شماره جدید مجله نشاء علم، با مدیریت استاد دکتر موسوی موحدی، مجله ای در حوزه ترویج علم.
https://t.me/UT_Central_Library

📚 کتابخانه دانشگاه لیدن؛ از کهن‌ترین گنجینه‌های اروپا تا مدرن‌ترین خدمات پژوهشی

اگر به دنبال الگویی از تلفیق سنت و مدرنیته در عرصهٔ کتابداری و پشتیبانی از پژوهش هستید، کتابخانه دانشگاه لیدن (هلند) یکی از برجسته‌ترین نمونه‌ها در جهان است. این کتابخانه با قدمتی بیش از چهار قرن، نه‌تنها یکی از قدیمی‌ترین کتابخانه‌های دانشگاهی اروپاست، بلکه امروز به پایگاهی پیشرو برای دسترسی آزاد به علم (Open Science) و همکاری‌های بین‌المللی علمی تبدیل شده است.

🔹 برای پژوهشگران و اساتید چه امکاناتی در نظر گرفته شده است؟
کتابخانه لیدن تنها یک مخزن صرف نیست؛ بلکه یک اکوسیستم کامل برای پژوهش محسوب می‌شود. برخی از مهم‌ترین خدمات آن عبارتند از:

· کارشناسان رابط دانشکده‌ها برای مشاورهٔ تخصصی در هر رشته.
· سامانهٔ یکپارچهٔ پشتیبانی از پژوهش برای راهنمایی در تمام مراحل تحقیق.
· سامانهٔ LUCRIS جهت ثبت و ارتقای دسترس پذیری بین‌المللی آثار شما.
· مخزن انتشارات علمی با دسترسی آزاد که امکان اشتراک‌گذاری یافته‌های پژوهشی را بدون محدودیت فراهم می‌کند.

🔹 آیا به مطالعات آسیایی و نسخه‌های خطی خاورمیانه علاقه دارید؟
مجموعهٔ آسیایی این کتابخانه، یکی از غنی‌ترین گنجینه‌های جهان در حوزهٔ نسخه‌های عربی، فارسی، ترکی و شرق‌شناسی است. دسترسی به این مجموعه به‌صورت هوشمندانه طراحی شده است:

· طبقهٔ دوم: مجموعه‌های مرجع برای مطالعات سریع.
· سالن مجموعه‌های ویژه: برای مشاهدهٔ نسخه‌های خطی نفیس (با درخواست از طریق کاتالوگ).
· قفسه‌های باز و انبارهای بسته: بسته به نوع مدرک، امکان برداشت مستقیم یا درخواست از طریق سامانهٔ فهرستگان وجود دارد.

💡 نکتهٔ ویژه: کتابخانه لیدن به‌تازگی کارگاه‌های تخصصی با عنوان "افزایش همکاری‌های عادلانه از طریق دسترسی آزاد به علم" را برگزار می‌کند که فرصت فوق‌العاده‌ای برای آشنایی با اصول علم آزاد و شبکه‌سازی با پژوهشگران بین‌المللی است.
به این معنی است که
وقتی داده ها در دسترس باشد و عدالت رعایت شود، پژوهشگران از سراسر جهان (حتی با بودجهٔ محدود) میتوانند به داده های هم دسترسی پیدا کنند، از نتایج هم استفاده کنند و پروژه های مشترک بین المللی شکل بگیرد که در آن کیفیت علمی ملاک است، نه بودجه یا ملیت.


🌐 اگر به‌دنبال کتابخانه‌ای هستید که هم اصالت تاریخ را داشته باشد و هم همگام با جدیدترین استانداردهای علمی حرکت کند، لیدن انتخابی بی‌نظیر است. پیشنهاد می‌ شود از درگاه دیجیتال آن دیدن کنید و از امکان دسترسی از راه دور به منابعش بهره ببرید.

