درس «فقه» برای سال چهارم دبیرستان، سال 1338 خورشیدی
موجود در کتابهای درسی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
https://t.me/UT_Central_Library

📚 معرفی کتاب «لوگوهای مطبوعات دوره قاجار»

🔹 مشخصات اثر:

موضوع: تاریخ چاپ، نشانه‌شناسی و تحلیل زیبایی‌شناختیِ نشان‌نوشتارها (لوگوها) و صفحه آرایی مطبوعات قاجار
دورهٔ تاریخی: از پیدایش چاپ در ایران (۱۲۵۳ قمری) تا پایان دورهٔ قاجار (۱۳۳۴ قمری)
محتوا: ارائه‌ی لوگوی بیش از ۵۰۰ نشریه (با احتساب تنوع لوگوها) به صورت چهاررنگ و در قطع خشتی

🔹 پیشینه و اهمیت پژوهشی:

این اثر، نخستین بخش از مجموعه «لوگوهای مطبوعات ایران» است که با نگاهی تحلیلی و علمی به بررسی ساختار صوری، شکل و صفحه آرایی عناوین مطبوعاتی می‌پردازد. این کتاب حاصل سال‌ها تلاش، پژوهش‌های پراکنده در آثار تصویری، مهرها و گرافیک‌های سنتی و تجربهٔ مؤلف در حوزهٔ مطبوعات و تدریس گرافیک است.

https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC

رونمایی از مرقع شاه تهماسب
با حضور پژوهشگران و متخصصان هنر ایرانی
نوشتهٔ مهسا روشنایی

مراسم رونمایی از مرقع شاه تهماسب، ششم آبان‌ماه ۱۴۰۵، به میزبانی موزهٔ هنرهای معاصر تهران برگزار شد. این رونمایی با استقبال چشمگیر مخاطبان هنردوست همراه بود؛ از استادان و پژوهشگران برجسته در حوزه‌های گوناگون هنر، از جمله خوشنویسی و معماری، تا دانشجویان و علاقه‌مندان به این حوزه‌ها.

اصل این مرقع هم‌اکنون در کتابخانهٔ دانشگاه استانبول نگه‌داری می‌شود. پیش از این، پژوهشی بر مرقع شاه تهماسب در سال ۲۰۲۴ به کوشش لاله اولوچ (Lâle Uluç) و بورا کسکینر (Bora Keskiner) صورت گرفته که از سوی مرکز تحقیقات تاریخ، هنر و فرهنگ اسلامی (IRCICA) در استانبول منتشر شده است.

اهمیت انتشار مرقع شاه تهماسب
طاهر رضازاده، دبیر علمی انتشارات آبان، با اشاره به وجه تاریخی این رویداد، رونمایی از مرقع را فرصتی برای مواجهه با بخشی کمتر دیده‌شده از تاریخ هنر ایران دانست و گفت:

« امروز شاهد رونمایی‌ای هستیم که می‌توان آن را رونمایی‌ای تاریخی دانست؛ گویی رونمایی‌ای است که ۵۰۰ سال به تأخیر افتاده است.»

ویژگی‌های نگاره‌های مرقع
در ادامه، مهدی حسینی، نقاش معاصر ایرانی، به ویژگی‌های نگاره‌های موجود در مرقع شاه تهماسب پرداخت و آن را مجموعه‌ای گردآوری‌شده از آثار هنرمندان مختلف دانست که از نظر سبک و کیفیت هنری یکدست نیست. به گفتهٔ او، در میان این نگاره‌ها آثاری با کیفیت بسیار بالا و متعلق به استادان تراز اول نگارگری دیده می‌شود؛ درحالی‌که برخی دیگر از کیفیت پایین‌تری برخوردارند و بعضی نیز تک‌نگاره‌اند.
حسینی با اشاره به تنوع تاریخی و سبکی نگاره‌ها توضیح داد که بخش قابل‌توجهی از آن‌ها به قرن هشتم هجری تعلق دارند و در کنار آن‌ها، آثاری از قرن‌های نهم و دهم هجری نیز دیده می‌شود. او همچنین تأکید کرد که با وجود تفاوت‌های سبکی و کیفی این آثار، نمی‌توان با قطعیت نام نگارگران آن‌ها را مشخص کرد؛ چراکه برخلاف قطعات خوشنویسی مرقع که دارای امضا هستند، نگاره‌ها فاقد امضا و نشانه‌ای مشخص از هویت پدیدآورندگانشان‌اند.

