کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
25.2K subscribers
8.83K photos
352 videos
3.62K files
6.34K links
وب سايت کتابخانه مرکزی:
Library.ut.ac.ir

آدرس:
خیابان انقلاب، خیابان ۱۶ آذر، داخل پردیس مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و تامین منابع علمی.
Download Telegram
قابلیت جدید Textbooks؛ گامی تازه در پیوند هوش مصنوعی و کتاب‌های درسی
گوگل در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ قابلیت تازه‌ای با عنوان Textbooks به سامانه Gemini Notebook (نام جدید NotebookLM) افزود که امکان دسترسی مستقیم به صدها کتاب درسی و دانشگاهی را فراهم می‌کند. اهمیت این قابلیت در آن است که کاربران می‌توانند بدون نیاز به یافتن و بارگذاری فایل کتاب، آن را به منابع هوش مصنوعی اضافه کرده و درباره محتوای آن پرسش کنند.
کتاب‌های این مجموعه از سه منبع اصلی تأمین می‌شوند: OpenStax، پروژه دانشگاه رایس آمریکا که کتاب‌های درسی آزاد و داوری‌شده منتشر می‌کند؛ Open Textbook Library، کتابخانه‌ای گسترده از منابع آموزشی با دسترسی آزاد؛ و S. Chand، ناشر شناخته‌شده هندی در حوزه کتاب‌های آموزشی. در مرحله نخست، صدها عنوان از این مجموعه‌ها در اختیار کاربران قرار گرفته است.
این قابلیت چه امکاناتی دارد؟
کاربر پس از ورود به Gemini Notebook، از بخش Add Sources گزینه Textbooks را انتخاب می‌کند و با جست‌وجوی عنوان یا موضوع، کتاب مورد نظر را به دفتر خود می‌افزاید. سپس می‌تواند از هوش مصنوعی بخواهد فصل‌های کتاب را خلاصه کند، مفاهیم دشوار را توضیح دهد، پرسش‌های امتحانی و فلش‌کارت بسازد یا برای مطالعه کتاب برنامه‌ریزی کند.
ویژگی مهم این سامانه آن است که پاسخ‌ها بر اساس محتوای کتاب انتخاب‌شده تولید می‌شوند و با ارجاع به متن اصلی همراه‌اند. این موضوع امکان بررسی و راستی‌آزمایی اطلاعات را فراهم می‌کند و احتمال تولید پاسخ‌های بی‌اساس را کاهش می‌دهد؛ هرچند خطا را به‌طور کامل از بین نمی‌برد.
اهمیت برای دانشگاه‌ها و پژوهشگران
این قابلیت می‌تواند شیوه استفاده از کتاب‌های درسی را تغییر دهد. دانشجو دیگر صرفاً خواننده کتاب نیست، بلکه می‌تواند با محتوای آن گفت‌وگو کند، پرسش‌های خود را مطرح سازد و میزان یادگیری‌اش را بسنجد. استادان نیز می‌توانند از کتاب‌های مرجع برای تهیه طرح درس، تمرین، آزمون و راهنمای مطالعه استفاده کنند.
از منظر پژوهشی، اهمیت این تحول در حرکت به‌سوی کتابخانه‌های تعاملی و هوشمند است؛ کتابخانه‌هایی که در آنها کتاب نه‌فقط برای مطالعه، بلکه برای پرسش، تحلیل و مقایسه در دسترس قرار می‌گیرد.
البته محدودیت‌هایی نیز وجود دارد. این قابلیت در آغاز برای کاربران آمریکا و هند معرفی شده و دسترسی جهانی آن هنوز قطعی نیست. همچنین پردازش کتاب‌ها فعلاً عمدتاً متنی است و نباید انتظار داشت همه تصاویر و نمودارهای آنها به‌درستی تحلیل شوند.
در مجموع، Textbooks گامی مهم در تبدیل هوش مصنوعی از یک پاسخ‌گوی عمومی به دستیار آموزشی متکی بر منابع مشخص است. ارزش اصلی آن نه در جایگزینی مطالعه کتاب، بلکه در تسهیل فهم، آموزش و استفاده دقیق‌تر از منابع علمی است.
منبع: وبلاگ رسمی گوگل، ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶
https://t.me/UT_Central_Library
تازه‌ترین تحولات هوش مصنوعی در کتابداری و کتابخانه‌های دانشگاهی
گزارشی از نوآوری‌های سال ۲۰۲۶، تا ۳۱ اکتبر

