🎓 کتابخانه‌های دانشگاهی عربستان در مسیر تحول هوشمند؛ از خدمات دیجیتال تا هوش مصنوعی
کتابخانه‌های دانشگاهی عربستان در سال‌های اخیر، هم‌راستا با اهداف تحول دیجیتال و چشم‌انداز Saudi Vision 2030، از الگوی سنتی ارائه منابع به سمت خدمات دیجیتال، یکپارچه و هوشمند حرکت کرده‌اند. نمونه قابل توجه، کتابخانه دانشگاه ملک عبدالعزیز است که در سال ۲۰۲۴ اعلام شد بیش از ۸۰۰ هزار جلد کتاب، بیش از ۳۰۰۰ نسخه خطی و بیش از ۳۰۰ هزار پایان‌نامه دانشگاهی در اختیار دارد و از هوش مصنوعی در بخشی از عملیات و خدمات کتابخانه استفاده میکند.
این کتابخانه علاوه بر خدمات حضوری، خدمات کتابخانه دیجیتال، خدمات «از کتابدار بپرس»، سالن‌های پژوهشی و امکان استفاده از برخی خدمات امانت خارج از ساعات معمول را فراهم کرده و از فناوری‌هایی مانند واقعیت مجازی نیز بهره می‌گیرد.
در دانشگاه ملک سعود نیز تحول دیجیتال به‌عنوان یک فعالیت سازمان‌یافته دنبال میشود و واحد تحول دیجیتال کتابخانه مسئول دیجیتالی‌سازی منابع علمی، ارائه مشاوره در فرایندهای دیجیتال‌سازی و پشتیبانی از واحدهای مختلف کتابخانه است.
یکی دیگر از روندهای مهم، حرکت کتابخانه‌های دانشگاهی عربستان به سوی زیرساخت‌های ابری و پلتفرم‌های یکپارچه مدیریت کتابخانه است؛ برای نمونه، دانشگاه ام‌القرای مکه در سال ۲۰۲۵ برای تحول دیجیتال خدمات کتابخانه‌ای خود از پلتفرم MEDAD شامل مدیریت کتابخانه، پورتال کتابخانه و مخزن دیجیتال استفاده کرد.
دانشگاه حفرالباطن نیز در سال ۲۰۲۵ برای نوسازی خدمات کتابخانه دانشگاهی، به پلتفرم MEDAD روی آورد؛ این همکاری شامل سیستم مدیریت کتابخانه، پورتال دیجیتال، مخزن دیجیتال و اتصال به فهرست اتحادیه‌ای عربی است و نمونه‌ای از حرکت به سمت اکوسیستم یکپارچه خدمات اطلاعاتی محسوب میشود.
در حوزه هوش مصنوعی، دانشگاه ملک عبدالعزیز در مارس ۲۰۲۶ «همایش تحول دانش از طریق هوش مصنوعی در کتابخانه‌ها و مؤسسات اطلاعاتی» را برگزار کرد که در آن کاربردهای AI در کتابخانه‌های دانشگاهی، حکمرانی اطلاعات و حفاظت از میراث مورد بحث قرار گرفت.
این رویداد نشان میدهد که در دانشگاه‌های عربستان، هوش مصنوعی صرفاً به‌عنوان یک ابزار جست‌وجو دیده نمی‌شود، بلکه در ارتباط با تحول نظام‌های دانش، خدمات پژوهشی، حکمرانی و حفاظت از میراث مورد توجه قرار گرفته است.
در دانشگاه پرنسس نوره بنت عبدالرحمن نیز در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ مجموعه‌ای از آموزش‌های تخصصی برای کارکنان کتابخانه برگزار شده است؛ از آموزش دسترسی و جست‌وجو در کتابخانه دیجیتال عربستان تا کاربردهای هوش مصنوعی در نگارش علمی و اخلاق استفاده از AI در پژوهش.
در سطح ملی نیز کمیسیون کتابخانه‌های عربستان در اوت ۲۰۲۵ نشستی تخصصی درباره کاربردهای هوش مصنوعی برگزار کرد که در آن قابلیت‌هایی مانند موتورهای جست‌وجوی هوشمند، توصیه‌های شخصی‌سازی‌شده و ربات‌های یاری‌رسان به‌عنوان فناوری‌های قابل استفاده در خدمات کتابخانه‌ای مطرح شدند.
بنابراین، روند کنونی کتابخانه‌های دانشگاهی عربستان را می‌توان در سه محور مشاهده کرد: دیجیتالی‌سازی و دسترسی از راه دور، یکپارچه‌سازی زیرساخت‌ها و خدمات کتابخانه‌ای، و حرکت تدریجی به سوی کاربردهای هوش مصنوعی و خدمات هوشمند؛ البته میزان و عمق پیاده‌سازی این فناوری‌ها در دانشگاه‌های مختلف یکسان نیست.
برای کتابخانه‌های دانشگاهی ایران، تجربه عربستان از این جهت قابل توجه است که تحول هوشمند را صرفاً به خرید فناوری محدود نکرده و آن را با توسعه زیرساخت دیجیتال، آموزش کارکنان، خدمات پژوهشی، مدیریت داده و سیاست‌های اخلاقی هوش مصنوعی پیوند داده است؛ رویکردی که می‌تواند در طراحی برنامه تحول هوشمند کتابخانه‌های دانشگاهی ایران مورد توجه قرار گیرد.
• King Abdulaziz University. (2026, April 1). King Abdulaziz University launches AI forum to advance knowledge transformation in libraries.
• Saudi Press Agency. (2024, December 19). King Abdulaziz University Library has over 3,000 manuscripts, 800,000 books.
• Saudi Press Agency. (2025, August 26). Libraries Commission discusses AI applications in libraries. Saudi Press Agency
• Elsayed, A. M., & Abusharhah, M. M. (2025). Artificial intelligence adoption, perceptions, and ethical literacy among Arab academic librarians: A survey. The Journal of Academic Librarianship, 51(5), 103083. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2025.103083
https://t.me/UT_Central_Library
کتابخانه‌های دانشگاهی عربستان در سال‌های اخیر، هم‌راستا با اهداف تحول دیجیتال و چشم‌انداز Saudi Vision 2030، از الگوی سنتی ارائه منابع به سمت خدمات دیجیتال، یکپارچه و هوشمند حرکت کرده‌اند. نمونه قابل توجه، کتابخانه دانشگاه ملک عبدالعزیز است که در سال ۲۰۲۴ اعلام شد بیش از ۸۰۰ هزار جلد کتاب، بیش از ۳۰۰۰ نسخه خطی و بیش از ۳۰۰ هزار پایان‌نامه دانشگاهی در اختیار دارد و از هوش مصنوعی در بخشی از عملیات و خدمات کتابخانه استفاده میکند.
این کتابخانه علاوه بر خدمات حضوری، خدمات کتابخانه دیجیتال، خدمات «از کتابدار بپرس»، سالن‌های پژوهشی و امکان استفاده از برخی خدمات امانت خارج از ساعات معمول را فراهم کرده و از فناوری‌هایی مانند واقعیت مجازی نیز بهره می‌گیرد.
در دانشگاه ملک سعود نیز تحول دیجیتال به‌عنوان یک فعالیت سازمان‌یافته دنبال میشود و واحد تحول دیجیتال کتابخانه مسئول دیجیتالی‌سازی منابع علمی، ارائه مشاوره در فرایندهای دیجیتال‌سازی و پشتیبانی از واحدهای مختلف کتابخانه است.
یکی دیگر از روندهای مهم، حرکت کتابخانه‌های دانشگاهی عربستان به سوی زیرساخت‌های ابری و پلتفرم‌های یکپارچه مدیریت کتابخانه است؛ برای نمونه، دانشگاه ام‌القرای مکه در سال ۲۰۲۵ برای تحول دیجیتال خدمات کتابخانه‌ای خود از پلتفرم MEDAD شامل مدیریت کتابخانه، پورتال کتابخانه و مخزن دیجیتال استفاده کرد.
دانشگاه حفرالباطن نیز در سال ۲۰۲۵ برای نوسازی خدمات کتابخانه دانشگاهی، به پلتفرم MEDAD روی آورد؛ این همکاری شامل سیستم مدیریت کتابخانه، پورتال دیجیتال، مخزن دیجیتال و اتصال به فهرست اتحادیه‌ای عربی است و نمونه‌ای از حرکت به سمت اکوسیستم یکپارچه خدمات اطلاعاتی محسوب میشود.
در حوزه هوش مصنوعی، دانشگاه ملک عبدالعزیز در مارس ۲۰۲۶ «همایش تحول دانش از طریق هوش مصنوعی در کتابخانه‌ها و مؤسسات اطلاعاتی» را برگزار کرد که در آن کاربردهای AI در کتابخانه‌های دانشگاهی، حکمرانی اطلاعات و حفاظت از میراث مورد بحث قرار گرفت.
این رویداد نشان میدهد که در دانشگاه‌های عربستان، هوش مصنوعی صرفاً به‌عنوان یک ابزار جست‌وجو دیده نمی‌شود، بلکه در ارتباط با تحول نظام‌های دانش، خدمات پژوهشی، حکمرانی و حفاظت از میراث مورد توجه قرار گرفته است.
