قم، نشر مورخ، 1405
مقدمه «رسول جعفریان» بر این کتاب را پایین ملاحظه فرمایید
برای تهیه آن به کتاب شهر مراجعه فرمایید
https://t.me/ketabeshahr578

مقدمه کتاب «موسسه روزنامه نگاری دانشگاه تهران» اثر استاد سید فرید قاسمی

بنام آن که هستی نام از او یافت
دانشگاه تهران (تأسیس در سال 1313 خورشیدی)، اگر نه نخستین، بی‌تردید مهم‌ترین نهاد آموزش عالی مدرن در ایران به شمار می‌آید. این نهاد در طول سالیان دراز، که اکنون به تدریج به یک قرن نزدیک می‌شود، منشأ خدمات علمی فراوانی بوده و بسیاری از مدیران، نخبگان و چهره‌های مؤثر اداری، اجتماعی و سیاسی کشور در آن تحصیل کرده و پرورش یافته‌اند.
درباره این نهاد، کتاب‌ها و پژوهش‌های متعددی انتشار یافته است، اما در مقایسه با آنچه در واقعیت در این دانشگاه گذشته، این آثار هنوز بسیار اندک و ناکافی‌اند. بخش بزرگی از فعالیت‌های علمی، آموزشی و فرهنگی دانشکده‌ها و مؤسسات وابسته به دانشگاه تهران همچنان ناشناخته مانده و بسیاری از کسانی که خاطرات آن روزگار را در سینه داشتند، امروز دیگر در میان ما نیستند. در حوزه اسناد نیز وضع چندان بهتر نیست و بخش مهمی از میراث مستند دانشگاه یا از میان رفته و یا هنوز شناخته و معرفی نشده است.
در این اثر با یکی از مؤسسات وابسته به دانشگاه تهران، یعنی «مؤسسه روزنامه‌نگاری»، از طریق اسناد برجای‌مانده آن آشنا می‌شویم؛ مؤسسه‌ای که نقش بنیادینی در شکل‌گیری و توسعه آموزش روزنامه‌نگاری به عنوان یک رشته علمی در ایران داشته است. پیش از تأسیس این مؤسسه، آموزش روزنامه‌نگاری به صورت محدود، پراکنده و در قالب چند درس یا دوره‌های کوتاه‌مدت ارائه می‌شد، اما به تدریج این آموزش‌ها گسترش یافت و صورتی منسجم و دانشگاهی پیدا کرد.
مؤسسه روزنامه‌نگاری با هدف تربیت نیروی متخصص در این حوزه تأسیس شد و اسناد باقی‌مانده از آن می‌تواند مسیر شکل‌گیری و تحول این نهاد را در طول سالیان روشن سازد. پژوهش حاضر، روند رشد و توسعه آموزش روزنامه‌نگاری را، نخست در دانشکده حقوق و سپس در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، دنبال کرده و نشان داده است که این رشته چگونه به تدریج جایگاه دانشگاهی خود را به دست آورده است.
امروز باید اذعان کرد که اگر این اسناد حفظ و نگهداری نشده بود، اطلاعات ما درباره این مؤسسه نیز بسیار محدود و پراکنده می‌بود. دانشگاه تهران بیش از پیش نیازمند بازنگری در تاریخ خود است و این مهم جز با گردآوری اسناد، حفظ آرشیوها و ثبت خاطرات و روایت‌های بازمانده در کتاب‌ها و نزد افرادی که هنوز در دسترس‌اند، امکان‌پذیر نخواهد بود.
تدوین این کتاب را مدیون استاد سید فرید قاسمی هستیم که با همت و دقت فراوان، اسنادی را که در اختیار مدیر مؤسسه روزنامه‌نگاری، زنده‌یاد ابوالفضل مرعشی، بوده و پیش از درگذشت خود به ایشان سپرده بود، حفظ و در اختیار پژوهشگران قرار داد. این مجموعه اسناد ارزشمند، این روزها، توسط استاد قاسمی به کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران واگذار شد و پژوهش حاضر نیز بر پایه همین اسناد شکل گرفته و تاریخ تأسیس، فعالیت و رشد این رشته را در دانشگاه تهران بازسازی کرده است. روشن است که انتشار این اثر، اطلاعات مهمی در باره یکی از حلقه‌های مفقوده تاریخ دانشگاه تهران در اختیار پژوهشگران قرار گرفته است؛ حلقه‌ای از زنجیره بلند و هنوز ناتمام تاریخ این دانشگاه که همچنان نیازمند پژوهش و بازشناسی است.
در پایان، شایسته است از آقای سید فرید قاسمی سپاسگزاری شود؛ پژوهشگری که سالیان دراز در روشن ساختن بخش‌های مهمی از تاریخ معاصر ایران، به‌ویژه از رهگذر اسناد و مدارک تاریخی، کوشیده‌اند و خدمات ارزشمند ایشان در حوزه تاریخ مطبوعات ایران بر اهل تحقیق پوشیده نیست.
رسول جعفریان 26 خرداد ماه 1405