#کتابخانه_لیدن
#پژوهش_پیشرفته
#نسخ_خطی
#مطالعات_آسیایی
#علم_باز
#دانشگاه_لیدن
#اروپا

https://t.me/UT_Central_Library

📜 یک سند تاریخی از دل دهه ۳۰
وقتی جبار باغچه‌بان برای سالمندان الفبا نوشت!

📖 عنوان کتاب: «الفبای خودآموز برای سالمندان»
✍️ نویسنده: زنده‌یاد جبار باغچه‌بان، پدر آموزش کودکان ناشنوا در ایران
🗓 تاریخ انتشار: اردیبهشت ۱۳۳۳

🔍 چرا این سند ارزشمند است؟

✨ نوآوری در آموزش
باغچه‌بان که همیشه به دنبال روش‌های ابداعی برای آموزش الفبا بود، در این کتاب تلاش کرده تا یادگیری الفبای فارسی را برای سالمندان ساده‌سازی کند.

🧓 پاسخ به یک نیاز اجتماعی
عبارت درج‌شده در کادر پایین صفحه:

«این کتاب برای سالمندان نوشته شده ولی برای کسانی که در خارج آموزشگاه تحصیل می‌کنند، کتاب درسی بی‌نظیری است»
این جمله نشان میدهد که اثر فراتر از یک کتاب کمک آموزشی، گامی در مسیر آموزش همگانی و خارج از ساختار رسمی مدرسه بوده است.

🏛 سندشناسی
حضور نام «کتاب‌فروشی و چاپخانه‌ی علی‌اکبر علمی» در شناسنامه‌ی کتاب، گویای نقش پررنگ ناشران مستقل در جریان سوادآموزی دهه‌ی ۳۰ شمسی است.


📌 این تصویر، یادآور تلاش‌های بی‌وقفه‌ی پیشگامان تعلیم و تربیت ایران است که معتقد بودند «خواندن و نوشتن» حقی است برای همه‌ی گروه‌های سنی و اجتماعی.

🔗 علاقه‌مندان و پژوهشگران برای مطالعه‌ی اسناد بیشتر میتوانند به وب‌سایت کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران مراجعه کنند:
🌐 https://library.ut.ac.ir/

#تاریخ_آموزش
#جبار_باغچه‌بان
#تاریخ_سوادآموزی
#آموزش_بزرگسالان
#اسناد_آموزشی
#دانشگاه_تهران


https://t.me/UT_Central_Library

یک دهه یادداشت‌های هفتگی!
۱۲ تیر ۱۴۰۵
✍️ رضا منصوری

شاید هم بیش از یک دهه و بیش از ۵۰۰ یادداشت و بیش از ۲۰۰٬۰۰۰ کلمه که بشود ۲ جلد کتاب. و این علاوه بر مقاله‌ها و کتاب‌های گذشته و جاری من است. بس نیست؟ مدتی است فکر می‌کنم چه حرفی دارم که تاکنون نزده باشم. جز تکرار حرف‌ها و ایده‌ها و نظرهای شخصی خودم در باب علم و سیاست‌گذاری علم و نیاز روز زبان فارسی. می‌توانم موردهایی را پس از حدود پنجاه سال فعالیت جمع‌بندی کنم.

زبان فارسی هر شکی داشتم برطرف شده که تا زبان فارسی را برای بیان مفاهیم نوین آماده نکنیم در بهترین حالت ناقل تفکر جدید خواهیم ماند و به مرحلهء آفرینش فکری نخواهیم رسید. این به معنی نفی زبانی میانجی در جهان نیست. زبان هم در واژه خلاصه نمی‌شود. به‌ویژه زبان فارسی که درپذیرش وام‌واژه بسیار توانا است. شلختگی کنونی کاربران زبان فارسی هم بخشی از شلختگی حاکم بر حکمرانی در ایران است که معلوم نیست کِی پایان یابد. در کمتر زمینه‌ای نشانی از جدیت و وارستگی و آراستگی دیده می‌شود. شاید علت‌اش آن است که «رفتن به بهشت» با ظاهری کثیف و شلخته، و زبانی الکن و ناپاکیزه، اشکالی ندارد!