در دانشگاه پرنسس نوره بنت عبدالرحمن نیز در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ مجموعه‌ای از آموزش‌های تخصصی برای کارکنان کتابخانه برگزار شده است؛ از آموزش دسترسی و جست‌وجو در کتابخانه دیجیتال عربستان تا کاربردهای هوش مصنوعی در نگارش علمی و اخلاق استفاده از AI در پژوهش.
در سطح ملی نیز کمیسیون کتابخانه‌های عربستان در اوت ۲۰۲۵ نشستی تخصصی درباره کاربردهای هوش مصنوعی برگزار کرد که در آن قابلیت‌هایی مانند موتورهای جست‌وجوی هوشمند، توصیه‌های شخصی‌سازی‌شده و ربات‌های یاری‌رسان به‌عنوان فناوری‌های قابل استفاده در خدمات کتابخانه‌ای مطرح شدند.
بنابراین، روند کنونی کتابخانه‌های دانشگاهی عربستان را می‌توان در سه محور مشاهده کرد: دیجیتالی‌سازی و دسترسی از راه دور، یکپارچه‌سازی زیرساخت‌ها و خدمات کتابخانه‌ای، و حرکت تدریجی به سوی کاربردهای هوش مصنوعی و خدمات هوشمند؛ البته میزان و عمق پیاده‌سازی این فناوری‌ها در دانشگاه‌های مختلف یکسان نیست.
برای کتابخانه‌های دانشگاهی ایران، تجربه عربستان از این جهت قابل توجه است که تحول هوشمند را صرفاً به خرید فناوری محدود نکرده و آن را با توسعه زیرساخت دیجیتال، آموزش کارکنان، خدمات پژوهشی، مدیریت داده و سیاست‌های اخلاقی هوش مصنوعی پیوند داده است؛ رویکردی که می‌تواند در طراحی برنامه تحول هوشمند کتابخانه‌های دانشگاهی ایران مورد توجه قرار گیرد.
• King Abdulaziz University. (2026, April 1). King Abdulaziz University launches AI forum to advance knowledge transformation in libraries.
• Saudi Press Agency. (2024, December 19). King Abdulaziz University Library has over 3,000 manuscripts, 800,000 books.
• Saudi Press Agency. (2025, August 26). Libraries Commission discusses AI applications in libraries. Saudi Press Agency
• Elsayed, A. M., & Abusharhah, M. M. (2025). Artificial intelligence adoption, perceptions, and ethical literacy among Arab academic librarians: A survey. The Journal of Academic Librarianship, 51(5), 103083. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2025.103083
https://t.me/UT_Central_Library
Forwarded from کتاب کست هوشمند کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران (Ras)
Audio
مقاله «حوریه‌ای در کسوت انسان: فاطمه زهرا در تاریخ فکری اهل سنت در قرون وسطی» اثر محمدامین منصوری به بررسی بازنمایی چهره حضرت فاطمه در آثار حدیثی سه عالم اهل سنت بین قرن‌های هفتم و هشتم هجری (محب‌الدین طبری، صدرالدین حمویه و محمد الزرندی) می‌پردازد.
تز اصلی مقاله بر «سرشت دوگانه» حضرت فاطمه استوار است: از یک سو چهره‌ای ملکوتی، نورانی و دارنده دانش غیبی، و از سوی دیگر چهره‌ای بشری و ملموس که رنج‌ها و اشک‌هایش نماد پایداری و اقتدار معنوی اوست.
نویسنده تبیین میکند که چگونه علمای اهل سنت با نقل مفاهیم شیعی و در عین حال حذف مناقشات تفرقه‌انگیز تاریخی (مانند ماجرای فدک)، شخصیتی فرامذهبی و مورد احترام همگان بازسازی کرده‌اند که با سنت سنی نیز سازگار است.
مشخصات چاپ: Mohammad Amin Mansouri, "A Houri Cloaked in Human Form: Fāṭima al-Zahrā in Medieval Sunni Intellectual History", Journal Asiatique, Vol. 313, No. 2, 2025, pp. 217-235.
https://t.me/KETABCAST_AI_LIB_UT_AC
تز اصلی مقاله بر «سرشت دوگانه» حضرت فاطمه استوار است: از یک سو چهره‌ای ملکوتی، نورانی و دارنده دانش غیبی، و از سوی دیگر چهره‌ای بشری و ملموس که رنج‌ها و اشک‌هایش نماد پایداری و اقتدار معنوی اوست.
نویسنده تبیین میکند که چگونه علمای اهل سنت با نقل مفاهیم شیعی و در عین حال حذف مناقشات تفرقه‌انگیز تاریخی (مانند ماجرای فدک)، شخصیتی فرامذهبی و مورد احترام همگان بازسازی کرده‌اند که با سنت سنی نیز سازگار است.
مشخصات چاپ: Mohammad Amin Mansouri, "A Houri Cloaked in Human Form: Fāṭima al-Zahrā in Medieval Sunni Intellectual History", Journal Asiatique, Vol. 313, No. 2, 2025, pp. 217-235.
https://t.me/KETABCAST_AI_LIB_UT_AC
📚 #معرفی_کتاب
🔺اسلام‌آوری در عصر پیشامدرن: مجموعه متون مرجع
🔺 Conversion to Islam in the Premodern Age: A Sourcebook
👈🏻 ویراستاران: Nimrod Hurvitz; Christian C. Sahner; Uriel Simonsohn; Luke Yarbrough
👈🏻 ناشر: University of California Press
👈🏻 سال انتشار : (2020)
👈🏻شابک: 9780520296732
معرفی ناشر
تشرف به اسلام پدیده‌ای شگرف و واجد اهمیتی عظیم در تاریخ بشر به شمار می‌رود. در طلیعه حاکمیت اسلامی در سده هفتم میلادی، مسلمانان اقلیتی ناچیز را در اکثر مناطق تحت استیلای خویش تشکیل می‌دادند. با این حال، تا آغاز دوران مدرن، آنان در بیشتر سرزمین‌های امتدادیافته از شمال آفریقا تا آسیای جنوب شرقی، به اکثریت بدل شدند. در پهنه چنین گستره‌ای از سرزمین‌ها، اقوام و ادوار تاریخیِ متنوع، اسلام‌آوری پدیده‌ای غامض و گونه‌گون بود. نوکیشان در جهانی آکنده از تعلقات درهم‌تنیده و متقاطع دینی، فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی می‌زیستند، و پیامدهای گرایش به اسلام در تمامی ابعاد زندگی‌شان تجلی می‌یافت. از این رو، مقوله تشرف به اسلام دریچه‌ای انتقادی و کلیدی برای نگریستن به تاریخ جهان فراهم می‌آورد و طیف پیوسته در حال تطور باورها، مناسک و چشم‌اندازهایی را که شالوده اسلام را در سراسر گیتی شکل می‌دهند، برجسته‌تر می‌سازد. این مجموعه متون ساختارگشا، که از منابعی به دوازده زبان و متعلق به سده‌های هفتم تا هجدهم میلادی ترجمه شده است، سیر تاریخی تشرف به اسلام را با تمامی تنوع و جزئیات مهارناپذیر آن، از دریچه نگاه ناظران مسلمان و غیرمسلمان به تصویر می‌کشد.
برای دسترسی به فهرست مطالب اینجا کلیک کنید.
📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی
@Islamicstudies
🔺اسلام‌آوری در عصر پیشامدرن: مجموعه متون مرجع
🔺 Conversion to Islam in the Premodern Age: A Sourcebook
👈🏻 ویراستاران: Nimrod Hurvitz; Christian C. Sahner; Uriel Simonsohn; Luke Yarbrough
👈🏻 ناشر: University of California Press
👈🏻 سال انتشار : (2020)
👈🏻شابک: 9780520296732
معرفی ناشر
تشرف به اسلام پدیده‌ای شگرف و واجد اهمیتی عظیم در تاریخ بشر به شمار می‌رود. در طلیعه حاکمیت اسلامی در سده هفتم میلادی، مسلمانان اقلیتی ناچیز را در اکثر مناطق تحت استیلای خویش تشکیل می‌دادند. با این حال، تا آغاز دوران مدرن، آنان در بیشتر سرزمین‌های امتدادیافته از شمال آفریقا تا آسیای جنوب شرقی، به اکثریت بدل شدند. در پهنه چنین گستره‌ای از سرزمین‌ها، اقوام و ادوار تاریخیِ متنوع، اسلام‌آوری پدیده‌ای غامض و گونه‌گون بود. نوکیشان در جهانی آکنده از تعلقات درهم‌تنیده و متقاطع دینی، فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی می‌زیستند، و پیامدهای گرایش به اسلام در تمامی ابعاد زندگی‌شان تجلی می‌یافت. از این رو، مقوله تشرف به اسلام دریچه‌ای انتقادی و کلیدی برای نگریستن به تاریخ جهان فراهم می‌آورد و طیف پیوسته در حال تطور باورها، مناسک و چشم‌اندازهایی را که شالوده اسلام را در سراسر گیتی شکل می‌دهند، برجسته‌تر می‌سازد. این مجموعه متون ساختارگشا، که از منابعی به دوازده زبان و متعلق به سده‌های هفتم تا هجدهم میلادی ترجمه شده است، سیر تاریخی تشرف به اسلام را با تمامی تنوع و جزئیات مهارناپذیر آن، از دریچه نگاه ناظران مسلمان و غیرمسلمان به تصویر می‌کشد.
