🟢 کتابداران در عصر هوش مصنوعی؛ چارچوب شایستگی‌های جدید برای کتابخانه‌های دانشگاهی

انجمن کتابخانه‌های کالج و پژوهش (ACRL)، از زیرمجموعه‌های انجمن کتابخانه‌های آمریکا، در اکتبر ۲۰۲۵ چارچوبی با عنوان «شایستگی‌های هوش مصنوعی برای کارکنان کتابخانه‌های دانشگاهی» منتشر کرد که هدف آن ارتقای دانش، مهارت و توانایی ارزیابی انتقادی هوش مصنوعی در محیط‌های دانشگاهی است.
این چارچوب بر این اصل تأکید دارد که کتابداران، علاوه بر شناخت ابزارهای هوش مصنوعی، باید پیامدهای علمی، اجتماعی و اخلاقی کاربرد آن‌ها را نیز درک کنند. سند مذکور شایستگی‌های موردنیاز را در چهار حوزه اصلی ملاحظات اخلاقی، دانش و درک هوش مصنوعی، تحلیل و ارزیابی، و استفاده و کاربرد سازمان‌دهی کرده است.
در حوزه اخلاق، حفاظت از حریم خصوصی کاربران، رعایت حقوق مالکیت فکری، توجه به سوگیری الگوریتمی و ترویج دسترسی عادلانه به فناوری اهمیت ویژه‌ای دارد. در بخش دانش و درک، کتابداران باید با مفاهیم پایه هوش مصنوعی، مدل‌های مولد، جست‌وجوی معنایی، مهندسی پرامپت و محدودیت‌های این فناوری آشنا باشند. حوزه تحلیل و ارزیابی بر توانایی سنجش اعتبار، دقت، سوگیری و تناسب ابزارهای هوش مصنوعی با نیازهای واقعی کتابخانه تأکید می‌کند. در حوزه کاربرد نیز استفاده از AI برای بهبود گردش کار، تسهیل همکاری، افزایش بهره‌وری و ارتقای کیفیت خدمات اطلاعاتی مورد توجه قرار گرفته است.
نکته مهم آن است که این چارچوب، استفاده از هوش مصنوعی را برای همه فعالیت‌های کتابخانه‌ای ضروری نمی‌داند؛ بلکه انتخاب فناوری باید بر اساس نیاز، شواهد، ملاحظات اخلاقی و ارزش‌های حرفه‌ای صورت گیرد. بر این اساس، کتابداران می‌توانند در آموزش سواد هوش مصنوعی به دانشجویان و پژوهشگران، ارزیابی منابع تولیدشده توسط AI و تشخیص اطلاعات نادرست نقش مؤثری ایفا کنند. همچنین، آشنایی با محدودیت ابزارهای تشخیص محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی، برای جلوگیری از قضاوت‌های نادرست درباره اصالت آثار علمی ضروری است.
این چارچوب می‌تواند مبنایی برای طراحی دوره‌های ضمن خدمت، بازنگری برنامه‌های آموزشی کتابداری و تدوین شاخص‌های ارزیابی آمادگی کارکنان کتابخانه‌های دانشگاهی باشد. در مجموع، پیام اصلی این سند آن است که کتابدار آینده باید علاوه بر مهارت‌های سنتی سازماندهی و بازیابی اطلاعات، توانایی ارزیابی انتقادی و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی را نیز داشته باشد.

📥 دسترسی مستقیم به متن کامل سند:

مشاهده چارچوب شایستگی‌های هوش مصنوعی در وب‌سایت رسمی ACRL

دریافت نسخه PDF سند

Association of College and Research Libraries. (2025). AI competencies for academic library workers. American Library Association.

https://t.me/UT_Central_Library

📚 معرفی پایگاه KnowFree؛ دسترسی رایگان به کتاب‌ها و منابع تخصصی فناوری و علوم دانشگاهی

