📄 نسبت جامعه‌شناسی با آزادی: مروری انتقادی بر دیدگاه‌های یوسف اباذری

👤 مهرپویا علا

سالن شریعتی دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران در روز 11 آبان پذیرای دکتر یوسف اباذری استاد بازنشستۀ آن دانشکده بود تا برای دانشجویان تازه‌وارد سخن بگوید.
یوسف اباذری بحث خود را با قائل شدن یک تمایز میان پنداشت طبیعی بودن جامعه با حقیقت تاریخی بودن جامعه آغاز کرد. گفته شد ایدئولوژی عامل پیدایش این پندار است که «جامعه‌ای را که بشر خودش ساخته و ساخته خرد و هوش و کار بشری بوده، به‌عنوان یک عنصر طبیعی جلوه دهیم.» (سرویس دین و اندیشۀ ایبنا، 12 آبان 1404). یکی از وظایف جامعه‌شناس این است که در برابر این پنداره بایستد و در راه تغییر جامعه بکوشد: «بنابراین یکی از وظایف جامعه‌شناسی مسئله تغییر است. یعنی برای جامعه‌شناسی مهم است که تغییر ایجاد کند و جامعه را تغییر بدهد.» (همان‌جا)

◼️ @alamehrpouia
◽️@utfinance◽️

📄 مقاله

why do americans work so much more than europeans?

👤 Edward C. Prescott

◽️@utfinance◽️

🖥 سخنرانی داگلاس ماری دربارۀ رشد غرب‌ستیزی و چگونگی شکست آن در مراسم پریگریو:
https://www.youtube.com/watch?v=k5YYWrv_hVo

داگلاس ماری، تحلیلگر و نویسندۀ محافظه‌کار برجستۀ بریتانیایی برای ایرانیان نامی غریبه نیست. بسیاری او را با کتاب پرفروشش، مرگ غریب اروپا می‌شناسند. پریگر یو هم از بنیادهایی است که بسیاری از ایرانیان مخاطب محتوای تولیدی آن هستند.

چند شب پیش، داگلاس ماری، در مراسم پریگریو شرکت کرد و دربارۀ رشد ضدیت با غرب و چگونگی شکست آن سخنرانی کرد. در این سخنرانی، او از یک سو به کسانی مثل زهران ممدانی، شهردار جدید نیویورک، در سمت چپ اشاره می‌کند و از سوی دیگر، به کسی مثل تاکر کارلسون و گروهی از افراد حاضر در راست آمریکا می‌پردازد و می‌کوشد و در میان این جریان‌ها، از راه آزادی بگوید. در این سخنرانی، او خطاها و مضرات هر دو این گروه‌ها را می‌گوید و البته، راه شکست آن‌ها را هم پیش روی مخاطبانش قرار می‌دهد.

این ویدیو را می‌توانید در یوتوب شرق وحشی ببینید:

https://www.youtube.com/watch?v=k5YYWrv_hVo

شرق وحشی
تلگرام | یوتوب

◽️@utfinance◽️

📄 نگاهی مختصر به تاریخچه قوه مؤسس

👤 اشکان زارع

قوّهٔ مؤسّس مفهومی مدرن است. این مفهوم هرچند دارای ریشه‌هایی در اندیشه قرون وسطی است، اما تنها با استقرار نهاد مدرن دولت است که به شکلی عینی و البته متمایز پدیدار می‌شود. کارکرد اصلی آن، مشخص کردن منبع نهایی اقتدار در دولت به زبان مشروطه یا به زبان دیگر قانون اساسی است.