برای دسترسی به فهرست مطالب اینجا کلیک کنید.
📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی
@Islamicstudies
مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان های اروپایی
اسلام‌آوری در عصر پیشامدرن: مجموعه متون مرجع - مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان های اروپایی
تشرف به اسلام پدیده‌ای شگرف و واجد اهمیتی عظیم در تاریخ بشر به شمار می‌رود. در طلیعه حاکمیت اسلامی در سده هفتم میلادی، مسلمانان اقلیتی ناچیز را در اکثر مناطق تحت استیلای خویش تشکیل می‌دادند. با این حال، تا آغاز دوران مدرن، آنان در بیشتر سرزمین‌های امتدادیافته…
🔰از مجموعه مشاهیر کتابشناسی معاصر ایران بازخوانی شد؛
زندگی و زمانه عباس زریاب خویی؛ مسافر خوی تا برکلی(ibna.ir/x6K9r)
🔸عباس زریاب‌خویی نه یک پژوهشگر معمولی، بلکه دایرةالمعارفی متحرک بود که با تسلط بر میراث کهن و روش‌های نوین، شکاف میان سنت و مدرنیته را در مطالعات ایران‌شناسی با قلمی استوار پُر کرد.
🔸مهم‌ترین و دشوارترین ترجمه در مجموعۀ آثار دکتر زریاب ترجمۀ اثر مهم نولدکه، شرق‌شناس بزرگ آلمانی ،بود - تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان. سال‌ها از تحقیق و تعلیق تئودور نولدکه بر تاریخ ایرانیان در عصر ساسانیان می‌گذشت. حتی کتاب مهم شرق‌شناسی دیگر چون آرتور کریستن سن برپایۀ تحقیقات نولدکه بود. تعداد کمی از پژوهشگران ایرانی می‌توانستند از این اثر مهم استفاده کنند و حتی اصل آلمانی این اثر در دسترس نبود.
🔸️عباس زریاب فلسفه خوانده بود و به پیروی از سیدحسن تقی‌زاده رابطه‌ای با عرفان نداشت. در واپسین سال‌های زندگی با توجه به اقتضائاتی ترجمۀ دریای جان اثر هلموت ریتر، شرق‌شناس آلمانی را پذیرفت. این اثر ریتر یکی از منابع مهم در عرفان اسلامی است.
🔸دکترزریاب با تسلّطی که در حوزه‌های مختلف فرهنگ ایران داشت، ترجمه‌های خود را به تعلیقات سودمند می‌آراست تا خوانندگانش هرچه بیشتر از آنها بهره‌مند بشوند. دکتر زریاب در عرصۀ تصحیح متن آثار مهمی را برجای گذاشته است. در صدر تصحیح‌های دکتر زریاب باید از «الصیدنة فی‌الطب» اثر ابوریحان بیرونی را نام برد. اسامی پُرشمار لاتینی و یونانی و آشفتگی‌های زیاد نسخه‌های خطی هر اهل فنی را از تصحیح این اثر منصرف میکند.
🔸دکتر زریاب خویی تاریخنگار بود. سیرۀ رسول الله، تاریخ زندگانی پیامبر اسلام پیش از هجرت است. سال‌ها تحقیق و جست‌وجو در منابع اسلام مانند مغازی و انساب و سیره و نیز سال‌ها مداقه در آثار مهم اسلامی مانند طبری و ابن‌اسحاق و بلاذری و یعقوبی و ابن‌اثیر و نیز تسلّط و شناخت منابع غربی و تحقیق در آثار مورخان غربی استاد زریاب را برای نگاشتن سیرۀ‌رسول‌الله آماده کرده بود. زریاب همچو یک تاریخنگار و به‌دور از هرگونه احساسات و تنها با اتکای به منابع معتبر و فارغ از پیش داوری این اثر را نوشت.
@ibna_official
زندگی و زمانه عباس زریاب خویی؛ مسافر خوی تا برکلی(ibna.ir/x6K9r)
🔸عباس زریاب‌خویی نه یک پژوهشگر معمولی، بلکه دایرةالمعارفی متحرک بود که با تسلط بر میراث کهن و روش‌های نوین، شکاف میان سنت و مدرنیته را در مطالعات ایران‌شناسی با قلمی استوار پُر کرد.
🔸مهم‌ترین و دشوارترین ترجمه در مجموعۀ آثار دکتر زریاب ترجمۀ اثر مهم نولدکه، شرق‌شناس بزرگ آلمانی ،بود - تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان. سال‌ها از تحقیق و تعلیق تئودور نولدکه بر تاریخ ایرانیان در عصر ساسانیان می‌گذشت. حتی کتاب مهم شرق‌شناسی دیگر چون آرتور کریستن سن برپایۀ تحقیقات نولدکه بود. تعداد کمی از پژوهشگران ایرانی می‌توانستند از این اثر مهم استفاده کنند و حتی اصل آلمانی این اثر در دسترس نبود.
🔸️عباس زریاب فلسفه خوانده بود و به پیروی از سیدحسن تقی‌زاده رابطه‌ای با عرفان نداشت. در واپسین سال‌های زندگی با توجه به اقتضائاتی ترجمۀ دریای جان اثر هلموت ریتر، شرق‌شناس آلمانی را پذیرفت. این اثر ریتر یکی از منابع مهم در عرفان اسلامی است.
🔸دکترزریاب با تسلّطی که در حوزه‌های مختلف فرهنگ ایران داشت، ترجمه‌های خود را به تعلیقات سودمند می‌آراست تا خوانندگانش هرچه بیشتر از آنها بهره‌مند بشوند. دکتر زریاب در عرصۀ تصحیح متن آثار مهمی را برجای گذاشته است. در صدر تصحیح‌های دکتر زریاب باید از «الصیدنة فی‌الطب» اثر ابوریحان بیرونی را نام برد. اسامی پُرشمار لاتینی و یونانی و آشفتگی‌های زیاد نسخه‌های خطی هر اهل فنی را از تصحیح این اثر منصرف میکند.
🔸دکتر زریاب خویی تاریخنگار بود. سیرۀ رسول الله، تاریخ زندگانی پیامبر اسلام پیش از هجرت است. سال‌ها تحقیق و جست‌وجو در منابع اسلام مانند مغازی و انساب و سیره و نیز سال‌ها مداقه در آثار مهم اسلامی مانند طبری و ابن‌اسحاق و بلاذری و یعقوبی و ابن‌اثیر و نیز تسلّط و شناخت منابع غربی و تحقیق در آثار مورخان غربی استاد زریاب را برای نگاشتن سیرۀ‌رسول‌الله آماده کرده بود. زریاب همچو یک تاریخنگار و به‌دور از هرگونه احساسات و تنها با اتکای به منابع معتبر و فارغ از پیش داوری این اثر را نوشت.
@ibna_official
ایبنا
زندگی و زمانه عباس زریاب خویی؛ مسافر خوی تا برکلی
عباس زریاب‌خویی نه یک پژوهشگر معمولی، بلکه دایرةالمعارفی متحرک بود که با تسلط بر میراث کهن و روش‌های نوین، شکاف میان سنت و مدرنیته را در مطالعات ایران‌شناسی با قلمی استوار پُر کرد.
📜 در دل کتابخانه، سفری به تاریخ دانش و کتابت
آیا میدانستید در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، گنجینه ای از آثار تاریخی و میراث مکتوب ایران نگهداری میشود؟
📖 موزه کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد، فرصتی است برای آشنایی نزدیک با نسخه های خطی نفیس، سفرنامه های ارزشمند، اسناد تاریخی، ابزارهای کهن کتابت و مجموعها ی از آثار مرتبط با تاریخ علم، فرهنگ و تمدن ایران.
🖋 در این موزه، هر شیء تنها یک اثر تاریخی نیست؛ بلکه روایتی از دانش، سفر، اندیشه و زندگی در روزگاران گذشته است.
📚 از دانشجویان، پژوهشگران، اعضای هیئت علمی و علاقه مندان به تاریخ و فرهنگ دعوت میشود از این گنجینه کم نظیر بازدید کنند و بخشی از حافظه مکتوب ایران را از نزدیک ببینند.
🏛 موزه کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
📍 واقع در طبقه همکف کتابخانه مرکزی
🕘 بازدید همه روزه از ساعت ۱۰ تا ۱۳
✨ تاریخ را تنها نخوانید؛ آن را از نزدیک ببینید ✨
https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC
آیا میدانستید در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، گنجینه ای از آثار تاریخی و میراث مکتوب ایران نگهداری میشود؟
📖 موزه کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد، فرصتی است برای آشنایی نزدیک با نسخه های خطی نفیس، سفرنامه های ارزشمند، اسناد تاریخی، ابزارهای کهن کتابت و مجموعها ی از آثار مرتبط با تاریخ علم، فرهنگ و تمدن ایران.