مرقع به‌مثابه نمونه‌ای از کیوریتوری در سنت هنری ایران

«مفهوم کیوریتوری (Curating) و کیوریتور (Curator) در عرصهٔ هنر، بر اساس تصور رایج، مفهومی وارداتی و جدید تلقی می‌شود؛ حال آن‌که نمونه‌هایی از این فعالیت را می‌توان در سنت‌های هنری ایران، از جمله در شکل‌گیری مرقع‌ها، مشاهده کرد.»

این جملات آغازین سخنرانی محمد بهشتی، معمار و رئیس سابق سازمان میراث فرهنگی، بود. به گفتهٔ بهشتی، گردآوری چنین مجموعه‌هایی به انتخاب چند اثر در دسترس محدود نمی‌شد، بلکه مستلزم جست‌وجو در شهرها و مجموعه‌های گوناگون، یافتن قطعات مناسب، فراهم‌کردن منابع مالی و در نهایت، تنظیم و چینش سنجیدهٔ آن‌ها در کنار یکدیگر بود.

قطعات خوشنویسی مرقع شاه تهماسب
این مرقع علاوه بر قطعات نگارگری، نمونه‌هایی ارزشمند از خوشنویسی را نیز در خود جای داده است. امیر احمد فلسفی، خوشنویس معاصر ایرانی، در سخنرانی خود به ویژگی‌های این قطعات پرداخت. فلسفی از استادان برجسته‌ای یاد کرد که آثاری از آنان در این مرقع گردآوری شده است؛ از جمله یحیی جمالی که در سال ۷۴۶ ه‍.ق در شیراز قطعه‌ای نوشته، عبدالله هروی که دو قطعهٔ تاریخ‌دار به سال‌های ۸۳۴ و ۸۹۵ ه‍.ق در این مرقع دارد، و همچنین عبدالله سیفی.
او افزود که در این مرقع، ۲۴ قطعه تعلیق و بیش از ۱۰۰ قطعه نستعلیق وجود دارد.

شانزده سال تلاش برای انتشار مرقع
نفیسه ضرغامی، پژوهشگری که در راستای انتشار مرقع شاه تهماسب گام برداشته است، به کتاب در دست انتشار خود با عنوان «تعلیقاتی بر مرقع شاه تهماسب» اشاره کرد و توضیحات تکمیلی دربارهٔ این مرقع را به انتشار آن کتاب موکول کرد. او در نهایت، چاپ این کتاب را حاصل شانزده سال تلاش خود برشمرد. به نقل از طاهر رضازاده، ضرغامی تنها مرقع شاه تهماسب را به ما بازنگردانده، بلکه مرقع بهرام میرزا را نیز که مراحل پیش‌تولید آن در حال انجام است، به ما بازگردانده است.
https://t.me/Islamicart_Ghubar

این مقاله با عنوان «هوش مصنوعی و سیاستگذاری کپی رایت آثار سینمایی با تأکید بر نقش سازمان های مدیریت جمعی» در فصلنامه سیاستگذاری عمومی توسط انتشارات دانشگاه تهران به چاپ رسیده است. مقاله در دوره 12، شماره 1 سال 1405 منتشر شده و به بررسی تحولات چشمگیر هوش مصنوعی در صنعت سینما و چالش‌های جدی در زمینه نقض کپی‌رایت و حقوق مولفان می پردازد. آموزش مدل‌های یادگیری ماشین بر روی آثار موجود، احتمال تجاوز به حقوق مالکان را افزایش داده و ضرورت ایجاد چارچوب‌های حمایتی را برجسته ساخته است. بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مانند قراردادهای هوشمند، بلاک‌چین و سیستم‌های شناسایی دیجیتال امکان رصد بازار و پیگیری تخلفات را به شکل خودکار فراهم می‌سازد. ترکیب این ابزارهای پیشرفته با سیاست‌گذاری‌های کارآمد، تعادلی پایدار میان توسعه فناوری‌های هوش مصنوعی و منافع اقتصادی پدیدآورندگان اثر ایجاد می‌کند.

@KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

📚 #معرفی_کتاب #تازه‌های_نشر #تاریخ_ایران

🔺محور امپراتوری: تاریخ مناسبات ایران و ایالات متحده

🔺Axis of Empire:A History of Iran–US Relations

👈🏻 نویسنده: Afshin Matin-Asgari
👈🏻 ناشر:  Verso
👈🏻 سال انتشار : (2026)
👈🏻شابک: 9781839762260

معرفی ناشر

تاریخ‌نگاری خوش‌خوان نویسنده از مناسبات ایالات متحده و ایران، مشحون از چرخش‌های متناقض‌نما و شخصیت‌های رنگارنگ است. مبلغان و مربیانی که در طلیعه سده نوزدهم راهی ایران شدند، بستر را برای ورود فعالان نفتی، ماموران سازمان سیا، دانش‌پژوهان و دلالان تسلیحات در سده متعاقب آن هموار ساختند تا اولویت‌های امپریالیستی ایالات متحده را تثبیت نمایند. خواه ایران در برابر منافع ایالات متحده ایستادگی می‌کرد و خواه تسلیم آن می‌شد، ناگزیر تحت تاثیر این ابرقدرت شکل می‌گرفت.

نویسنده‌ی این اثر خوانش‌هایی نو از مضامین آشنا به دست می‌دهد: برآمدن آمریکا در مقام هژمون خاورمیانه در دوران جنگ سرد؛ مناسبات ویژه‌ی واشنگتن و شاه؛ انقلاب ایران و بحران گروگان‌گیری؛ جنگ ایران و عراق؛ امپریالیسم‌ستیزیِ نامتعارف جمهوری اسلامی؛ دهه‌‌ها تحریم طاقت‌فرسای آمریکا؛ مداخله‌ی اسرائیل در روابط ایران و آمریکا؛ برآمدن ترامپ؛ و تلاش سال ۲۰۲۵ ایالات متحده و اسرائیل با هدف تغییر رژیم در تهران.

این کتاب - که روایتی هزارتو از ماجراجویی‌های امپریالیستی آمریکاست - ضمن بهره‌گیری از روایت‌های آکادمیک و به چالش کشیدن آن‌، شرحی موشکافانه و در عین حال بسیار خواندنی از تاریخ مناسبات ایران و ایالات متحده ارائه می‌کند.

فهرست کتاب
مقدمه
۱) سده نخست: اسطوره سرآغازهای فرخنده
۲) تبیین اولویت‌های آمریکا در ایران: نفت و نظم نظامی-استبدادی
۳) برساخت یک دولت دست‌نشانده‌ی جنگ سرد در ایران
۴) عصر طلایی مناسبات ایران و آمریکا: هموارسازی مسیر انقلاب
۵) امپراتوری متقابلا ضربه می‌زند: ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران
۶) از توافق هسته‌ای تا جنگ: ایران، ایالات متحده و اسرائیل

 📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies

📚 #معرفی_کتاب #تاریخ_ایران

🔺ایران در جنگ: تعاملات با جهان مدرن و رویارویی با روسیه امپراتوری

🔺 Iran at War: Interactions with the Modern World and the Struggle with Imperial Russia

👈🏻 نویسنده: Maziar Behrooz
👈🏻 ناشر:  I. B. Tauris
👈🏻 سال انتشار : (2023)
👈🏻شابک: 9780755637386

معرفی ناشر

در پی دهه‌های پرآشوب و ویرانگرِ پس از فروپاشی امپراتوری صفوی، دودمان قاجار وارث دولتی تضعیف‌شده در برابر تهدید فزاینده قدرت‌های امپریالیستی اروپا شد؛ رویارویی ناگزیری که نقطه‌ی اوج آن در دو جنگ با روسیه رخ نمود. نویسنده در اثر حاضر، روایتی تاریخی از تکاپوی دودمان قاجار برای گذار از این برهه خطیر - از آغاز زمامداری آقامحمدخان تا پایان سلطنت فتحعلی‌شاه - به دست می‌دهد. این کتاب با واکاوی تصمیمات سرنوشت‌ساز کنشگران قاجار، روس، بریتانیایی و سایرین، بر این مدعا استوار است که بازسنجی انتقادی عصر متقدم قاجار ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است؛ خوانشی که ضمن اذعان به ناکارآمدی‌های حاکمان این عصر، تنگناهای خارجی تحمیل‌شده بر آنان را ملحوظ داشته و کامیابی‌هایشان را در بازتولید یکپارچگی کشوری ازهم‌گسیخته، آن هم در تقابل با برتری قاطع و کوبنده تکنولوژیکی، اقتصادی و نظامی دشمن، به رسمیت بشناسد.

فهرست مطالب
پیشگفتار
مقدمه
۱) یکپارچه‌سازی مجدد در عصر قاجار
پادشاه خواجه و اتحاد مجدد ایران
آقامحمدشاه
درهم‌شکستن زندیه
فتح قفقاز
۲) ایران: دولت و جامعه در طلیعه سده نوزدهم
فتحعلی‌شاه قوانلو-قاجار
دولت متقدم قاجار
طبقات اجتماعی و نظام زمین‌داری
مناسبات علما و دولت
جامعه در اوایل سده نوزدهم
ارتش قاجار
۳) دیپلماسی و جنگ: نخستین جنگ روس و ایران (۱۸۰۴-۱۸۱۳ م.)
پیش‌درآمد جنگ (۱۸۰۱-۱۸۰۳ م.)
عباس‌میرزا قوانلو-قاجار
سقوط گنجه (۱۸۰۴ م.)
نخستین محاصره ایروان (تابستان ۱۸۰۴ م.)
نبرد قره‌باغ و محاصره گنجه و بادکوبه (۱۸۰۵ م.)
دیپلماسی و دسیسه
نبردهای سال ۱۸۰۶
سال آرام ۱۸۰۷
هیئت اعزامی گاردان (۱۸۰۷-۱۸۰۹ م.)
دومین محاصره ایروان و نبرد نخجوان (اکتبر - دسامبر ۱۸۰۸ م.)
هیئت اعزامی جونز بریجز (۱۸۰۹-۱۸۱۰ م.) ۴) سال‌های فترت و دومین جنگ روس و ایران
سال‌های فترت (میان دو جنگ)
پیش‌درآمد جنگ
سیاست روسیه در قبال قفقاز جنوب شرقی
شورای سلطانیه
میدان نبرد
علل بروز دومین جنگ روس و ایران
پیامدها
نتیجه‌گیری: هفت نکته

 📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies

خواندن نسخه‌های خطی با هوش مصنوعی؛ تحولی در مطالعات تاریخی و میراث مکتوب جهان

یکی از تحولات مهم سال‌های اخیر در مطالعات تاریخی، استفاده از هوش مصنوعی برای خواندن و بازشناسی نسخه‌های خطی است. میلیون‌ها صفحه از میراث مکتوب بشر، به زبان‌هایی مانند عربی، فارسی، لاتین، یونانی و عبری، در کتابخانه‌ها و آرشیوهای جهان نگهداری می‌شود. خواندن این آثار و تبدیل آن‌ها به متن دیجیتال، به‌ویژه هنگامی که خطوط دشوار یا صفحات آسیب‌دیده باشند، زمان زیادی می‌طلبد. اکنون فناوری «بازشناسی متن دست‌نویس» (HTR) می‌کوشد با کمک یادگیری عمیق، این کار را آسان‌تر کند.
در اروپا، سامانه Transkribus از شناخته‌شده‌ترین ابزارهای این حوزه است. پژوهشگران می‌توانند تصاویر اسناد تاریخی را در آن بارگذاری کنند، متن دست‌نویس را به‌صورت خودکار استخراج کنند و حتی مدل‌هایی متناسب با شیوه نگارش کاتبان مختلف آموزش دهند. چنین امکانی برای پژوهشگران تاریخ و آرشیوشناسان اهمیت فراوانی دارد.
در فرانسه، پروژه eScriptorium که توسعه اولیه آن با مشارکت مدرسه مطالعات عالی کاربردی پاریس (EPHE) صورت گرفته، توجه ویژه‌ای به تنوع خطوط تاریخی دارد. این سامانه متن‌باز با استفاده از موتور Kraken، قابلیت بازشناسی خطوط عربی، فارسی، عبری، سریانی و لاتین را فراهم کرده است. از ویژگی‌های ارزشمند آن، تشخیص متن اصلی، حاشیه‌نویسی‌ها و ساختار پیچیده صفحات نسخه‌های خطی است. پژوهشگر همچنین می‌تواند اشتباهات را اصلاح کند و از متن تصحیح‌شده برای آموزش بهتر سامانه بهره ببرد.
در زمینه میراث اسلامی، پروژه بین‌المللی KITAB با همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه‌هایی مانند مریلند و هاروارد، از هوش مصنوعی برای تبدیل متون عربی و فارسی به داده‌های دیجیتال استفاده می‌کند. بخش مهمی از فعالیت این پروژه بر کتاب‌های چاپی تاریخی متمرکز است. این کوشش‌ها امکان بررسی روابط میان متون، انتقال دانش و تاریخ کتاب در تمدن اسلامی را گسترش می‌دهد.
در حوزه متون باستانی، Google DeepMind با همکاری متخصصان تاریخ، سامانه Ithaca را برای بازسازی قسمت‌های آسیب‌دیده کتیبه‌های یونانی توسعه داده است. نتایج پژوهشی که در سال ۲۰۲۲ در مجله Nature منتشر شد، نشان می‌دهد همکاری مورخان با این سامانه، دقت بازسازی بخش‌های حذف‌شده را از ۲۵ به حدود ۷۲ درصد افزایش داده است. این فناوری همچنین به تعیین زمان و محل نگارش کتیبه‌ها کمک می‌کند.
یکی از شگفت‌انگیزترین نمونه‌ها، پروژه Vesuvius Challenge است. پژوهشگران با ترکیب تصویربرداری سه‌بعدی و هوش مصنوعی توانسته‌اند نوشته‌های طومارهای پاپیروسی سوخته در فوران آتشفشان وزوو را بدون بازکردن فیزیکی آن‌ها بازیابی کنند. در سال ۲۰۲۶، خواندن کامل یکی از این طومارها دستاوردی مهم در مطالعه میراث باستانی بود.
با وجود این پیشرفت‌ها، باید به دانشجویان یادآور شد که هوش مصنوعی هنوز جایگزین نسخه‌شناس و مصحح متون نیست. تنوع خطوط، اختصارات کاتبان، افتادگی‌ها و احتمال قرائت‌های نادرست، همچنان بررسی متخصصان را ضروری می‌سازد. اهمیت این فناوری بیش از هر چیز در سرعت‌بخشیدن به خواندن، جست‌وجوپذیرکردن و فراهم‌ساختن امکان مطالعه منابعی است که پیش‌تر دسترسی علمی به محتوای آن‌ها بسیار دشوار بود.
منابع و سامانه‌های معرفی‌شده
این پنج سامانه و پروژه برای این کار بسیار مهم اند:
Transkribus – بازشناسی اسناد دست‌نویس
eScriptorium – بازشناسی نسخه‌های تاریخی
KITAB – مطالعات دیجیتال متون اسلامی
Ithaca – بازسازی متون یونانی باستان
Vesuvius Challenge – خواندن طومارهای سوخته
https://t.me/UT_Central_Library

نامه شهید مطهری به مجله راهنمای کتاب در باره کتاب «احادیث ام المومنین عایشه» در سال 1340
متن کامل را پایین ملاحظه فرمایید
https://t.me/UT_Central_Library

درود و صبح بخیر