📚 معرفی شاخص‌ترین کتابخانه‌های هلند از منظر تاریخی، معماری و علمی

هلند به‌عنوان یکی از پیشگامان عرصه دانش‌بنیان در اروپا، میزبان کتابخانه‌هایی است که هر یک از جنبه‌ای ممتاز و شایان‌تأمل‌اند:

🔹 Koninklijke Bibliotheek (KB) – لاهه
کتابخانه ملی هلند، به‌عنوان مرجع اصلی حفظ میراث مکتوب این کشور، با دارا بودن بیش از 7 میلیون جلد منبع، نقشی کلیدی در پشتیبانی از پژوهش‌های ملی و بین‌المللی ایفا می‌کند.این ۷ میلیون منبع شامل کتاب، روزنامه، مجلات و نقشه‌ها در آن نگهداری می‌شود. این مرکز همچنین خدمات دیجیتالی مانند کتابخانه ملی آنلاین (با کتاب‌های الکترونیکی و صوتی)، دلفر (میلیون‌ها صفحه دیجیتالی شده) و حافظه (حدود ۸۰۰۰۰۰ تصویر) را به مراجعان ارائه می‌دهد.

🔹 Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) – آمستردام
این کتابخانه عمومی با معماری چشم‌گیر و فضای مدرن خود، نه‌تنها یکی از بزرگ‌ترین کتابخانه‌های عمومی اروپاست، بلکه به‌عنوان یک مرکز فرهنگی و علمی چندمنظوره، بستری برای رویدادهای آکادمیک و گفتمان‌های فکری فراهم می‌آورد.

🔹 TU Delft Library – دلفت
این کتابخانه با طراحی معماری منحصربه‌فرد و سقف مخروطی‌شکل خود، نمادی از تلفیق هنر و مهندسی است و به‌عنوان یکی از مدرن‌ترین کتابخانه‌های دانشگاهی جهان، محیطی ایده‌آل برای پژوهشگران حوزه‌های فنی و مهندسی محسوب می‌شود.این کتابخانه در سال ۱۹۹۷ ساخته شده است. گفته میشود کتابخانه دلفت سبزترین (از لحاظ محیط زیستی) کتابخانه جهان است.

🔹 Librije Zutphen – زوتفن
این کتابخانه تاریخی، یکی از معدود نمونه‌های بازمانده از کتابخانه‌های زنجیردار (Chained Library) قرون وسطی در جهان است. ارزش این مجموعه نه فقط در محتوای کتب که در گواهی بودن آن بر سیر تحول نظام‌های نگهداری و دسترسی به دانش در دوران پیش از چاپ صنعتی است.

