با توسّل به هم توضیح میدهد، نهایتا بدل به اینهمانگویی و ابطالناپذیر میشود. این نظریه از قبل نمیگوید که کدام حیوانها میمانند و کدامها میروند، بلکه مینشیند تا هر کدام باقی ماند بگوید این شایستۀ بقاء بوده است.
🟡 سوءِ فهمِ نظریۀ « إبطال گرایی»
🔶 نظریۀ « إبطالگرایی» فارغ از درستی یا نادرستیاش، خطِّ فاصلی است که در درونِ گزارههای «معنادار» کشیده میشود و آنها را به گزارههای علمی (Scientific) و گزارههایِ غیرعلمی، تقسیم میکند؛ امّا برخی گمان بردهاند که نظریۀ « إبطالگرایی» معیاری برایِ تفکیکِ گزارههای «معنادار» از گزارههایِ « بیمعنا» است و میگوید گزارههای « إبطالناپذیر»، « بیمعنی» و « مهمل» هستند!. پوپر این سوءِ فهم را «افسانۀ پوپر» مینامد و از آن به شدت برائت میجوید.
🔶 بنابر « افسانۀ پوپر»، گزارههای غیرعلمی، مانند گزارههایِ متافیزیکی، اخلاقی، دینی، زیباییشناسانه و... چون « إبطالناپذیر» هستند، « بیمعنا» و «مهمل» هستند. کسانی مثل کارنپ، اِیر، در کتابِ «زبان، صدق و منطق»، ایان باربور در کتاب «علم و دین»، چنین پنداشتند که معیار «ابطال پذیریِ» پوپر یک نظریۀ معناست و پوپر، «ابطالناپذیر» را معادلِ «بیمعنا» میداند. اِیر می نویسد « از نظر پوپر، هر جمله فقط آنگاه دارای معنی است که حاوی امری باشد که به وسیله تجربه، قابل ردّ و تکذیب باشد ». باربور مینویسد: « پوپر بر این است که یک گزاره برای آنکه معنی داشته باشد باید با وضع بعضی از امور سازگار باشد و با بعضی دیگر نباشد» . این درحالیست که پوپر خود در فصل اول «منطق اکتشاف علمی» که نسخهآلمانیاش در 1934( دوسال قبل از کتاب اِیر) منتشر شد؛ صریحاً « افسانۀ پوپر» را ردّ میکند و میگوید «پوزیتیویستها بیش از آنکه جویایِ وجهِ فارق میان علم تجربی و متافیزیک باشند، خواستار بر اندازی و نابود کردن متافیزیک بودهاند». «من برای خود رسالت بر انداختن متافیزیک قائل نیستم بلکه بر آنم تا علم تجربی را چنانکه شایسته است بشناسانم و مفاهیم علم تجربی و متافیزیک را به نحوی تعریف کنم که بتوان دانست بررسی دقیق تر کدام مجموعه از گزارهها به علم تجربی مربوط می شود». وی در مقالۀ 1 و 11، از کتاب « حدسها و ابطالها» نیز بر این نکته تأکید میورزد.
پوپر تنها نیست؛ بنا به نقل اِنگلس، کارل مارکس گفته است « آنچه مسلّم است، این است که خود من مارکسیست نیستم!».
@KorsooyeKherad
فکر می کنم مقصود آقای افشار، مرحوم سید عبدالعزیز طباطبایی است. نام آقای اشکوری هم طبعا باید از استاد سید احمد اشکوری وام گرفته شده باشد.
https://t.me/UT_Central_Library
https://t.me/UT_Central_Library
از اسناد کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
https://t.me/UT_Central_Library
https://t.me/UT_Central_Library
سخنرانی ریمون آرون در دانشگاه تهران با عنوان «آینده جوامع صنعتی» روز شنبه سوم خرداد 1354 ش
از اسناد کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
https://t.me/UT_Central_Library
از اسناد کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
https://t.me/UT_Central_Library
ایستگاه بعدی: کتاب!
تصور کنید در ایستگاه مترو با کتابخانهای روبهرو شوید که:
📚 بیش از ۱۶ هزار کتاب برایتان فراهم کرده تا رمانی انتخاب کنید و در مسیر بخوانید،
📲 با دستگاه خودکار بدون معطلی کتاب امانت بگیرید،
🕒 هر ساعت شبانهروز و در ۷ روز هفته بتوانید کتاب را برگردانید،
👶 بخشهای جداگانه برای کودک و بزرگسال داشته باشد،
🎤 گاهی نشست فرهنگی یا کتابخوانی جمعی برگزار کند،
💻 اگر کاری داشته باشید، لپتاپ در اختیارتان بگذارد،
☕️ برای رفع خستگی قهوه و شکلات داغ رایگان تعارف کند،
🌱 دیوار سبز هیدروپونیکش با گیاهان طبیعی هم فضای دلنشینی بسازد و هم به شما یاد بدهد چگونه آنها را پرورش دهید.
💳 همه این خدمات هم تنها با یک عضویت ساده و فوری در دسترس شماست.
همین امکانات بود که باعث شد کتابخانه متروی ورشو ـ که هفته قبل افتتاح شد ـ در همان روز نخست بیش از ۴۰۰ کتاب امانت بدهد!
اطلاعات بیشتر: The Guardian
📚 کاغذک
تصور کنید در ایستگاه مترو با کتابخانهای روبهرو شوید که:
📚 بیش از ۱۶ هزار کتاب برایتان فراهم کرده تا رمانی انتخاب کنید و در مسیر بخوانید،
📲 با دستگاه خودکار بدون معطلی کتاب امانت بگیرید،
🕒 هر ساعت شبانهروز و در ۷ روز هفته بتوانید کتاب را برگردانید،
👶 بخشهای جداگانه برای کودک و بزرگسال داشته باشد،
🎤 گاهی نشست فرهنگی یا کتابخوانی جمعی برگزار کند،
💻 اگر کاری داشته باشید، لپتاپ در اختیارتان بگذارد،
☕️ برای رفع خستگی قهوه و شکلات داغ رایگان تعارف کند،
🌱 دیوار سبز هیدروپونیکش با گیاهان طبیعی هم فضای دلنشینی بسازد و هم به شما یاد بدهد چگونه آنها را پرورش دهید.
💳 همه این خدمات هم تنها با یک عضویت ساده و فوری در دسترس شماست.
همین امکانات بود که باعث شد کتابخانه متروی ورشو ـ که هفته قبل افتتاح شد ـ در همان روز نخست بیش از ۴۰۰ کتاب امانت بدهد!
اطلاعات بیشتر: The Guardian
📚 کاغذک
مراسم گرامیداشت یاد شادروان بدیع الزمان فروزانفر، روز 21 اردیبهشت 1353
با سخنرانی دکتر محمد محمدی، دکتر ذبیح الله صفا و دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی
در محل کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
از اسناد کتابخانه مرکزی
https://t.me/UT_Central_Library
با سخنرانی دکتر محمد محمدی، دکتر ذبیح الله صفا و دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی
در محل کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
از اسناد کتابخانه مرکزی
https://t.me/UT_Central_Library
از اسناد کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
https://t.me/UT_Central_Library
https://t.me/UT_Central_Library