کاخ مرمر یکی از کاخ‌موزه‌های تاریخی تهران و از آثار دوره پهلوی اول است. این اثر در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۵۷ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این کاخ در سال ۱۳۵۵ و با هدف آشنایی بیشتر مردم با دودمان پهلوی، به موزه تغییر کاربری داد و نام «موزهٔ پهلوی» برای آن انتخاب گردید. پس از انقلاب ایران و سقوط نظام پادشاهی، این کاخ نزدیک به چهار دهه توسط نهادهای مختلف حاکمیتی مورد استفاده قرار گرفت.
در ابتدا، کاخ مرمر به عنوان مقر کمیته انقلاب فعالیت می‌کرد، بعدها به دفتر مقامات ارشد قوه قضائیه و متعاقباً دفتر رئیس جمهور سابق اکبر هاشمی رفسنجانی و همچنین محلی برای جلسات مجمع تشخیص مصلحت نظام تبدیل شد.
در سال ۱۳۹۶، این کاخ توسط مجمع تشخیص مصلحت نظام به بنیاد مستضعفان منتقل شد. پس از مرمت و بازسازی، کاخ مرمر از سال ۱۳۹۸ با کاربری موزه و با نام «موزهٔ هنر ایران» برای بازدید در دسترس عموم قرار دارد.
⚜️@rezamahdavi51.
این کاخ در سال ۱۳۵۵ و با هدف آشنایی بیشتر مردم با دودمان پهلوی، به موزه تغییر کاربری داد و نام «موزهٔ پهلوی» برای آن انتخاب گردید. پس از انقلاب ایران و سقوط نظام پادشاهی، این کاخ نزدیک به چهار دهه توسط نهادهای مختلف حاکمیتی مورد استفاده قرار گرفت.
در ابتدا، کاخ مرمر به عنوان مقر کمیته انقلاب فعالیت می‌کرد، بعدها به دفتر مقامات ارشد قوه قضائیه و متعاقباً دفتر رئیس جمهور سابق اکبر هاشمی رفسنجانی و همچنین محلی برای جلسات مجمع تشخیص مصلحت نظام تبدیل شد.
در سال ۱۳۹۶، این کاخ توسط مجمع تشخیص مصلحت نظام به بنیاد مستضعفان منتقل شد. پس از مرمت و بازسازی، کاخ مرمر از سال ۱۳۹۸ با کاربری موزه و با نام «موزهٔ هنر ایران» برای بازدید در دسترس عموم قرار دارد.
⚜️@rezamahdavi51.
جلسه دفاع دکتری مرحوم شهید بهشتی
https://t.me/UT_Central_Library
https://t.me/UT_Central_Library
DTL_7186872.pdf
16.1 MB
مجموعه‌ای از آثارِ ارزشمند خوش‌نویسی و نگارگری هنرمندانِ ایرانی معروف به "مُرَقَّعِ وین" مربوط به اوایل دوره‌ی صفوی، این مجموعه‌ی نفیس در "کتابخانه‌ی ملی اتریش" نگهداری می‌شود.
