به گزارش فرارو، پیروز مجتهدزاده، (مورخ، ایران‌شناس و) استاد و پژوهشگر جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک، روز جمعه ۲۴ مهر ۱۴۰۵ درگذشت. خبر درگذشت او در رسانه‌های ایران منتشر شده است. مجتهدزاده طی چند دهه فعالیت علمی، درباره مرزهای ایران، خلیج فارس و مسائل سرزمینی کشور پژوهش کرد و از چهره‌های شناخته‌شده این حوزه به شمار می‌رفت.
از آثار شناخته‌شده مجتهدزاده می‌توان به کتاب‌های «جغرافیای سیاسی تنگه هرمز»، «جزایر تنب و ابوموسی»، «جغرافیای تاریخی خلیج‌فارس» و کتاب انگلیسی Small Players of the Great Game اشاره کرد. او در نوشته‌ها و سخنرانی‌های خود به دفاع از مواضع ایران درباره نام خلیج‌فارس و حاکمیت بر جزایر سه‌گانه توجه ویژه‌ای داشت.
https://t.me/UT_Central_Library

مشغول اسکن پایان نامه های قدیمی دانشکدگان هنرهای زیبا هستیم.
https://t.me/UT_Central_Library

گزارش استاد مدرس رضوی در باره فهرست نویسی نسخ خطی کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی توسط مرحوم دکتر سید محمد باقر حجتی در سال 1342ش
از اسناد دانشگاه تهران

https://t.me/UT_Central_Library

سندی در باره آموزش فهرست نویسی در دانشگاه تهران

https://t.me/UT_Central_Library

نسخه کهنی از الفهرست ندیم، از کتابخانه لایدن.https://t.me/UT_Central_Library

نظرات اساتید در مورد شاهنامه مصور نشر سایان

#کتاب_خوانی

مروری بر کتاب «زندگی سراسر حل مسئله است»

پیوند تکامل زیستی، ابطال‌پذیری و جامعهٔ باز

🔹در جهانی که پاسخ‌های قطعی، ایدئولوژی‌های بسته و ادعاهای بی‌چون‌وچرا همچنان وسوسه‌برانگیزند، شاید همین ایدهٔ ساده اما عمیق، مهم‌ترین چیزی باشد که می‌توان از پوپر آموخت: مسئله‌ای که امروز حل می‌کنیم، پایان راه نیست؛ آغاز مسئله‌ای تازه است.

asriran.com/0051VD

@MyAsriran

السّلطان فتحعلی شاه قاجار
در چشم پر خمار تو پنهان فسون سحر
وز زلف بی ‌قرار تو پیدا قرار حسن - ( حافظ )
تمّه

مشّقه فتحعلی شاه قاجار

( عرضه شده در حراج ساتبیز - لندن انگلستان )

#فتحعلی_شاه_قاجار
#دستخط_شاهان
#نستعلیق_قدما
#نستعلیق
@Calligraphy_Archive

‌
💠انتشار مجموعه مقالات «عالمان مسلمانِ سده‌های میانه و پیشامدرن پشت میز تحریر»

👥به‌ویراستاری زابینه اشمیتکه و جوزف ویتزتوم (لایدن: بریل، ۲۰۲۶)

Sabine Schmidtke & Joseph Witztum, Medieval and Premodern Muslim Scholars at Work (Islamic History and Civilization: Studies and Texts, Vol. 230), Leiden: Brill (2026).

‌
⬇️ دریافت صفحات آغازین کتاب در کتابخانه‌ انعکاس

مقالات کتاب حاضر محصول همایشی مجازی است که در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۲ به‌همت مؤسسه مطالعات پیشرفته پرینستون و دانشگاه عبری اورشلیم برای بزرگداشت اتان کلبرگ، شیعه‌شناس برجسته برگزار شد. کلبرگ خود در این همایش با بحثی با عنوان «بازنگری در ابن‌طاووس» حاضر بود، و کسانی چون مایکل کوک، مئیر بار-اَشر، دِوین استوارت، الکساندر ترایگر، زابینه اشمیتکه، جوزف ویتزتوم، احمد الشمسی و بئاتریس گروندلر در آن به‌ارائه‌ی پژوهش‌های خویش پرداختند؛ همچنان‌که بعدتر، از کامیلا آدانگ و روی ویلُوزنی نیز دعوت شد برای این کتاب مقاله‌ای بنویسند.