🖋 در این موزه، هر شیء تنها یک اثر تاریخی نیست؛ بلکه روایتی از دانش، سفر، اندیشه و زندگی در روزگاران گذشته است.
📚 از دانشجویان، پژوهشگران، اعضای هیئت علمی و علاقه مندان به تاریخ و فرهنگ دعوت میشود از این گنجینه کم نظیر بازدید کنند و بخشی از حافظه مکتوب ایران را از نزدیک ببینند.
🏛 موزه کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
📍 واقع در طبقه همکف کتابخانه مرکزی
🕘 بازدید همه روزه از ساعت ۱۰ تا ۱۳
✨ تاریخ را تنها نخوانید؛ آن را از نزدیک ببینید ✨
https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
قصه گورکانیان؛ امپراتوری که نگارگری هند رو متحول کرد
نگارگری گورکانی یکی از جذاب‌ترین فصل‌های تاریخ هنر هند و یکی از جالب‌ترین نمونه‌های ترکیب فرهنگ‌های مختلف در تاریخه.
گورکانیان چه کسانی بودن؟
چه ارتباطی با تیمور، ایران و صفویان داشتن؟
چطور سلسله‌ای که ریشه‌اش به جنگجویان آسیای مرکزی می‌رسید، به یکی از مهم‌ترین حامیان هنر و کتاب در هند تبدیل شد؟
از شکل‌گیری امپراتوری گورکانی با بابر و همایون شروع می‌کنیم، به دوران طلایی اکبر، جهانگیر و شاه‌جهان می‌رسیم و درباره‌ی علاقه‌ی عجیب جهانگیر به طبیعت، تاج‌محل، جنگ خونین اورنگ‌زیب با برادرانش و افول گورکانیان حرف می‌زنیم.
نگارگری گورکانی؛ از کارگاه سلطنتی اکبر و کتاب‌هایی مثل طوطی‌نامه و حمزه‌نامه، تا تأثیر نگارگری ایرانی، هنر هند و نقاشی رنسانس اروپا. می‌بینیم چطور این تأثیرات مختلف کم‌کم با هم ترکیب شدن و یکی از منحصربه‌فردترین سنت‌های تصویری تاریخ هنر رو به وجود آوردن.
با چند اثر شگفت‌انگیز از دوره‌ی جهانگیر می‌بینیم که چطور واقع‌گرایی، مشاهده‌ی دقیق طبیعت، نمادپردازی و خیال‌پردازی در نگارگری گورکانی کنار هم قرار گرفتن.
@dellaarteh
⚜️@rezamahdavi51.
نگارگری گورکانی یکی از جذاب‌ترین فصل‌های تاریخ هنر هند و یکی از جالب‌ترین نمونه‌های ترکیب فرهنگ‌های مختلف در تاریخه.
گورکانیان چه کسانی بودن؟
چه ارتباطی با تیمور، ایران و صفویان داشتن؟
چطور سلسله‌ای که ریشه‌اش به جنگجویان آسیای مرکزی می‌رسید، به یکی از مهم‌ترین حامیان هنر و کتاب در هند تبدیل شد؟
از شکل‌گیری امپراتوری گورکانی با بابر و همایون شروع می‌کنیم، به دوران طلایی اکبر، جهانگیر و شاه‌جهان می‌رسیم و درباره‌ی علاقه‌ی عجیب جهانگیر به طبیعت، تاج‌محل، جنگ خونین اورنگ‌زیب با برادرانش و افول گورکانیان حرف می‌زنیم.
نگارگری گورکانی؛ از کارگاه سلطنتی اکبر و کتاب‌هایی مثل طوطی‌نامه و حمزه‌نامه، تا تأثیر نگارگری ایرانی، هنر هند و نقاشی رنسانس اروپا. می‌بینیم چطور این تأثیرات مختلف کم‌کم با هم ترکیب شدن و یکی از منحصربه‌فردترین سنت‌های تصویری تاریخ هنر رو به وجود آوردن.
با چند اثر شگفت‌انگیز از دوره‌ی جهانگیر می‌بینیم که چطور واقع‌گرایی، مشاهده‌ی دقیق طبیعت، نمادپردازی و خیال‌پردازی در نگارگری گورکانی کنار هم قرار گرفتن.
@dellaarteh
⚜️@rezamahdavi51.
کتابخانه دولتی برلین و گنجینه نسخه‌های شرقی
کتابخانه دولتی برلین (Staatsbibliothek zu Berlin) یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین کتابخانه‌های پژوهشی آلمان است. سابقه آن به سال ۱۶۶۱ میلادی بازمی‌گردد و جالب اینکه نسخه‌ها و کتاب‌های شرقی از همان آغاز در مجموعه کتابخانه حضور داشته‌اند. امروزه بخش شرق‌شناسی آن منابع مربوط به خاورمیانه، آسیای مرکزی، جنوب آسیا و آفریقا و نیز یهودیت و مسیحیت شرقی را گردآوری و نگهداری میکند.
بخش شرق‌شناسی کتابخانه دولتی برلین
گنجینه نسخه‌های خطی
این کتابخانه بیش از ۴۲ هزار جلد نسخه خطی و چاپ قالبی شرقی نگهداری میکند و آن را بزرگ‌ترین مجموعه از این نوع در حوزه آلمانی‌زبان معرفی میکند. علاوه بر این، حدود ۴۰ هزار قطعه دست‌نوشته از مجموعه تورفان و شمار بسیار زیادی تصویر و میکروفیلم از نسخه‌های خطی دیگر کتابخانه‌ها در اختیار دارد.
برای مطالعات اسلامی، مجموعه برلین اهمیت ویژه‌ای دارد. فقط مجموعه نسخه‌های عربی حدود ۱۱٬۱۰۰ جلد است و از قطعات کهن قرآن و نسخه‌های نفیس تذهیب‌شده تا آثار معمول مدارس و مراکز علمی اسلامی را در بر می‌گیرد. فهرست مشهور ویلهلم آلوردت (Ahlwardt) نیز حدود ده هزار اثر عربی در ۶۵۰۰ جلد را معرفی کرده است.
مجموعه فارسی حدود ۲۹۰۷ جلد است و از مجموعه‌های تاریخی مهم اروپا به شمار می‌رود. بخشی از این نسخه‌ها از قرن هفدهم به بعد و از طریق شرق‌شناسان، دیپلمات‌ها، مسافران و مجموعه‌های خصوصی وارد کتابخانه شده‌اند. نسخه‌های ترکی و عثمانی و نیز عبری، سریانی، ارمنی، قبطی و اتیوپیایی نیز در این مجموعه وجود دارند.
موضوعات نسخه‌های اسلامی بسیار متنوع است: قرآن و علوم قرآنی، حدیث، فقه، کلام، فلسفه، تاریخ، ادبیات، پزشکی، نجوم، ریاضیات و دیگر علوم. نسخه‌های مصور ایرانی، عثمانی و هندی نیز از بخش‌های ارزشمند مجموعه‌اند. کتابخانه حدود ۳۱۰ جلد نسخه اسلامی مصور از دوره‌ها و مراکز مختلف هنر کتاب اسلامی دارد.
دسترسی به تصاویر نسخه‌ها
نکته مهم برای دانشجویان این است که تعداد قابل توجهی از نسخه‌های شرقی کتابخانه به‌طور کامل دیجیتال شده‌اند. آخرین آمار مشخص منتشرشده در صفحه آلمانی پروژه، ۹۰۶۷ جلد نسخه شرقی کاملاً دیجیتال‌شده را ذکر میکند (آمار اکتبر ۲۰۲۲) و می‌گوید بیشتر آنها در مجموعه دیجیتال کتابخانه در دسترس قرار گرفته‌اند. از جمله، در یک پروژه ۱۸۰۰ نسخه اسلامی، عمدتاً عربی دیجیتال شده و مجموعه نسخه‌های عربی یمن نیز به‌طور کامل دیجیتال شده است.
مجموعه دیجیتال Staatsbibliothek zu Berlin
در مجموعه دیجیتال، اگر نسخه‌ای دیجیتال شده باشد، پژوهشگر می‌تواند تصاویر صفحات را آنلاین و با وضوح بالا مشاهده کند. بنابراین برای استفاده از بسیاری از نسخه‌های دیجیتال‌شده نیازی به حضور در برلین نیست. کتابخانه همچنین به‌طور مستمر نسخه‌های جدید را دیجیتال میکند و یکی از راه‌های توسعه این مجموعه، دیجیتال‌سازی بنا بر سفارش پژوهشگران است.
البته تمام ۴۲ هزار نسخه شرقی دیجیتال نشده‌اند. بنابراین باید میان «وجود نسخه در کتابخانه» و «وجود تصویر کامل آن در اینترنت» تفاوت گذاشت. برای نسخه‌هایی که هنوز دیجیتال نشده‌اند، امکان استفاده حضوری و در شرایط معمول سفارش تصویر وجود دارد. در حال حاضر نیز یک محدودیت موقت وجود دارد: کتابخانه اعلام کرده که به علت جابه‌جایی مجموعه‌های ویژه، از ۱ ژوئیه تا حدود ۱ نوامبر ۲۰۲۶ استفاده حضوری از نسخه‌های شرقی و خدمات سفارش تکثیر متوقف است.