سیاست‌گذاری علم در ایران امری بسیار مهم که فعلا تعطیل است. کوشش‌هایی که خود من در چهل سال گذشته کردم، همراه با بسیاری دیگر، منجر شد به فرایندی از نوع پیشرفت در امتداد خَمِ «اِس»، که در مدیریت بنگاه‌ها رسم است؛ اما حالا، در بالای این خَم، در سکون متمایل به سقوط است. پس نسلی با فکر جدید باید «اِس» جدیدی رقم بزند. حتما این نسل پیدا خواهد شد. بارها نوشته‌ام که علم در ایران رشد نخواهد کرد مگر در اتصال به بخش دفاعی کشور. پس از آن است که شاید بخش خصوصی میانجی شود برای گسترش آن. شک ندارم نسل جدید به بلوغی خواهد رسید که بی‌تعارف به این مهم بپردازد. از نهادهای رسمی مانند وزارت عتف و بهداشت انتظاری نمی‌توان داشت. کمیسین مجلس و شورای انقلاب فرهنگی بیشتر مانع‌اند تا مشوق.

علم در ایران در محاق است در بهترین شرایط علم مترادف با آموزش عالی گرفته می‌شود، چه در دانشگاه و چه در بیرون دانشگاه. پس ایران بسیار دردها خواهد کشید تا به بلوغی درخور در درک علم برسد. هرجا دیدید صحبت از نخبگان، صحبت از مرجعیت علمی، و یا صحبت از ارزش برای علم می‌شود بدانید یا از سر جهل است یا کسی یا نهادی در کمین سوء استفاده. هنوز تا عمق استخوان در توهم ارزش قائل شدن برای علم هستیم. هنوز نمی‌دانیم معنی آن چیست. هنوز دانشگاه‌های ما بسیار عقب‌تر از آن هستند که حرفی جدی در باب علم بتوانند بزنند. جوانه‌هایی دیده می‌شود اما نهادهای دانشگاهی و سیاسی و فرهنگی ما گول‌تر از این‌اند که عمق فاجعه را دریابند. بعید می‌دانم زودتر از پنجاه سال دیگر نسلی جدید این حرف را دریابد و توانا شده باشد در نهادینه کردن مفهوم علم مدرن. آنگاه است که امید می‌رود تعریف دانشگاه و علم و نقش نهادی آن در جامعه معقول شود و کشور و مردم برای آن هزینه کنند.

این هم نتیجه‌گیری کلی من پس از پنجاه سال درگیری در سه زمینه‌ای که عمری علاقه داشته‌ام و دارم.
شاید بعد از این ماهی یک‌بار- در اولین جمعهء هر ماه- چند کلمه‌ای بنویسم. اما واکنش‌های روزمره‌ام از رویدادها هنوز دل‌مشغولی من خواهد بود که در جیکستان ایکس خواهم نوشت.