بله. در ماه‌های اخیر چند تحول مهم در کاربرد هوش مصنوعی در کتابداری رخ داده است. بررسی اخبار رسمی دانشگاه‌ها و شرکت‌های فعال در حوزه کتابخانه نشان می‌دهد که تحول اصلی، دیگر صرفاً خلاصه‌سازی کتاب‌ها نیست، بلکه اتصال مستقیم هوش مصنوعی‌هایی مانند ChatGPT و Claude به فهرست کتابخانه‌ها، منابع دیجیتال و سامانه‌های کتابداری است.
از میان تحولات اخیر، پنج مورد به‌ویژه ارزش توجه دارند.
۱. اتصال ChatGPT و Claude به کتابخانه دانشگاه ییل
۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ | دانشگاه ییل

دانشگاه ییل سامانه‌ای به نام AI Connector را برای آزمایش عمومی در جامعه دانشگاهی خود عرضه کرده است. این سامانه از استاندارد MCP استفاده می‌کند و به ChatGPT و Claude امکان می‌دهد مستقیماً در نزدیک به ۱۵ میلیون رکورد کتابشناختی و ۱۸۵ هزار رکورد مجموعه دیجیتال کتابخانه جست‌وجو کنند.
Yale Library
اهمیت این نوآوری بسیار زیاد است. پژوهشگر می‌تواند به زبان طبیعی درخواست کند: «کتاب‌های فارسی و عربی درباره تصوف خراسان در قرن پنجم را معرفی کن» و هوش مصنوعی، به‌جای تکیه صرف بر اطلاعات عمومی خود، از داده‌های واقعی فهرست کتابخانه استفاده کند.
این اتصال هنوز شامل پایگاه‌های اشتراکی مانند JSTOR و EBSCO نیست.
گزارش رسمی دانشگاه ییل
۲. فهرست‌نویسی و تکمیل خودکار اطلاعات کتاب‌ها با Alma
مه ۲۰۲۶ | شرکت Ex Libris

سامانه کتابداری Alma امکانات هوش مصنوعی خود را برای استخراج و تکمیل اطلاعات کتابشناختی توسعه داده است. ابزار AI Metadata Assistant می‌تواند از تصویر یا فایل، اطلاعات اولیه کتاب را استخراج کند و برای ایجاد یا تکمیل رکورد کتابشناختی به کتابدار کمک کند.
Ex Libris Knowledge Center
در نسخه مه ۲۰۲۶، امکان استفاده از ابزارهای تخصصی OCR برای بهبود استخراج متن، به‌ویژه در خط‌های غیرلاتین، اضافه شد. همچنین قابلیت تطبیق هوشمند عنوان‌ها و غنی‌سازی دسته‌ای تا هزار رکورد معرفی شده است.
این تحول برای کتابخانه‌های دارای منابع فارسی، عربی و نسخه‌های قدیمی اهمیت خاصی دارد؛ هرچند دقت آن برای این زبان‌ها باید مستقلاً ارزیابی شود.
اطلاعیه رسمی قابلیت‌های Alma در ۲۰۲۶
۳. گفت‌وگو با مقالات علمی در EBSCO

در ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶، شرکت EBSCO دو قابلیت تازه معرفی کرد: AI Conversational Search برای جست‌وجوی پژوهشی به زبان طبیعی، و Ask This Document برای پرسش مستقیم از محتوای یک مقاله یا سند.
برای مثال، پژوهشگر می‌تواند از یک مقاله بپرسد: «نویسنده چه شواهدی برای فرضیه اصلی خود ارائه کرده است؟» یا موضوع پژوهش خود را با پرسش‌های پی‌درپی دقیق‌تر کند.
پاسخ‌ها به منابع موجود در پایگاه متکی‌اند و امکان مراجعه به مستندات را فراهم می‌کنند. عرضه جست‌وجوی مکالمه‌ای به‌صورت مرحله‌ای آغاز شده و هنوز همه پایگاه‌های EBSCO را پوشش نمی‌دهد.
EBSCO
اعلام رسمی EBSCO
۴. کتابدار هوشمند دانشگاه کارنگی ملون
۲۰۲۶ | دانشگاه کارنگی ملون

کتابخانه این دانشگاه سامانه‌ای به نام ScottAI توسعه داده که به فهرست کتابخانه، آرشیو دانشگاه، منابع پژوهشی و سامانه‌های اطلاعاتی متصل است. کاربران می‌توانند پرسش‌های خود را به زبان طبیعی مطرح کنند و برای خدمات تخصصی‌تر به کتابدار مربوط ارجاع داده شوند.
CMU Libraries
نکته جالب آن است که طراحان این سامانه به یک مشکل مهم برخوردند: هوش مصنوعی گاهی بر اساس اطلاعات قدیمی پاسخ می‌داد. بنابراین، سامانه را به منابع زنده کتابخانه متصل کردند تا اطلاعات تازه‌تری ارائه دهد.
این تجربه نشان می‌دهد که هوش مصنوعی کتابداری بدون اتصال به داده‌های معتبر و به‌روز، قابل اتکا نخواهد بود.
۵. دسترسی مستقیم به کتاب‌های درسی در Gemini Notebook