#معرفی_کتابخانه
#هلند
#آکادمیک
#معماری_دانش

https://t.me/UT_Central_Library

✅ فراتر از آموزش ابزارها؛ کتابخانه دانشگاه ویرجینیا آزمایشگاه سواد هوش مصنوعی راه‌اندازی کرد

دانشگاه ویرجینیا (UVA) با همکاری کتابخانه دانشگاه و دانشکده هنر و علوم، «آزمایشگاه سواد و اقدام در هوش مصنوعی» (AI Literacy and Action Lab) را راه‌اندازی کرده است؛ ابتکاری که با هدف توسعه درک انتقادی، اخلاقی و عملی از هوش مصنوعی در آموزش عالی شکل گرفته است.
این برنامه در پاسخ به رشد سریع فناوری‌های هوش مصنوعی و چالش‌های ناشی از استفاده نابرابر، آموزش نامتوازن و فقدان چارچوب‌های استاندارد برای بهره‌گیری از این فناوری در دانشگاه‌ها طراحی شده است.
گزارش تأکید می‌کند که بسیاری از دانشگاه‌ها با دو رویکرد افراطی در مواجهه با هوش مصنوعی روبه‌رو هستند: پذیرش بی‌چون‌وچرای فناوری یا نگرانی بیش از حد نسبت به آن؛ در حالی که هدف این آزمایشگاه ایجاد قضاوت آگاهانه و مبتنی بر شواهد است.
برخلاف برنامه‌هایی که صرفاً بر آموزش ابزارهای هوش مصنوعی تمرکز دارند، این آزمایشگاه تلاش می‌کند مهارت‌های تفکر انتقادی، آگاهی اخلاقی، دانش فنی، مهارت‌های عملی و درک پیامدهای اجتماعی هوش مصنوعی را به‌صورت یکپارچه آموزش دهد.
در نخستین مرحله، چندین پروژه آزمایشی در رشته‌های اقتصاد، زبان و ادبیات انگلیسی، فلسفه، علوم داده و علوم پایه طراحی شده‌اند تا کاربردهای هوش مصنوعی در محیط‌های آموزشی و پژوهشی ارزیابی شوند.
یکی از ویژگی‌های برجسته این طرح، حضور کتابداران به‌عنوان تسهیل‌گر و مربی در تمامی پروژه‌هاست؛ نقشی که نشان‌دهنده تحول جایگاه کتابخانه‌ها از مراکز ارائه منابع به مراکز توسعه سواد دیجیتال و تفکر انتقادی است.
مدیران پروژه معتقدند کتابخانه‌ها به دلیل ماهیت میان‌رشته‌ای خود، بهترین بستر برای گردهم‌آوردن متخصصان حوزه‌های مختلف و شکل‌دهی به گفت‌وگویی جامع درباره هوش مصنوعی هستند.
این آزمایشگاه همچنین چارچوبی برای تولید شواهد علمی درباره اثربخشی آموزش هوش مصنوعی در دانشگاه‌ها فراهم می‌کند و تلاش دارد الگوهای موفق را مستندسازی و منتشر کند.
از منظر آموزشی، دانشجویان علاوه بر یادگیری استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی، مهارت ارزیابی، اعتبارسنجی و نقد خروجی‌های این سامانه‌ها را نیز کسب خواهند کرد.
این برنامه در ادامه به ارائه درس‌ها و سمینارهای میان‌رشته‌ای درباره سواد هوش مصنوعی منجر خواهد شد و موضوعاتی مانند یادگیری، خلاقیت، پژوهش، کدنویسی و تفسیر متون را پوشش خواهد داد.
کارشناسان دانشگاه ویرجینیا تأکید می‌کنند که هدف نهایی، تربیت دانشجویانی نیست که صرفاً از هوش مصنوعی استفاده کنند، بلکه افرادی هستند که بتوانند به‌صورت مسئولانه، آگاهانه و هدفمند با این فناوری تعامل داشته باشند.
در مجموع، این ابتکار نشان می‌دهد که کتابخانه‌های دانشگاهی در حال ایفای نقشی راهبردی در شکل‌دهی آینده آموزش هوش مصنوعی هستند و می‌توانند به کانونی برای توسعه سواد دیجیتال، تفکر انتقادی و نوآوری آموزشی در عصر هوش مصنوعی تبدیل شوند.