📊 از هیجان تا بلوغ علمی؛ نقشه جهانی پژوهش‌های هوش مصنوعی مولد در آموزش عالی

مطالعه‌ای تازه با رویکرد علم‌سنجی، روند شکل‌گیری و گسترش پژوهش‌های مرتبط با هوش مصنوعی مولد در آموزش عالی را بررسی کرده و تصویری جامع از وضعیت کنونی این حوزه نوظهور ارائه می‌دهد. نویسنده با تحلیل داده‌های نمایه‌شده در پایگاه‌های علمی، نشان می‌دهد که پس از ظهور ابزارهایی مانند ChatGPT، حجم تولیدات علمی در این زمینه با رشدی انفجاری مواجه شده است.
یافته‌ها حاکی از آن است که موضوعاتی همچون یکپارچه‌سازی هوش مصنوعی در فرایند تدریس و یادگیری، اخلاق و سلامت علمی، سواد هوش مصنوعی، ارزیابی یادگیری و پذیرش فناوری، به مهم‌ترین محورهای پژوهشی تبدیل شده‌اند. همچنین، کشورهای توسعه‌یافته و دانشگاه‌های پیشرو سهم بیشتری در تولید دانش این حوزه دارند و همکاری‌های بین‌المللی به‌تدریج در حال گسترش است.
تحلیل شبکه‌های هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها نشان می‌دهد که ادبیات موجود از مرحله «واکنش به فناوری» به سمت «بهره‌برداری راهبردی و مسئولانه» در حال حرکت است. در عین حال، دغدغه‌هایی مانند تقلب علمی، سوگیری الگوریتمی، حفظ حریم خصوصی و وابستگی بیش از حد به ابزارهای هوش مصنوعی، همچنان در کانون توجه پژوهشگران قرار دارد.
این مقاله تأکید می‌کند که آینده آموزش عالی نه در مقاومت در برابر هوش مصنوعی مولد، بلکه در طراحی سیاست‌ها، برنامه‌های آموزشی و چارچوب‌های اخلاقی هوشمندانه نهفته است. به باور نویسنده، مرحله بعدی پژوهش‌ها باید از توصیف پدیده عبور کرده و بر ارزیابی تأثیرات واقعی هوش مصنوعی بر کیفیت یادگیری، عدالت آموزشی و تحول نقش دانشگاه تمرکز کند.
این مطالعه نشان می‌دهد که پژوهش درباره هوش مصنوعی مولد در آموزش عالی با سرعتی چشمگیر در حال بلوغ است و مسیر آینده آن بیش از هر چیز به چگونگی تلفیق نوآوری فناورانه با مسئولیت‌پذیری اخلاقی و ارزش‌های بنیادین دانشگاه وابسته خواهد بود.

Dai, K. (2026). Generative AI in higher education: A bibliometric review of research patterns, themes, and global trends. Computers and Education: Artificial Intelligence, 8, 100356. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2026.100356

https://t.me/UT_Central_Library

این مقاله به تحلیل وضعیت علمی و آموزشی علوم پایه در ایران پرداخته و جایگاه این رشته‌ها را در سطوح ملی و بین‌المللی ارزیابی می‌کند. نویسندگان با ارائه آمارهای دقیق، روند نزولی تعداد دانشجویان و چالش‌های اشتغال فارغ‌التحصیلان را در کنار موفقیت‌های پژوهشگران ایرانی در تولید مستندات علمی بررسی کرده‌اند. متن بر اهمیت بنیادین این دانش در توسعه پایدار و تحولات صنعتی تأکید کرده و شکاف میان ظرفیت‌های علمی و نیازهای اجرایی کشور را به تصویر می‌کشد. در نهایت، راهکارهایی برای اصلاح ساختار حکمرانی علم، بهبود حمایت‌های مالی و تقویت زیرساخت‌های پژوهشی جهت ارتقای جایگاه علوم پایه پیشنهاد شده است. این منبع به عنوان یک سند راهبردی، بر ضرورت پیوند میان آموزش، پژوهش و صنعت برای عبور از بحران‌های موجود تمرکز دارد.
احمد شعبانی و سعید سمنانیان، «ارتقا و اعتلای جایگاه علوم پایه: موفقیت‌ها و آسیب‌ها»، نامه علوم پایه، شماره ۱۵، بهار و تابستان ۱۴۰۴
https://t.me/KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

امروز شنبه ۱۳ تیرماه مراسم وداع مردم ایران با رهبر شهید

https://t.me/UT_Central_Library

مرثیۀ تاریخی شاعر برجستۀ جهان عرب برای امام شهید امت
تمیم البرغوثی شاعر فلسطینی با بیان‌ ابعاد شخصیتی و الهی آیت‌الله العظمی خامنه‌ای قصیده‌ای در رثای رهبر شهید انقلاب سروده‌است.
https://t.me/UT_Central_Library