برای دانشجویان تاریخ اسلام و ایران، کتابخانه دولتی برلین به‌ویژه برای نسخه‌های عربی، فارسی و عثمانی و برای تاریخ علوم اسلامی اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. اگر نسخه مورد نظر دیجیتال شده باشد، اصل کار پژوهشی را می‌توان از راه دور و از طریق تصاویر کامل نسخه انجام داد؛ و همین امر کتابخانه برلین را به یکی از منابع اصلی دیجیتال نسخه‌های اسلامی در اروپا تبدیل کرده است.
https://t.me/UT_Central_Library
کتابخانه دولتی برلین (Staatsbibliothek zu Berlin) یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین کتابخانه‌های پژوهشی آلمان است. سابقه آن به سال ۱۶۶۱ میلادی بازمی‌گردد و جالب اینکه نسخه‌ها و کتاب‌های شرقی از همان آغاز در مجموعه کتابخانه حضور داشته‌اند. امروزه بخش شرق‌شناسی آن منابع مربوط به خاورمیانه، آسیای مرکزی، جنوب آسیا و آفریقا و نیز یهودیت و مسیحیت شرقی را گردآوری و نگهداری میکند.
بخش شرق‌شناسی کتابخانه دولتی برلین
گنجینه نسخه‌های خطی
این کتابخانه بیش از ۴۲ هزار جلد نسخه خطی و چاپ قالبی شرقی نگهداری میکند و آن را بزرگ‌ترین مجموعه از این نوع در حوزه آلمانی‌زبان معرفی میکند. علاوه بر این، حدود ۴۰ هزار قطعه دست‌نوشته از مجموعه تورفان و شمار بسیار زیادی تصویر و میکروفیلم از نسخه‌های خطی دیگر کتابخانه‌ها در اختیار دارد.
برای مطالعات اسلامی، مجموعه برلین اهمیت ویژه‌ای دارد. فقط مجموعه نسخه‌های عربی حدود ۱۱٬۱۰۰ جلد است و از قطعات کهن قرآن و نسخه‌های نفیس تذهیب‌شده تا آثار معمول مدارس و مراکز علمی اسلامی را در بر می‌گیرد. فهرست مشهور ویلهلم آلوردت (Ahlwardt) نیز حدود ده هزار اثر عربی در ۶۵۰۰ جلد را معرفی کرده است.
مجموعه فارسی حدود ۲۹۰۷ جلد است و از مجموعه‌های تاریخی مهم اروپا به شمار می‌رود. بخشی از این نسخه‌ها از قرن هفدهم به بعد و از طریق شرق‌شناسان، دیپلمات‌ها، مسافران و مجموعه‌های خصوصی وارد کتابخانه شده‌اند. نسخه‌های ترکی و عثمانی و نیز عبری، سریانی، ارمنی، قبطی و اتیوپیایی نیز در این مجموعه وجود دارند.
موضوعات نسخه‌های اسلامی بسیار متنوع است: قرآن و علوم قرآنی، حدیث، فقه، کلام، فلسفه، تاریخ، ادبیات، پزشکی، نجوم، ریاضیات و دیگر علوم. نسخه‌های مصور ایرانی، عثمانی و هندی نیز از بخش‌های ارزشمند مجموعه‌اند. کتابخانه حدود ۳۱۰ جلد نسخه اسلامی مصور از دوره‌ها و مراکز مختلف هنر کتاب اسلامی دارد.
دسترسی به تصاویر نسخه‌ها
نکته مهم برای دانشجویان این است که تعداد قابل توجهی از نسخه‌های شرقی کتابخانه به‌طور کامل دیجیتال شده‌اند. آخرین آمار مشخص منتشرشده در صفحه آلمانی پروژه، ۹۰۶۷ جلد نسخه شرقی کاملاً دیجیتال‌شده را ذکر میکند (آمار اکتبر ۲۰۲۲) و می‌گوید بیشتر آنها در مجموعه دیجیتال کتابخانه در دسترس قرار گرفته‌اند. از جمله، در یک پروژه ۱۸۰۰ نسخه اسلامی، عمدتاً عربی دیجیتال شده و مجموعه نسخه‌های عربی یمن نیز به‌طور کامل دیجیتال شده است.
مجموعه دیجیتال Staatsbibliothek zu Berlin
در مجموعه دیجیتال، اگر نسخه‌ای دیجیتال شده باشد، پژوهشگر می‌تواند تصاویر صفحات را آنلاین و با وضوح بالا مشاهده کند. بنابراین برای استفاده از بسیاری از نسخه‌های دیجیتال‌شده نیازی به حضور در برلین نیست. کتابخانه همچنین به‌طور مستمر نسخه‌های جدید را دیجیتال میکند و یکی از راه‌های توسعه این مجموعه، دیجیتال‌سازی بنا بر سفارش پژوهشگران است.
البته تمام ۴۲ هزار نسخه شرقی دیجیتال نشده‌اند. بنابراین باید میان «وجود نسخه در کتابخانه» و «وجود تصویر کامل آن در اینترنت» تفاوت گذاشت. برای نسخه‌هایی که هنوز دیجیتال نشده‌اند، امکان استفاده حضوری و در شرایط معمول سفارش تصویر وجود دارد. در حال حاضر نیز یک محدودیت موقت وجود دارد: کتابخانه اعلام کرده که به علت جابه‌جایی مجموعه‌های ویژه، از ۱ ژوئیه تا حدود ۱ نوامبر ۲۰۲۶ استفاده حضوری از نسخه‌های شرقی و خدمات سفارش تکثیر متوقف است.
برای دانشجویان تاریخ اسلام و ایران، کتابخانه دولتی برلین به‌ویژه برای نسخه‌های عربی، فارسی و عثمانی و برای تاریخ علوم اسلامی اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. اگر نسخه مورد نظر دیجیتال شده باشد، اصل کار پژوهشی را می‌توان از راه دور و از طریق تصاویر کامل نسخه انجام داد؛ و همین امر کتابخانه برلین را به یکی از منابع اصلی دیجیتال نسخه‌های اسلامی در اروپا تبدیل کرده است.
https://t.me/UT_Central_Library
staatsbibliothek-berlin.de
Orient | Orientabteilung | Staatsbibliothek zu Berlin
Homepage der Staatsbibliothek zu Berlin
درگاه جامع نسخه‌های خطی شرقی
Qalamos: Connecting Manuscript Traditions
قلموس را بهتر است نه یک «کتابخانه دیجیتال»، بلکه یک فهرست جامع و پیونددهنده نسخه‌های خطی شرقی بدانیم. هدف آن این است که اطلاعات نسخه‌هایی که در کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مجموعه‌های مختلف پراکنده‌اند، در یک محیط واحد قابل جست‌وجو باشند و هرجا تصویر دیجیتال نسخه موجود است، پژوهشگر از همان رکورد به آن دسترسی پیدا کند. کتابخانه دولتی برلین Qalamos را «فهرست مرکزی نسخه‌های خطی شرقی» معرفی میکند.
ورود به Qalamos – Connecting Manuscript Traditions
سابقه
پایه Qalamos در پروژه Orient-Digital گذاشته شد؛ پروژه‌ای که با حمایت بنیاد پژوهش آلمان (DFG) از ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ و با مشارکت کتابخانه دولتی برلین، کتابخانه ایالتی باواریا در مونیخ، کتابخانه پژوهشی گوتا و مرکز رایانش دانشگاه لایپزیگ اجرا شد. پایگاه Qalamos در ژوئن ۲۰۲۲ رسماً در دسترس قرار گرفت. مرحله بعدی پروژه در سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ ادامه یافته و دامنه آن در حال گسترش است.
تمرکز نخستین پروژه بر نسخه‌های عربی، فارسی و ترکی عثمانی بود، اما اکنون دامنه بسیار وسیع‌تری از سنت‌های مکتوب آسیایی و آفریقایی، از جمله سریانی، قبطی، ارمنی، اتیوپیایی و زبان‌های جنوب آسیا را نیز پوشش میدهد. در آمار اعلام‌شده برای مارس ۲۰۲۴، اطلاعات بیش از ۱۲۰ هزار شیء فیزیکی در ۱۷۰ زبان و ۸۷ نوع خط در Qalamos ثبت شده بود.
دانشجو چگونه از آن استفاده کند؟
اهمیت Qalamos در این است که جست‌وجو فقط بر اساس عنوان کتاب نیست. می‌توان از طریق نام اثر، مؤلف، کاتب، زبان، موضوع، شماره نسخه و محل نگهداری به نسخه‌ها رسید و روابط میان اشخاص، آثار و نسخه‌ها را دنبال کرد. حتی می‌توان نسخه‌های متعدد یک اثر را که امروز در کتابخانه‌های مختلف نگهداری می‌شوند، کنار هم پیدا کرد. Qalamos همچنین امکان شناسایی روابط میان متون، مانند اصل اثر و شرح یا ترجمه آن را فراهم میکند.
