♻️ از کتابخانه دیجیتال تا کتابخانه هوشمند؛ تجربیات مالزی و اندونزی در مسیر تحول خدمات کتابخانه‌های دانشگاهی

تجربه دانشگاه‌های مالزی و اندونزی نشان می‌دهد که کتابخانه‌های دانشگاهی جنوب‌شرق آسیا به‌تدریج از الگوی «کتابخانه دیجیتال» به سمت خدمات هوشمند و مبتنی بر هوش مصنوعی حرکت می‌کنند. یک مطالعه تطبیقی در سال ۲۰۲۶، خدمات دیجیتال Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) و مؤسسه IPDN اندونزی را با رویکرد «اشاعه نوآوری» بررسی کرده است. نتایج نشان می‌دهد UKM در شاخص‌هایی مانند دسترسی‌پذیری خدمات، سازگاری با نیازهای دانشگاهی و پذیرش کاربران عملکرد مطلوب‌تری داشته است.
در مقابل، IPDN اگرچه در مرحله پیاده‌سازی خدمات دیجیتال پیشرفت کرده، اما همچنان با چالش‌هایی در پیچیدگی سیستم و پایداری نوآوری مواجه است.
در مالزی، استفاده از هوش مصنوعی در کتابخانه‌های دانشگاهی عمدتاً در حوزه‌هایی مانند پشتیبانی از پژوهش، مدیریت اطلاعات، شخصی‌سازی خدمات و ارتقای مهارت دیجیتال کارکنان در حال گسترش است.
بررسی هشت دانشگاه مالزی نشان داده است که ابزارهایی مانند Scopus AI و CNKI AI در حال ورود به خدمات پژوهشی کتابخانه‌ها هستند و برخی کتابخانه‌ها نیز خدمات شخصی‌سازی‌شده مبتنی بر AI ارائه می‌کنند.
تجربه UiTM نمونه‌ای عملی‌تر از این تحول است؛ این دانشگاه سامانه جست‌وجوی هوشمند PERMATA Search را توسعه داده که با استفاده از AI، درک هدف کاربر و یافتن منابع مرتبط را بهبود می‌دهد.
پژوهش دیگری درباره پلتفرم ملی u-Pustaka مالزی نشان داده است که کیفیت اطلاعات تولیدشده یا پشتیبانی‌شده توسط AI، تأثیر قابل‌توجهی بر رضایت کاربران و تعامل آنان با محتوای دیجیتال دارد.
این یافته مهم بیانگر آن است که ارزش هوش مصنوعی در کتابخانه صرفاً در خودکارسازی خدمات نیست؛ بلکه افزایش ارتباط، دقت و سودمندی اطلاعات برای کاربر اهمیت بیشتری دارد.
در سطح منطقه‌ای نیز کتابخانه‌های دانشگاهی مالزی و اندونزی در کنار سنگاپور، تایلند، فیلیپین و ویتنام به سمت خدمات مبتنی بر AI، آموزش کاربران و حمایت هوشمند از پژوهش حرکت کرده‌اند.
با این حال، کمبود نیروی متخصص، ضعف کیفیت داده، نبود سیاست‌های اخلاقی و حکمرانی روشن و نابرابری زیرساخت‌های فناورانه همچنان از موانع اصلی این مسیر هستند.
بنابراین، تجربه مالزی و اندونزی نشان می‌دهد که هوشمندسازی موفق کتابخانه دانشگاهی بیش از خرید فناوری، به طراحی خدمات کاربرمحور، توسعه سواد AI، تربیت نیروی انسانی و تدوین سیاست‌های حکمرانی نیاز دارد؛ الگویی که می‌تواند برای برنامه‌ریزی تحول هوشمند کتابخانه‌های دانشگاهی ایران نیز آموزنده باشد.

Dytihana, Z. A., Fahlevvi, M. R., Zahrati, W., & Tambi, N. (2026). Digital library service innovation in higher education: A comparative study of IPDN and Universiti Kebangsaan Malaysia using Diffusion of Innovation and bibliometric analysis. Indonesian Journal of Librarianship, 7(1), 63–74. https://doi.org/10.33701/ijolib.v7i1.5950

Xu, Y.-S., Mohd Khalid, Y. I. A., & Kassim, M. S. S. (2026). How are Malaysian academic libraries responding to the AI wave? An updated investigation. Library Hi Tech News, 43(1), 8–12. https://doi.org/10.1108/LHTN-11-2025-0196

Sahid, N. Z., Abdullah Sani, M. K. J., Mohamad, A. N., Saleh, A. A., Baba, J., & Salim, T. A. (2026). AI-enabled quality as a driver of user satisfaction and digital content engagement in Malaysian ubiquitous libraries: An ISSM approach. Journal of Librarianship and Information Science. https://doi.org/10.1177/09610006261442582

https://t.me/UT_Central_Library

🔹 محمد قاضی؛ مترجمی که فرهنگ‌ها را به هم پیوند زد

محمد قاضی از برجسته‌ترین مترجمان ادبیات جهان به فارسی بود؛ مردی که واژه‌ها را صرفاً جابه‌جا نمی‌کرد، بلکه جانِ اثر را به زبان فارسی می‌بخشید، طوری‌که خواننده گمان می‌برد متن از ابتدا به همین زبان نوشته شده است.