اَریان به جای ایران از کجا می‌آید؟

مرحوم دکتر کیا در کتاب آریامهر دو روایت از حمزۀ اصفهانی و مسعودی نقل کرده که در آنها نام مملکت ما اَریان (به زبر حرف اوّل، نه آریان کذایی به مَد) است. در سالهای جدید که نسخه‌ای کاملتر از مختصر کتاب بلدان ابن فقیه همدانی منتشر شد یک سند دیگر نیز به اسناد ما اضافه شد. ما در همین یادداشتها و در چاپ جدید چهل گفتار از این شاهد نیز به اختصار یاد کرده‌ایم (ص ۳۴۶ چهل گفتار). در این چاپ جدید جوابی مختصر نیز به این پرسش داده‌ایم که این صورت از نام مملکت ما از کجا می‌آید و آن این بود که چون ابن فقیه اهل فهله بوده و حمزه نیز به یک معنی اهل فهله به شمار می‌آمده (دربارۀ حدود فهله دقیقترین اطّلاعات در کتاب ارجمند فهلویّات آقای دکتر فیروزبخش، صفحات ۲۵ تا ۳۲، آمده)، این دو دانشمند صورتی از کلمه را به کار برده‌اند که هنوز در فهله رایج بوده است (ص ۳۳۵ چهل گفتار). چون می‌دانیم که نام مملکت ما در زبان پهلوانی یا پهلوی اشکانی نیز اَریان بوده و زبان فهله قرابت بسیار با پهلوانی داشته، اگر خود شعبه‌ای از او نبوده، پس گویا توجیهی بهتر از آنچه گفته شد برای نام اَریان در روایت این دو تن نمی‌توان یافت. منبع گفتۀ مسعودی عرب نیز بایست روایتی از همان نواحی باشد. پس می‌توان گفت که اَریان شکل «فهلوی» نام ایران است.
کتاب چهل گفتار به چاپ سپرده شده بود که در کتاب استادانۀ دفتر فهلوی از آقای دکتر محمّدی نیز همین را خواندم. ایشان نیز به ایجازی که معهود شخص ایشان است به همین نتیجه رسیده‌اند و این موجب دلگرمی نویسندۀ حاضر است.

📚 تحول در بازیابی اطلاعات علمی؛ هوشمندسازی خدمات کتابخانه‌های دانشگاهی

هوش مصنوعی به‌تدریج در حال تغییر شیوه ارائه خدمات در کتابخانه‌های دانشگاهی است و تازه‌ترین نمونه آن در کتابخانه‌های دانشگاه استونی بروک مشاهده می‌شود. این دانشگاه با طراحی سامانه هوشمند SEARCH AI، گامی مؤثر در ارتقای کیفیت جست‌وجوی منابع علمی برداشته است.
این سامانه با تحلیل پرسش‌های کاربران به زبان طبیعی، آن‌ها را به راهبردهای جست‌وجوی تخصصی تبدیل کرده و امکان بازیابی دقیق‌تر منابع علمی را فراهم می‌کند.
بر اساس گزارش منتشرشده، استفاده از این فناوری موجب کاهش چشمگیر جستجوهای بدون نتیجه و افزایش سرعت دسترسی پژوهشگران به اطلاعات موردنیاز شده است.
یکی از ویژگی‌های ارزشمند این پروژه، توسعه آن به‌صورت متن‌باز است که امکان بهره‌گیری و بومی‌سازی آن را برای سایر کتابخانه‌های دانشگاهی نیز فراهم می‌کند. این تجربه نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند فراتر از خودکارسازی خدمات، به بهبود کیفیت آموزش، پژوهش و پشتیبانی علمی دانشگاه‌ها کمک کند.
همچنین، توسعه چنین سامانه‌هایی نقش کتابداران را از مدیریت سنتی منابع به طراحی و راهبری خدمات هوشمند اطلاعاتی ارتقا می‌دهد. از این‌رو، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های هوش مصنوعی و جست‌وجوی معنایی، به یکی از اولویت‌های راهبردی کتابخانه‌های دانشگاهی پیشرو در جهان تبدیل شده است.

Stony Brook University. (2026). Stony Brook University Libraries named finalist for international innovation award. https://news.stonybrook.edu/university/stony-brook-university-libraries-named-finalist-for-international-innovation-award/

https://t.me/UT_Central_Library

📜معرفی گنجینه‌های هنری کتابخانه مرکزی

قطعه‌ خوشنویسی نستعلیق از مرقعات نفیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران (نسخه شماره ۸۰۳۵)؛ اثری فاخر به قلم استاد میرعماد حسنی، بزرگ‌مرد خوشنویسی ایران.

این قطعه‌ ، علاوه بر نمایشِ استادی و دقت در سیاق نستعلیق، با تذهیبی ظریف و اسلیمی‌های زر‌افشان آراسته شده که پیوند هنر کتاب‌آرایی و خوشنویسی را در دوران طلایی این هنر به تصویر می‌کشد.

این اثر هم‌اکنون در گنجینه نسخ خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران نگهداری می‌شود. علاقه‌مندان برای کسب اطلاعات بیشتر و استفاده از منابع، می‌توانند به وب‌سایت کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران مراجعه نمایند.
🌐 https://library.ut.ac.ir/


#معرفی_منابع
#مرقعات
#میرعماد
#هنر_ایرانی
#کتابخانه_مرکزی_دانشگاه_تهران

https://t.me/UT_Central_Library

🗺️📜 نقشه‌ای تاریخی از ایران در گنجینه کتابخانه مرکزی

مجموعه نقشه‌های کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، گنجینه‌ای بی‌نظیر از اسناد جغرافیایی و تاریخی را در خود جای داده است. یکی از اوراق ارزشمند این مجموعه، نقشه‌ای از ایران است که توسط جان رپکین در سال ۱۸۵۱ میلادی (۱۲۳۰ هجری شمسی) ترسیم شده است.

این نقشه، علاوه بر ارزش نقشه‌نگاری، از حیث ثبت مرزهای تاریخی، نام‌های جغرافیایی کهن و شیوه‌های ترسیم دوره قاجار، سندی مهم برای پژوهشگران تاریخ، جغرافیا و مطالعات ایران‌شناسی به شمار می‌رود. حفظ و معرفی چنین آثاری، بخشی از رسالت کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران در حراست از میراث مکتوب و تصویری ایران زمین است.

علاقه‌مندان به مشاهده این اسناد و استفاده از منابع کتابخانه، می‌توانند به وب‌سایت کتابخانه مرکزی مراجعه کنند:
🌐 https://library.ut.ac.ir/

#معرفی_منابع
#نقشه_کتابخانه_مرکزی
#اسناد_تاریخی
#جغرافیای_تاریخی_ایران
#کتابخانه_مرکزی_دانشگاه_تهران

https://t.me/UT_Central_Library

📚همایی، جلال‌‌الدیی
 ادیب، شاعر، مورخ، و فقیه عارف در قرن چهاردهم(1278ش-1359ش).

او در اول رمضان 1317/13 دی 1278 در محلۀ پاقلعه، جنوب شرق اصفهان، در خاندانی عالم و فرهیخته و اهل شعر و ادب به دنیا آمد.

جلال‌الدین دورۀ سوادآموزی و قرائت قرآن را نزد پدر و مادرش، بی‌بی خانم (متوفی 1336ش)، گذراند.در حدود هفت‌سالگی، همراه عبدالجواد، برادر بزرگ‌ترش، به مکتب میرزاعبدالغفار پاقلعه‌ای*، متخلص به «سَحاب» (متوفی 1336)، ‌رفت.


ادامه مقاله... 👇:

https://isfahanica.org/entry/همایی،-جلال-الدین/

📝 نویسندگان :
*محسن محمدی فشارکی و سعید عدالت‌نژاد*


#جلال_الدین_همایی
#دانشنامه_اصفهان
#اصفهانیکا


‏🌐 https://isfahanica.org

‏🆔️ @isfahanica