گوگل در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ قابلیت Textbooks را معرفی کرد که امکان افزودن صدها کتاب درسی از OpenStax، Open Textbook Library و S. Chand را فراهم می‌کند. کاربر می‌تواند از محتوای کتاب سؤال کند، خلاصه و آزمون بسازد و پاسخ‌های مستند به متن دریافت کند.
blog.google
این قابلیت بیشتر برای آموزش و مطالعه کاربرد دارد، اما گامی مهم به‌سوی کتابخانه‌های دیجیتال تعاملی محسوب می‌شود.
https://t.me/UT_Central_Library
در یک مقطع در عثمانی، آثار فراوانی به صورت مشجر و همراه با جداول از تاریخ گذشته، از آدم تا خاتم و از آنجا تا سلاطین عثمانی نوشته می شد. در این کارها، از گرافیک به خوبی استفاده شده و با خطاطی زیبا عرضه می شد. به احتمال، این آثار مشتریان فراوانی داشت که می توانستند تاریخ را با یک مرور بر این آثار، دریابند. اساس آن فهرست انبیاء و سلاطین و انساب آنان و نیز فهرستی از اقدامات مهم و نیز تاریخ تولد و وفات آنان بود. تصاویری که می بینید، نمونه ای از یکی از این آثار است. نسخه آن در موزه هنرهای ترک و اسلامی نگه داری می شود.
https://t.me/UT_Central_Library
مهر وقف «مصطفی رئیس الکتاب سابق» که تأیید می کند که این اثر را وقف کرده و حاکم شرع هم وقف را تأیید کرده است. تاریخ آن 1154 است.
https://t.me/UT_Central_Library
درود بر همه همراهان
صبح همگی بخیر و شادی
https://t.me/UT_Central_Library
فایل را پایین ملاحظه فرمایید
با سپاس از دوست عزیز و استاد بزرگوار جناب آقای شیخ الحکمایی که 110 شماره از این نشریه محلی را برای کتابخانه مرکزی فرستادند.
نشریات محلی، غالبا از دست می رود، و مناسب است که مراکز آرشیوی بزرگ، از هر طریق ممکن آنها را داشته باشند.
یکی از این راهها، اهدای نشریات توسط دفاتر محلی این نشریات و یا کسانی است که آنها را گردآوری می کنند و ممکن است در دوره های بعد از بین برود.
امیدوارم دوستانی که این مجموعه ها را دارند، آنها را برای ما بفرستند.
https://t.me/UT_Central_Library
Audio
این مقاله با عنوان «شناسایی نسخه خطی درباره اسطرلاب در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران » در مجله «تاریخ علم» توسط انتشارات دانشگاه تهران به چاپ رسیده است. مقاله در خرداد 1385 منتشر شده و به معرفی و بررسی نسخه‌های خطی اثر «الخامسة القزوینیة» نوشته قوام‌الدین محمد الحسنی القزوینی می‌پردازد که شامل اشعار آموزشی در حوزه‌های نجوم، ریاضیات، پزشکی، خطاطی و هدایت است. نویسنده با اشاره به وجود نسخه‌هایی از این اثر در کتابخانه‌های مختلف از جمله کتابخانه ملی پزشکی ایالات متحده و کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، بخش‌های گوناگون آن را تحلیل می‌کند. این متن به‌ویژه بر بخش‌های مرتبط با اسطرلاب، کاربردها و مبانی ریاضی آن تمرکز دارد و روندی را که طی آن نویسندگان اسلامی به جای نوآوری به بازنویسی و تکرار آثار گذشتگان روی آورده‌اند، نقد می‌کند. در نهایت، با وجود کاستی‌های علمی، این اثر به دلیل هویت ایرانی مؤلف و کمیاب بودن اشعار منظوم در زمینه اسطرلاب، از ارزش تاریخی و اهمیت تصحیح و انتشار برخوردار است. 

@KETABCAST_AI_LIB_UT_AC
📚 #معرفی_کتاب #تازه‌های_نشر #تاریخ_ایران

🔺مناسبات تجاری روسیه و ایران، ۱۵۵۰-۱۸۵۰ میلادی

🔺Russian-Iranian Trade Relations, 1550-1850

👈🏻
نویسنده: Nina G. Kukanova
👈🏻 مترجم: Willem Floor
👈🏻 ناشر:  Mage Publishers
👈🏻 سال انتشار : (2026)
👈🏻شابک: 9781971900063

معرفی ناشر

نویسنده با اتکا بر گنجینه غنی اسناد بایگانی روسیه، سیر تطور تجارت بین روسیه و ایران را در گستره‌ای به مدت سه‌قرن واکاوی می کند. نقطه‌ی عزیمت او پیشروی حکومت مسکووی به سوی دریای خزر در سده شانزدهم است و در ادامه بسط و گسترش شبکه‌های تجاری را پی می‌گیرد که ولگا، قفقاز، فلات ایران و بازارهای اروپای غربی را به یکدیگر پیوند می‌دادند.

