خلاصه پرونده تحصیلی و تدریسی دکتر جواد مناقبی استاد دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران

https://t.me/UT_Central_Library

نابودی کتاب‌های چاپی در اروپا برای آموزش هوش مصنوعی
در ماه‌های اخیر، گزارش‌هایی از آلمان، بریتانیا و سوئیس درباره خرید گسترده کتاب‌های دست‌دوم و احتمال نابودی آنها منتشر شده است. بررسی منابع معتبر نشان می‌دهد اصل این اخبار درست است، اما آنچه اتفاق می‌افتد، بیشتر «نابودی کتاب در فرایند دیجیتال‌سازی صنعتی» است تا کتاب‌سوزی به معنای تاریخی آن.
تلویزیون عمومی سوئیس (SRF) در ژوئن ۲۰۲۶ گزارش داد که شرکت‌هایی با خرید انبوه کتاب‌های قدیمی از کتاب‌فروشی‌های آلمان، آنها را برای استخراج متن و استفاده در آموزش هوش مصنوعی جمع‌آوری می‌کنند. روزنامه گاردین نیز در اوت ۲۰۲۶ از سفارش‌های غیرمعمول هزاران کتاب در بریتانیا و ایرلند خبر داد. با این حال، نابودی تمام این کتاب‌ها هنوز اثبات نشده است.
مهم‌ترین سند در این زمینه، گزارش واشنگتن‌پست در ژانویه ۲۰۲۶ درباره پروژه محرمانه Panama متعلق به شرکت آمریکایی Anthropic است. طبق اسناد قضایی، این شرکت میلیون‌ها کتاب چاپی خریداری کرده، عطف آنها را جدا کرده و پس از اسکن صنعتی صفحات، نسخه‌های فیزیکی را برای بازیافت فرستاده است.
این پدیده با کتاب‌سوزی ایدئولوژیک، مانند اقدامات نازی‌ها در سال ۱۹۳۳، تفاوت دارد؛ زیرا انگیزه اصلی آن اقتصادی و فناورانه است.
بااین‌حال، نابودی کتاب‌های چاپی نگرانی‌های مهمی درباره حفاظت از میراث فرهنگی ایجاد می‌کند. نسخه دیجیتال نمی‌تواند تمام ویژگی‌های تاریخی و مادی کتاب، مانند صحافی، حاشیه‌نویسی‌ها و مهرهای مالکیت را حفظ کند. ازاین‌رو، کتابخانه‌ها و نهادهای فرهنگی باید برای جلوگیری از نابودی نسخه‌های ارزشمند، توسعه دیجیتال‌سازی غیرتخریبی و تضمین دسترسی عمومی به میراث مکتوب سیاست‌های مشخصی تدوین کنند.
گزارش تفصیلی را پایین ملاحظه فرمایید
https://t.me/UT_Central_Library
👇👇👇

عنوان:   Digital Technologies and Reading Habits of Students: A Scoping Review
مولفان: Saritha, Shivananda Bhat K. and Mahabaleshwara Rao
ناشر:  De Gruyter
سال انتشار:  2026

این مقاله مروری به بررسی فناوری‌های دیجیتال و تأثیر آن‌ها بر عادات مطالعه دانش‌آموزان مقطع متوسطه در سراسر جهان می‌پردازد. پژوهشگران با تحلیل ۳۵ مطالعه مختلف، نحوه استفاده از ابزارهایی مانند گوشی‌های هوشمند، تبلت‌ها و شبکه‌های اجتماعی را هم برای اهداف آموزشی و هم تفریحی ارزیابی کرده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که در حالی که ابزارهای دیجیتال دسترسی به منابع را تسهیل کرده و مطالعه را تقویت می‌کنند، اعتیاد به اینترنت و استفاده بیش از حد از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به کاهش زمان مطالعه و تضعیف فرهنگ کتاب‌خوانی منجر شود. با این وجود، بسیاری از دانش‌آموزان همچنان مطالعه کتاب‌های چاپی را ترجیح می‌دهند. در نهایت، این پژوهش بر اهمیت ارائه منابع چاپی و دیجیتال به‌طور همزمان، تجهیز کتابخانه‌های مدارس و هدایت صحیح دانش‌آموزان توسط مربیان و والدین تأکید می‌کند.