#خوش‌نویسی
#نگارگری
@Honarrvareh
#خوش‌نویسی
#نگارگری
@Honarrvareh
سرود اسلامی، کتابی در 36 صفحه، حاوی اشعار و طراحی های زیبا و هنری. از سال 1347 است. بیشتر حاکی از تأثیر اقبال لاهوری در ایران. وقتی که حسینیه ارشاد هم این پروژه را دنبال می کرد. اقبال، هم اسلام گرا بود، و هم ضد غرب. شعر هم به فارسی و اردو می گفت و معناگرا هم بود. این سرودها، به اردو سروده شده است. اما اینجا به عربی است (الصاوی الشعلان به عربی ترجمه کرده) و محمدعلی صفیر آنها را به فارسی و البته به نظم درآورده است. اشعار رویکرد انقلابی و اسلامی و تمدنی دارد. از مسجد الاقصی طراحی دارد. اشاره ای به حسینیه ارشاد و آهنگی که برای سرود اسلامی در آنجا ساخته شده دارد و طرحی. نقش سردر مسجد هدایت را آورده است. دو نقاشی زیبا در اول و آخر کتاب هست. در کل، متن جالبی است. خطاط هنرمندی هم آن را کتابت کرده است. مضامین تمدنی دارد، همان که در سال 47 در حسینیه ارشاد به عنوان بزرگ داشت آغاز قرن پانزدهم هجری جشن گرفته شد و محمد خاتم پیامبران تدوین شد. در کل اثر جالبی است. (ر.ج)
https://t.me/UT_Central_Library
https://t.me/UT_Central_Library
اوپن ای آی و انتشار صدها نتیجه تازه ریاضی با کمک هوش مصنوعی
شرکت OpenAI در ۶ اکتبر ۲۰۲۶ مجموعه‌ای کم‌سابقه از نتایج پژوهشی ریاضی را منتشر کرد که توسط یکی از مدل‌های پیشرفته و هنوز منتشرنشده این شرکت تولید شده‌اند. همین رویداد سبب شد نشریه New Scientist تیتر بزند: «OpenAI در یک نوبت ۷۲۲ کشف ریاضی را اعلام کرد.»
با این حال، تعبیر دقیق‌تر این است که ۷۲۲ دست‌نوشته پژوهشی در قالب ۳۷۲ خانواده از نتایج مرتبط منتشر شده است؛ بنابراین هنوز نمی‌توان از ۷۲۲ کشف مستقل و قطعی سخن گفت.
هوش مصنوعی چگونه به این نتایج رسیده است؟
برخلاف آزمون‌های ریاضی معمول که پاسخ مسائل از قبل معلوم است، OpenAI مدل خود را با هزاران مسئله باز پژوهشی روبه‌رو کرده است؛ یعنی مسائلی که پاسخ آنها در ادبیات علمی شناخته نشده یا هنوز حل نشده‌اند.
حاصل کار مجموعه بزرگی از برهان‌ها، رد برخی حدس‌ها، بهبود نتایج قبلی و پیشنهاد نتایج تازه در حوزه‌هایی مانند نظریه اعداد، جبر، هندسه، منطق، علوم کامپیوتر نظری، فیزیک ریاضی و معادلات دیفرانسیل بوده است.
این اتفاق ادامه روندی است که پیش‌تر نیز دیده شده بود. OpenAI در اوت ۲۰۲۶ ده پیشرفت مهم ریاضی و علوم کامپیوتر نظری حاصل از مدل‌های خود را منتشر کرده بود و یکی از مدل‌های این شرکت نیز توانسته بود حدسی قدیمی در مسئله «فاصله واحد اردوش» را رد کند.
آیا واقعاً ۷۲۲ کشف ریاضی انجام شده است؟
هنوز برای چنین نتیجه‌گیری‌ای زود است. آنچه منتشر شده ۷۲۲ دست‌نوشته حاوی ادعاهای ریاضی است و همه آنها هنوز فرایند معمول بررسی مستقل و داوری تخصصی را طی نکرده‌اند.
OpenAI برای افزایش اطمینان از صحت برخی نتایج از Lean، سامانه رایانه‌ای بررسی رسمی اثبات‌های ریاضی، نیز استفاده کرده است. اما حتی یک اثبات رسمی صحیح لزوماً ثابت نمی‌کند که نتیجه از نظر علمی جدید و مهم است. ریاضی‌دانان باید بررسی کنند که مسئله درست صورت‌بندی شده، نتیجه قبلاً منتشر نشده و اهمیت ادعاشده را دارد.
چرا این خبر اهمیت دارد؟
تا چند سال پیش، موفقیت هوش مصنوعی در ریاضیات بیشتر با حل مسائل المپیادی یا پرسش‌هایی سنجیده می‌شد که انسان پاسخشان را از قبل می‌دانست. اکنون مدل‌ها وارد مرحله متفاوتی شده‌اند: تلاش برای حل مسائل باز و تولید دانش علمی جدید.