این ویژگی برای تصحیح متون بسیار مهم است. دانشجویی که مثلاً در پی نسخه‌های یک کتاب فارسی است، نباید Qalamos را فقط برای پیدا کردن «یک نسخه» جست‌وجو کند؛ بهتر است ابتدا اثر و مؤلف را پیدا کند و سپس نسخه‌های مختلف، محل نگهداری، تاریخ کتابت، کاتب و اطلاعات نسخه‌شناختی آنها را مقایسه کند.
آیا خود نسخه را هم نشان میدهد؟
اینجا باید یک تفکیک مهم را به خاطر سپرد:
وجود یک نسخه در Qalamos الزاماً به معنای وجود تصویر دیجیتال آن نیست.
Qalamos در درجه اول فهرست و زیرساخت اطلاعاتی نسخه‌ها است. اگر نسخه‌ای در کتابخانه دارنده آن دیجیتال شده باشد، رکورد Qalamos می‌تواند پژوهشگر را مستقیماً به تصاویر دیجیتال برساند. برای نمونه، همه نسخه‌های دیجیتال‌شده کتابخانه دولتی برلین در Qalamos دارای توصیف تفصیلی هستند.
در بعضی مجموعه‌ها امکانات بسیار خوبی وجود دارد. برای مثال، در پروژه نسخه‌های مصور اسلامی برلین، اطلاعات حدود ۸۲۰۰ نگاره، تصویر، تذهیب و آرایه کتاب ثبت و به تصاویر دیجیتال مرتبط شده است؛ حتی می‌توان آنها را بر اساس نوع اثر هنری، نقش و کلیدواژه جست‌وجو کرد.
چرا Qalamos مهم است؟
مزیت اصلی آن یکپارچه کردن مجموعه‌های پراکنده است. پژوهشگر دیگر لازم نیست بداند نسخه مورد نظرش در برلین، مونیخ، لایپزیگ، گوتا یا کتابخانه دیگری قرار دارد و سپس تک‌تک فهرست‌های آنها را جست‌وجو کند. افزون بر مؤسسات آلمانی، اطلاعات برخی مجموعه‌های خارج از آلمان، از جمله مجموعه‌هایی از یمن، موریتانی، اندونزی و اتریش نیز وارد Qalamos شده است.
بنابراین برای دانشجویان نسخه‌شناسی و تاریخ اسلام، تعریف ساده Qalamos چنین است:
برای پژوهش در نسخه‌های عربی، فارسی و عثمانی موجود در آلمان، Qalamos باید یکی از نخستین جاهایی باشد که دانشجو جست‌وجوی خود را از آن آغاز میکند.
https://t.me/UT_Central_Library
Qalamos: Connecting Manuscript Traditions
قلموس را بهتر است نه یک «کتابخانه دیجیتال»، بلکه یک فهرست جامع و پیونددهنده نسخه‌های خطی شرقی بدانیم. هدف آن این است که اطلاعات نسخه‌هایی که در کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مجموعه‌های مختلف پراکنده‌اند، در یک محیط واحد قابل جست‌وجو باشند و هرجا تصویر دیجیتال نسخه موجود است، پژوهشگر از همان رکورد به آن دسترسی پیدا کند. کتابخانه دولتی برلین Qalamos را «فهرست مرکزی نسخه‌های خطی شرقی» معرفی میکند.
ورود به Qalamos – Connecting Manuscript Traditions
سابقه
پایه Qalamos در پروژه Orient-Digital گذاشته شد؛ پروژه‌ای که با حمایت بنیاد پژوهش آلمان (DFG) از ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ و با مشارکت کتابخانه دولتی برلین، کتابخانه ایالتی باواریا در مونیخ، کتابخانه پژوهشی گوتا و مرکز رایانش دانشگاه لایپزیگ اجرا شد. پایگاه Qalamos در ژوئن ۲۰۲۲ رسماً در دسترس قرار گرفت. مرحله بعدی پروژه در سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ ادامه یافته و دامنه آن در حال گسترش است.
تمرکز نخستین پروژه بر نسخه‌های عربی، فارسی و ترکی عثمانی بود، اما اکنون دامنه بسیار وسیع‌تری از سنت‌های مکتوب آسیایی و آفریقایی، از جمله سریانی، قبطی، ارمنی، اتیوپیایی و زبان‌های جنوب آسیا را نیز پوشش میدهد. در آمار اعلام‌شده برای مارس ۲۰۲۴، اطلاعات بیش از ۱۲۰ هزار شیء فیزیکی در ۱۷۰ زبان و ۸۷ نوع خط در Qalamos ثبت شده بود.
دانشجو چگونه از آن استفاده کند؟
اهمیت Qalamos در این است که جست‌وجو فقط بر اساس عنوان کتاب نیست. می‌توان از طریق نام اثر، مؤلف، کاتب، زبان، موضوع، شماره نسخه و محل نگهداری به نسخه‌ها رسید و روابط میان اشخاص، آثار و نسخه‌ها را دنبال کرد. حتی می‌توان نسخه‌های متعدد یک اثر را که امروز در کتابخانه‌های مختلف نگهداری می‌شوند، کنار هم پیدا کرد. Qalamos همچنین امکان شناسایی روابط میان متون، مانند اصل اثر و شرح یا ترجمه آن را فراهم میکند.
این ویژگی برای تصحیح متون بسیار مهم است. دانشجویی که مثلاً در پی نسخه‌های یک کتاب فارسی است، نباید Qalamos را فقط برای پیدا کردن «یک نسخه» جست‌وجو کند؛ بهتر است ابتدا اثر و مؤلف را پیدا کند و سپس نسخه‌های مختلف، محل نگهداری، تاریخ کتابت، کاتب و اطلاعات نسخه‌شناختی آنها را مقایسه کند.
آیا خود نسخه را هم نشان میدهد؟
اینجا باید یک تفکیک مهم را به خاطر سپرد:
وجود یک نسخه در Qalamos الزاماً به معنای وجود تصویر دیجیتال آن نیست.
Qalamos در درجه اول فهرست و زیرساخت اطلاعاتی نسخه‌ها است. اگر نسخه‌ای در کتابخانه دارنده آن دیجیتال شده باشد، رکورد Qalamos می‌تواند پژوهشگر را مستقیماً به تصاویر دیجیتال برساند. برای نمونه، همه نسخه‌های دیجیتال‌شده کتابخانه دولتی برلین در Qalamos دارای توصیف تفصیلی هستند.
در بعضی مجموعه‌ها امکانات بسیار خوبی وجود دارد. برای مثال، در پروژه نسخه‌های مصور اسلامی برلین، اطلاعات حدود ۸۲۰۰ نگاره، تصویر، تذهیب و آرایه کتاب ثبت و به تصاویر دیجیتال مرتبط شده است؛ حتی می‌توان آنها را بر اساس نوع اثر هنری، نقش و کلیدواژه جست‌وجو کرد.
چرا Qalamos مهم است؟
مزیت اصلی آن یکپارچه کردن مجموعه‌های پراکنده است. پژوهشگر دیگر لازم نیست بداند نسخه مورد نظرش در برلین، مونیخ، لایپزیگ، گوتا یا کتابخانه دیگری قرار دارد و سپس تک‌تک فهرست‌های آنها را جست‌وجو کند. افزون بر مؤسسات آلمانی، اطلاعات برخی مجموعه‌های خارج از آلمان، از جمله مجموعه‌هایی از یمن، موریتانی، اندونزی و اتریش نیز وارد Qalamos شده است.
بنابراین برای دانشجویان نسخه‌شناسی و تاریخ اسلام، تعریف ساده Qalamos چنین است:
Qalamos کتابخانه‌ای نیست که خودش صاحب همه نسخه‌ها باشد؛ یک «دروازه مشترک» برای کشف نسخه‌های خطی شرقی در مجموعه‌های مختلف است. نسخه را پیدا می‌کنید، مشخصات و نسخه‌های دیگر همان اثر را بررسی می‌کنید و، هرجا دیجیتال شده باشد، به تصویر آن نیز راه می‌یابید.
برای پژوهش در نسخه‌های عربی، فارسی و عثمانی موجود در آلمان، Qalamos باید یکی از نخستین جاهایی باشد که دانشجو جست‌وجوی خود را از آن آغاز میکند.
https://t.me/UT_Central_Library
در خاک بیلقان برسیدم به عابدی
گفتم: مرا به تربیت از جهل پاک کن
گفتا: برو چو خاک تحمل کن ای فقیه
یا هر چه خوانده‌ای همه در زیر خاک کن
https://t.me/UT_Central_Library
گفتم: مرا به تربیت از جهل پاک کن
گفتا: برو چو خاک تحمل کن ای فقیه
یا هر چه خوانده‌ای همه در زیر خاک کن
https://t.me/UT_Central_Library
✳️ برگزاری کارگاه آموزشی تحلیل و مصورسازی داده‌ها با ابزارهای هوش مصنوعی
🗯️ مدرس: دکتر فرزانه قنادی نژاد
🗓️ زمان برگزاری: یکشنبه، ۲۹ شهریورماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۲-۱۰
💢 مکان برگزاری: کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، طبقه همکف، سالن شورا
🌐 لینک پیوند مجازی:
https://vroom.ut.ac.ir/library
💥💥 شرکت در این کارگاه برای کارکنان محترم کتابخانه‌های دانشگاه تهران دارای امتیاز آموزشی است. در این راستا، کارکنان محترم لازم است پس از ورود به لینک پیوند مجازی (https://vroom.ut.ac.ir/library)، ورود مهمان را انتخاب کرده و نام و نام خانوادگی و کد پرسنلی خود را وارد نمایند.
🗯️ مدرس: دکتر فرزانه قنادی نژاد
🗓️ زمان برگزاری: یکشنبه، ۲۹ شهریورماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۲-۱۰
💢 مکان برگزاری: کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، طبقه همکف، سالن شورا
🌐 لینک پیوند مجازی:
https://vroom.ut.ac.ir/library
💥💥 شرکت در این کارگاه برای کارکنان محترم کتابخانه‌های دانشگاه تهران دارای امتیاز آموزشی است. در این راستا، کارکنان محترم لازم است پس از ورود به لینک پیوند مجازی (https://vroom.ut.ac.ir/library)، ورود مهمان را انتخاب کرده و نام و نام خانوادگی و کد پرسنلی خود را وارد نمایند.
🖋️ نمایشگاه تخصصی حفاظت و مرمت نسخ خطی و اسناد کاغذی در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
📚 کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، با همکاری بخش مرمت و آسیب شناسی، نمایشگاه تخصصی «حفاظت و مرمت نسخ خطی و اسناد کاغذی» را برگزار میکند.
🔷 این رویداد که به همت کارشناسان بخش مرمت کتابخانه مرکزی ترتیب یافته، فرصتی کم نظیر برای آشنایی نزدیک با فرآیندهای پیچیده و ظریف احیای نسخ خطی، اسناد تاریخی و آثار هنری بر بستر کاغذ فراهم آورده است.
🔷 در این نمایشگاه، بازدیدکنندگان میتوانند شاهد نمونه های شاخصی از مرمتهای موفق باشند که هر یک روایتی از تلاش برای غلبه بر آسیب های مختلف شیمیایی، فیزیکی و بیولوژیکی است. بخش دیگری از نمایشگاه به ارائه فرآیند گام به گام مرمت اختصاص دارد که تکنیکهای علمی نظیر اسیدزدایی، ضدعفونی، ترمیم الیاف و صحافی را به صورت عملی به بازدیدکنندگان نشان میدهد.
🔷 مرمت کاغذ، تنها یک مهارت فنی نیست؛ این هنر، پلی است میان گذشته و آینده که به ما امکان میدهد هویت تاریخی خود را برای نسلهای بعدی زنده نگه داریم. ارائه اطلاعات و آگاهی در زمینه نگهداری و درمان میراث کاغذی از وظایف مهم جامعه دانشگاهی است که این نمایشگاه با روایت ساده اما تخصصی، سعی در انجام این امر خطیر دارد.
📍 زمان و مکان برگزاری نمایشگاه:
🗓️ تاریخ برگزاری: از ۴ شهریور تا ۲۰ مهر ماه
⏰ ساعت بازدید: همه روزه از ساعت ۹ تا ۱۳
🏛️ مکان: طبقه همکف کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC
📚 کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، با همکاری بخش مرمت و آسیب شناسی، نمایشگاه تخصصی «حفاظت و مرمت نسخ خطی و اسناد کاغذی» را برگزار میکند.
🔷 این رویداد که به همت کارشناسان بخش مرمت کتابخانه مرکزی ترتیب یافته، فرصتی کم نظیر برای آشنایی نزدیک با فرآیندهای پیچیده و ظریف احیای نسخ خطی، اسناد تاریخی و آثار هنری بر بستر کاغذ فراهم آورده است.
🔷 در این نمایشگاه، بازدیدکنندگان میتوانند شاهد نمونه های شاخصی از مرمتهای موفق باشند که هر یک روایتی از تلاش برای غلبه بر آسیب های مختلف شیمیایی، فیزیکی و بیولوژیکی است. بخش دیگری از نمایشگاه به ارائه فرآیند گام به گام مرمت اختصاص دارد که تکنیکهای علمی نظیر اسیدزدایی، ضدعفونی، ترمیم الیاف و صحافی را به صورت عملی به بازدیدکنندگان نشان میدهد.
🔷 مرمت کاغذ، تنها یک مهارت فنی نیست؛ این هنر، پلی است میان گذشته و آینده که به ما امکان میدهد هویت تاریخی خود را برای نسلهای بعدی زنده نگه داریم. ارائه اطلاعات و آگاهی در زمینه نگهداری و درمان میراث کاغذی از وظایف مهم جامعه دانشگاهی است که این نمایشگاه با روایت ساده اما تخصصی، سعی در انجام این امر خطیر دارد.
📍 زمان و مکان برگزاری نمایشگاه:
🗓️ تاریخ برگزاری: از ۴ شهریور تا ۲۰ مهر ماه
⏰ ساعت بازدید: همه روزه از ساعت ۹ تا ۱۳
🏛️ مکان: طبقه همکف کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC
Telegram
کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
وب سايت کتابخانه مرکزی:
Library.ut.ac.ir
آدرس:
خیابان انقلاب، خیابان ۱۶ آذر، داخل پردیس مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و تامین منابع علمی.
Library.ut.ac.ir
آدرس:
خیابان انقلاب، خیابان ۱۶ آذر، داخل پردیس مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و تامین منابع علمی.
به اطلاع پژوهشگران محترم دانشگاه تهران می رساند:
دسترسی به Zendy و هوش مصنوعی Zaia تا پایان سال میلادی ۲۰۲۶ برقرار شده است.
آدرس:zendy.io
فیلم آموزشی:https://irandoc.ac.ir/Zendy
https://t.me/UT_Central_Library
دسترسی به Zendy و هوش مصنوعی Zaia تا پایان سال میلادی ۲۰۲۶ برقرار شده است.
آدرس:zendy.io
فیلم آموزشی:https://irandoc.ac.ir/Zendy
https://t.me/UT_Central_Library
تصویر بسیار با کیفیت از قطعه نفیس و منحصر به فرد از استاد حبیب الله فضایلی، خوشنویس، پژوهشگر خطوط اسلامی، کتیبه نویس، ادیب و کاتب قرآن. به اقلام محقق، ثلث، توقیع و رقاع، مسلسل، نسخ و رقعه. خطوط الحاقی کوفی تزیینی مسجد جامع میمه و کوفی بنایی مسجد حیدریه قزوین از هنرمند گرامی مرضیه ضرابی
در قفسه کتاب هر هنرمند خوشنویسی دو کتاب اطلس خط و تعلیم خود حتما وجود دارد. خدایش رحمت کناد...
(با سپاس از استاد شهاب شهیدانی)
https://t.me/UT_Central_Library
در قفسه کتاب هر هنرمند خوشنویسی دو کتاب اطلس خط و تعلیم خود حتما وجود دارد. خدایش رحمت کناد...
(با سپاس از استاد شهاب شهیدانی)
https://t.me/UT_Central_Library
💥 معرفی Dimensions AI؛ سکوی هوشمند برای جستجو، تحلیل و ارزیابی دانش علمی
یکی از جامع‌ترین پایگاه‌های اطلاعات پژوهشی Dimensions است که با بهره‌گیری از قابلیت‌های هوش مصنوعی، فرایند جستجو، تحلیل و ارزیابی اطلاعات علمی را برای پژوهشگران تسهیل میکند. این سامانه میلیون‌ها مقاله، کتاب، پیش‌چاپ، طرح پژوهشی، ثبت اختراع، کارآزمایی بالینی و داده‌های استنادی را در یک محیط یکپارچه گردآوری کرده است.
قابلیت Dimensions AI Assistant به کاربران امکان میدهد پرسش‌های خود را به زبان طبیعی مطرح کنند و پاسخ‌هایی مبتنی بر شواهد علمی همراه با استناد به منابع معتبر دریافت کنند. پژوهشگران میتوانند با استفاده از این ابزار، مهم‌ترین مطالعات یک حوزه، روندهای پژوهشی، نویسندگان و مؤسسات اثرگذار و شبکه‌های استنادی را به‌سرعت شناسایی کنند.
همچنین هوش مصنوعی Dimensions در استخراج مفاهیم کلیدی، خلاصه‌سازی مقالات، تحلیل موضوعی و کشف ارتباط میان پژوهش‌ها نقش مؤثری ایفا میکند. این سامانه در انتخاب موضوع پژوهش، نگارش مرور ادبیات، شناسایی شکاف‌های تحقیقاتی و ارزیابی تأثیر علمی پژوهش‌ها کاربرد گسترده‌ای دارد. وجود شاخص‌های استنادی، داده‌های آلتمتریک و پیوند میان انواع خروجی‌های پژوهشی، امکان تحلیل جامع اکوسیستم علم را فراهم می‌سازد.