پایگاه KnowFree بستری برای دسترسی رایگان به مجموعه‌ای از کتاب‌های الکترونیکی، نشریات و منابع تخصصی است که تمرکز قابل‌توجهی بر حوزه‌های رایانه، فناوری و موضوعات دانشگاهی دارد.
این وب‌سایت با فراهم‌کردن دسترسی به مجموعه TradePub، امکان جست‌وجو و دریافت طیف گسترده‌ای از کتاب‌های الکترونیکی و منابع حرفه‌ای را برای پژوهشگران فراهم می‌کند.
یکی از کاربردهای مهم آن، یافتن منابع تخصصی در موضوعاتی مانند هوش مصنوعی، علوم داده، برنامه‌نویسی، امنیت سایبری، فناوری اطلاعات و سایر حوزه‌های مرتبط است.
منابع موجود می‌توانند برای دانشجویان، پژوهشگران، استادان و متخصصانی که به دنبال مطالعه منابع تخصصی و جدید هستند، مورد استفاده قرار گیرند.
یکی از مزیت‌های قابل‌توجه سایت، ارائه بسیاری از منابع به‌صورت رایگان است و برای دریافت برخی کتاب‌ها الزام به خرید نسخه چاپی وجود ندارد.
بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، برای دانلود منابع الزام به ایجاد حساب کاربری نیست؛ بااین‌حال، ممکن است برای دریافت برخی عناوین واردکردن یک نشانی ایمیل معتبر ضروری باشد.
همچنین در برخی موارد امکان استفاده از حساب LinkedIn برای دریافت منابع ارائه شده است.
کاربران می‌توانند از این سایت به‌عنوان مکملی برای جست‌وجوی کتاب‌ها و منابع علمی موردنیاز در فرایند مطالعه، آموزش و پژوهش استفاده کنند.
برای پژوهشگران حوزه فناوری، این مجموعه می‌تواند در آشنایی با روندهای جدید، مطالعه گزارش‌های تخصصی و یافتن منابع تکمیلی برای پژوهش مفید باشد.
با توجه به گستردگی منابع، بهتر است پیش از استفاده علمی، مشخصات کتاب، نویسنده، سال انتشار و اعتبار ناشر بررسی و منابع مناسب با موضوع پژوهش انتخاب شوند.
همچنین شرایط دسترسی و مجوز استفاده از هر عنوان باید بررسی شود؛ رایگان‌بودن دریافت یک فایل لزوماً به معنای آزادبودن همه انواع استفاده یا بازنشر آن نیست.
در مجموع، KnowFree می‌تواند یکی از منابع مکمل برای یافتن و دریافت رایگان کتاب‌ها و منابع تخصصی، به‌ویژه در حوزه رایانه و فناوری باشد و در کنار پایگاه‌های علمی و کتابخانه‌های دیجیتال مورد استفاده قرار گیرد.

🌐 نشانی دسترسی:

https://knowfree.tradepub.com

https://t.me/UT_Central_Library

🔰به بهانه سالروز درگذشت خالق ادبیات جنوب؛
[احمد محمود؛ راوی جنوب و آدم‌هایش](ibna.ir/x6Ktd)

🔸احمد محمود در کتاب «زمین سوخته» کالبد در حال فروپاشی یک شهر را در سایه‌جنگ و بمباران نشان داده و در «مدار صفر درجه» تلاش کرده این جغرافیا را با لایه‌های پیچیده‌تری از حافظه‌ تاریخی و گذار جوامع درهم تنیده کند و این ویژگی‌ها او را به راوی بی‌بدیل مکان در ادبیات داستانی ایران تبدیل کرده است.

🔸در آثار این نویسنده، خواننده، نه فقط قصه را می‌خواند، بلکه در خیابان‌های اهواز قدم می‌زند، غبار جنگ را روی پیشانی‌اش حس می‌کند و فروپاشی لایه‌های اجتماعی را با تمام وجود درک می‌کند. میراث احمد محمود در ادبیات داستانی جنوب، فراتر از نوشتن صرف درباره‌ این اقلیم است؛ او صدای جنوب را به تراز ادبیات ملی ایران رساند.

🔸احمد محمود از خوزستان به عنوان سرزمین رنگین نام برده است. پل سفید اهواز در بیشتر آثار احمد محمود وجود دارد. به شخصه محمود را جاری و ساری در زندگی خود به عیان نه، ولی به دیده دل می‌بینم. کتاب‌ها و دست‌نوشته‌هایش همیشه روبه‌رویم است و با من حرف می‌زند.

🔸روشن‌بینی نویسنده‌ای چون زنده‌یاد احمد محمود است که نخستین رمان جنگ را با نگاهی ضد جنگ در ادبیات امروز ما ثبت کرد. در کتاب «زمین سوخته» با اعلام حضور آگاهانه‌اش در بحرانی‌ترین شرایط سعی کرد مملوس‌تر و صد البته مستقل به جغرافیا، به آدم‌ها و اتفاقات بنگرد



@ibna_official

در بخش خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه بیش از 16 هزار و 700 نسخه خطی وجود دارد که نزدیک به 12 هزار و 500 نسخه مربوط به مرکزی، و باقی نسخه ها، از کتب اهدایی حکمت، آل آقا، الهیات، ادبیات، امام جمعه کرمان، حقوق، دهخدا و پزشکی است.
https://t.me/UT_Central_Library

🖋️ نمایشگاه تخصصی حفاظت و مرمت نسخ خطی و اسناد کاغذی در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران


📚 کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، با همکاری بخش مرمت و آسیب شناسی، نمایشگاه تخصصی «حفاظت و مرمت نسخ خطی و اسناد کاغذی» را برگزار میکند.

🔷 این رویداد که به همت کارشناسان بخش مرمت کتابخانه مرکزی ترتیب یافته، فرصتی کم نظیر برای آشنایی نزدیک با فرآیندهای پیچیده و ظریف احیای نسخ خطی، اسناد تاریخی و آثار هنری بر بستر کاغذ فراهم آورده است.

🔷 در این نمایشگاه، بازدیدکنندگان میتوانند شاهد نمونه های شاخصی از مرمتهای موفق باشند که هر یک روایتی از تلاش برای غلبه بر آسیب های مختلف شیمیایی، فیزیکی و بیولوژیکی است. بخش دیگری از نمایشگاه به ارائه فرآیند گام به گام مرمت اختصاص دارد که تکنیکهای علمی نظیر اسیدزدایی، ضدعفونی، ترمیم الیاف و صحافی را به صورت عملی به بازدیدکنندگان نشان میدهد.

🔷 مرمت کاغذ، تنها یک مهارت فنی نیست؛ این هنر، پلی است میان گذشته و آینده که به ما امکان میدهد هویت تاریخی خود را برای نسلهای بعدی زنده نگه داریم. ارائه اطلاعات و آگاهی در زمینه نگهداری و درمان میراث کاغذی از وظایف مهم جامعه دانشگاهی است که این نمایشگاه با روایت ساده اما تخصصی، سعی در انجام این امر خطیر دارد.

📍 زمان و مکان برگزاری نمایشگاه:

🗓️ تاریخ برگزاری: از ۴ شهریور تا ۲۰ مهر ماه
⏰ ساعت بازدید: همه روزه از ساعت ۹ تا ۱۳
🏛️ مکان: طبقه همکف کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران

https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC

📚 #معرفی_کتاب #تازه‌های_نشر

🔺منشور هندی: خوشنویسی‌ها و نسخ خطی در هند عصر سلاطین

🔺 Prisme indien : calligraphies et manuscrits dans l’Inde des sultanats

👈🏻 نویسنده: Éloïse Brac de la Perrière
👈🏻 ناشر:  Brill
👈🏻 سال انتشار : (2025)
👈🏻شابک: 9789004757585

معرفی ناشر

کتاب حاضر، نخستین اثر در حوزه تاریخ هنر به شمار می‌رود که منحصراً به نسخه‌های خطی قرآن در شبه‌قاره هند اختصاص یافته است. این پژوهش پیشگامانه، بر پیکره‌ای از آثار تمرکز دارد که دیری است از چشم دور مانده‌اند؛ مجموعه‌ای که به واسطه‌ی گستردگی و تداوم تولید از عصر سلاطین تا دوران مدرن، استثنایی و کم‌نظیر است. این مطالعه‌ی بدیع با اتخاذ رویکردی نوآورانه و مبتنی بر تحلیل فرم‌های تزئین‌یافته نوشتار - و به طور اخص خط «بهاری» - به واکاوی نظام‌های اندیشگانی، پویایی‌های اجتماعی و شبکه‌های تعاملات انسانی می‌پردازد که بر روند آفرینش چنین آثاری حاکم بوده‌ است. کتاب پیش‌ رو، دستاوردی بنیادین در عرصه‌ی تاریخ مادی و فرهنگی هنرهای هند در سده‌های میانه و دوران مدرن محسوب می‌شود.

فهرست مطالب
مقدمه
۱) خوشنویسی بهاری
۲) پیکره آثار و شاخصه‌های نسخه‌شناسی
۳) آرایه‌پردازی متن قدسی: تذهیب در قرآن‌های بهاری
۴) نظام‌های هرمنوتیکی در قرآن‌های بهاری: هنر فرم و تفسیر
۵) طریقت‌های باطنی
۶) معنویت، طریقت‌های صوفیانه و کارکردهای اجتماعی
مؤخره

 📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies

کتاب مدیریت هوشمند پسماند، منتشر شده در 2026 یک راهنمای جامع و عملی برای دیجیتال‌سازی مدیریت پسماند در شهرها را ارائه می‌دهند که با همکاری نهادهایی مانند گروه بانک جهانی و شرکت ایونومیا تدوین شده است. این اسناد چالش‌های کلیدی بخش پسماند از جمله رشد حجم زباله‌ها، داده‌های ناکافی و هزینه‌های بالای عدم اقدام را بررسی کرده و راهکارهای فناوری‌محور را معرفی می‌کنند. مباحث اصلی شامل طبقه‌بندی ابزارهای دیجیتال مانند اینترنت اشیاء (IoT)، هوش مصنوعی (AI) و سیستم‌های موقعیت‌یاب (GPS) در حوزه‌های جمع‌آوری، تفکیک و بازیافت است. همچنین اهمیت حکمرانی داده‌ها، مشارکت شهروندان و تأمین مالی پایدار به عنوان پیش‌شرع‌های موفقیت طرح‌ها برجسته شده است. در نهایت، با بررسی مطالعات موردی از شهرهای مختلف جهان نظیر بارسلونا، سئول و باتامبانگ، تاثیر ملموس فناوری بر کاهش هزینه‌های عملیاتی، بهبود بازیافت و افزایش درآمدهای شهرداری به اثبات رسیده است.
 
@KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

بازار نشر آمریکا از مرز چهار میلیون عنوان در سال گذشت
بازار کتاب ایالات متحده در سال‌های اخیر به ابعادی رسیده که مقایسه آن با آمارهای دو یا سه دهه قبل، تصویری از یک دگرگونی اساسی در صنعت نشر به دست می‌دهد. تازه‌ترین آمار مؤسسه Bowker نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۵ بیش از ۴.۱۷ میلیون عنوان کتاب دارای ISBN در آمریکا منتشر شده است؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۳۲.۵ درصد افزایش نشان می‌دهد.
اما این عدد نیازمند توضیح است. تصور اینکه ناشران متعارف آمریکایی سالانه بیش از چهار میلیون کتاب تازه منتشر می‌کنند، درست نیست. بخش اعظم این رقم محصول گسترش فوق‌العاده خودناشری (Self-publishing) است.
خودناشری (Self-publishing) یعنی انتشار کتابی که در آن خودِ مؤلف یا صاحب اثر نقش ناشر را بر عهده می‌گیرد و کتاب بدون پذیرش و سرمایه‌گذاری یک ناشر سنتی وارد بازار می‌شود.
در سال ۲۰۲۵ حدود ۳ میلیون و ۵۳۰ هزار عنوان خودناشر ثبت شد، در حالی که ناشران سنتی و حرفه‌ای حدود ۶۴۲ هزار عنوان منتشر کردند. در سال قبل، یعنی ۲۰۲۴، این دو رقم به‌ترتیب حدود ۲.۵۵ میلیون و ۶۰۲ هزار عنوان بود.
به این ترتیب، تقریباً ۸۵ درصد عناوین دارای ISBN منتشرشده در آمریکا در سال ۲۰۲۵ خودناشر بوده‌اند و تنها حدود ۱۵ درصد به حوزه نشر سنتی تعلق داشته‌اند. این تفاوت برای فهم آمار نشر آمریکا بسیار مهم است. حتی در سال ۲۰۲۳ نیز ۲.۶ میلیون عنوان خودناشر در برابر حدود ۵۶۳ هزار عنوان ناشران سنتی منتشر شده بود.
رشد درازمدت نیز چشمگیر است. Bowker گزارش می‌دهد که میان سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ تعداد کتاب‌های ناشران سنتی حدود ۱۰ درصد افزایش یافته، اما تعداد عناوین خودناشر در همین فاصله ۴۳.۵ درصد رشد کرده است. بنابراین انفجار تعداد کتاب در آمریکا بیش از آنکه ناشی از افزایش تولید انتشارات دانشگاهی و تجاری بزرگ باشد، نتیجه پایین‌آمدن موانع انتشار کتاب و گسترش نشر دیجیتال و چاپ بر اساس تقاضاست.
https://t.me/UT_Central_Library

فهرست مقالات و رساله های چاپ شده در دفتر شانزدهم «نشریه نسخه های خطی»
مقدمه
پیشگفتار
فهرست‌نویسی و نسخه‌شناسی
§   فهرست نسخه‌های خطی موجود در مدیریت اسناد و کتابخانه ملّی منطقۀ جنوب کشور ۔ شیراز
محمد برکت
§   تحفۀ خانی: نخستین وقایع‌نگاری منغیتیان بخارا
منصور صفت‌گل
§   تحفه‌ای از عالم فهرست‌نگاری منابع چاپی کهن
مجید جلیسه
§   چند نکته از فهرست دانشکدۀ ادبیّات تهران
جواد بشری
§   برگ‌های مصور آغازین نسخۀ خطی شرافت الانسان
هلنا شین. دشت‌گل
§   نگاهی به فهرست اسناد تاریخی کتابخانۀ مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
پریسا کرم‌رضایی
§   بازخوانی خاطرۀ شروع به کار استاد حائری در کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی بر اساس آخرین دستنویس استاد پس از شصت سال
دکتر علی صادق‌زاده وایقان
§   چاپ سنگی و حق طبع
زهره پارسیان
سندشناسی
§   خواب‌نمانامه؛ بررسی اصالت یک سند
عمادالدّین شیخ‌الحکمایی
§   بازیابی محکمۀ حجةالاسلام آقا سید علی‌اکبر تفرشی در دارالخلافه ناصری
امید رضائی
§   پاسداشت زبان فارسی در رأیی از دیوان عالی کشور
حسن محسنی
§   دفتر ثبت نکاح‌نامه‌ها در محضر شرع آذربایجان
سوسن اصیلی
§   مردان ثروتمند، مردان فقیر: چاپگران و کتاب‌فروشان عثمانی در پی ثروت یا بقا (قرون 18 و 19)
اورلین سابوف (اورخان صالح) | ترجمۀ روزچهر مصاحب
§   عکاسی پرتره سلطنتی در ایران؛ ساختِ مردانگی، بازنمایی قدرت
علی بهداد  | ترجمۀ اکرم کریم‌زاده اصفهانی
تصحیح
§   وقایعات اصفهان؛ جُنگ شعری از آشوب‌های اصفهان مقارن با درگذشت فتحعلی شاه
رسول جعفریان | علیرضا اباذری
§   کتابچۀ دستورالعمل حکام ولایات
نادره جلالی
§   تصحیح و معرفی رساله مختصر در علم نجوم اثر سید علی همدانی
پیام طیبی‌زاده