اگر بررسی مستقل نشان دهد که حتی بخش قابل توجهی از این صدها نتیجه صحیح و بدیع است، این اتفاق می‌تواند نقطه عطف مهمی باشد. در این صورت هوش مصنوعی دیگر فقط ابزاری برای توضیح و ترکیب دانش موجود نیست، بلکه می‌تواند به همکار پژوهشی انسان در تولید دانش جدید تبدیل شود.
البته انتشار چنین حجمی از نتایج مشکلات تازه‌ای نیز ایجاد می‌کند: چه کسی صدها اثبات را بررسی خواهد کرد؟ اعتبار علمی این کشفیات چگونه تعیین می‌شود؟ و وقتی ماشین بتواند در زمانی کوتاه صدها نتیجه پیشنهاد کند، نظام سنتی انتشار و داوری مقالات علمی چگونه باید تغییر کند؟
OpenAI برای بررسی همین مسائل با گروهی از ریاضی‌دانان مستقل در Institute for Advanced Study همکاری و مشورت کرده است.
جمع‌بندی
تیتر «۷۲۲ کشف ریاضی OpenAI» جذاب است، اما باید با احتیاط خوانده شود. دقیق‌تر آن است که بگوییم یک مدل پیشرفته OpenAI، ۷۲۲ دست‌نوشته در قالب ۳۷۲ خانواده از نتایج ریاضی تولید کرده و اکنون آنها را برای بررسی در اختیار جامعه علمی قرار داده است.
اگر بخش قابل توجهی از این نتایج پس از بررسی ریاضی‌دانان صحیح، تازه و مهم شناخته شوند، اهمیت این رویداد بسیار فراتر از یک رکورد عددی خواهد بود: نشانه‌ای جدی از ورود هوش مصنوعی از مرحله «حل مسائل دارای پاسخ» به مرحله مشارکت در کشف علمی.
https://t.me/UT_Central_Library
شرکت OpenAI در ۶ اکتبر ۲۰۲۶ مجموعه‌ای کم‌سابقه از نتایج پژوهشی ریاضی را منتشر کرد که توسط یکی از مدل‌های پیشرفته و هنوز منتشرنشده این شرکت تولید شده‌اند. همین رویداد سبب شد نشریه New Scientist تیتر بزند: «OpenAI در یک نوبت ۷۲۲ کشف ریاضی را اعلام کرد.»
با این حال، تعبیر دقیق‌تر این است که ۷۲۲ دست‌نوشته پژوهشی در قالب ۳۷۲ خانواده از نتایج مرتبط منتشر شده است؛ بنابراین هنوز نمی‌توان از ۷۲۲ کشف مستقل و قطعی سخن گفت.
هوش مصنوعی چگونه به این نتایج رسیده است؟
برخلاف آزمون‌های ریاضی معمول که پاسخ مسائل از قبل معلوم است، OpenAI مدل خود را با هزاران مسئله باز پژوهشی روبه‌رو کرده است؛ یعنی مسائلی که پاسخ آنها در ادبیات علمی شناخته نشده یا هنوز حل نشده‌اند.
حاصل کار مجموعه بزرگی از برهان‌ها، رد برخی حدس‌ها، بهبود نتایج قبلی و پیشنهاد نتایج تازه در حوزه‌هایی مانند نظریه اعداد، جبر، هندسه، منطق، علوم کامپیوتر نظری، فیزیک ریاضی و معادلات دیفرانسیل بوده است.
این اتفاق ادامه روندی است که پیش‌تر نیز دیده شده بود. OpenAI در اوت ۲۰۲۶ ده پیشرفت مهم ریاضی و علوم کامپیوتر نظری حاصل از مدل‌های خود را منتشر کرده بود و یکی از مدل‌های این شرکت نیز توانسته بود حدسی قدیمی در مسئله «فاصله واحد اردوش» را رد کند.
آیا واقعاً ۷۲۲ کشف ریاضی انجام شده است؟
هنوز برای چنین نتیجه‌گیری‌ای زود است. آنچه منتشر شده ۷۲۲ دست‌نوشته حاوی ادعاهای ریاضی است و همه آنها هنوز فرایند معمول بررسی مستقل و داوری تخصصی را طی نکرده‌اند.