◼️ @iranpazhohi
◽️@utfinance◽️

📄 لیبرالیسم فرد را اتمیزه می‌کند؟

👤 مهرپویا علا

«لیبرالیسم فرد را اتمیزه می‌کند» یعنی قبلاً شما اختیار ازدواج و خریدوفروش و سکونت و باورها و شرکت در مناسک و اشتغال و به‌طورکلی اموری را که امروزه در جوامع مدرن کاپیتالیستی به‌عنوان خصوصی‌ترین حیطۀ انسان شناخته می‌شوند نداشتید و شیخ قبیله این مسائل را با «مصلحت‌اندیشی» برای شما تعیین می‌کرد، ولی فردگرایی لیبرل آمد و به شما در این حیطه‌ها اختیار و آزادی داد؛ و خب بله آزادی ترس و مسئولیت و ریسک دارد. کسی که با این موضوع مشکل دارد منطقاً نباید با توتالیتریسم مشکلی داشته باشد چون توتالیتریسم تعمیم همان منطق حاکم بر مناسبات قبایل چند صد نفره به جوامع ملی چند میلیون نفره است.

◽️@utfinance◽️

📄 جورج اورول، ریتزر، مک دونالد و آشویتس

👤 مهرپویا علا

شاید شگفت‌زده شوید اگر بدانید جامعه‌شناس‌هایی که عموماً رادیکال و بسیار ضدمحافظه‌کار هستند در دهه هشتاد و نود میلادی چه میزان دربارۀ «مک‌دونالد» می‌نوشتند و حتی تا مقایسه آن با اردوگاه‌های آشویتس پیش رفتند. تمام داستان این بود که این فروشگاه‌های زنجیره‌ای آمده بودند و فرایند تهیه غذا را ارزان و آسان و سریع کرده بودند. حالا یک نفر دلش برای رستوران‌های شیک قدیمی تنگ شده بود کسی جلویش را نمی‌گرفت و نگرفت و هنوز هر دو نوع این غذاخوری‌ها در جهان وجود دارند. کتاب کسی که فرایند درون مک‌دونالد را با آشویتس مقایسه می‌کرد (ریتزر) الان مرجع کنکور کارشناسی ارشد علوم اجتماعی در ایران است!

◽️@utfinance◽️

📄 خطای یکی گرفتن فروپاشی پیوندهای اجتماعی با تحقق آزادی فردی

👤 اشکان زارع

یک روایت شیک، بسته‌بندی‌شده و البته عمیقاً دم دستی و در بی‌التفاتی به تاریخ اندیشه  در دفاع از لیبرالیسم وجود دارد که می‌کوشد هر نقدی به «اتمیزه شدن» را به یک واپس‌گرایی ارتجاعی فرو بکاهد. شمایل و ویترین این دفاعیه، البته، یک مضحکه‌ی نظری است: «بله! لیبرالیسم فرد را اتمیزه می‌کند. یعنی چه؟ یعنی سوژه را از زیر یوغ ساختارهای پیشامدرن، از تعین‌بخشی‌های شیخ قبیله و بزرگ خاندان آزاد می‌سازد!
دیگر کسی برای ازدواج، شغل و باورهایت تصمیم نمی‌گیرد. انگار که هر کس از اتمیزه شدن نگران است به دنبال باز گرداندن شیوخ است. آن‌ها که آزادی را  آن‌طور توضیح می‌دهند بر این باور‌اند که  اگر کسی با این وضعیت مشکل دارد و از این “تنهایی” می‌نالد، در واقع برای توتالیتاریسم سینه چاک می‌کند، زیرا توتالیتاریسم چیزی نیست جز بازتولید همان منطق پدرسالارانه‌ی قبیله در مقیاس دولت-ملت.»

این استدلال، در بهترین حالت، یک کژفهمی بنیادین و در بدترین حالت، یک سفسطه‌ی عامدانه برای سرپوش گذاشتن بر پاتولوژی‌های امر مدرن است. این روایت نه تنها مسئله را تقلیل می‌دهد، بلکه کل سنت فکری غرب، از هگل تا آرنت، را به هیچ می‌انگارد.

اولین شیرین عقلی: فروپاشی امر اجتماعی به‌مثابه‌ی آزادی است!