🔹 او مهر ۱۳۲۰ به استخدام وزارت دارایی درآمد و سال ۱۳۵۵ بازنشسته شد. نخستین گام او در ترجمه، برگرداندن اثری کوچک از ویکتور هوگو به نام «کلود ولگرد» بود، اما شهرت پایدارش را مدیون آثاری چون «دن کیشوت» سروانتس (برندهٔ جایزهٔ بهترین ترجمهٔ سال دانشگاه تهران، اواخر دههٔ ۱۳۳۰)، «شازده کوچولو» اثر سنت‌اگزوپری و «زوربای یونانی» از نیکوس کازانتزاکیس است؛ اثری که خودش دربارهٔ آن گفت: «من زوربای ایرانی هستم.»

🔹 سال ۱۳۵۴ به سرطان حنجره مبتلا شد و پس از جراحی توانایی سخن گفتنش را از دست داد، اما تا آخرین سال حیاتش به ترجمه ادامه داد. حاصل ۵۰ سال تلاش او حدود ۶۸ اثر ادبی به زبان فارسی است.


🔹 محمد قاضی سرانجام سحرگاه ۲۴ دی ۱۳۷۶، در سن ۸۴ سالگی، در تهران درگذشت و در مهاباد به خاک سپرده شد.


https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC

📚 معرفی کتاب: زوربای یونانی

🔹 نویسنده: نیکوس کازانتزاکیس (نویسنده، شاعر و جهانگرد یونانی، ۱۸۸۳-۱۹۵۷)
🔹 سال انتشار اصلی: ۱۹۴۶ میلادی

«زوربای یونانی» روایت آشنایی دو شخصیت کاملاً متفاوت است: یک راوی جوان و کتاب‌خوان که زندگی را از دریچه‌ی نظریه‌ها می‌بیند، و «الکسیس زوربا»، مردی بی‌سواد اما سرشار از تجربه‌ی زیستن. این دو برای راه‌اندازی یک معدن در جزیره‌ی کرت با هم همراه می‌شوند و همین همنشینی، تأثیری عمیق بر جهان‌بینی راوی می‌گذارد.

🔹 این رمان بارها به فارسی ترجمه شده؛ از جمله ترجمه‌های شناخته‌شده‌ی محمد قاضی (نشر خوارزمی) و محمود مصاحب (انتشارات نگاه). کتاب همچنین دستمایه‌ی اقتباس‌های سینمایی متعددی قرار گرفته، از جمله فیلم موفق سال ۱۹۶۴ به کارگردانی مایکل کاکویانیس با بازی آنتونی کویین.

🔹 برای دانشجویانی که در فضای علم و نظریه با پرسش‌های بنیادین درباره‌ی رابطه‌ی «اندیشیدن» و «زیستن» مواجه‌اند، این کتاب متنی درخور تأمل و بحث است.


https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC

چاپ شده در دیوان خلعتبری
https://t.me/UT_Central_Library

🔰نگاهی به کتاب «ارسطو در جامه‌ی عربی» نوشته‌ی عمار العساف؛
وقتی ارسطو در بغداد به زبان عربی سخن گفت(ibna.ir/x6K4h)

🔸روزنامه‌ی «الشرق الأوسط» در گزارشی درباره‌ی کتاب «ارسطو در جامه‌ی عربی: تأثیر ارسطو در نثر عباسی» نوشته‌ی عمار العساف، به بررسی مسیر ورود اندیشه‌های فیلسوف یونانی به فرهنگ عربی پرداخته است؛ کتابی که نشان می‌دهد چگونه ترجمه‌های عصر عباسی، ارسطو را از چهره‌ای اسطوره‌ای به یکی از منابع مهم منطق، جدل و تفکر عقلانی در میان نویسندگان و اندیشمندان این دوره تبدیل کرد.

🔸عمار العساف در کتاب خود نشان می‌دهد که جاحظ در اثر مهمش «البیان و التبیین»، که در آن بر ویژگی‌های بلاغت عربی و برتری آن تأکید می‌کند، شناخت کافی از اندیشه‌های ارسطو داشت؛ تا جایی که به نقد شخص او پرداخت و گفت: «یونانیان فلسفه، صنعت و منطق دارند؛ اما صاحب علم منطق خود، زبانی ناتوان داشت و به فصاحت شناخته نمی‌شد، با وجود آن‌که در تشخیص سخن، تقسیم‌بندی آن، معناها و ویژگی‌هایش دانش داشت.»

🔸از نگاه جاحظ، ارسطو مانند افلاطون به زیبایی هنری نوشته‌هایش توجه نداشت، بلکه پیش از هر چیز یک دانشمند بود. او مستقیماً به موضوع مورد نظر می‌پرداخت و بیش از آن‌که به شیوه‌ی بیان و پرداخت زبانی اهمیت دهد، به اندیشه‌ای که منتقل می‌کرد توجه داشت. به همین دلیل، آثار ارسطو مانند نوشته‌های افلاطون الگوی بلاغی و هنری به شمار نمی‌آمدند، اما نمونه‌ای ماندگار از پژوهش عقلی بودند.