Reichert, A. L. (2026, April 17). New AI Literacy and Action Lab creates pathway for understanding, judgment, and experimentation. University of Virginia Library. Retrieved from https://library.virginia.edu/news/2026/new-ai-literacy-and-action-lab-creates-pathway-understanding-judgment-and-experimentation

https://t.me/UT_Central_Library

💥 معرفی OpenResearcher؛ گامی نوین در توسعه عامل‌های پژوهشگر هوش مصنوعی با جست‌وجوی عمیق و متن‌باز

پیش‌چاپ مقاله‌ای تازه در حوزه هوش مصنوعی، سامانه‌ای متن‌باز با عنوان OpenResearcher را معرفی می‌کند که با هدف آموزش نسل جدید عامل‌های پژوهشگر (Deep Research Agents) طراحی شده است. این سامانه تلاش می‌کند محدودیت‌های روش‌های متداول را که به موتورهای جست‌وجوی آنلاین و APIهای تجاری وابسته هستند، برطرف کند.
نویسندگان با طراحی یک محیط جست‌وجوی آفلاین و قابل بازتولید، امکان تولید مسیرهای استدلالی طولانی و چندمرحله‌ای را برای آموزش مدل‌های زبانی فراهم کرده‌اند؛ رویکردی که هزینه توسعه را کاهش داده و قابلیت تکرارپذیری پژوهش را افزایش می‌دهد.
در این پروژه، بیش از ۹۷ هزار مسیر پژوهشی بر روی مجموعه‌ای شامل ۱۵ میلیون سند تولید شده است تا مدل‌ها نحوه جست‌وجو، گردآوری شواهد و استدلال چندمرحله‌ای را در مقیاسی گسترده بیاموزند.
یکی از نوآوری‌های اصلی این سامانه، تعریف سه ابزار پایه شامل Search ،Open و Find است که رفتار مرورگرهای وب را شبیه‌سازی کرده و مدل را به جست‌وجوی نظام‌مند، بررسی منابع و استخراج شواهد هدایت می‌کنند.
تحلیل‌های پژوهش نشان می‌دهد که موفقیت در پژوهش‌های عمیق بیش از آنکه به تعداد جست‌وجوها وابسته باشد، به کیفیت راهبرد جست‌وجو و نحوه تعامل با شواهد بستگی دارد؛ موضوعی که می‌تواند مسیر توسعه عامل‌های هوشمند آینده را تغییر دهد.
این مطالعه همچنین نشان می‌دهد که محیط‌های آفلاین کنترل‌شده امکان تحلیل دقیق رفتار عامل‌های هوشمند، ارزیابی دلایل موفقیت یا شکست آن‌ها و بهبود طراحی الگوریتم‌های پژوهشی را فراهم می‌کنند.
از منظر پژوهش‌های هوش مصنوعی، OpenResearcher نخستین چارچوب کاملاً متن‌باز برای تولید مسیرهای پژوهشی عمیق و بلندمدت محسوب می‌شود که علاوه بر مدل، داده‌ها، محیط جست‌وجو و ابزارهای موردنیاز را نیز در اختیار جامعه علمی قرار می‌دهد.
کاربردهای این سامانه تنها به پاسخ‌گویی پرسش‌ها محدود نیست و می‌تواند در توسعه دستیارهای پژوهشی، مرور نظام‌مند منابع، کشف دانش، تحلیل شواهد و تولید گزارش‌های علمی نیز مورد استفاده قرار گیرد.
پژوهشگران امیدوارند این چارچوب، وابستگی توسعه عامل‌های پژوهشگر به زیرساخت‌های اختصاصی را کاهش داده و زمینه همکاری و نوآوری گسترده‌تر در جامعه متن‌باز را فراهم کند.
در مجموع، این پژوهش OpenResearcher را نقطه عطفی در توسعه عامل‌های پژوهشگر هوشمند می‌داند؛ سامانه‌ای که با ترکیب جست‌وجوی نظام‌مند، استدلال چندمرحله‌ای و محیطی قابل بازتولید، افق تازه‌ای برای آینده پژوهش مبتنی بر هوش مصنوعی ترسیم می‌کند.