 @KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

عنوان:  Author Name Disambiguation in Scholarly
مولفان: Hesham Amin Hamdy El Shamly and Subaveerapandiyan A.
ناشر:  De Gruyter
سال انتشار: 2026

این منابع به بررسی چالش دیرینه ابهام در نام نویسندگان در پایگاه‌های داده علمی پرداخته و یک تحلیل کتاب‌سنجی جامع از ۲۰۰۴ مقاله‌ منتشر شده در فاصله سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۴ ارائه می‌دهند. متن به تفصیل نشان می‌دهد که چگونه مشکلات نام‌گذاری مانند هم‌نامی و مترادف‌سازی، دقت ارزیابی‌های پژوهشی و شاخص‌های کتاب‌سنجی را به خطر می‌اندازند. همچنین روش‌های محاسباتی مختلفی از جمله یادگیری ماشین، مدل‌های مبتنی بر گراف و شناسه‌های دیجیتال پایدار مانند ORCID برای حل این مشکل ارزیابی شده‌اند. نتایج این بررسی حاکی از رشد چشمگیر انتشارات به‌ویژه پس از سال ۲۰۱۳، نقش مسلط کنفرانس‌ها و مقالات حوزه علوم کامپیوتر، و همچنین تمرکز همکاری‌های بین‌المللی در کشورهای چین، ایالات متحده و اروپا است. در پایان، پژوهش بر نیاز به سیستم‌های چندزبانه، فراگیر و همکاری‌های بین‌رشته‌ای برای رفع نابرابری‌های منطقه‌ای و بهبود کیفیت فراداده‌ها در ارتباطات علمی تأکید می‌کند.

  @KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

💥 بمناسبت روز ملی خوشنویسی

📚تاریخ مختصر خط و سیر خوشنویسی در ایران
📌اثر حاضر، نوشته علی راهجیری، اثری علمی و هنری است که تاریخ خط از دوران باستان تا شکل‌گیری و تکامل نستعلیق را بررسی می‌کند. همچنین قواعد دوازده‌گانه خوشنویسی و آموزش نستعلیق را ارائه می‌دهد و با استناد به حفظ میراث فرهنگی و تجربه ترکیه، با تغییر خط فارسی به لاتین مخالفت می‌کند.