@ibna_official

گفت وگوی فرهاد طاهری با استاد سمیعی به مناسبت بازچاپ کتاب سرگذشت ترجمه من نوشته مرحوم قاضی
https://t.me/sohbatedana

عنوان:   Artificial Intelligence Algorithms and Generative AI in Education
مولفان:  Antonio Sarasa Cabezuelo ; María Estefanía Avilés Mariño
ناشر:  MDPI
سال انتشار: 2025

این منبع به بررسی توانایی مدل  ChatGPT-3.5 در طراحی پرسش برای آزمون‌های پزشکی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که هوش مصنوعی در رعایت قالب‌های ساختاری و قواعد نگارشی بسیار موفق عمل کرده و امتیازات بالایی از سوی کارشناسان دریافت کرده است. با این حال، چالش‌های جدی در زمینه دقت علمی و عمق تحلیل بالینی وجود دارد که منجر به تولید سناریوهای سطحی می‌شود. نویسندگان بر این باورند که علی‌رغم پتانسیل بالای این ابزار برای آموزش، خطر ارائه اطلاعات نادرست بازبینی انسانی را ضروری می‌سازد. در نهایت، توسعه مدل‌های اختصاصی در حوزه پزشکی برای بهبود کیفیت و پایایی این پرسش‌ها پیشنهاد شده است.

 @KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

📚 #معرفی_کتاب #تازه‌های_نشر

🔺خاستگاه‌های حدیث امامیه: چارچوبی نو در روش‌شناسی واکاوی اسناد

🔺 The Origins of Imāmī Ḥadīth: A New Methodological Framework for Isnād Analysis

👈🏻 نویسنده: Mostafa Movahedifar
👈🏻 ناشر:  BRILL
👈🏻 سال انتشار : (2026)
👈🏻شابک: 9789004763487

معرفی ناشر

پژوهش‌های نو در عرصه مطالعات تاریخی-انتقادی صدر اسلام، هنوز نتوانسته‌ است رهیافتی نظام‌مند و ظرافت‌بین برای واکاوی اسناد در جوامع حدیثی امامیه تدوین کند؛ رهیافتی که یارای برابری با روش‌های پیشگامانه یوزف شاخت و جی. اچ. ای. یوینبول در حوزه منابع اهل سنت را داشته باشد. کتاب حاضر با ارائه‌ی یک چارچوب جامع روش‌شناختی که مبتنی بر مکتوبات پدیدآمده در بستر علمی و آموزشی امامیه در مدینه‌ی سده دوم هجری (هشتم میلادی) است، در پی رفع این خلأ است. این اثر از رهگذر تلفیق روش‌های کمی با شواهد رجالی و کتاب‌شناختی، ابزارهایی نو برای تاریخ‌گذاری احادیث امامیه، بازسازی الگوهای انتقال و بازنگری در سیر تطور متقدم سنت علمی امامیه به دست می‌دهد.

فهرست مطالب
مقدمه
۱) تکوین حدیث امامیه
۲) کتب اربعه و دفترچه‌های متقدم حدیثی
۳) واکاوی کمی اسناد
۴) چارچوبی برای واکاوی اسناد امامیه
نتیجه‌گیری

 📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies

دوره اول/ شماره دوم/ تابستان 1405
jes.hozeh.org/
https://eitaa.com/94052130/21


https://t.me/UT_Central_Library

آثار پشنهادی را حداکثر تا ١۵ مهرماه سال جارى به نشانى رايانامه جشنواره به آدرس info@farabiaward.ir و يا از طريق سامانه ERP جشنواره بین المللی فارابی ارسال فرمايید. همچنين، جهت ثبت نام آثار، به سايت جشنواره به آدرس www.farabiaward.ir مراجعه فرماييد.
https://t.me/UT_Central_Library