نویسنده بازرگانان، کالاها، نهادها و سیاست‌هایی را ارزیابی می‌کند که به این تبادلات در بحبوحه جنگ‌ها، دگرگونی‌های سیاسی و تحولات اقتصادی تداوم بخشیدند. ابریشم خام، منسوجات، فلزات، غلات و کالاهای تجملی در مسیرهای متغیر زمینی و دریایی در جریان بودند؛ در همین حال، جوامع تجاری ارمنی، ایرانی، روسی و دیگر گروه‌ها، شبکه‌های بازرگانی گسترده‌ای را پایه‌ریزی کردند که دامنه‌اش از اصفهان و بنادر خزر تا آستراخان، مسکو و فراتر از آن امتداد می‌یافت.

این اثر همچنین به کاوش در نقش روزافزون دولت‌ها و کمپانی‌های تجاری در قانون‌گذاری و ترویج بازرگانی می‌پردازد. از دیپلماسی عصر صفوی و اصلاحات پتر کبیر تا رقابت‌های روس و انگلیس در ایران سده‌ی نوزدهم، تجارت نه فقط به مثابه یک فعالیت صرفا اقتصادی، بلکه در قامت نیرویی شگرف و اثرگذار بر دیپلماسی، سیاست‌های امپریالیستی و توسعه منطقه‌ای رخ می‌نماید.

 📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies
🔹معرفی روزنامه «نوبهار»
مدیر مسئول: محمدتقی بهار (ملک‌الشعرا بهار)
محل و سال نشر: تهران، ۱۳۲۸ خورشیدی (ادامه انتشار دوره‌های پیشین)
حوزه‌های موضوعی: ادبی، اجتماعی، سیاسی و اخلاقی
🔹 پیشینه و اهمیت تاریخی:

روزنامه «نوبهار» از معتبرترین نشریات تاریخ مطبوعات ایران است که نخستین بار در اواخر دوره قاجار (۱۲۸۹ خورشیدی) در مشهد و سپس در تهران به مدیریت محمدتقی بهار (شاعر، ادیب و سیاستمدار نامدار) پایه‌گذاری و منتشر شد.

🔹 پایداری و جایگاه پژوهشی:

برخلاف بسیاری از روزنامه‌های هم‌عصر خود در دوران مشروطه که عمر کوتاهی داشتند، «نوبهار» به لطف پشتکار و ارادهٔ بنیان‌گذارش، علیرغم توقیف‌ها و تعطیلی‌های مکرر، سال‌ها پابرجا ماند. این پیایند ارزشمند به دلیل پوشش گسترده‌ی موضوعات سیاسی، اجتماعی، ادبی و اخلاقی، به عنوان سندی زنده و منبعی معتبر برای پژوهشگرانِ تاریخ مطبوعات در کتابخانه‌ها و مراکز اسناد شناخته می‌شود.
https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC
قابل توجه دانشجویان و پژوهشگران گرامی


🌱دریافت فایل منابع موجود در کتابخانه مرکزی از طریق پیام رسان های بله و ایتا🌱       
جهت  تسهیل در امر مطالعه و پژوهش دانشجویان و پژوهشگران گرامی، کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد به اطلاع می‌رساند:

🔹پژوهشگران گرامی می‌توانند برای دریافت فایل اسکن منابع موجود (نسخه خطی، کتاب درسی، کتاب) در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران درخواست خود را به پیام رسان ایتا و بله به شماره ۵۴۰۸۰۷۳ ۰۹۰۲  ارسال فرمایند.
نحوه درخواست و دریافت:
1) ارسال مشخصات کامل منبع درخواستی در سامانه آذرسا
2) بررسی درخواست از نظر مقررات کتابخانه و اعلام هزینه درخواست
3) پرداخت هزینه به شماره حساب، شماره شبا IR830100004001070103006825 نزد بانک مرکزی به نام «تمرکز وجوه اختصاصی دانشگاه تهران» با شناسه واریز 313070174140120000000003700800
4)  ارسال تصویر فیش درخواستی به پیام رسان ایتا و بله به همان شماره
5) دریافت فایل

🔸نکته: کلیه اقدامات فوق با رعایت قانون حمايت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان انجام می‌پذیرد.
https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC