برگزاری کارگاه کاربرد ابزارهای هوش مصنوعی در مسئله‌یابی و انتخاب موضوع پژوهش

مدرس: دکتر فرزانه قنادی نژاد

زمان برگزاری: دوشنبه ۸ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۲-۱۰

مکان برگزاری: کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، طبقه همکف، سالن شورا

لینک پیوند مجازی: https://vroom.ut.ac.ir/library

دارای امتیاز آموزشی برای کتابداران محترم دانشگاه تهران ( با ذکر نام و نام خانوادگی و کد پرسنلی )

با فعال شدن بخش های مختلف دانشگاه تهران، و رفت و آمد شمار بیشتری از دانشجویان و اساتید به دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی ساعات کار خود را افزایش داده و دانشجویان عزیز مطابق جدول بالا می توانند زمان و برنامه استفاده از کتابخانه و فضای آن را تنظیم کنند.

https://t.me/UT_Central_Library/16920

عنوان کتاب: A Degenerate World
مولف: Jerzy Jedlicki
ناشر: Peter Lang International Academic Publishers
سال انتشار: 2016

کتاب «دنیای منحط» نوشته یرژی یدلیتسکی به بررسی ریشه‌های بدبینی تاریخی و نقد مدرنیته طی قرن‌های نوزدهم و بیستم می‌پردازد. نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه برخلاف پیشرفت‌های چشمگیر در علم و صنعت، بسیاری از متفکران برجسته تمدن مدرن را مسیری به سوی نابودی و انحطاط اخلاقی می‌دیدند. این اثر بر شکاف میان پیشرفت ابزاری و بحران‌های معنوی تمرکز دارد و نشان می‌دهد که مفاهیمی مانند ماشینیسم و عقل‌گرایی افراطی چگونه از سوی منتقدان به عنوان عوامل تخریب هویت انسانی نگریسته شده‌اند. در نهایت، متن بر این باور است که اضطراب دائمی در مورد ارزش‌ها، علیرغم جنبه‌های تاریکش، محرکی برای صیانت از میراث معنوی در برابر جهان مکانیکی است.

@KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

کتاب «نقشه‌های گمشده خلفا: ترسیم جهان در قاهره قرن یازدهم» (Lost Maps of the Caliphs: Drawing the World in Eleventh-Century Cairo) دانشگاه شیکاگو ۲۰۱۸ )
کتاب «نقشه‌های گمشده خلفا» به بررسی یک نسخه خطی استثنایی و مصور عربی به نام «کتاب غرایب الفنون و ملح العیون» می‌پردازد که در قرن یازدهم میلادی در قاهره و در دوران خلافت فاطمیان تالیف شده است. این اثر که در سال ۲۰۰۰ بازکشف شد، دانشنامه‌ای بی‌نظیر از گیتی‌شناسی، اخترشناسی و جغرافیا است که دیدگاه مسلمانان آن عصر را درباره آسمان‌ها و زمین روایت می‌کند. نویسندگان با تحلیل نقشه‌های منحصربه‌فرد این نسخه، از جمله نخستین ترسیم‌ها از سیسیل و دریای مدیترانه، بر نقش کلیدی قدرت دریایی و شبکه‌های تبلیغاتی اسماعیلیه در گسترش دانش نقشه نگاری تاکید دارند. این منبع ثابت می‌کند که مسلمانان قرن‌ها پیش از اروپاییان، به دانش پیشرفته‌ای در زمینه دریانوردی و ارتباطات جهانی دست یافته بودند. کتاب مذکور با اصلاح باورهای پیشین درباره تاریخ کارتوگرافی اسلامی، دریچه‌ای تازه به سوی میراث علمی و فرهنگی تمدن اسلامی در قرون وسطی می‌گشاید.
https://t.me/KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

🎓📘 علل و نتایج جنگ‌های ایران و روسیه (پایان‌نامه‌ای قدیمی از سال ۱۳۳۷)

📌به بررسی علل، چگونگی و نتایج جنگ‌های ایران و روسیه (۱۲۲۸‑۱۲۴۳ قمری) و شرح عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای می‌پردازد. نبردهای کلیدی (اصالندوز، ایروان، گنجه)، نقش فرماندهانی مانند عباس میرزا و سیسیانوف، و نیز دخالت‌های سیاسی انگلستان به عنوان میانجی، بررسی شده است. همچنین مواد مهم عهدنامه‌ها (غرامت، واگذاری اراضی، کاپیتولاسیون و امتیازات اقتصادی) و تأثیرات داخلی آن‌ها بر نارضایتی‌های مردمی و تضعیف دولت مرکزی، مورد اشاره قرار گرفته است.
لینک دسترسی👇🏻
https://blib.ir/Search?q=%D8%B4%D8%B1%D8%AD%20%D8%B9%D9%87%D8%AF%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86
کتابخانه مسجد اعظم
@boroujerdilib

💢 هوش مصنوعی در خدمت میراث دانش؛ کتابخانه دانشگاه تگزاس در جمع نوآورترین کتابخانه‌های جهان

کتابخانه‌های دانشگاه تگزاس (UT Libraries) به‌عنوان یکی از نامزدهای نهایی نخستین دوره جایزه جهانی نوآوری کتابخانه‌ای کلاریویت (Clarivate Library Innovation Awards 2026) انتخاب شدند؛ افتخاری که نشان‌دهنده نقش روزافزون فناوری‌های نوین در تحول خدمات کتابخانه‌ای است.
این کتابخانه از میان بیش از ۵۰ طرح ارسالی از ۱۱ کشور و منطقه جهان، در فهرست ۹ نامزد نهایی قرار گرفت و به‌عنوان یکی از سه کتابخانه برتر آمریکای شمالی در بخش کتابخانه‌های دانشگاهی معرفی شد.
دلیل اصلی این موفقیت، توسعه پروژه‌ای نوآورانه با عنوان «فهرست‌نویسی موسیقی با کمک هوش مصنوعی» است؛ طرحی که با بهره‌گیری از مدل‌های زبانی بزرگ و ابزارهای خودکار، فرایند سازماندهی و توصیف مجموعه‌های موسیقی را تسریع می‌کند.
این سامانه قادر است از تصاویر لوح‌های فشرده (CD) و صفحه‌های موسیقی (LP)، فراداده‌های کتابشناختی استخراج کرده و آن‌ها را با رکوردهای موجود در پایگاه WorldCat تطبیق دهد. سپس با استفاده از هوش مصنوعی، میزان انطباق و اعتبار داده‌ها را ارزیابی می‌کند.
در مرحله بعد، اطلاعاتی مانند عنوان قطعات موسیقی و سال انتشار به‌طور خودکار با منابع موجود مقایسه شده و رکوردهای کتابشناختی، امانی و مجموعه‌ای تولید می‌شوند. این فرایند ضمن حفظ کنترل کیفی، حجم زیادی از کارهای تکراری فهرست‌نویسی را کاهش می‌دهد.
پژوهشگران و کتابداران دانشگاه تگزاس این ابزار را به‌صورت متن‌باز (Open Source) توسعه داده‌اند تا سایر کتابخانه‌ها نیز بتوانند از آن بهره ببرند.
مسئولان کتابخانه معتقدند این پروژه نمونه‌ای موفق از تلفیق تخصص کتابداری با فناوری‌های نوظهور است و می‌تواند الگوی جدیدی برای مدیریت مجموعه‌های میراثی و انبوه ارائه دهد.
گزارش کلاریویت نشان می‌دهد که بسیاری از طرح‌های راه‌یافته به مرحله نهایی بر محور هوش مصنوعی، تحلیل داده‌ها و اتوماسیون خدمات کتابخانه‌ای شکل گرفته‌اند؛ موضوعی که بیانگر تغییر نقش کتابخانه‌ها از مراکز نگهداری منابع به هاب‌های هوشمند دانش است.
این پروژه نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند در حوزه‌های فنی کتابداری مانند سازماندهی دانش، نمایه‌سازی و مدیریت فراداده‌ها نقشی مؤثر و تحول‌آفرین ایفا کند.
همچنین این تجربه بیانگر آن است که فناوری‌های هوشمند نه جایگزین کتابداران، بلکه ابزاری برای افزایش بهره‌وری، دقت و مقیاس‌پذیری خدمات تخصصی آنان هستند.
کارشناسان معتقدند چنین ابتکارهایی می‌توانند دسترسی به مجموعه‌های کمتر شناخته‌شده را تسهیل کرده و ظرفیت کتابخانه‌ها را برای ارائه خدمات پژوهشی پیشرفته افزایش دهند.
در مجموع، انتخاب کتابخانه دانشگاه تگزاس به‌عنوان نامزد نهایی جایزه نوآوری کلاریویت، نمادی از حرکت کتابخانه‌های دانشگاهی به سوی آینده‌ای هوشمند، داده‌محور و مبتنی بر همکاری میان دانش کتابداری و هوش مصنوعی است.

University of Texas Libraries. (2026, March 16). UT Libraries named Clarivate Library Innovation finalist. The University of Texas at Austin Libraries. Retrieved from https://www.lib.utexas.edu/about/news/ut-libraries-named-clarivate-library-innovation-finalist

https://t.me/UT_Central_Library

روضة‌الشّهدا، ملّا‌حسین‌بن علی واعظ کاشفی بیهقی
دست‌‌نویس شمارهٔ کتابخانهٔ آستان قدس رضوی، نستعلیق، بی کا، بی تا (ظ ق ۱۰_۱۱ ه‌ق)، ۳۱۱گ، ۱۷س.

توضیح:
نسخه افتادگی از آغاز و انجام دارد.
@n_kh_f_j

روضة‌الشّهدا، ملّا‌حسین‌بن علی واعظ کاشفی بیهقی
دست‌‌نویس شمارۀ F45 کتابخانهٔ دانشگاه استانبول، نستعلیق، کاتب حبیب‌اللّٰه‌بن پیرحسین، کتابت شنبه ۳ ربیع‌الاوّل ۹۱۷ ه‌ق، ۱۷۹گ، ۲۵س.

@n_kh_f_j

جبرئیل بن نوح الأنباری، کتاب الاعتبار فی الملکوت: بازتاب اندیشه ارسطو در الهیات مسیحی ـ عربی قرن نهم میلادی، به تصحیح و ترجمه ویم ریون، لیدن، انتشارات بریل، ۲۰۲۶.

در معرفی کتاب بالا

این کتاب، اثری بسیار مهم در تاریخ اندیشه مسیحی-عربی و انتقال فلسفه یونان به جهان اسلام و مسیحیت شرقی است:
Gibril ibn Nūḥ al-Anbārī, The Kitāb al-Iʿtibār fī l-Malakūt: The Reception of Aristotle in a Ninth-Century Christian-Arabic Theodicy
به تصحیح، ترجمه و شرح Wim Raven، منتشر شده توسط Brill.
مؤلف کیست؟
جبرئیل بن نوح انباری (Gibril ibn Nūḥ al-Anbārī) از دانشمندان مسیحی عرب‌زبان عراق در قرن سوم هجری / نهم میلادی بود. لقب «الأنباری» نشان می‌دهد که اهل شهر انبار در عراق بوده است.
او به سنت فکری کلیسای شرق (Nestorian Church) تعلق داشت؛ همان محیطی که نقش مهمی در انتقال علوم یونانی به زبان عربی ایفا کرد.
موضوع کتاب چیست؟
عنوان کتاب:
کتاب الاعتبار فی الملکوت
را می‌توان چنین ترجمه کرد:

«کتاب تأمل در ملکوت (آفرینش الهی)»

هدف اصلی کتاب اثبات وجود خدا، حکمت الهی و نظم جهان از طریق مشاهده طبیعت است.
در واقع نوعی الهیات طبیعی (Natural Theology) است؛ یعنی اثبات خدا از راه مطالعه جهان.
اهمیت تاریخی کتاب
اهمیت کتاب از چند جهت است:
۱. یکی از کهن‌ترین متون فلسفی عربی
این اثر در نیمه نخست قرن سوم هجری نوشته شده و از نخستین نمونه‌های فلسفه و کلام عربی است.
۲. استفاده از ارسطو
جبرئیل بن نوح از مفاهیم ارسطویی برای دفاع از عقاید دینی استفاده می‌کند.
به همین دلیل زیرعنوان کتاب:

The Reception of Aristotle

یعنی «پذیرش و دریافت اندیشه ارسطو»
است.
۳. نمونه‌ای از الهیات مسیحی عربی
بیشتر پژوهش‌های تاریخ فلسفه اسلامی بر مسلمانان متمرکز است، اما این کتاب نشان می‌دهد که متکلمان مسیحی عرب نیز در همان فضای فکری فعالیت می‌کردند و در شکل‌گیری فلسفه عربی نقش داشتند.
«الاعتبار» در سنت اسلامی
جالب است که مفهوم «اعتبار» بعدها در آثار مسلمانان نیز بسیار مشهور شد.
نمونه مشهور آن:
كتاب الاعتبار
و نیز آثاری درباره «عجایب مخلوقات» و «دلائل قدرت الهی» است.
اما کتاب جبرئیل بن نوح از قدیمی‌ترین نمونه‌های این نوع تأمل در جهان آفرینش است.
محتوای کتاب
کتاب به بررسی مواردی مانند:
آفرینش انسان
ساختمان بدن
حیوانات
گیاهان
نظم کیهان
ستارگان
عناصر طبیعی
می‌پردازد و از آنها برای اثبات:
وجود خدا
حکمت خدا
تدبیر الهی
استفاده می‌کند.
این روش بعدها در آثار:
الجاحظ
ابن مسکویه
ابوحامد غزالی
و بسیاری دیگر نیز دیده می‌شود.
ارتباط با ادبیات «دلائل النبوة» و «آیات آفاقی»
این کتاب در واقع در نقطه تلاقی چند سنت قرار دارد:
فلسفه طبیعی ارسطویی
الهیات مسیحی
سنت قرآنی تفکر در آفرینش
ادبیات شگفتی‌های طبیعت (Wonders of Creation)
از این رو برای مطالعه تاریخ شکل‌گیری مفهوم «نظم عالم» در تمدن اسلامی اهمیت فراوان دارد.
https://t.me/UT_Central_Library

رحل ایلخانی از 761 (که البته مطابق سنت ایلخانی ساخته شده و مربوط به دوره پساایلخانی است)
این رحل در موزه متروپولیتن نگهداری می شود و نام دوازده امام روی آن هست.
شرحی در این باره را از وبسایت خود موزه مشاهده کرده و صوتی را که در این باره است گوش دهید
https://www.metmuseum.org/art/collection/search/446151?utm_source=chatgpt.com
این مقاله هم در مجله هنرهای تجسمی در باره آن نوشته شده است:
https://jfava.ut.ac.ir/article_87602_1e5026539ce476d4c44ee1893dd371c4.pdf?utm_source=chatgpt.com

https://t.me/UT_Central_Library

📕 قیام حسین و یارانش از دیدگاه نویسندگان خارجی: ماربین، موریس دوکبرا، رولیسیون، جوزف توماس ماساریک ...

📌رساله‌ای دربارهٔ قیام عاشورا با نگاهی سیاسی و تطبیقی از منظر پژوهشگران خارجی است. این اثر کوشیده است تا واقعهٔ عاشورا را فراتر از یک رویداد صرفاً مذهبی، در چارچوب مبارزه با ظلم و دفاع از حق و حقیقت تحلیل کند. در این رساله، به ریشه‌های تاریخی رقابت بنی‌امیه و بنی‌هاشم، علل قیام، پیامدهای سیاسی آن، شکل‌گیری عزاداری به عنوان یک جنبش اجتماعی، و تأثیر آن بر جوامع اسلامی (به ویژه هند و چین) پرداخته شده است. مقایسهٔ این نهضت با مصائب حضرت مسیح (ع) نیز از نکات قابل توجه آن به شمار می‌رود.

لینک دسترسی👇🏻
https://blib.ir/Search?q=%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85%20%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%20%D9%88%20%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B4
کتابخانه مسجد اعظم
@boroujerdilib

عنوان کتاب: Indian Islamic Architecture
مولف: J. Bronkhorst
ناشر: BRILL
سال انتشار: 2008

این متن برداشتی جامع از تاریخ و تحول معماری اسلامی در هند است که بر اساس نوشته‌های پژوهشی جان برتون-پیج تدوین شده و به بررسی فرم‌ها، گونه‌شناسی‌ها و بناهای شاخص این سرزمین می‌پردازد. این منبع به تفصیل به سبک‌های مختلف از جمله معماری دوران سلطنت دهلی، سبک‌های محلی در مناطقی نظیر گجرات و بنگال، و شکوه هنری امپراتوری مغولان هند پرداخته است. نویسنده با دقت ویژگی‌های ساختاری نظیر گنبدها، مناره‌ها و محراب‌ها را تحلیل کرده و تأثیر متقابل سنت‌های هندو و اصول اسلامی را در خلق این آثار هنری نمایان می‌سازد. همچنین، این نوشتار علاوه بر جنبه‌های فنی، به پیشینه تاریخی و فرهنگی معماران و حامیان این بناها اشاره دارد تا تصویری کامل از میراث کالبدی مسلمانان در شبه‌قاره ارائه دهد. در نهایت، این اثر به عنوان یک راهنمای علمی، سایت‌های باستانی و بناهای یادبود متعددی را در سراسر هند مستندسازی کرده است.

@KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

مجموعه پادکست «رادیو کتابخانه» منتشر شد - ایبنا https://share.google/9t6bFgSOMXajjbGOE

این کتاب مجموعه‌ای از مقالات پژوهشی به ویراستاری Ana Davitashvili است که در مجموعه Texts and Studies on the Qurʾān منتشر شده و به بررسی روابط میان قرآن و سنت‌های مسیحیِ سریانی (Syriac Christianity) در اواخر دوران باستان می‌پردازد.
موضوع اصلی کتاب این است که قرآن در چه مواردی با ادبیات و الهیات مسیحیت سریانیِ پیش از اسلام گفت‌وگو می‌کند، از آن تأثیر می‌پذیرد، یا در برابر آن موضع می‌گیرد. نویسندگان کتاب تلاش کرده‌اند به جای بحث کلی درباره «تأثیر مسیحیت بر قرآن»، بر درون‌مایه‌ها و موتیف‌های مشترک تمرکز کنند.
این اثر حاصل کنفرانس بین‌المللی‌ای است که در دانشگاه توبینگن آلمان در دسامبر ۲۰۲۲ برگزار شد و پژوهشگران برجسته مطالعات قرآنی، مسیحیت شرقی و زبان سریانی در آن شرکت داشتند.
فصل‌های کتاب حول چند محور اصلی شکل گرفته‌اند:
مفهوم نبوت و پیامبران در قرآن و ادبیات سریانی
داستان آدم و هبوط انسان
داستان یونس
مریم و عیسی در قرآن و متون سریانی
سقوط شیطان
مفاهیم بهشت و جهنم
نور و ظلمت
جهاد و مبارزه معنوی
الهیات عهد (Covenant Theology)
رابطه قرآن با سنت‌های شرق‌سریانی و غرب‌سریانی.
https://t.me/Historylibrary

The Iranian State: Formation and Imperial Expansion under the Naderids, 1722–1747
Edinburgh University Press
2024
این کتاب نخستین تبیین ساختارگرایانه از بنیان‌های ایدئولوژیک و نهادی امپراتوری نادری را ارائه می‌کند.

نخستین تک‌نگاری (مونوگراف) که فهمی یکپارچه از فرایند دولت‌سازی در ایران پساصفوی (حدود ۱۷۲۰ تا ۱۷۵۰ میلادی) عرضه می‌کند.
نشان می‌دهد که تحولات سیاسی ـ فرهنگی، نظامی، اداری و دینی چگونه با یکدیگر پیوند داشته و بر هم اثر گذاشته‌اند.
استدلال می‌کند که مهم‌ترین و ماندگارترین تحول این دوره، ظهور برداشت تازه‌ای از «دولت» (دولت/دولت‌داری) بوده است؛ برداشتی که نه بر پایه یک دودمان خاص، بلکه بر اساس «ایران و اهل ایران» تعریف می‌شد.
نشان می‌دهد که نادر، برخلاف تصویری که او را صرفاً یک «رهبر قبیله‌ای» معرفی می‌کند، دولتمردی جدی در امر دولت‌سازی و تمرکز قدرت بود که ارتشی دائمی پدید آورد و آن را با اتکاء به دیوان‌سالاری گسترش‌یافته و عقلانی‌شده در ایران پشتیبانی کرد.

دوره «فترت» یا «میان‌پادشاهی» سده هجدهم، میان دو سلسله صفوی و قاجار، همچنان یکی از کم‌مطالعه‌ترین ادوار تاریخ ایران است. این دوره غالباً به عنوان فاصله‌ای آشفته و کم‌اهمیت میان دو عصر بزرگ دودمانی تلقی شده است. با این حال، این کتاب استدلال می‌کند که در همین دوره، اندیشه ایران به عنوان مبنای هویت جمعی و تشکیل دولت پدیدار شد.

نویسنده روند شکل‌گیری هویتی سرزمینی و قدسی‌شده را دنبال می‌کند؛ هویتی که تصور احیاگرانه‌ای از «ایران‌زمین» را با تشیع درهم آمیخت و سرانجام به پدید آمدن اندیشه‌ای سیاسی و بی‌سابقه انجامید: اندیشه «دولت ایران» (دولتِ ایران) که بنا بود بر پایه اجماع همگانی «اهل ایران» شکل گرفته باشد.

کتاب سپس توضیح می‌دهد که این دولت، تحت رهبری نادرشاه (نادرِ ایران)، چگونه سرزمین‌های غیرایرانی را تحت فرمان خود درآورد و امپراتوری جدیدی با داعیه جهان‌شمولی اسلامی پدید آورد.

این اثر نخستین تک‌نگاری‌ای است که تصویری منسجم از فرایند دولت‌سازی در ایران پساصفوی (حدود ۱۷۲۰ تا ۱۷۵۰ میلادی) ارائه می‌کند و نشان می‌دهد که تحولات سیاسی ـ فرهنگی، نظامی، اداری و دینی در این دوره چگونه با یکدیگر مرتبط بوده‌اند.

نویسنده با بهره‌گیری از طیف گسترده‌ای از منابع دست‌اول کمتر شناخته‌شده به زبان‌های عربی، ترکی (اعم از ترکی عجمی و عثمانی)، کردی هورامی، و نیز منابع فارسی و اروپایی، پرتوی تازه بر ایران در آخرین مرحله ظهورش به عنوان یک قدرت بزرگ منطقه‌ای می‌افکند.
https://t.me/UT_Central_Library