کتابخانه ملی پادشاهی مغرب؛ گنجینه‌ای مهم برای پژوهش در نسخه‌های خطی
یا المکتبة الوطنية للمملكة المغربية (BNRM) در رباط، یکی از مهم‌ترین مراکز نگهداری نسخه‌های خطی در شمال آفریقاست. برای دانشجویانی که در زمینه تاریخ اسلام، تاریخ مغرب و اندلس، علوم قرآنی، حدیث، فقه، ادبیات عربی، پزشکی و علوم دوره اسلامی یا تصحیح متون کار می‌کنند، آشنایی با این کتابخانه اهمیت ویژه‌ای دارد.
وب‌سایت رسمی کتابخانه ملی پادشاهی مغرب
گنجینه نسخه‌های خطی
بر اساس آمار رسمی کتابخانه، مجموعه خطی BNRM بیش از ۳۴ هزار عنوان در ۱۳٬۴۸۶ مجلد را شامل می‌شود. کتابخانه همچنین ۹٬۵۸۶ میکروفیلم از نسخه‌ها دارد. در آمار معرفی‌شده، حدود ۷۵ درصد نسخه‌ها فهرست‌نویسی و حدود ۸۵ درصد آنها میکروفیلم شده‌اند. موضوعات مجموعه بسیار متنوع است و از الهیات و علوم اسلامی تا پزشکی، ریاضیات و علوم انسانی را دربر می‌گیرد.
برای پژوهشگران ایرانی، این مجموعه از جهت دیگری نیز جالب است: بسیاری از متون علمی و دینی جهان اسلام در طول قرون از شرق اسلامی به مغرب و اندلس انتقال یافته‌اند و گاهی نسخه‌هایی از آثار مشرق اسلامی در خزائن مغرب باقی مانده‌اند که برای بررسی تاریخ انتقال و تداول یک اثر ارزشمندند.
نکته مهم: بخش بزرگی از نسخه‌ها دیجیتال شده است
این کتابخانه از سال ۲۰۰۹ برنامه گسترده‌ای برای دیجیتال‌سازی میراث خود اجرا کرده است. آمار رسمی تا اول ژانویه ۲۰۲۴ از دیجیتال‌شدن حدود ۱۵٬۷۰۸ مجلد نسخه خطی، شامل ۵٬۲۴۵٬۵۰۸ صفحه خبر می‌دهد. بنابراین حجم تصاویر دیجیتال‌شده حتی از شمار مجلدات مجموعه اصلی اعلام‌شده بیشتر است که احتمالاً ناشی از احتساب مواد و مجموعه‌های دیجیتال‌شده با ساختار آماری متفاوت است؛ در استفاده پژوهشی بهتر است این دو آمار را یکی تلقی نکنیم.
کتابخانه برای این منابع یک کتابخانه دیجیتال دارد و در خدمات رسمی خود دو مسیر جداگانه معرفی کرده است: یکی برای فهرست نسخه‌های خطی و دیگری برای نسخه‌های خطی دیجیتال‌شده.
صفحه رسمی دسترسی به منابع و نسخه‌های دیجیتال BNRM
این تمایز برای دانشجو مهم است: وجود یک نسخه در فهرست به معنای آن نیست که الزاماً تصویر کامل آن نسخه در اینترنت قابل مشاهده باشد.
دانشجو چگونه از نسخه‌های خطی استفاده کند؟
برای یک تحقیق دانشگاهی، پیشنهاد می‌کنم کار را در سه مرحله انجام دهید. ابتدا نام کتاب یا مؤلف را در فهرست نسخه‌های BNRM جست‌وجو کنید و شماره نسخه و اطلاعات کتاب‌شناختی آن را یادداشت کنید. سپس بخش «Manuscrits numérisés» را بررسی کنید تا معلوم شود نسخه مورد نظر دیجیتال شده و برای مشاهده از راه دور در دسترس است یا خیر. کتابخانه رسماً دسترسی از راه دور به نسخه‌های دیجیتال‌شده را جزو خدمات خود اعلام کرده است.
اگر نسخه مورد نظر در فهرست وجود داشت ولی تصویر آن در دسترس آنلاین نبود، مرحله سوم بررسی امکان درخواست بازتولید دیجیتال است. BNRM خدمتی با عنوان Reproduction numérique à la demande دارد که برای تهیه نسخه دیجیتال از منابع مشخص ارائه شده است؛ البته انجام درخواست تابع قوانین حقوق مؤلف و مالکیت فکری و مقررات کتابخانه است.
https://www.bnrm.ma/bnrm/
https://t.me/UT_Central_Library