به همین دلیل، Dimensions به یکی از ابزارهای ارزشمند برای پژوهشگران، دانشگاه‌ها، کتابداران و مدیران پژوهشی در تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر شواهد تبدیل شده است. دسترسی به این سامانه از طریق نشانی https://www.dimensions.ai امکان‌پذیر است.
Digital Science. (2025). Dimensions AI. https://www.dimensions.ai/
Hook, D. W., Porter, S. J., & Herzog, C. (2018). Dimensions: Building context for search and evaluation. Frontiers in Research Metrics and Analytics, 3, 23. https://doi.org/10.3389/frma.2018.00023
https://t.me/UT_Central_Library
یکی از جامع‌ترین پایگاه‌های اطلاعات پژوهشی Dimensions است که با بهره‌گیری از قابلیت‌های هوش مصنوعی، فرایند جستجو، تحلیل و ارزیابی اطلاعات علمی را برای پژوهشگران تسهیل میکند. این سامانه میلیون‌ها مقاله، کتاب، پیش‌چاپ، طرح پژوهشی، ثبت اختراع، کارآزمایی بالینی و داده‌های استنادی را در یک محیط یکپارچه گردآوری کرده است.
قابلیت Dimensions AI Assistant به کاربران امکان میدهد پرسش‌های خود را به زبان طبیعی مطرح کنند و پاسخ‌هایی مبتنی بر شواهد علمی همراه با استناد به منابع معتبر دریافت کنند. پژوهشگران میتوانند با استفاده از این ابزار، مهم‌ترین مطالعات یک حوزه، روندهای پژوهشی، نویسندگان و مؤسسات اثرگذار و شبکه‌های استنادی را به‌سرعت شناسایی کنند.
همچنین هوش مصنوعی Dimensions در استخراج مفاهیم کلیدی، خلاصه‌سازی مقالات، تحلیل موضوعی و کشف ارتباط میان پژوهش‌ها نقش مؤثری ایفا میکند. این سامانه در انتخاب موضوع پژوهش، نگارش مرور ادبیات، شناسایی شکاف‌های تحقیقاتی و ارزیابی تأثیر علمی پژوهش‌ها کاربرد گسترده‌ای دارد. وجود شاخص‌های استنادی، داده‌های آلتمتریک و پیوند میان انواع خروجی‌های پژوهشی، امکان تحلیل جامع اکوسیستم علم را فراهم می‌سازد.
به همین دلیل، Dimensions به یکی از ابزارهای ارزشمند برای پژوهشگران، دانشگاه‌ها، کتابداران و مدیران پژوهشی در تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر شواهد تبدیل شده است. دسترسی به این سامانه از طریق نشانی https://www.dimensions.ai امکان‌پذیر است.
Digital Science. (2025). Dimensions AI. https://www.dimensions.ai/
Hook, D. W., Porter, S. J., & Herzog, C. (2018). Dimensions: Building context for search and evaluation. Frontiers in Research Metrics and Analytics, 3, 23. https://doi.org/10.3389/frma.2018.00023
https://t.me/UT_Central_Library
Dimensions
Dimensions AI | The most advanced scientific research database
From idea to impact: Navigate the links between grants, publications, datasets, clinical trials, patents, and policy documents.
📚 زبان، ادبیات و دانشگاه؛ از میراث شهریار تا سواد فرهنگی نسل دانشگاهی
۲۷ شهریور، هم‌زمان با سالروز درگذشت استاد سیدمحمدحسین بهجت تبریزی، شهریار، در تقویم ایران به‌عنوان روز شعر و ادب فارسی شناخته میشود.
این مناسبت فرصتی برای بازاندیشی در جایگاه زبان و ادبیات فارسی در آموزش، پژوهش و فرهنگ دانشگاهی است.
زبان فارسی تنها ابزار انتقال دانش نیست، بلکه بخشی از میراث فکری، تاریخی و هویتی جامعه علمی ایران به شمار می‌رود.
آثار شهریار نمونه‌ای قابل تأمل از پیوند میان سنت ادبی، تجربه زیسته و زبان معاصر است.
او در کنار سرودن شعر فارسی، بخش مهمی از آثار خود را به زبان ترکی آذربایجانی آفرید و از این منظر، ظرفیت ادبیات برای گفت‌وگوی میان زبان‌ها و فرهنگ‌ها را نشان داد.
منظومه «حیدربابایه سلام» از شناخته‌شده‌ترین آثار او در ادبیات ترکی آذربایجانی است و بازتاب‌دهنده خاطرات، فرهنگ عامه و زیست‌بوم بومی شاعر است.
برای جامعه دانشگاهی، مطالعه آثار ادبی می‌تواند فراتر از علاقه شخصی، زمینه‌ای برای تقویت تفکر انتقادی، تحلیل متن و شناخت زمینه‌های تاریخی و اجتماعی تولید دانش باشد.
دانشجویان و پژوهشگران میتوانند با بهره‌گیری از روش‌های تحلیل متن و ابزارهای دیجیتال، آثار ادبی را از منظر واژگان، مضامین، سبک، بینامتنیت و تحول زبان بررسی کنند.
کتابخانه‌های دانشگاهی نیز میتوانند با فراهم‌کردن مجموعه‌های دیجیتال و چاپی، منابع پژوهشی و برنامه‌های ترویجی، دسترسی دانشگاهیان به میراث ادبی را تقویت کنند.
در عصر هوش مصنوعی، دیجیتال‌سازی و تحلیل محاسباتی متون ادبی فرصت‌های تازه‌ای برای پژوهش میان‌رشته‌ای در ادبیات، علوم انسانی دیجیتال و علم اطلاعات فراهم کرده است.
از این منظر، بزرگداشت شهریار می‌تواند بهانه‌ای برای پیوند دادن مطالعه میراث ادبی با پژوهش نوین، سواد اطلاعاتی و فناوری‌های دیجیتال باشد.
پاسداشت زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه، در نهایت به معنای حفظ ارتباط نسل جدید پژوهشگران با میراث مکتوب و تقویت ظرفیت آن برای تولید دانش جدید است.
https://t.me/UT_Central_Library
۲۷ شهریور، هم‌زمان با سالروز درگذشت استاد سیدمحمدحسین بهجت تبریزی، شهریار، در تقویم ایران به‌عنوان روز شعر و ادب فارسی شناخته میشود.
این مناسبت فرصتی برای بازاندیشی در جایگاه زبان و ادبیات فارسی در آموزش، پژوهش و فرهنگ دانشگاهی است.
زبان فارسی تنها ابزار انتقال دانش نیست، بلکه بخشی از میراث فکری، تاریخی و هویتی جامعه علمی ایران به شمار می‌رود.
آثار شهریار نمونه‌ای قابل تأمل از پیوند میان سنت ادبی، تجربه زیسته و زبان معاصر است.
او در کنار سرودن شعر فارسی، بخش مهمی از آثار خود را به زبان ترکی آذربایجانی آفرید و از این منظر، ظرفیت ادبیات برای گفت‌وگوی میان زبان‌ها و فرهنگ‌ها را نشان داد.
منظومه «حیدربابایه سلام» از شناخته‌شده‌ترین آثار او در ادبیات ترکی آذربایجانی است و بازتاب‌دهنده خاطرات، فرهنگ عامه و زیست‌بوم بومی شاعر است.
برای جامعه دانشگاهی، مطالعه آثار ادبی می‌تواند فراتر از علاقه شخصی، زمینه‌ای برای تقویت تفکر انتقادی، تحلیل متن و شناخت زمینه‌های تاریخی و اجتماعی تولید دانش باشد.
دانشجویان و پژوهشگران میتوانند با بهره‌گیری از روش‌های تحلیل متن و ابزارهای دیجیتال، آثار ادبی را از منظر واژگان، مضامین، سبک، بینامتنیت و تحول زبان بررسی کنند.
کتابخانه‌های دانشگاهی نیز میتوانند با فراهم‌کردن مجموعه‌های دیجیتال و چاپی، منابع پژوهشی و برنامه‌های ترویجی، دسترسی دانشگاهیان به میراث ادبی را تقویت کنند.
در عصر هوش مصنوعی، دیجیتال‌سازی و تحلیل محاسباتی متون ادبی فرصت‌های تازه‌ای برای پژوهش میان‌رشته‌ای در ادبیات، علوم انسانی دیجیتال و علم اطلاعات فراهم کرده است.
از این منظر، بزرگداشت شهریار می‌تواند بهانه‌ای برای پیوند دادن مطالعه میراث ادبی با پژوهش نوین، سواد اطلاعاتی و فناوری‌های دیجیتال باشد.
پاسداشت زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه، در نهایت به معنای حفظ ارتباط نسل جدید پژوهشگران با میراث مکتوب و تقویت ظرفیت آن برای تولید دانش جدید است.
https://t.me/UT_Central_Library
Telegram
کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
وب سايت کتابخانه مرکزی:
Library.ut.ac.ir
آدرس:
خیابان انقلاب، خیابان ۱۶ آذر، داخل پردیس مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و تامین منابع علمی.
Library.ut.ac.ir
آدرس:
خیابان انقلاب، خیابان ۱۶ آذر، داخل پردیس مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و تامین منابع علمی.