OpenAI برای افزایش اطمینان از صحت برخی نتایج از Lean، سامانه رایانه‌ای بررسی رسمی اثبات‌های ریاضی، نیز استفاده کرده است. اما حتی یک اثبات رسمی صحیح لزوماً ثابت نمی‌کند که نتیجه از نظر علمی جدید و مهم است. ریاضی‌دانان باید بررسی کنند که مسئله درست صورت‌بندی شده، نتیجه قبلاً منتشر نشده و اهمیت ادعاشده را دارد.
چرا این خبر اهمیت دارد؟
تا چند سال پیش، موفقیت هوش مصنوعی در ریاضیات بیشتر با حل مسائل المپیادی یا پرسش‌هایی سنجیده می‌شد که انسان پاسخشان را از قبل می‌دانست. اکنون مدل‌ها وارد مرحله متفاوتی شده‌اند: تلاش برای حل مسائل باز و تولید دانش علمی جدید.
اگر بررسی مستقل نشان دهد که حتی بخش قابل توجهی از این صدها نتیجه صحیح و بدیع است، این اتفاق می‌تواند نقطه عطف مهمی باشد. در این صورت هوش مصنوعی دیگر فقط ابزاری برای توضیح و ترکیب دانش موجود نیست، بلکه می‌تواند به همکار پژوهشی انسان در تولید دانش جدید تبدیل شود.
البته انتشار چنین حجمی از نتایج مشکلات تازه‌ای نیز ایجاد می‌کند: چه کسی صدها اثبات را بررسی خواهد کرد؟ اعتبار علمی این کشفیات چگونه تعیین می‌شود؟ و وقتی ماشین بتواند در زمانی کوتاه صدها نتیجه پیشنهاد کند، نظام سنتی انتشار و داوری مقالات علمی چگونه باید تغییر کند؟
OpenAI برای بررسی همین مسائل با گروهی از ریاضی‌دانان مستقل در Institute for Advanced Study همکاری و مشورت کرده است.
جمع‌بندی
تیتر «۷۲۲ کشف ریاضی OpenAI» جذاب است، اما باید با احتیاط خوانده شود. دقیق‌تر آن است که بگوییم یک مدل پیشرفته OpenAI، ۷۲۲ دست‌نوشته در قالب ۳۷۲ خانواده از نتایج ریاضی تولید کرده و اکنون آنها را برای بررسی در اختیار جامعه علمی قرار داده است.
اگر بخش قابل توجهی از این نتایج پس از بررسی ریاضی‌دانان صحیح، تازه و مهم شناخته شوند، اهمیت این رویداد بسیار فراتر از یک رکورد عددی خواهد بود: نشانه‌ای جدی از ورود هوش مصنوعی از مرحله «حل مسائل دارای پاسخ» به مرحله مشارکت در کشف علمی.
https://t.me/UT_Central_Library
Telegram
کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
وب سايت کتابخانه مرکزی:
Library.ut.ac.ir
آدرس:
خیابان انقلاب، خیابان ۱۶ آذر، داخل پردیس مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و تامین منابع علمی.
Library.ut.ac.ir
آدرس:
خیابان انقلاب، خیابان ۱۶ آذر، داخل پردیس مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و تامین منابع علمی.
علم جهان در اختیار کدام کشورهاست؟
نگاهی آماری به جغرافیای علم در جهان
این پرسش که «علم جهان در اختیار کدام کشورهاست؟» در ظاهر ساده است، اما پاسخ آن به معیاری بستگی دارد که برای سنجش قدرت علمی انتخاب می‌کنیم. آیا کشوری که بیشترین مقاله علمی را منتشر می‌کند، قدرتمندترین کشور علمی است؟ یا باید تعداد مقالات بسیار پراستناد، کیفیت پژوهش‌ها، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه و حضور در مجلات معتبر را نیز در نظر گرفت؟
آمارهای جدید نشان می‌دهد که جغرافیای علم جهان طی دو دهه گذشته به‌شدت تغییر کرده است. مهم‌ترین تحول، ظهور چین به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده علم جهان و شکل‌گیری نوعی نظام علمی دوقطبی میان چین و ایالات متحده است.
چین، آمریکا و هند؛ نیمی از تولید علم جهان
بر اساس تازه‌ترین آمار بنیاد ملی علوم آمریکا (NSF/NCSES)، در سال ۲۰۲۴ حدود ۳٫۵ میلیون مقاله علمی و مهندسی در جهان منتشر شده است. سهم چین از این تولید حدود ۳۱ درصد بوده است. آمریکا با حدود ۱۲ درصد در جایگاه دوم و هند با حدود ۷ درصد در جایگاه سوم قرار داشته است.
این ارقام یک واقعیت قابل توجه را نشان می‌دهند: چین، آمریکا و هند روی‌هم حدود نیمی از کل مقالات علمی و مهندسی جهان را تولید می‌کنند.
فاصله چین با دیگر کشورها بسیار زیاد شده است. تقریباً از هر سه مقاله علمی و مهندسی که در جهان منتشر می‌شود، یکی متعلق به چین است. سهم چین اکنون بیش از دو برابر آمریکاست.
برای مشاهده کشورهای بعدی می‌توان از داده‌های تفصیلی سال ۲۰۲۳ استفاده کرد. در آن سال چین با حدود ۹۳۳ هزار مقاله در رتبه نخست، آمریکا با ۴۳۱ هزار مقاله در رتبه دوم و هند با ۲۲۸ هزار مقاله در رتبه سوم قرار داشتند. پس از آنها آلمان با حدود ۱۰۹ هزار، بریتانیا با ۹۸ هزار و ژاپن با ۹۷ هزار مقاله قرار می‌گرفتند.
کشورهایی مانند روسیه، ایتالیا، کره جنوبی، کانادا، فرانسه و اسپانیا نیز در گروه بعدی تولیدکنندگان بزرگ علم جهان قرار دارند.
ایران نیز در این رتبه‌بندی جایگاه قابل توجهی دارد. در سال ۲۰۲۳ حدود ۵۵ هزار مقاله از سهم علمی محاسبه‌شده به ایران تعلق داشت که معادل حدود ۱٫۷ درصد تولید علمی جهان بود و ایران را تقریباً در جایگاه چهاردهم قرار می‌داد.
آیا تعداد مقاله به معنای قدرت علمی است؟
پاسخ منفی است. تعداد مقالات فقط یکی از شاخص‌های قدرت علمی است. ممکن است کشوری مقالات فراوانی منتشر کند، اما بخش کوچکی از آنها تأثیر علمی بسیار بالایی داشته باشند.
یکی از معیارهای مهم برای سنجش کیفیت، بررسی مقالاتی است که در میان یک درصد پراستنادترین مقالات جهان قرار می‌گیرند.
در این شاخص، موقعیت آمریکا همچنان بسیار قدرتمند است. در داده‌های سال ۲۰۲۲ حدود ۱٫۷۲ درصد مقالات آمریکا در گروه یک درصد پراستنادترین مقالات جهان قرار گرفته‌اند. این رقم برای اتحادیه اروپا حدود ۱٫۳۳ درصد و برای چین حدود ۱٫۲۹ درصد بوده است.
بنابراین اگر فقط حجم تولید علم را در نظر بگیریم، چین با فاصله در رتبه اول قرار دارد؛ اما اگر میزان اثرگذاری مقالات را نیز وارد محاسبه کنیم، آمریکا همچنان از قدرت بسیار بالایی برخوردار است.
با این حال، روند چین شاید از خود رتبه‌بندی مهم‌تر باشد. در سال ۲۰۰۶ فقط حدود ۰٫۴۲ درصد مقالات چین وارد گروه یک درصد پراستناد جهان می‌شدند. این رقم تا سال ۲۰۲۲ به حدود ۱٫۲۹ درصد افزایش یافته است. به عبارت دیگر، چین طی کمتر از دو دهه نه‌فقط تعداد مقالات خود، بلکه کیفیت و اثرگذاری آنها را نیز به‌شدت افزایش داده است.
آمریکا و چین در رشته‌های مختلف
برتری علمی کشورها در همه رشته‌ها یکسان نیست. داده‌های مربوط به مقالات بسیار پراستناد نشان می‌دهد که آمریکا هنوز در حوزه‌هایی مانند علوم زیستی و پزشکی، علوم سلامت، فیزیک، علوم کامپیوتر و اطلاعات و علم مواد موقعیت بسیار قدرتمندی دارد.
چین در شیمی و مهندسی فاصله خود را با آمریکا بسیار کاهش داده است و در برخی شاخص‌ها به سطحی نزدیک به آن رسیده است.
این مسئله نشان می‌دهد که جمله ساده‌ای مانند «چین قدرت علمی اول جهان است» نیاز به توضیح دارد. چین از نظر حجم کلی تولید مقاله بدون تردید در جایگاه نخست قرار گرفته است؛ ولی قدرت علمی مفهومی چندبعدی است و آمریکا همچنان در بسیاری از حوزه‌های علمی پیشرفته و تحقیقات بسیار اثرگذار موقعیتی استثنایی دارد.
وقتی فقط مجلات بسیار معتبر را بررسی کنیم
شاخص Nature Index روش دیگری برای بررسی قدرت علمی کشورهاست. این شاخص به جای همه مجلات، مجموعه‌ای منتخب از مجلات معتبر علمی را بررسی می‌کند.
در رتبه‌بندی مبتنی بر داده‌های سال ۲۰۲۴، چین در رتبه اول و آمریکا در رتبه دوم قرار گرفته‌اند. پس از آنها آلمان، بریتانیا، ژاپن، فرانسه، کره جنوبی و هند دیده می‌شوند.
ادامه در پست بعدی
نگاهی آماری به جغرافیای علم در جهان
این پرسش که «علم جهان در اختیار کدام کشورهاست؟» در ظاهر ساده است، اما پاسخ آن به معیاری بستگی دارد که برای سنجش قدرت علمی انتخاب می‌کنیم. آیا کشوری که بیشترین مقاله علمی را منتشر می‌کند، قدرتمندترین کشور علمی است؟ یا باید تعداد مقالات بسیار پراستناد، کیفیت پژوهش‌ها، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه و حضور در مجلات معتبر را نیز در نظر گرفت؟
آمارهای جدید نشان می‌دهد که جغرافیای علم جهان طی دو دهه گذشته به‌شدت تغییر کرده است. مهم‌ترین تحول، ظهور چین به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده علم جهان و شکل‌گیری نوعی نظام علمی دوقطبی میان چین و ایالات متحده است.
چین، آمریکا و هند؛ نیمی از تولید علم جهان
بر اساس تازه‌ترین آمار بنیاد ملی علوم آمریکا (NSF/NCSES)، در سال ۲۰۲۴ حدود ۳٫۵ میلیون مقاله علمی و مهندسی در جهان منتشر شده است. سهم چین از این تولید حدود ۳۱ درصد بوده است. آمریکا با حدود ۱۲ درصد در جایگاه دوم و هند با حدود ۷ درصد در جایگاه سوم قرار داشته است.
این ارقام یک واقعیت قابل توجه را نشان می‌دهند: چین، آمریکا و هند روی‌هم حدود نیمی از کل مقالات علمی و مهندسی جهان را تولید می‌کنند.
فاصله چین با دیگر کشورها بسیار زیاد شده است. تقریباً از هر سه مقاله علمی و مهندسی که در جهان منتشر می‌شود، یکی متعلق به چین است. سهم چین اکنون بیش از دو برابر آمریکاست.
برای مشاهده کشورهای بعدی می‌توان از داده‌های تفصیلی سال ۲۰۲۳ استفاده کرد. در آن سال چین با حدود ۹۳۳ هزار مقاله در رتبه نخست، آمریکا با ۴۳۱ هزار مقاله در رتبه دوم و هند با ۲۲۸ هزار مقاله در رتبه سوم قرار داشتند. پس از آنها آلمان با حدود ۱۰۹ هزار، بریتانیا با ۹۸ هزار و ژاپن با ۹۷ هزار مقاله قرار می‌گرفتند.
کشورهایی مانند روسیه، ایتالیا، کره جنوبی، کانادا، فرانسه و اسپانیا نیز در گروه بعدی تولیدکنندگان بزرگ علم جهان قرار دارند.
ایران نیز در این رتبه‌بندی جایگاه قابل توجهی دارد. در سال ۲۰۲۳ حدود ۵۵ هزار مقاله از سهم علمی محاسبه‌شده به ایران تعلق داشت که معادل حدود ۱٫۷ درصد تولید علمی جهان بود و ایران را تقریباً در جایگاه چهاردهم قرار می‌داد.
آیا تعداد مقاله به معنای قدرت علمی است؟
پاسخ منفی است. تعداد مقالات فقط یکی از شاخص‌های قدرت علمی است. ممکن است کشوری مقالات فراوانی منتشر کند، اما بخش کوچکی از آنها تأثیر علمی بسیار بالایی داشته باشند.
یکی از معیارهای مهم برای سنجش کیفیت، بررسی مقالاتی است که در میان یک درصد پراستنادترین مقالات جهان قرار می‌گیرند.
در این شاخص، موقعیت آمریکا همچنان بسیار قدرتمند است. در داده‌های سال ۲۰۲۲ حدود ۱٫۷۲ درصد مقالات آمریکا در گروه یک درصد پراستنادترین مقالات جهان قرار گرفته‌اند. این رقم برای اتحادیه اروپا حدود ۱٫۳۳ درصد و برای چین حدود ۱٫۲۹ درصد بوده است.
بنابراین اگر فقط حجم تولید علم را در نظر بگیریم، چین با فاصله در رتبه اول قرار دارد؛ اما اگر میزان اثرگذاری مقالات را نیز وارد محاسبه کنیم، آمریکا همچنان از قدرت بسیار بالایی برخوردار است.
با این حال، روند چین شاید از خود رتبه‌بندی مهم‌تر باشد. در سال ۲۰۰۶ فقط حدود ۰٫۴۲ درصد مقالات چین وارد گروه یک درصد پراستناد جهان می‌شدند. این رقم تا سال ۲۰۲۲ به حدود ۱٫۲۹ درصد افزایش یافته است. به عبارت دیگر، چین طی کمتر از دو دهه نه‌فقط تعداد مقالات خود، بلکه کیفیت و اثرگذاری آنها را نیز به‌شدت افزایش داده است.
آمریکا و چین در رشته‌های مختلف
برتری علمی کشورها در همه رشته‌ها یکسان نیست. داده‌های مربوط به مقالات بسیار پراستناد نشان می‌دهد که آمریکا هنوز در حوزه‌هایی مانند علوم زیستی و پزشکی، علوم سلامت، فیزیک، علوم کامپیوتر و اطلاعات و علم مواد موقعیت بسیار قدرتمندی دارد.
چین در شیمی و مهندسی فاصله خود را با آمریکا بسیار کاهش داده است و در برخی شاخص‌ها به سطحی نزدیک به آن رسیده است.
این مسئله نشان می‌دهد که جمله ساده‌ای مانند «چین قدرت علمی اول جهان است» نیاز به توضیح دارد. چین از نظر حجم کلی تولید مقاله بدون تردید در جایگاه نخست قرار گرفته است؛ ولی قدرت علمی مفهومی چندبعدی است و آمریکا همچنان در بسیاری از حوزه‌های علمی پیشرفته و تحقیقات بسیار اثرگذار موقعیتی استثنایی دارد.
وقتی فقط مجلات بسیار معتبر را بررسی کنیم
شاخص Nature Index روش دیگری برای بررسی قدرت علمی کشورهاست. این شاخص به جای همه مجلات، مجموعه‌ای منتخب از مجلات معتبر علمی را بررسی می‌کند.
در رتبه‌بندی مبتنی بر داده‌های سال ۲۰۲۴، چین در رتبه اول و آمریکا در رتبه دوم قرار گرفته‌اند. پس از آنها آلمان، بریتانیا، ژاپن، فرانسه، کره جنوبی و هند دیده می‌شوند.
ادامه در پست بعدی