مؤسسة الملک عبدالعزیز آل سعود؛ منبعی مهم برای مطالعات مغرب و نسخه‌های خطی
مؤسسة الملک عبدالعزیز آل سعود للدراسات الإسلامیة والعلوم الإنسانیة در کازابلانکای مغرب، یکی از مراکز مهم کتابخانه‌ای و پژوهشی برای مطالعات اسلامی و علوم انسانی، به‌ویژه تحقیقات مربوط به مغرب، شمال آفریقا و غرب جهان اسلام است. کتابخانه این مؤسسه از سال ۱۹۸۵ در اختیار پژوهشگران قرار گرفته و مجموعه قابل توجهی از کتاب‌ها، نشریات، نسخه‌های خطی، چاپ‌های سنگی، اسناد و منابع تاریخی را گردآوری کرده است.
اهمیت این کتابخانه برای دانشجویان تنها در نسخه‌های خطی آن نیست. سیاست مجموعه‌سازی مؤسسه به‌طور خاص بر منابع مربوط به مغرب و غرب اسلامی متمرکز شده است. ازاین‌رو، دانشجویانی که درباره تاریخ مغرب و اندلس، تاریخ اجتماعی و فرهنگی شمال آفریقا، فقه و اندیشه اسلامی، ادبیات عربی، استعمار، تاریخ معاصر مغرب و میراث مکتوب غرب اسلامی تحقیق می‌کنند، می‌توانند منابع ارزشمندی در آن بیابند.
یکی از مهم‌ترین امکانات مؤسسه، کتابخانه دیجیتال (المکتبة الرقمیة) آن است. منابع دیجیتال سایت در چند مجموعه عرضه شده‌اند: نسخه‌های خطی (المخطوطات)، چاپ‌های سنگی (الطباعة الحجریة)، کتاب‌های نادر، مجلات، آرشیو مغرب و مجموعه تصاویر و کارت‌پستال‌های تاریخی. بنابراین این سایت صرفاً یک فهرست کتابخانه‌ای نیست و در بخشی از رکوردها امکان مشاهده خودِ منبع دیجیتال نیز وجود دارد.
برای پژوهش در نسخه‌های خطی، دانشجو بهتر است ابتدا عنوان اثر و سپس نام مؤلف را جست‌وجو کند و صورت‌های مختلف نام کتاب یا مؤلف را نیز امتحان کند. باید توجه داشت که وجود یک نسخه در فهرست کتابخانه الزاماً به معنای دسترسی آزاد به تصویر کامل آن نیست. بخشی از منابع دیجیتال را می‌توان مستقیماً در سایت مشاهده کرد، اما تهیه تصویر یا بازتولید برخی منابع، به‌ویژه نسخه‌های خطی و منابع نادر، تابع مقررات مؤسسه است.
برای پژوهشگران تاریخ مغرب، بخش «الأرشيف المغربي» اهمیت خاصی دارد. در این قسمت اسناد تاریخی همراه با اطلاعاتی مانند تاریخ، اشخاص، موضوع، شماره سند و در مواردی تصویر دیجیتال اصل سند ارائه شده است. مجموعه چاپ‌های سنگی و مطبوعات نیز می‌تواند برای تحقیقات قرن نوزدهم و بیستم بسیار سودمند باشد.
در استفاده پژوهشی از این سایت بهتر است یک موضوع را فقط در بخش نسخه‌های خطی جست‌وجو نکنید. نام یک شخص، کتاب یا موضوع را هم‌زمان در نسخه‌های خطی، چاپ سنگی، مجلات و آرشیو مغرب جست‌وجو کنید؛ زیرا ممکن است نسخه‌ای از یک اثر، چاپ قدیمی آن، مقاله‌ای درباره آن و حتی سندی مرتبط با مؤلف در بخش‌های مختلف مؤسسه موجود باشد.
در مجموع، مؤسسة الملک عبدالعزیز آل سعود یکی از پایگاه‌های ارزشمند برای تحقیقات دانشگاهی درباره مغرب و غرب جهان اسلام است و امتیاز اصلی آن، کنار هم قرار دادن نسخه خطی، چاپ سنگی، کتاب نادر، مجله، سند آرشیوی و تصویر تاریخی در یک مجموعه پژوهشی است.
نشانی: وب‌سایت رسمی مؤسسة الملک عبدالعزیز آل سعود: www.fondation.org.ma
در صفحه اصلی، برای منابع دیجیتال وارد بخش «المکتبة الرقمیة» شوید.
https://t.me/UT_Central_Library

کتابچۀ با ارزشی در باره تاریخچه انتشار کتابهای درسی و مشکلی که در سال 1342 ش پیش آمد.

📚 #معرفی_کتاب #تازه‌های_نشر

🔺مواجهات رادیکال: اسلام‌گرایان و چپ‌گرایان در خاورمیانه و شمال آفریقا (دهه‌های ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۰)

🔺 Radical Encounters: Islamists and leftists in the Middle East and North Africa (1960s-2010s)

👈🏻 ویراستاران: Laura Guazzone; Rossana Tufaro
👈🏻 ناشر:  Sapienza Università Editrice
👈🏻 سال انتشار : (2026)
👈🏻شابک: 9788893774512

معرفی ناشر

از دهه ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۰ میلادی، خاورمیانه و شمال آفریقا عرصه‌ی شبکه‌ای درهم‌تنیده از مواجهات رادیکال بین جنبش‌های اسلام‌گرا و چپ‌گرا بود؛ مواجهاتی که به مراتب پیچیده‌تر از تقابل آشنای «اسلام در برابر مارکسیسم» است که در بخش عمده‌ای از ادبیات این حوزه بازتاب یافته است. این مجلد، در پسِ پرده‌ی خصومت‌های ایدئولوژیک و کارزارهای متقابل مشروعیت‌زدایی، از ائتلاف‌های تاکتیکی، دگرگونی‌های عقیدتی در مسیر زندگی افراد و آمیختگی زبان‌ها و نمادها پرده برمی‌دارد؛ از آیین‌های عزاداری شیعیان با مشارکت کمونیست‌ها در نجف و جنوب لبنان گرفته تا همگرایی‌های ضدجنگ و دموکراسی‌خواهانه در مصر، تونس، فلسطین و عراق. این اثر با اتکا بر مطالعات موردی - که گستره‌ای از مغرب عربی تا ایران و از فضای دانشگاه‌ها تا جوامع روستایی را در بر می‌گیرد -۰گونه‌شناسی بدیعی از همکاری و مناقشه به دست می‌دهد. بدین‌سان، این کتاب عمق تاریخی روابطی را بازشناسی می‌کند که مرز میان امر «سکولار» و امر «دینی» را از نو ترسیم کرده است و همچنان به سیاست‌ورزی اپوزیسیون در خاورمیانه معاصر شکل می‌بخشد.
 
فهرست مطالب
مقدمه
بخش اول: معمای شیعی-کمونیستی
۱) یک تجارت خانوادگی: کمونیست‌ها و محیط مذهبی نجف در دهه طولانیِ ۱۹۶۰ (۱۹۵۶-۱۹۷۹) (پیترو منگینی)
۲) میدان و تفنگ: چپ‌گرایان، روحانیون و تکوین جنوب لبنانِ انقلابی (۱۹۷۰-۱۹۷۵) (روسانا توفارو و کیندا شعیب)
۳) چپ ایران و اسلام سیاسی: رویدادها و مواجهات (۱۹۴۱-۱۹۷۹) (سیاوش رنجبر دائمی)
بخش دوم: در میانه دانشگاه و صحنه
۴) مواجهات اسلام‌گرایان با جریان چپ در تونس (دهه‌های ۱۹۷۰-۲۰۲۰) (لورا گواتزونه)
۵) درس‌هایی از چپ: کنشگری دانشجوییِ اسلام‌گرایان و فعالیت فرهنگی در تونسِ دهه ۱۹۸۰ (آلسیا کارنواله)
۶) جهت‌گیری‌های سیاسی در اتحادیه ملی دانشجویان مراکش: ناسیونالیسم، انترناسیونالیسم و جریان چپ، تا چرخش اسلام‌گرایانه (۱۹۵۶-۱۹۹۷) (مارتینا بیوندی)
بخش سوم: مبارزات در هزاره‌ی نو
۷) «گاهی با اسلام‌گرایان، هرگز با حاکمیت!»: چپ مصر و مسئله اسلام‌گرایی (حسام الحملاوی)
۸) در تقابل با روح زمانه اسلو: در میانه طرد و وفاداری (چپ و اسلام‌گرایان در فلسطینِ پسا-اسلو) (ماتیا جیامپائولو)
۹) چپ‌گرایان و صدری‌ها در عراقِ پس از ۲۰۰۳: برآمدنِ یک جنبش اعتراضی و چالشِ توسعه پایگاه مردمی (دانیلا پیوپی و جنارو جرواسیو)
بخش چهارم: یک مؤخره
۱۰) ائتلاف‌های اپوزیسیونیِ فراایدئولوژیک و فراملی در خاورمیانه: مقاومت به مثابه ایدئولوژی؟ (میشل بروورز)
۱۱) صیانت دیجیتال: بایگانی کردن با هدف واکاوی تاریخ فکری مواجهاتِ اسلام‌گرا-چپ‌گرا در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (ژاله نایب‌صدریان)

 📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies

پزشکیان به عیادت موسوی گرمارودی رفت

🔹رئیس‌جمهور در آستانه روز شعر و ادب فارسی، با حضور در بیمارستان محل بستری استاد سیدعلی موسوی گرمارودی، از این شاعر و ادیب پیشکسوت عیادت و از یک عمر تلاش و خدمات او به شعر، زبان فارسی و فرهنگ دینی ایران تجلیل کرد.
https://t.me/shafaqna_farsi