Li, Z., Jiang, D., Ma, X., Zhang, H., Nie, P., Zhang, Y., Zou, K., Xie, J., Zhang, Y., & Chen, W. (2026). OpenResearcher: A fully open pipeline for long-horizon deep research trajectory synthesis (arXiv:2603.20278v1) [Preprint]. arXiv.

https://t.me/UT_Central_Library

شماره جدید مجله نشاء علم، با مدیریت استاد دکتر موسوی موحدی، مجله ای در حوزه ترویج علم.
https://t.me/UT_Central_Library

📚 کتابخانه دانشگاه لیدن؛ از کهن‌ترین گنجینه‌های اروپا تا مدرن‌ترین خدمات پژوهشی

اگر به دنبال الگویی از تلفیق سنت و مدرنیته در عرصهٔ کتابداری و پشتیبانی از پژوهش هستید، کتابخانه دانشگاه لیدن (هلند) یکی از برجسته‌ترین نمونه‌ها در جهان است. این کتابخانه با قدمتی بیش از چهار قرن، نه‌تنها یکی از قدیمی‌ترین کتابخانه‌های دانشگاهی اروپاست، بلکه امروز به پایگاهی پیشرو برای دسترسی آزاد به علم (Open Science) و همکاری‌های بین‌المللی علمی تبدیل شده است.

🔹 برای پژوهشگران و اساتید چه امکاناتی در نظر گرفته شده است؟
کتابخانه لیدن تنها یک مخزن صرف نیست؛ بلکه یک اکوسیستم کامل برای پژوهش محسوب می‌شود. برخی از مهم‌ترین خدمات آن عبارتند از:

· کارشناسان رابط دانشکده‌ها برای مشاورهٔ تخصصی در هر رشته.
· سامانهٔ یکپارچهٔ پشتیبانی از پژوهش برای راهنمایی در تمام مراحل تحقیق.
· سامانهٔ LUCRIS جهت ثبت و ارتقای دسترس پذیری بین‌المللی آثار شما.
· مخزن انتشارات علمی با دسترسی آزاد که امکان اشتراک‌گذاری یافته‌های پژوهشی را بدون محدودیت فراهم می‌کند.

🔹 آیا به مطالعات آسیایی و نسخه‌های خطی خاورمیانه علاقه دارید؟
مجموعهٔ آسیایی این کتابخانه، یکی از غنی‌ترین گنجینه‌های جهان در حوزهٔ نسخه‌های عربی، فارسی، ترکی و شرق‌شناسی است. دسترسی به این مجموعه به‌صورت هوشمندانه طراحی شده است:

· طبقهٔ دوم: مجموعه‌های مرجع برای مطالعات سریع.
· سالن مجموعه‌های ویژه: برای مشاهدهٔ نسخه‌های خطی نفیس (با درخواست از طریق کاتالوگ).
· قفسه‌های باز و انبارهای بسته: بسته به نوع مدرک، امکان برداشت مستقیم یا درخواست از طریق سامانهٔ فهرستگان وجود دارد.

💡 نکتهٔ ویژه: کتابخانه لیدن به‌تازگی کارگاه‌های تخصصی با عنوان "افزایش همکاری‌های عادلانه از طریق دسترسی آزاد به علم" را برگزار می‌کند که فرصت فوق‌العاده‌ای برای آشنایی با اصول علم آزاد و شبکه‌سازی با پژوهشگران بین‌المللی است.
به این معنی است که
وقتی داده ها در دسترس باشد و عدالت رعایت شود، پژوهشگران از سراسر جهان (حتی با بودجهٔ محدود) میتوانند به داده های هم دسترسی پیدا کنند، از نتایج هم استفاده کنند و پروژه های مشترک بین المللی شکل بگیرد که در آن کیفیت علمی ملاک است، نه بودجه یا ملیت.