@boroujerdilib

آیا ایرانیان امروز در مقایسه با گذشته، کمتر می‌خوانند یا بیشتر؟
معمولاً گفته می‌شود سرانه مطالعه در ایران پایین است و مردم کمتر از گذشته کتاب می‌خوانند. اما آیا شیوه محاسبه مطالعه، با تحولات زندگی دیجیتال سازگار شده است؟
در گذشته مطالعه عمدتاً به معنای خواندن کتاب، روزنامه و مجله کاغذی بود. امروزه میلیون‌ها نفر، از زنان خانه‌دار تا دانشجویان و کارمندان، هر روز نوشته‌های فراوانی را در تلگرام، شبکه‌های اجتماعی، وب‌سایت‌ها و رسانه‌های اینترنتی می‌خوانند. این فعالیت نیز نوعی خواندن است، هرچند لزوماً کتاب‌خوانی محسوب نمی‌شود.
نظرسنجی «فرهنگ کتاب‌خوانی در ایران» که در آبان ۱۴۰۴ با مشارکت ۱۲۳۴ نفر انجام شد، میانگین مطالعه کتاب را برای کل پاسخ‌گویان حدود ۱۱ دقیقه در روز گزارش کرد. اما همین پژوهش نشان داد که با گسترش تعریف فعالیت‌های مطالعاتی و رسانه‌ای، از جمله خواندن مطالب علمی و تحلیلی و تماشای مستندهای علمی، میانگین زمان به حدود ۷۰ دقیقه می‌رسد. البته این عدد اخیر صرفاً زمان خواندن متن نیست.
پژوهش‌های دانشگاهی نیز نشان می‌دهند که خواندن دیجیتال به بخش مهمی از زندگی معاصر تبدیل شده است. برای مثال، پژوهشی در سال ۲۰۱۸ با بررسی مطالعاتی شامل بیش از ۱۷۱ هزار شرکت‌کننده، تفاوت‌های خواندن روی کاغذ و صفحه‌نمایش را بررسی کرد. نتیجه آن بود که در برخی شرایط، به‌ویژه متون اطلاعاتی، درک مطلب روی کاغذ بهتر است. بنابراین افزایش مواجهه با نوشته‌ها لزوماً به معنای افزایش مطالعه عمیق نیست.
مسئله اصلی این است که باید میان سه مفهوم تفاوت گذاشت: کتاب‌خوانی، خواندن متون و کسب اطلاعات از رسانه‌ها. این سه یکسان نیستند و نباید با یک شاخص اندازه‌گیری شوند.
شاید جامعه امروز کمتر کتاب کاغذی بخواند، اما بسیار بیشتر از گذشته با نوشته‌های دیجیتال سروکار داشته باشد. اثبات افزایش مجموع مطالعه نیازمند تحقیقات تاریخی و آماری دقیق‌تری است.
از این رو، به جای آنکه صرفاً بپرسیم «ایرانیان روزانه چند دقیقه کتاب می‌خوانند؟»، بهتر است بپرسیم: «ایرانیان روزانه چه مقدار متن، در چه رسانه‌هایی، با چه کیفیت و با چه میزان فهم و تأمل می‌خوانند؟»
این تغییر پرسش، می‌تواند تصویر دقیق‌تری از فرهنگ مطالعه در جامعه امروز به دست دهد.
منابع:
۱. پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، نظرسنجی «فرهنگ کتاب‌خوانی در ایران»، آبان ۱۴۰۴.
۲. Delgado et al. (2018), Don't throw away your printed books, Educational Research Review. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2018.09.003
۳. Jensen et al. (2024), The smell of paper or the shine of a screen?, Computers & Education. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2024.105107


https://t.me/UT_Central_Library

کمیسیون معارف در انتخاب و نشر کتابهایی که با سیاست های فرهنگی دولت همخوانی داشت فعال بود. این گزارش از 1319 خورشیدی است.
https://t.me/UT_Central_Library

گزارشی از سابقه تحولات دانشکده حقوق در روزنامه اطلاعات 30 آبان 1346
از مدرسه سیاسی تا دانشکده حقوق
https://t.me/UT_Central_Library

مشتمل بر خطابه ها و مقالات که به مناسبت فوت استاد فقید علامه محمد بن عبدالوهاب قزوینی ایراد و منتشر شده است. 88 ص.
https://t.me/UT_Central_Library

📜 در دل کتابخانه، سفری به تاریخ دانش و کتابت
آیا میدانستید در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، گنجینه ای از آثار تاریخی و میراث مکتوب ایران نگهداری میشود؟

📖 موزه کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد، فرصتی است برای آشنایی نزدیک با نسخه های خطی نفیس، سفرنامه های ارزشمند، اسناد تاریخی، ابزارهای کهن کتابت و مجموعها ی از آثار مرتبط با تاریخ علم، فرهنگ و تمدن ایران.

🖋 در این موزه، هر شیء تنها یک اثر تاریخی نیست؛ بلکه روایتی از دانش، سفر، اندیشه و زندگی در روزگاران گذشته است.

📚 از دانشجویان، پژوهشگران، اعضای هیئت علمی و علاقه مندان به تاریخ و فرهنگ دعوت میشود از این گنجینه کم نظیر بازدید کنند و بخشی از حافظه مکتوب ایران را از نزدیک ببینند.

🏛 موزه کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
📍 واقع در طبقه همکف کتابخانه مرکزی
🕘 بازدید همه روزه از ساعت 10 تا 12

✨ تاریخ را تنها نخوانید؛ آن را از نزدیک ببینید ✨


https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC

🔰از جهان شاعرانه بوریس پاسترناک تا ملودرام باشکوه دیوید لین؛
[«دکتر ژیواگو»؛ وقتی سینما، زمزمه ادبیات را فریاد می‌زند](ibna.ir/x6KJK)

🔸«دکتر ژیواگو» اثر بوریس پاسترناک و اقتباس سینمایی آن به کارگردانی دیوید لین، از شاخص‌ترین نمونه‌های پیوند ادبیات، تاریخ و سینما در قرن بیستم به شمار می‌آیند. این اثر، فراتر از یک روایت عاشقانه در بستر انقلاب روسیه، بازتاب‌دهنده‌ پرسشی بنیادین است، سرنوشت فرد و اخلاق شخصی در جهانی که تاریخ و ایدئولوژی بر آن سایه انداخته‌اند

🔸اگر «دکتر ژیواگو» را بدون هاله‌ اسطوره‌ای و پیش‌فرض‌های سیاسی بخوانیم، باید اذعان کرد که این رمان از نظر تکنیک روایی، اثری بی‌نقص نیست. روایت گاه پراکنده است، شخصیت‌ها از نظر پرداخت یکدست نیستند و پیرنگ، بیش از آنکه کنش‌محور باشد، تأملی و مکث‌دار است. پاسترناک برخلاف نویسندگان بزرگ سنت رمان روسی مانند تولستوی یا داستایفسکی، معمار روایت‌های عظیم و منسجم نیست. او شاعر است و این شاعربودن، منطق اثر را تعیین می‌کند. جهان رمان بیشتر از آنکه بر اساس علت و معلول پیش برود، بر پایه‌ی تصویر، حس و اندیشه شکل می‌گیرد.

🔸در جهانی که از انسان انتظار انتخاب‌های بزرگ و موضع‌گیری‌های قاطع دارد، ژیواگو به انتخاب‌های کوچک وفادار می‌ماند، درمان‌کردن بیماران، دوست‌داشتن، شعر گفتن و حفظ نوعی اخلاق شخصی. همین انتخاب‌های ظاهراً ساده، او را به انسانی مسئله‌دار برای نظام‌های ایدئولوژیک بدل می‌کند. تراژدی ژیواگو در این است که حتی این حداقلِ انسانی نیز در جهان تاریخ‌زده‌ رمان، تحمل نمی‌شود.

🔸️فیلم «دکتر ژیواگو» ساخته‌ دیوید لین، یکی از باشکوه‌ترین آثار سینمای حماسی قرن بیستم است. تصاویر عظیم، طراحی صحنه‌ی گسترده و موسیقی ماندگار موریس ژار، فیلم را به تجربه‌ای تماشایی بدل کرده‌اند. اما سینما منطق خاص خود را دارد. فیلم نمی‌تواند مانند رمان بر تأملات درونی طولانی و سکوت‌های ذهنی تکیه کند. ازاین‌رو، دیوید لین ناگزیر است مرکز ثقل روایت را جابه‌جا کند و عشق ژیواگو و لارا را به محور اصلی داستان بدل سازد.


@ibna_official

🗒 بازسازی بازگشت به گذشته پیش از جنگ نیست، آفرینش خلاقانه است

مراسم رونمایی کتاب «تجربیات جهانی بازسازی پساجنگ

♦️نشست «باید و نبایدهای پساجنگ» همراه با رونمایی از مجلد دوازده ‌دفتری «تجربیات جهانی بازسازی پساجنگ» روز دوشنبه سیزدهم مهر ۱۴۰۵ به میزبانی سرای علوم انسانی برگزار شد. در این نشست که به همت مجله سیاست‌نامه با همکاری سرای علوم انسانی برگزار شد، لیلا اردبیلی و جبار رحمانی به سخنرانی پرداختند.

♦️سخنران ابتدایی این نشست، لیلا اردبیلی عضو هیئت علمی موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی بود. او روایت بیرونی شکل‌گیری کار را چنین بازگفت: دکتر رحمانی در دفتر سیاست‌گذاری فرهنگی اجتماعی وزارت علوم بود. در گفت‌وگوهایی که با دوستان داشتند قرار شد درباره‌ پساجنگ کاری انجام دهند، زیرا این همه ویرانی نیاز دارد که علوم انسانی فکری را وسط بگذارد، به‌ویژه علوم اجتماعی؛ چون در گذشته معمولاً مهندس‌ها و تفکر مهندسی پشت بازسازی آمده‌اند یا بازسازی سیاست‌زده شده است. استدلال او این بود که این بار باید علوم اجتماعی پیش‌دستی کند و حرفی جلوتر از همه برای گفتن داشته باشد. او گفت: چهار سفارش کار از طرف دفتر سیاست‌گذاری فرهنگی دریافت کردند که یکی درباره‌ دانشگاه و نقش آن در بازسازی بود و دیگری درباره‌ خود سیاست‌های بازسازی. فلسفه‌ وجودی کل کار این بود که چه کنیم «چرخ را از اول اختراع نکنیم». پرسش این بود که اگر فردا بخواهیم بیل و کلنگ به دست بگیریم و این ویرانی‌ها را آباد کنیم، بازسازی اصلاً چگونه باید معنا شود و چه بحث‌هایی از علوم انسانی باید وارد شود. او یادآوری کرد که هم در خاورمیانه و هم در کشورهای دیگر جنگ‌هایی بوده است. به گفته‌ او بسیار بیشتر از آنچه ما تجربه کرده‌ایم، و پرسید آن کشورها چگونه کشورشان را ساختند و چه خطاهایی کردند.

♦️او گفت یکی از جلدها، که «یکی از شاهکارهای این دوازده جلد» است، به بازسازی پس از جنگ در ژاپن اختصاص دارد و این‌که ژاپن در چه زمینه‌هایی شبیه ما است؛ می‌رفتند، می‌خواندند و نگاه می‌کردند.سپس به آلمان، شوروی و کشورهای اروپایی رسیدند. جلد دوم و سوم را تا حدودی بر همین پایه ساختند، ولی دیدند بحث‌هایی که در آنجا مطرح می‌شود شاید با زمین و زمان ما چندان سازگار نباشد، چون خاورمیانه اقتضائات و جبرهای خودش را دارد. به همین دلیل یک جلد را به بازسازی پساجنگ در کشورهای خاورمیانه اختصاص دادند؛ کشورهایی که تا حدودی هم‌سرنوشت ما هستند، از فلسطین و اسرائیل و اعراب گرفته تا سوریه و افغانستان، و کوشیدند ابعاد اجتماعی و فرهنگی مسئله را در نظر بگیرند. او گفت در طول یکی دو ماه کار «سر و شکل پیدا کرد» و به دوازده جلد رسید که می‌تواند ادامه هم پیدا کند.