https://t.me/UT_Central_Library

گالیکا (Gallica)؛ کتابخانه دیجیتال کتابخانه ملی فرانسه
کتابخانه دیجیتال کتابخانه ملی فرانسه (BnF) و مؤسسات همکار آن است و از مهم‌ترین کتابخانه‌های دیجیتال جهان برای پژوهش در منابع تاریخی به شمار می‌رود. دسترسی به گالیکا آزاد و رایگان است و میلیون‌ها مدرک دیجیتال، شامل کتاب‌های چاپی، نسخه‌های خطی، روزنامه‌ها و مجلات، نقشه‌ها، تصاویر، اسناد، نت‌های موسیقی و مواد صوتی را در اختیار کاربران قرار می‌دهد.
نسخه‌های خطی گالیکا
بخش نسخه‌های خطی آن برای پژوهشگران تاریخ و مطالعات اسلامی اهمیت خاصی دارد. مجموعه نسخه‌های BnF ریشه در کتابخانه سلطنتی فرانسه دارد و از قرن شانزدهم میلادی، نسخه‌هایی از مشرق‌زمین نیز وارد آن شده است. در قرن‌های هفدهم و هجدهم، خرید مجموعه‌های خصوصی و مأموریت‌هایی که برای گردآوری نسخه به شرق فرستاده شدند، این مجموعه را بسیار گسترش دادند.
گالیکا تنها شامل نسخه‌های فرانسوی و لاتینی نیست. در آن مجموعه‌های مهم عربی، فارسی، ترکی، یونانی، عبری، سریانی، اتیوپیایی و زبان‌های آسیایی نیز وجود دارد. خود BnF به‌طور خاص از «زیباترین نسخه‌های مصور عربی، ترکی و فارسی» موجود در گالیکا یاد می‌کند. همچنین بخش بزرگی از نسخه‌هایی که پل پلیو از آسیای مرکزی و دون‌هوانگ به فرانسه آورد، دیجیتال شده‌اند.
برای دانشجویان تاریخ اسلام و ایران، نسخه‌های عربی و فارسی گالیکا بسیار ارزشمندند. در آنها می‌توان آثاری در حوزه‌هایی مانند قرآن و علوم قرآنی، حدیث، فقه، تاریخ، جغرافیا، تراجم، ادبیات، فلسفه، پزشکی، نجوم و علوم دوره اسلامی یافت. نسخه‌های مصور فارسی نیز بخش مهمی از این میراث را تشکیل می‌دهند.
نحوه استفاده از نسخه‌ها
امتیاز بزرگ گالیکا این است که برای بخش بزرگی از نسخه‌های دیجیتال‌شده، نیازی به ثبت‌نام یا عضویت در کتابخانه نیست. پژوهشگر می‌تواند نسخه را صفحه‌به‌صفحه و معمولاً با کیفیت مناسب مشاهده کند. BnF اعلام می‌کند که بسیاری از نسخه‌ها به صورت رنگی و با وضوح بالا دیجیتال شده‌اند؛ نسخه‌هایی که دیجیتال‌سازی آنها از میکروفیلم قدیمی انجام شده، ممکن است سیاه‌وسفید باشند.
در رکورد هر نسخه معمولاً مشخصات کتاب‌شناختی و نسخه‌شناختی مانند عنوان، مؤلف، تاریخ، زبان، شماره نسخه (Cote)، محل نگهداری و توضیحات نسخه آمده و تصاویر صفحات در همان محیط قابل مشاهده است.
یکی از مزایای مهم گالیکا در مقایسه با بسیاری از کتابخانه‌های نسخه خطی این است که منابع آزاد آن صرفاً برای «دیدن» نیستند؛ برای بسیاری از مدارک امکان دریافت فایل یا صفحات دیجیتال نیز وجود دارد. برای نیازهای حرفه‌ای‌تر، BnF امکان سفارش تصاویر با وضوح بسیار بالا را نیز فراهم کرده است.
البته همه نسخه‌های BnF در گالیکا قرار نگرفته‌اند. فهرست نسخه‌های دیجیتال‌شده مرتب به‌روزرسانی می‌شود و برخی مواد به علت حقوق مالکیت فکری تنها از شبکه داخلی سالن‌های پژوهشی BnF قابل مشاهده‌اند. همچنین کتابخانه به دلیل حفاظت از اصل نسخه‌ها توصیه می‌کند پژوهشگران تا حد امکان از نسخه دیجیتال استفاده کنند؛ مشاهده اصل نسخه خطی نیازمند توجیه پژوهشی است.
نکته‌ای برای جست‌وجوی نسخه‌های اسلامی
برای تحقیق جدی، بهتر است دانشجو علاوه بر جست‌وجوی عنوان کتاب و نام مؤلف، شماره نسخه BnF را نیز ثبت کند. این شماره در استناد علمی اهمیت زیادی دارد. همچنین جست‌وجوی گالیکا را باید در کنار فهرست تخصصی نسخه‌های BnF انجام داد؛ زیرا ممکن است نسخه‌ای در کتابخانه ملی فرانسه موجود باشد ولی هنوز دیجیتال نشده باشد.
در مجموع، Gallica از بهترین نمونه‌های دسترسی آزاد به میراث مکتوب در جهان است: پژوهشگر از هر کشور می‌تواند بدون پرداخت هزینه، شمار زیادی از نسخه‌های خطی و چاپ‌های قدیمی کتابخانه ملی فرانسه را ببیند و در بسیاری موارد فایل آنها را دریافت کند. برای دانشجویان تاریخ اسلام، ایران‌شناسی، نسخه‌شناسی و تصحیح متون، این پایگاه باید از نخستین منابع جست‌وجوی نسخه باشد.
ورود مستقیم به بخش نسخه‌های خطی Gallica

https://t.me/UT_Central_Library

گالیکا چه منابعی درباره ایران و جهان اسلام دارد؟

کتاب‌های چاپی بخش بسیار مهمی است. در گالیکا هزاران کتاب چاپ قدیم، سفرنامه، گزارش سیاسی، تحقیقات شرق‌شناسان، متون تصحیح‌شده عربی و فارسی، فرهنگ‌ها، کتاب‌شناسی‌ها و گزارش‌های باستان‌شناسی وجود دارد. برای نمونه، آثار چاپ‌شده درباره ابن‌بیطار، فهرست‌های نسخه‌های عربی کتابخانه ملی فرانسه و تحقیقات قدیمی درباره متون عربی و فارسی مستقیماً در گالیکا قابل مطالعه‌اند.
برای دانشجوی تاریخ، مطبوعات و مجلات شاید مهم‌تر هم باشد. Gallica مجموعه بسیار بزرگی از روزنامه‌ها و مجلات قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم فرانسه و اروپا را دیجیتال کرده است. در این مطبوعات مطالب فراوانی درباره ایران، عثمانی، مصر، الجزایر، تونس، مراکش، سوریه، لبنان، عراق و دیگر سرزمین‌های اسلامی وجود دارد. بخش مستقلی نیز برای «مطبوعات استعماری» و «مطبوعات به زبان‌های خارجی» دارد. بنابراین مثلاً برای بررسی انعکاس انقلاب مشروطه ایران، تحولات عثمانی، استعمار شمال آفریقا یا اوضاع مصر در مطبوعات اروپایی، گالیکا منبع دست‌اول بسیار خوبی است.
نقشه‌ها و اطلس‌ها نیز از گنجینه‌های مهم گالیکاست. نقشه‌های تاریخی ایران، عثمانی، شبه‌جزیره عربستان، مصر، شمال آفریقا و شهرهای اسلامی، نقشه‌های نظامی و جغرافیایی، نقشه مسیرهای سفر و اطلس‌های قدیمی را می‌توان در آن یافت. این بخش برای تاریخ جغرافیایی و مطالعات شهری بسیار ارزشمند است.
بخش تصاویر و عکس‌ها نیز اهمیت فراوانی دارد: عکس‌های تاریخی، چاپ‌های سنگی، گراورها، تصاویر بناها و شهرها، پرتره‌ها، کارت‌پستال‌ها و مجموعه‌های تصویری حاصل از سفرها و مأموریت‌های فرانسوی. این مواد برای مطالعه تاریخ اجتماعی و شهری جهان اسلام و حتی تاریخ پوشاک، معماری و زندگی روزمره کاربرد دارند. BnF تصاویر و دیگر مواد دیداری خود را نیز در کنار منابع متنی آزادانه در Gallica عرضه می‌کند.
حجم منابع اسلامی چقدر است؟
اینجا باید میان کل مجموعه BnF و آنچه واقعاً در Gallica دیجیتال شده تفکیک کرد. BnF یک عدد واحد با عنوان «تعداد منابع جهان اسلام در Gallica» منتشر نکرده است؛ بنابراین دادن مثلاً عدد «صد هزار» یا «یک میلیون» بدون تعریف دقیق گمراه‌کننده خواهد بود.
اما فقط در بخش نسخه‌های شرقیِ کتابخانه ملی فرانسه حدود ۴۵ هزار جلد نسخه خطی وجود دارد. در میان بزرگ‌ترین مجموعه‌ها، ۷٬۲۸۰ نسخه عربی، ۲٬۶۰۰ نسخه فارسی و ۲٬۰۰۰ نسخه ترکی ثبت شده است؛ یعنی تنها همین سه مجموعه بیش از ۱۱٬۸۰۰ نسخه خطی دارند. البته همه اینها الزاماً در Gallica دیجیتال نشده‌اند.
علاوه بر آن، بخش شرقی BnF حدود ۱۰۰ هزار جلد کتاب، نشریه و فاکسیمیله چاپی درباره حوزه‌های فرهنگی شرق در اختیار دارد. این مجموعه حدود بیست زبان، از جمله عربی، فارسی، ترکی و عبری را پوشش می‌دهد. باز هم باید تأکید کرد که این آمار متعلق به کل مجموعه BnF است و نه تعداد منابع دیجیتال موجود در Gallica.
برای دانشجوی تاریخ یک نکته بسیار مهم
بهتر است Gallica را فقط با کلمات عربی یا فارسی جست‌وجو نکنید. بخش بزرگی از منابع مربوط به جهان اسلام را فرانسویان درباره جهان اسلام تولید کرده‌اند. بنابراین جست‌وجوی صورت‌های فرانسوی نام‌ها بسیار مهم است. مثلاً برای ایران علاوه بر Iran باید Perse و Persan را نیز جست‌وجو کرد؛ برای عثمانی، Empire ottoman و Turquie؛ و برای شهرها و اشخاص نیز باید املای فرانسوی قدیمی آنها را در نظر گرفت.
از این منظر، گالیکا برای دانشجویان ما دو نوع منبع کاملاً متفاوت فراهم می‌کند: نخست منابع تولیدشده در خود جهان اسلام، مانند نسخه‌های عربی، فارسی و ترکی و برخی چاپ‌های شرقی؛ و دوم انبوه منابع اروپایی درباره جهان اسلام، مانند سفرنامه‌ها، گزارش‌های دیپلماتیک و جغرافیایی، تحقیقات شرق‌شناسان، روزنامه‌ها، نقشه‌ها، عکس‌ها و تصاویر تاریخی.
به همین دلیل، برای پژوهش در تاریخ ایران، عثمانی، جهان عرب و شمال آفریقا در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، Gallica فقط کتابخانه نسخه‌های خطی نیست؛ بلکه یک آرشیو بزرگ از کتاب + مطبوعات + نقشه + عکس + سند تصویری + نسخه خطی است.
https://t.me/UT_Central_Library