🌐 اگر به‌دنبال کتابخانه‌ای هستید که هم اصالت تاریخ را داشته باشد و هم همگام با جدیدترین استانداردهای علمی حرکت کند، لیدن انتخابی بی‌نظیر است. پیشنهاد می‌ شود از درگاه دیجیتال آن دیدن کنید و از امکان دسترسی از راه دور به منابعش بهره ببرید.

#کتابخانه_لیدن
#پژوهش_پیشرفته
#نسخ_خطی
#مطالعات_آسیایی
#علم_باز
#دانشگاه_لیدن
#اروپا

https://t.me/UT_Central_Library

📜 یک سند تاریخی از دل دهه ۳۰
وقتی جبار باغچه‌بان برای سالمندان الفبا نوشت!

📖 عنوان کتاب: «الفبای خودآموز برای سالمندان»
✍️ نویسنده: زنده‌یاد جبار باغچه‌بان، پدر آموزش کودکان ناشنوا در ایران
🗓 تاریخ انتشار: اردیبهشت ۱۳۳۳

🔍 چرا این سند ارزشمند است؟

✨ نوآوری در آموزش
باغچه‌بان که همیشه به دنبال روش‌های ابداعی برای آموزش الفبا بود، در این کتاب تلاش کرده تا یادگیری الفبای فارسی را برای سالمندان ساده‌سازی کند.

🧓 پاسخ به یک نیاز اجتماعی
عبارت درج‌شده در کادر پایین صفحه:

«این کتاب برای سالمندان نوشته شده ولی برای کسانی که در خارج آموزشگاه تحصیل می‌کنند، کتاب درسی بی‌نظیری است»
این جمله نشان میدهد که اثر فراتر از یک کتاب کمک آموزشی، گامی در مسیر آموزش همگانی و خارج از ساختار رسمی مدرسه بوده است.

🏛 سندشناسی
حضور نام «کتاب‌فروشی و چاپخانه‌ی علی‌اکبر علمی» در شناسنامه‌ی کتاب، گویای نقش پررنگ ناشران مستقل در جریان سوادآموزی دهه‌ی ۳۰ شمسی است.


📌 این تصویر، یادآور تلاش‌های بی‌وقفه‌ی پیشگامان تعلیم و تربیت ایران است که معتقد بودند «خواندن و نوشتن» حقی است برای همه‌ی گروه‌های سنی و اجتماعی.

🔗 علاقه‌مندان و پژوهشگران برای مطالعه‌ی اسناد بیشتر میتوانند به وب‌سایت کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران مراجعه کنند:
🌐 https://library.ut.ac.ir/

#تاریخ_آموزش
#جبار_باغچه‌بان
#تاریخ_سوادآموزی
#آموزش_بزرگسالان
#اسناد_آموزشی
#دانشگاه_تهران


https://t.me/UT_Central_Library

یک دهه یادداشت‌های هفتگی!
۱۲ تیر ۱۴۰۵
✍️ رضا منصوری

شاید هم بیش از یک دهه و بیش از ۵۰۰ یادداشت و بیش از ۲۰۰٬۰۰۰ کلمه که بشود ۲ جلد کتاب. و این علاوه بر مقاله‌ها و کتاب‌های گذشته و جاری من است. بس نیست؟ مدتی است فکر می‌کنم چه حرفی دارم که تاکنون نزده باشم. جز تکرار حرف‌ها و ایده‌ها و نظرهای شخصی خودم در باب علم و سیاست‌گذاری علم و نیاز روز زبان فارسی. می‌توانم موردهایی را پس از حدود پنجاه سال فعالیت جمع‌بندی کنم.

زبان فارسی هر شکی داشتم برطرف شده که تا زبان فارسی را برای بیان مفاهیم نوین آماده نکنیم در بهترین حالت ناقل تفکر جدید خواهیم ماند و به مرحلهء آفرینش فکری نخواهیم رسید. این به معنی نفی زبانی میانجی در جهان نیست. زبان هم در واژه خلاصه نمی‌شود. به‌ویژه زبان فارسی که درپذیرش وام‌واژه بسیار توانا است. شلختگی کنونی کاربران زبان فارسی هم بخشی از شلختگی حاکم بر حکمرانی در ایران است که معلوم نیست کِی پایان یابد. در کمتر زمینه‌ای نشانی از جدیت و وارستگی و آراستگی دیده می‌شود. شاید علت‌اش آن است که «رفتن به بهشت» با ظاهری کثیف و شلخته، و زبانی الکن و ناپاکیزه، اشکالی ندارد!

سیاست‌گذاری علم در ایران امری بسیار مهم که فعلا تعطیل است. کوشش‌هایی که خود من در چهل سال گذشته کردم، همراه با بسیاری دیگر، منجر شد به فرایندی از نوع پیشرفت در امتداد خَمِ «اِس»، که در مدیریت بنگاه‌ها رسم است؛ اما حالا، در بالای این خَم، در سکون متمایل به سقوط است. پس نسلی با فکر جدید باید «اِس» جدیدی رقم بزند. حتما این نسل پیدا خواهد شد. بارها نوشته‌ام که علم در ایران رشد نخواهد کرد مگر در اتصال به بخش دفاعی کشور. پس از آن است که شاید بخش خصوصی میانجی شود برای گسترش آن. شک ندارم نسل جدید به بلوغی خواهد رسید که بی‌تعارف به این مهم بپردازد. از نهادهای رسمی مانند وزارت عتف و بهداشت انتظاری نمی‌توان داشت. کمیسین مجلس و شورای انقلاب فرهنگی بیشتر مانع‌اند تا مشوق.

علم در ایران در محاق است در بهترین شرایط علم مترادف با آموزش عالی گرفته می‌شود، چه در دانشگاه و چه در بیرون دانشگاه. پس ایران بسیار دردها خواهد کشید تا به بلوغی درخور در درک علم برسد. هرجا دیدید صحبت از نخبگان، صحبت از مرجعیت علمی، و یا صحبت از ارزش برای علم می‌شود بدانید یا از سر جهل است یا کسی یا نهادی در کمین سوء استفاده. هنوز تا عمق استخوان در توهم ارزش قائل شدن برای علم هستیم. هنوز نمی‌دانیم معنی آن چیست. هنوز دانشگاه‌های ما بسیار عقب‌تر از آن هستند که حرفی جدی در باب علم بتوانند بزنند. جوانه‌هایی دیده می‌شود اما نهادهای دانشگاهی و سیاسی و فرهنگی ما گول‌تر از این‌اند که عمق فاجعه را دریابند. بعید می‌دانم زودتر از پنجاه سال دیگر نسلی جدید این حرف را دریابد و توانا شده باشد در نهادینه کردن مفهوم علم مدرن. آنگاه است که امید می‌رود تعریف دانشگاه و علم و نقش نهادی آن در جامعه معقول شود و کشور و مردم برای آن هزینه کنند.

این هم نتیجه‌گیری کلی من پس از پنجاه سال درگیری در سه زمینه‌ای که عمری علاقه داشته‌ام و دارم.
شاید بعد از این ماهی یک‌بار- در اولین جمعهء هر ماه- چند کلمه‌ای بنویسم. اما واکنش‌های روزمره‌ام از رویدادها هنوز دل‌مشغولی من خواهد بود که در جیکستان ایکس خواهم نوشت.

📊 از هیجان تا بلوغ علمی؛ نقشه جهانی پژوهش‌های هوش مصنوعی مولد در آموزش عالی

مطالعه‌ای تازه با رویکرد علم‌سنجی، روند شکل‌گیری و گسترش پژوهش‌های مرتبط با هوش مصنوعی مولد در آموزش عالی را بررسی کرده و تصویری جامع از وضعیت کنونی این حوزه نوظهور ارائه می‌دهد. نویسنده با تحلیل داده‌های نمایه‌شده در پایگاه‌های علمی، نشان می‌دهد که پس از ظهور ابزارهایی مانند ChatGPT، حجم تولیدات علمی در این زمینه با رشدی انفجاری مواجه شده است.
یافته‌ها حاکی از آن است که موضوعاتی همچون یکپارچه‌سازی هوش مصنوعی در فرایند تدریس و یادگیری، اخلاق و سلامت علمی، سواد هوش مصنوعی، ارزیابی یادگیری و پذیرش فناوری، به مهم‌ترین محورهای پژوهشی تبدیل شده‌اند. همچنین، کشورهای توسعه‌یافته و دانشگاه‌های پیشرو سهم بیشتری در تولید دانش این حوزه دارند و همکاری‌های بین‌المللی به‌تدریج در حال گسترش است.
تحلیل شبکه‌های هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها نشان می‌دهد که ادبیات موجود از مرحله «واکنش به فناوری» به سمت «بهره‌برداری راهبردی و مسئولانه» در حال حرکت است. در عین حال، دغدغه‌هایی مانند تقلب علمی، سوگیری الگوریتمی، حفظ حریم خصوصی و وابستگی بیش از حد به ابزارهای هوش مصنوعی، همچنان در کانون توجه پژوهشگران قرار دارد.
این مقاله تأکید می‌کند که آینده آموزش عالی نه در مقاومت در برابر هوش مصنوعی مولد، بلکه در طراحی سیاست‌ها، برنامه‌های آموزشی و چارچوب‌های اخلاقی هوشمندانه نهفته است. به باور نویسنده، مرحله بعدی پژوهش‌ها باید از توصیف پدیده عبور کرده و بر ارزیابی تأثیرات واقعی هوش مصنوعی بر کیفیت یادگیری، عدالت آموزشی و تحول نقش دانشگاه تمرکز کند.
این مطالعه نشان می‌دهد که پژوهش درباره هوش مصنوعی مولد در آموزش عالی با سرعتی چشمگیر در حال بلوغ است و مسیر آینده آن بیش از هر چیز به چگونگی تلفیق نوآوری فناورانه با مسئولیت‌پذیری اخلاقی و ارزش‌های بنیادین دانشگاه وابسته خواهد بود.

Dai, K. (2026). Generative AI in higher education: A bibliometric review of research patterns, themes, and global trends. Computers and Education: Artificial Intelligence, 8, 100356. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2026.100356

https://t.me/UT_Central_Library

این مقاله به تحلیل وضعیت علمی و آموزشی علوم پایه در ایران پرداخته و جایگاه این رشته‌ها را در سطوح ملی و بین‌المللی ارزیابی می‌کند. نویسندگان با ارائه آمارهای دقیق، روند نزولی تعداد دانشجویان و چالش‌های اشتغال فارغ‌التحصیلان را در کنار موفقیت‌های پژوهشگران ایرانی در تولید مستندات علمی بررسی کرده‌اند. متن بر اهمیت بنیادین این دانش در توسعه پایدار و تحولات صنعتی تأکید کرده و شکاف میان ظرفیت‌های علمی و نیازهای اجرایی کشور را به تصویر می‌کشد. در نهایت، راهکارهایی برای اصلاح ساختار حکمرانی علم، بهبود حمایت‌های مالی و تقویت زیرساخت‌های پژوهشی جهت ارتقای جایگاه علوم پایه پیشنهاد شده است. این منبع به عنوان یک سند راهبردی، بر ضرورت پیوند میان آموزش، پژوهش و صنعت برای عبور از بحران‌های موجود تمرکز دارد.
احمد شعبانی و سعید سمنانیان، «ارتقا و اعتلای جایگاه علوم پایه: موفقیت‌ها و آسیب‌ها»، نامه علوم پایه، شماره ۱۵، بهار و تابستان ۱۴۰۴
https://t.me/KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

امروز شنبه ۱۳ تیرماه مراسم وداع مردم ایران با رهبر شهید

https://t.me/UT_Central_Library