↗️ صفحۀ همایش در مخزن مؤسسۀ مطالعات پیشرفته پرینستون

عنوان این همایش (و تبعاً، عنوان کتاب) اشاره‌ای است آگاهانه به تک‌نگاری مشهور کلبرگ در سال 1992، یعنی A Medieval Muslim Scholar at Work: Ibn Ṭāwūs and His Library، که ترجمۀ فارسی آن با عنوان کتاب‌خانۀ ابن‌طاووس و احوال و آثار او (سید علی قرائی و رسول جعفریان، قم: کتاب‌خانۀ مرعشی نجفی) در همان سال منتشر شد و مورد استقبال گسترده‌ای قرار گرفت. کلبرگ در آن کتاب، با پی‌جویی ارجاعاتِ سیدابن‌طاووس (د. ۶۶۴ق)، کتاب‌خانۀ او را بازسازی کرد و مسیرِ تازه‌ای پیش روی پژوهشگران گشود: بازسازی کتاب‌خانه‌های تاریخی. مقالات کتاب حاضر، با الهام از رویکرد کلبرگ در کتاب پیش‌گفته، بر چهره‌هایی همچون امام جعفر صادق، فیض کاشانی، ابویعقوب سجستانی، سیوطی، تازغدری و البته همچنان ابن‌طاووس، پرتوی تاریخی بر کار علمی آنان بیفکنند.

👤 اتان کلبرگ از برجسته‌ترین شیعه‌پژوهان نیم‌سدۀ اخیر است. او رسالۀ دکتری‌اش را در دانشگاه آکسفورد دربارۀ نگرش امامیه به صحابۀ پیامبر نوشت و در طول مسیر پژوهشی‌اش، عمدتاً بر تاریخ اندیشه، حدیث و میراث مکتوب امامیه متمرکز بوده است. افزون بر کتاب مشهورش دربارۀ کتاب‌خانۀ ابن‌طاووس، از دیگر آثار او می‌توان به تصحیح جوامع آداب الصوفية و کتاب عیوب النفس ومداواتها ابوعبدالرحمن سلّمی (۱۹۷۶)، مجموعه‌مقالات عقیده و فقه در تشیع امامی (۱۹۹۱)، تصحیح انتقادی کتاب القرائات احمدبن‌محمد سیاری (با همکاری محمدعلی امیرمعزی، بریل: ۲۰۰۹)، و گزیده‌‌مقالات در ستایش اندک‌شماران: پژوهش‌های در اندیشه و تاریخ تشیع (بریل: ۲۰۲۰) اشاره کرد؛ همچنان‌که برخی از مقالات او، همچون مقالۀ «از امامیه تا اثناعشریه» و «اصول اربعمائه» از منابع اساسی شیعه‌پژوهی محسوب می‌شوند. بسیاری از نوشته‌های کلبرگ تاکنون به فارسی ترجمه شده است. گفتنی است پیش‌ازاین نیز، در سال ۲۰۰۹، جشن‌نامه‌ای به‌ویراستاری محمدمعزی و دیگران به‌افتخار او منتشر شده بود.

💬 متن گفت‌وگوی ادموند هیز با کلبرگ (۲۰۱۹)

‌

🗂مروری بر مقالات کتاب

⭐️ «هیچ‌کس نباید بر آنچه در کتاب‌ها می‌خواند تکیه کند، مگر آنکه اصول علم را بفهمد»؛ فتوایی از تازغدری (د. ۸۳۳ق)
کامیلا آدانگ (دانشگاه تل‌آویو)

آدانگ به‌بررسی فتوایی از ابوالقاسم تازغدری، فقیه مالکی و مفتی جامع بزرگ فاس می‌پردازد که احمد ونشریسی (د. ۹۱۴ق) در مجموعه فتاوای مشهورش، المعیار المعرب آورده است. پرسش این بود که آیا خواندن عمدی نافله، بدون وضو کفر است یا فسق، و این‌که آیا تکفیر چنین فردی (منسوب به ابوحنیفه) درست است یا نه. تازغدری با استناد به اجماع اهل سنت بر کافر نبودن گنهکار، این نسبت را بی‌اساس می‌داند و هشدار می‌دهد که فرد ناآموخته نباید به کتاب‌ها تکیه کند، زیرا حتی آثاری چون الأغانی و المعارف ابن‌قتیبه نیز متضمن برخی نسبت‌های ناروا هستند.

‌
⭐️ گواهان سنیِ متقدم بر تعالیم جعفر صادق
احمد الشمسی (دانشگاه شیکاگو)

الشمسی از مسئله‌ای آغاز می‌کند که کلبرگ در مقالۀ «اصول اربعمائه» آن را کاویده است: معمولاً منابعِ کتب اربعه را دفترهایی می‌دانند که شاگردان امام صادق (د. ۱۴۸ق) براساس تعالیم ایشان نوشته‌اند؛ دفترهایی که ارزیابی‌شان همواره محل بحث بوده است. امروزه نیز دو تصویر از امام جعفر صادق رواج دارد که هر دو پشتوانه‌هایی در منابع امامی دارند: در یک‌سو، تصویرِ فقیهی بزرگ و بنیان‌گذار مذهب جعفری، و در سوی دیگر، یک راهنمای معنوی با معارف باطنی. الشمسی به روایت‌های سنیانِ هم‌عصر یا اندکی پس از امام در موطأ مالک، کتاب الأم شافعی و طبقات ابن‌سعد می‌پردازد و نشان می‌دهد این منابع تعالیم امام را در پیوند با سنت فقهی مدینه نشان می‌دهند و مواضع منسوب به او در آن‌ها عموماً با منابع امامی تعارضی ندارد؛ به‌باور او تفاوت‌های دو سنت را باید نشانه‌هایی از فرایندهای گزینش و تدوین منابع دانست
(ترجمه و مرور انتقادی این مقاله).

‌‌
⭐️ وُولگاتِ عربی انجیل‌ها در کتاب‌خانۀ عالم امامی، رضی‌الدین علی‌بن‌موسی بن‌طاووس (د. ۶۶۴ق)
زابینه اشمیتکه (مؤسسه مطالعات پیشرفته پرینستون)

این مقاله به‌بررسی فصل مربوط به انجیل‌ها در سعد السعود ابن‌طاووس می‌پردازد و می‌کوشد با پی‌جویی اشارات، ارجاعات و نشانه‌های موجود در آن، نسخۀ مورد استفادۀ ابن‌طاووس را بازسازی کند؛ یعنی، مجلدی حدوداً ۲۰۰ برگی متضمن چهار انجیل، بدون فصل‌بندی، و با یادداشتی آغازین که این ترجمۀ عربی از انجیل‌ها را به‌نحوی تردیدبرانگیز به ایلیای نصیبینی نسبت می‌دهد. این ترجمۀ عربی از انجیل‌ها، «وولگاتِ عربی (the Arabic Vulgate)» خوانده می‌شود و ابن‌طاووس ظاهراً نخستین نویسندۀ مسلمان شناخته‌شده‌ای است که از آن بهره برده است.

‌‌
⭐️ یک عالم اسماعیلی پشت میز تحریر: ملاحظاتی دربارۀ کتاب المقالید ابویعقوب سجستانی در نسبت با روایت بلندِ اثولوجیای [منسوب به] ارسطو
الکساندر ترایگر (دانشگاه دالهاوزی، کانادا)

در نظام نوافلاطونی فلوطین، هستی از «احد» به عقل (νοῦς) و نفس (ψυχή) فیضان می‌یابد؛ حال آنکه در اندیشۀ ابویعقوب سجستانی (د. پس از ۳۶۱ق.) و پیشینیانش (کسانی چون محمد نسفی)، مبدأ نخستین «مُبدِع» نامیده می‌شود؛ مبدأای که عقل را از عدم می‌آفریند و «کلمه» یا «امر» میان این دو وساطت می‌کند. نگرش‌های اخیر را می‌توان در روایت بلند اثولوجیا نیز یافت؛ کتابی که مدت‌ها نوشته‌ی ارسطو شمرده می‌شد (و در واقع، بازنویسی‌ای از بخش‌های از انئادهای فلوطین بود). ترایگر با بررسی بیست فقرۀ موازی نشان می‌دهد سجستانی و اثولوجیا هر دو مستقلاً از یک منبع مشترک (اوایل سدۀ چهارم هجری یا پیش از آن) الهام‌ گرفته‌اند و بر همین اساس، به‌احتمالِ بسیار، روایت بلند اثولوجیا مربوط به سدۀ پنجم یا ششم هجری بوده است.

‌‌
⭐️ داستان دو عالم مسلمان: ملاحظاتی دربارۀ کوشش فیض کاشانی (د. ۱۰۹۱ق.) برای احیای احیاء علوم‌الدین غزالی (د. ۵۰۵ق.)
روی ویلوزنی (دانشگاه حیفا)

ویلوزنی در این‌جا به‌بررسی المحجة البیضاء في تهذیب الإحیاء ملا محسن فیض کاشانی (یعنی، بازنویسیِ شیعیِ احیاء علوم الدین محمد غزالی) می‌پردازد (کلبرگ پیش‌تر نشان داده بود که احیاء در کتاب‌خانۀ ابن‌طاووس نیز موجود بوده است). نویسنده نشان می‌دهد فیض عموماً به ساختار احیاء پای‌بند ماند، اما دگرگونی‌هایی در آن اعمال کرد؛ برای نمونه، «کتاب سماع» را با «کتاب آداب الشیعة وأخلاق الإمامة» جایگزین ساخت و به‌جای روایات غیرشیعی، از روایات شیعی بهره برد. این بازنویسی تا اندازه‌ای به‌جذبِ احیاء و جوانبی از اندیشۀ غزالی در سنت امامی یاری رساند، چنانکه خود فیض نیز در مقدمۀ کتاب پیش‌گفته، برآن بود که غزالی در پایان عمر به تشیع گرویده است.

‌ ‌
⭐️ بازسازی تفسیر سُدّی دربارۀ یوسف به‌دست سیوطی
جوزف ویتزتوم (دانشگاه عبری اورشلیم)

ویتزتوم در این‌جا نشان می‌دهد جلال‌الدین سیوطی (د. ۹۱۱ق.) در کتاب الدر المنثور صرفاً یک گردآورندۀ ساده نبوده است. هرچند او ذیل آیۀ هشتم سورۀ یوسف متنی پیوسته و طولانی از داستان یوسف به‌روایت سُدّی (د. ۱۲۸ق.) آورده است، اما کار او صرفاً نقل‌قول ساده نبوده بلکه او با پاره‌های روایت سدّی را از آثار طبری و ابن‌ابی‌حاتم در کنار یکدیگر گذاشته و افتادگی‌ها را از همین‌طریق پر کرده است. ویتزتوم نشان می‌دهد بازسازیِ این روایت توسط سیوطی از بازسازی‌های جدید رضایت‌بخش‌تر است؛ هرچند می‌توان با توجه به شیوۀ سدّی در مواجهه با قرآن و همچنین با درنظر داشتن منبع پیشااسلامیِ او (یعنی، مواعظ سریانیِ منسوب به بالای)، بازسازی سیوطی را تکمیل کرد و دقت بخشید.

‌‌
#انعکاس_کتاب
@Inekas

چشم براه رسیدن کتابهای تازه و کهنه شما هستیم تا مجموعه کتابخانه مرکزی را قوی تر کنیم.
مجموعه های قدیمی، شامل کتابهای خطی، سنگی، و سربی، برای کتابخانه مرکزی بسیار ارزشمند هستند.
کتابهای تازه چاپ هم برای ما مهم است.
از همراهی با این هدف مقدس، دریغ نکنید.
https://t.me/UT_Central_Library

عکس زیبای کمتر دیده شده از حرم حضرت معصومه (س)در دوره قاجار

گلدسته ها و ایوان آئینه در حال ساخت
عکس از ارنست هولستر

https://t.me/qomphotograph

📸 گزارش تصویری بازدید دانش‌آموزی از دانشگاه تهران (و کتابخانه مرکزی)
‌
🎓 آشنایی با فضای دانشگاهی و ظرفیت‌های علمی دانشگاه تهران
‌
📅 سه‌شنبه ۲۱ مهرماه
📍 دانشگاه تهران
‌
✅ عضويت در تشكل‌هاي دانشجويي با مراجعه به سامانه جامع فرهنگي و دانشجویی دانشگاه تهران
https://cultural.ut.ac.ir/
‌
🔰شبکه جامعه، فرهنگ و هنر دانشگاه تهران
‌
✅ @cultural_art_ut

🫨 مترجمان در سایۀ هوش مصنوعی

شورای اروپایی انجمن‌های مترجمان ادبی در نظرسنجی از ۱۷۸۵ مترجم، تأثیر هوش مصنوعی بر حرفه‌شان را بررسی کرده است. نتایج این نظرسنجی به‌تازگی در نمایشگاه کتاب فرانکفورت ارائه شده است.
نتایج قابل‌تأمل‌اند:

🔹 ۳۷ درصد مترجمان به ترک حرفه فکر کرده‌اند.
🔸 نزدیک به ۳۰ درصدشان می‌گویند سفارش‌های کاری‌شان به‌دلیل هوش مصنوعی کاهش یافته است.
🔹 بیش از ۷۷ درصدشان به آیندۀ این فناوری در ترجمه و نشر بدبین‌اند.
🔸 حدود ۷۰ درصدشان، خودشان هم استفاده از هوش مصنوعی را تجربه کرده‌اند.

نکتۀ مهم‌تر دربارۀ دستمزدهاست:
حدود یک‌سوم مترجمان پیشنهاد ویرایش ترجمۀ ماشینی دریافت کرده‌اند و اغلب کسانی که این سفارش‌ها را پذیرفته‌اند، دستمزد کمتری نسبت به ترجمۀ معمول گرفته‌اند.

بازار ترجمۀ ایران هم از این تحولات دور نخواهد ماند؛ هم نوع سفارش‌های ناشران در حال تغییر است و هم مبنای تعیین دستمزد مترجمان.

📚 کاغذک

«دانشمندان مسلمان در کار پژوهش در قرون میانه و دوران پیشامدرن»
کتاب Medieval and Premodern Muslim Scholars at Work به کوشش سابینه اشمیتکه (Sabine Schmidtke) و جوزف ویتزتوم (Joseph Witztum)، در سال ۲۰۲۶ توسط انتشارات بریل (Brill)، در مجموعه Islamic History and Civilization، جلد ۲۳۰، در لیدن و بوستون منتشر شده است.
این کتاب مجموعه‌ای از شش مقاله پژوهشی درباره شیوه‌های مطالعه، تألیف، نقل منابع و انتقال دانش در میان عالمان مسلمان است. اثر با الهام از پژوهش‌های اتان کولبرگ درباره کتابخانه ابن‌طاووس تدوین شده است.
عناوین مقالات:
1. کامیلا آدانگ: ضرورت دانش و آموزش پیش از اعتماد به کتاب‌ها.
2. احمد الشمسی: نخستین شواهد اهل سنت درباره تعالیم امام جعفر صادق (ع).
3. سابینه اشمیتکه: نسخه عربی کتاب مقدس در کتابخانه ابن‌طاووس.
4. الکساندر تریگر: روش پژوهشی ابویعقوب سجستانی در کتاب المقالید.
5. روی ویلوزنی: بازآفرینی احیاء علوم الدین غزالی به دست فیض کاشانی.
6. جوزف ویتزتوم: بازسازی روایت سدی درباره حضرت یوسف به دست سیوطی.
https://t.me/Historylibrary

مجموعه ای است از قصایدی که شاعران عرب بویژه عراقی در باره دیدار آیت الله سیستانی با پاپ سرودند. این مجموعه که منتخب است، 104 قصیده است. اسنادی هم در باره دیدار در ادامه کتاب آمده است. کتاب به مناسبت هزاره حوزه علمیه نجف منتشر شده است.
https://t.me/UT_Central_Library

آخرین کتاب دکتر زاهد منیر