♦️رحمانی گفت کل ایده‌ کتاب این است که بازسازی خردمندانه باشد که بتوانیم فضای تنفسی به روایت‌ها و بازی‌های دیگر بدهیم. ایده این بود که بازسازی در نهادی با حداقل‌های استاندارد عقلانیت انجام شود؛ نهاد دانشگاه و علم، یعنی بازسازی باید علمی و عقلانی باشد، وگرنه گروه‌ها و نهادهای مسلط آن را در الهیات خودشان مصادره می‌کنند. فرقی نمی‌کند طرفدار نتانیاهو باشند یا ترامپ؛ همه الهیاتی عمل می‌کنند و توجیه‌شان الهیاتی است. رحمانی گفت نظریه‌ شکست مهم نیست؛ قابلیت بازاندیشی مهم است. همه می‌دانند بازسازی مهم است ولی هنوز جدی گرفته نمی‌شود؛ جامعه در استیصال و «درماندگی آموخته‌شده‌ جمعی» است و به لاک دفاعی رفته: «ولش کن، این نیز بگذرد؛ از سیاهی بالاتر رنگی نیست.» به جای آن‌که فعال باشیم و عاملیت فردی و جمعی داشته باشیم، به انفعال و استیصال جمعی پس کشیده‌ایم. گام نخست جرئت پرسیدن است و از دل نظریه‌ی شکست، پیروزی درآوردن؛ «جرئت پرسشگری را نداریم.» او به آنچه سید جواد طباطبایی در کتاب ابن‌خلدون‌اش می‌گوید اشاره کرد: چرا علوم انسانی شکل نمی‌گیرد؟ حوزه‌ای اندیشیدنی وجود داشت، اما ما به واسطه‌ همین نمی‌توانیم درست بیندیشیم. تا زمانی که تمام قلمرو قابل‌اندیشیدن و جرئت پرسیدن را نداشته باشیم، آنچه گفته شد رخ نخواهد داد و هیچ کاری از پیش نمی‌رود.

🔹گزارش کامل این نشست را می‌توانید در ایبنا مطالعه کنید.

🦉@goftemaann

از اسناد دانشگاه تهران
https://t.me/UT_Central_Library

كتابخانه و موزهٔ ملّی ملک


📜 مرقع دیباچه قطب‌الدین محمد قصه‌خوان؛ دفاعی از هنر نقاشی در عصر صفوی

در روزگاری که جایگاه نقاشان در دربار صفوی با محدودیت‌هایی روبه‌رو شده بود، دیباچه‌ای نوشته شد که فراتر از معرفی یک اثر هنری، به دفاع از نقاشی و مشروعیت آن می‌پرداخت.

این دیباچه در سال ۹۶۴ هجری قمری به قلم قطب‌الدین محمد قصه‌خوان نوشته شد و از معدود متون این دوره است که در کنار خوشنویسی، به نقاشی و نقاشان نیز توجه دارد. نویسنده در استدلال خود، از آفرینش قلم آغاز می‌کند، میان قلم خوشنویسی و قلم‌موی نقاشی پیوند برقرار می‌سازد و با اشاره به شش قلم در خوشنویسی و هفت اصل در نقاشی، برای هنر تصویرگری مبنایی فلسفی و دینی فراهم می‌کند.

اهمیت این متن تنها به محتوای آن محدود نیست؛ دیباچه قطب‌الدین محمد از اسناد ادبی و هنری مهم نیمه نخست دوره صفوی به شمار می‌رود و بعدها مورد استفاده هنرشناسانی چون احمد قمی در تألیف گلستان هنر قرار گرفت.
⚜️@rezamahdavi51.

رخت ای نازنین که می‌ بینم
جان ستانی چنین که می ‌بینم
گفتی از رویم آرزوی تو چیست
آرزویم همین که می ‌بینم - ( امیر خسرو دهلوی )
العبد محمّد حسین غفر له

( اندازه متن : ۱۸ × ۹.۹ سانتی متر )
( اندازه با حاشیه : ۴۳.۵ × ۲۸.۳ سانتی متر )
( عرضه شده در حراج کریستیز - لندن انگلستان )

#محمد_حسین_کشمیری
#نستعلیق_قدما
#نستعلیق
@Calligraphy_Archive