خطای اصلی، یکی گرفتن «فروپاشی پیوندهای اجتماعی» با «تحقق آزادی فردی» است. نقدی که بر اتمیزه شدن وارد است، حمله به حق انتخاب سوژه نیست؛ بلکه تحلیلی است از انحلال ساختارهای میانی که بین فرد و قدرت عریان دولت (و البته بازار) قرار دارند.
این دقیقاً همان دغدغه‌ی هگل در مفهوم «حیات اخلاقی» (Sittlichkeit) بود. از نظر او، آزادی یک امر انتزاعی و معلق در خلأ نیست؛ آزادی انضمامی در دل نهادهایی چون خانواده و جامعه مدنی محقق می‌شود. سوژه‌ی اتمیزه، یک «خودِ» بی‌بستر و بی‌تاریخ است که دقیقاً به همین دلیل، در برابر قدرت‌های بزرگ بی‌دفاع می‌ماند.
این شهود فلسفی را الکسیس دو توکویل در تحلیل جامعه‌شناختی خود از دموکراسی آمریکایی به امری انضمامی بدل کرد. او به‌درستی تشخیص داد که فردگرایی مدرن، پتانسیل آن را دارد که شهروندان را به درون پیله‌ی منافع خصوصی‌شان براند و حوزه عمومی را تهی کند.
ظهور یک «استبداد نرم» در این شرایط به نظر توکویل بدیهی است. دولتی قیم‌مآب که تمام امور را به دست می‌گیرد، چرا که دیگر جامعه‌ی مدنی قدرتمندی برای مقاومت وجود ندارد. آن «انجمن‌های داوطلبانه» که توکویل پادزهر می‌دانست، دقیقاً همان ساختارهای میانی بودند که اتمیزه شدن مانع شکل‌گیری‌شان می‌شود.
دومین شیرین‌کاری اقتصادخواهان جالب‌انگیز؛ آنها فراموش می‌کنند که  توتالیتاریسم؛ محصول مدرنیته، نه ارتجاع قبیله‌ای است!
توتالیتاریسم، نه یک بازگشت به گذشته، که یک پدیده‌ی منحصراً مدرن است. شرط امکان ظهور توتالیتاریسم، وجود «انسان توده‌ای» (Mass Man) است؛ سوژه‌ای که دقیقاً به دلیل اتمیزه شدن، از تمام تعلقات ارگانیک (خانواده، طبقه، صنف، اجتماع) کنده شده، در انزوای محض به سر می‌برد و از یک بحران معنای عمیق رنج می‌برد.

این انسان توده‌ای، این سوژه‌ی بی‌ریشه، ماده‌ی خام و سوخت اصلی ماشین توتالیتر است. جنبش توتالیتر با ارائه‌ی یک ایدئولوژی تمام‌عیار و یک حس تعلق کاذب، دقیقاً همین خلأ را پر می‌کند. بنابراین، برخلاف آن روایت مبتذل، اتمیزه شدن لیبرالی، نه پادزهر توتالیتاریسم، که پیش‌شرط تاریخی و اجتماعی آن است.

محافظه‌کاران علیه مهندسی انتزاعی جامعه

این نقد تنها به هگل یا آرنت محدود نمی‌شود. متفکران محافظه‌کار نیز به نتایج مشابهی رسیده‌اند. مایکل اوکشات به ما در باب خطر «عقل‌گرایی در سیاست» هشدار می‌داد؛ یعنی تلاش برای مهندسی جامعه بر اساس یک طرح انتزاعی که سنت‌ها و رویه‌های جاافتاده را نابود می‌کند. راجر اسکروتن نیز با ارجاع به «دسته‌های کوچک» (little platoons) ادموند برک، استدلال می‌کرد که وفاداری‌های انضمامی و پیشاسیاسی ما (به خانواده، محله، باشگاه) سنگ بنای یک نظم اجتماعی سالم هستند. لیبرالیسم رادیکال با برساختن جامعه بر اساس یک قرارداد میان افراد اتمیزه، این تعلقات ارگانیک را از بین می‌برد و فرد را بی‌دفاع در برابر دولت رها می‌کند.
پس، دفعه‌ی بعد که کسی نقد اتمیزه شدن را با برچسب «واپس‌گرایی» تخطئه کرد، بدانید که با یک ساده‌سازی خطرناک مواجهید. نگرانی از اتمیزه شدن، نه حسرت برای قبیله، که هراس از جامعه‌ای است که در آن سوژه‌های تنها، از فرط انزوا و بی‌معنایی، طعمه‌های آماده‌ای برای هر ایدئولوژی‌ای می‌شوند که به آن‌ها وعده‌ی رستگاری جمعی بدهد. جامعه‌ای از سوژه‌های اتمیزه، نه یک جامعه‌ی آزاد، که یک توده‌ی آماده‌ی بسیج شدن برای هر پروژه توتالیتر است!
https://t.me/iranpazhohi


◽️@utfinance◽️

📄 کژفهمی بازاری؛ 
توهم بازار به مثابه بنیان نظم اجتماعی

👤 اشکان زارع

وهم بزرگی که وهن آفریده است؛ ترویج افکار آنارکوکپیتالیست‌های وطنی است؛ آن‌ها  این باور که بازار آزاد و مکانیسم «تقسیم کار»، به تنهایی و فی‌نفسه، قادر به تولید و حفظ یک نظم اجتماعی باثبات و آزاد است را با مکتب نصفه و‌نیمه ترجمه خود در میان گروهک‌هایی کوچک تروج می‌دهند؛ چرا که این ترهات در همین بازار کساد علوم انسانی ایرانی هم مشتری ندارد. دلیل چنین نتایجی شاذ از  نفهمیدن بنیادین از سرشت جامعه و تاریخ بر می‌آید؛ یک نظریه‌ی شیک و مهندسی‌شده و تر گل و برگل که اگر به منطق نهایی‌اش وفادار بماند، به فروپاشی همان نظمی می‌انجامد که مدعی دفاع از آن است.
بازار در کجا به وجود می‌آید؟

تاریخ پاسخ می‌دهد که بازار بر روی یک موجود زنده و میزبان رشد می‌کند؛ بافت اخلاقی، سنت‌های حقوقی، و نهادهای پیشاسیاسی یک جامعه. بازار برای کارکرد خود، به کالاهایی حیاتی نیاز دارد که خود قادر به تولیدشان نیست؛ اعتماد، وفای به عهد، مسئولیت‌پذیری فردی، احترام به مالکیت و حاکمیت قانون. بیرون از بازار مناسبات شهروندی در جوامع متمدن شکل می‌گیرد و سپس همین مناسبات شهروندی غریبگی و البته بیگانه بودن را در بین شهروندان از میان می‌برد و آنگاه امکان تجارت، اعتماد، احترام به مالکیت دیگران و بقیه اینها درست می‌شود.
این فضایل، این «سرمایه اجتماعی»، در بازار تولید نمی‌شوند. آن‌ها محصول قرن‌ها تکامل فرهنگی، تربیت خانوادگی، انضباط دینی و سنت‌های جاافتاده هستند. بازار این سرمایه را  مصرف می‌کند و به ثروت و شکوفایی بدل می‌سازد، تولید آنها در جای دیگری است.  پارادوکس هولناک اینجاست: هرچه این بازار هر چه موفق‌تر و بزرگ‌تر شود، فشار بیشتری بر میزبان خود وارد می‌کند و اما اگر میزبان خود را از تمام خون اخلاقی‌ و سنت‌های کارآمد تهی کند، خود نیز همراه با آن خواهد مرد.
محدث آنارکوکپتالیست، یک معمار مغرور است. او می‌خواهد جنگل هزارساله‌ی سنت، با تمام پیچیدگی‌ها و نظم ارگانیکش را با خاک یکسان کند تا به جای آن، یک هندسه‌ی بی‌روح از قراردادهای نفع‌محور بنا کند. او جامعه را نه یک ارگانیسم زنده، که یک ماشین می‌بیند که می‌توان قطعاتش را به دلخواه باز و بسته کرد.

در مواجه یک کشور و ملت، نگاه یک باغبان صبور نیاز است. او می‌داند که نظم اجتماعی را نمی‌توان «خلق» کرد؛ بلکه باید آن را پرورش داد. او می‌داند که ریشه‌های این باغ، همان وفاداری‌های پیشا-سیاسی و پیشا-اقتصادی هستند که ادموند برک آن‌ها را «دسته‌های کوچک» می‌نامید؛ خانواده، محله، کلیسا، صنف. این‌ها مدارس اصلی فضیلت هستند. انسانی که نیاموخته باشد به خانواده و اجتماع کوچک خود وفادار باشد، هرگز نخواهد توانست به مفهوم انتزاعی «جامعه آزاد» یا «حاکمیت قانون» وفاداری معناداری داشته باشد.

ادامه دارد!
https://t.me/iranpazhohi


◽️@utfinance◽️

📄 چیستی دولت در اقتصاد

👤 مصطفی صادق
/پژوهشگر اقتصاد و حقوق/

پرسش از چیستی حقوقی و سیاسی دولت گره گاه بسیاری از اندیشه‌هاست؛ به‌گونه‌ای‌که بی‌پاسخِ درخور در این‌باره، نمی‌‌شود خویش‌کاری و قلمرو دولت در اقتصاد را کاوید. همراهی با «بی‌دولتی»، «دولتِ نگهبانِ شب»، «دولتِ رفاه» و «دولتِ سراسر چیره»، به شناسایی چیستی دولت بستگی دارد. از سوی دیگر بررسی پیوند میان دولت، حق، آزادی، فرد، قانون، قانون‌گذاری، قدرت و بازار هم به شناسایی چیستی دولت بستگی خواهد داشت. برای روشن شدن جایگاه پرسش می‌توان در یک نمونه ساده ژرف‌کاوی‌های بیشتری داشت.

◽️@utfinance◽️

🖥 در ستایش پولشویی و قاچاق

👤 امیرحسین خالقی

◽️@utfinance◽️

📄 ویروس «نظریه»؛ چگونه چپ، دانشگاه و خرد را به زانو درآورد

👤 اشکان زارع

در دانشگاه، این گلخانه‌های روشنفکری، به کار بردن واژه‌ای نابه‌جا، شما را به ارتکاب «ریزپرخاشگری» متهم می‌کند و از شما انتظار می‌رود با دیدن اولین انگشت اتهام، بی‌درنگ زانوی ندامت بر زمین بزنید. اعتراف کنید که «من یک فاشیست هستم» این واژه‌های نا به جا از فیلتر زبان طراز نوین چپ‌ها رد نشده‌اند؛ یعنی در غربالگری از سوی آنان، این مفتشان اندیشه، نتوانستند بلوغ خود را ثابت کنند. همان اصطلاحات و واژه‌هایی که باید در نطفه خفه شوند. میهن دوستی، بازار آزاد، رقابت، مخالفت با اقلیت سازی و امثالهم جملگی در این غربال گیر افتاده‌اند.

در قلب این نظریه‌های شاذ و عوام فریب، تار عنکبوتی از افکار مغشوش و ادعاهای بی‌مدرک، نام چند کشیش اعظم فرانسوی در باور نویی که جعل کرده‌اند، می‌درخشد؛ همان‌ها که به ما آموختند «دال بر مدلول سیطره دارد» (یعنی کلمات از واقعیت مهم‌ترند)، «جهان واژگان، جهان اشیا را می‌آفریند» و «من» چیزی جز یک توهم زبانی نیست. این وردخوانی‌های جنون‌آمیز، همان وردهای پست مدرن، که حتی فهمشان برای مریدانشان نیز ناممکن است، به این دلیل بر برنامه درسی علوم انسانی مسلط شدند که یک ویژگی دارند: آنها مهملات چپ‌ هستند.

◼️ @iranpazhohi
◽️@utfinance◽️

👤 مهرپویا علا:

پاسخ این پست - و ادامۀ آن در پست بعدی - درواقع یک جمله بیشتر نیست: کدام لیبرال وطنی یا فرنگی در کجا گفت که افراد عضو جمع‌ها نشوند یا نمی‌شوند؟ وقتی موضوع مناقشه در نظر گرفته نمی‌شود نتیجه می‌شود متن‌هایی که تمامش هم لزوماً غلط نیست، ولی تقریباً تمامش بی‌ربط است.

مگر گفتیم کسی عضو خانواده نیست؟ دوست و همکار و هم‌کلاسی ندارد؟ عضو صنف حرفه‌ای نمی‌شود؟ عضو باشگاهی نمی‌شود؟ وارد حلقه‌ای نمی‌شود؟ حتی مگر منعی کردیم که کسی خود را عضو ملتی، قبیله‌ای، طایفه‌ای، جماعت مذهبی‌ای بداند؟

خیر، هیچ لیبرالی هیچ کجا نگفت که فرد نباید به جمع‌ها بپیوندد یا از بدو تولد عضو هیچ جمعی نیست. اصلاً چنین چیزی ناممکن است. فرد بدون جمع بعید است بتواند زنده بماند. خود تقسیم کار در جمع اتفاق می‌افتد.

محل مناقشه در اینجاست که لیبرالیسم حق خروج از جمع را برای فرد به رسمیت می‌شناسد و دیگران آن را به رسمیت نمی‌شناسند. هریک برای خود معیارهای دلبخواه، شخصی و من‌درآوردی تعریف می‌کنند، بر اساس آن معیارها تعدادی برچسب مانند «خائن»، «بی‌غیرت»، «مرتد» اختراع کرده‌اند و می‌خواهند خرخرۀ فردی را که جسارت کرده باشد و از جمع مطلوب خارج شود بجوند. جمع‌های غیرلیبرالی درواقع فرقه‌هایی هستند که خروج فرد از آن‌ها بزرگ‌ترین گناهی به شمار می‌رود که یک انسان می‌تواند مرتکب شود. آنچه لیبرالیسم منع می‌کند راه یافتن این «گناه کبیره» و آن برچسب‌ها به مجموعۀ قوانین و دستاویز خشونت فیزیکی قرار گرفتن آن‌ها علیه فرد است.

توتالیتریسم گسترش اجباری اعضای همین‌گونه جمع‌های اجباری و فرقه‌مانند به سراسر یک ملت است. درنتیجه شما یا عضو حزب کمونیست، نازی، بعث، رستاخیز، حزب‌الله و... هستید یا خائن و مرتد و بی‌وطنید و باید حذف شوید یا در موارد معتدل‌تر بخشی از حقوق خود را از دست بدهید.

خیر، توتالیتریسم پدیدۀ مدرن نیست. فیلسوفان سیاسی هرچه می‌خواهند بگویند. درست است که توتالیتریسم در قرن نوزدهم تئوریزه شد و در قرن بیستم قدرت سیاسی به دست آورد، ولی معنایش این نیست که این پدیده معلول مناسبات اجتماعی مدرن باشد. برعکس، واکنشی به این مناسبات است. در روزگار کهن جنبش توتالیتر نداشتیم چون مناسبات اجتماعی اساساً همان بود که این جنبش می‌خواهد بازسازی کند.

توتالیتریسم تلاش غیرلیبرال‌ها (محافظه‌کاران و سوسیالیست‌ها) برای بازسازی مناسبات اجتماعی پیشامدرن (=پیشاسرمایه‌داری) - یا بیشتر تصور خیالی‌شان از آن مناسبات - درون جوامعی است که به برکت گسترش و کاربست نسبی آموزه‌های لیبرال جمعیت و همزمان رفاه آن‌ها چندین برابر شد. حالا این مناسبات اجتماعی خیالی که قرار است جایگزین مناسبات اجتماعی مبتنی بر مالکیت خصوصی بر ابزار تولید شود برای جناح راست در گذشته وجود داشت، برای جناح چپ در آیندۀ خیالی (مرحلۀ کمونیسم) قرار دارد.

توتالیتریسم می‌خواهد ماشین را داشته باشد، ولی آن مناسبات اجتماعی که ماشین را ساخت دور بریزد. ولی نمی‌تواند توضیح دهد که چرا ماشین مثلاً در عهد سلطان محمود غزنوی اختراع نشد با آنکه دربارش پر از آدم‌های نخبه بود؟ چرا در زمان ارشمیدس انقلاب صنعتی اتفاق نیفتاد با آنکه دانش نظری ماشین بخارِ قرن هجدهمی همان زمان تکمیل شده بود؟ نمی‌تواند توضیح دهد چون نظریۀ اقتصادی ندارد؛ و اساساً اگر توتالیترسیم را از جنبۀ دیگری دشمنی با علم اقتصاد تعریف کنیم خطا نکرده‌ایم. فیلسوف سیاسی هم که اقتصاد نداند ممکن است مانند آرنت حرف‌های مفیدی هم بگوید، ولی نمی‌تواند به کنه قضیه پی ببرد.

نقطه قوت مکتب اقتصاد اتریش همین بود که توانست مسائل واقعی جوامع انسانی را درون یک نظریۀ منسجم و روشن بیان کند، به جای آنکه مانند پوزیتیویست‌ها با ریاضی بازی کند یا مانند فیلسوفان جملات مبهم بسازد. حالا اینکه حرفمان ترجمه یا وارداتی است ایراد بی‌ربطی است. دست‌کم در متنی که بارها در آن به هگل و آرنت و توکویل و برک ارجاع داده شده است این حرف را نگوییم. انگار هگل بچۀ اصفهان بود یا برک بچه دروازه غار و فقط میزس وارداتی است. کدام علم را از خارج وارد نکرده‌ایم که گمان می‌کنیم در علوم انسانی باید اجتهاد کنیم؟

ادامه:

یا مثلاً می‌گویند - نه فقط ایشان بلکه خیلی‌های دیگر - کسی به حرف‌های شما توجه نمی‌کند و در اقلیت محض هستید. اولاً بسیار خب نادیده‌مان بگیرید و بگذارید اقلیت محض دور هم خوش باشند؛ دوم اینکه مگر درستی و غلطی حرف را با میزان توجه مردم به آن می‌سنجند؟ زمانی که میزس و هایک سوسیالیسم را با نوشیدن اسید سولفوریک مقایسه می‌‌کردند تمام دانشمندان و فیلسوفان و هنرمندان و نخبگان سوسیالیست بودند، دو سوم جمعیت جهان را یا احزاب کمونیست یا احزاب با ایدئولوژی صریح سوسیالیستی اداره می‌کردند و حتی در آمریکا هیچ آدم «مترقی» جرئت نمی‌کرد بگوید هوادار سرمایه‌داری است. آن‌ها اما حرف‌شان را گفتند و به تدریج اثرشان را هم گذاشتند. ما هم حرفمان را می‌گوییم.

◼️ @alamehrpouia
◽️@utfinance◽️

📄 اقتصاد زیربنا نیست؛ بازی ناخواسته در زمین مارکس

👤 اشکان زارع

پاسخِ دوستِ نادیده لیبرتارین ما به نقد «اتمیزه شدن»، یک مضحکه‌ی کلاسیک است؛ فرار از بحث اصلی، ساختن حاشیه بر متن است،  ساختن یک مترسک و دادن آدرس غلط. بحث ما بر سر وضعیت وجودی سوژه مدرن و خطر انحلال پیوندهای اجتماعی بود، من از نگاه لیبرالیسم نقدهایی به لیبرال‌های رادیکال وطنی دارم، اینکه بحث  را به یک جدل حقوقی مرتبط با حاشیه بحث  در باب «حق خروج از جمع» هدایت کنیم، آغشته کردن بحث به شعبده بازی‌های  قدیمی‌ در کتاب سفسطه است.
ادعای اینکه «توتالیتاریسم پدیده‌ی مدرن نیست» چیزی جز یک زمان‌پریشی  تاریخی نیست. توتالیتاریسم، این هیولای قرن بیستم، دقیقاً و منحصراً مدرن است، زیرا شرط لازم برای ظهورش، وجود «انسان توده‌ای» (Mass Man) است؛ یعنی سوژه‌ی اتمیزه‌شده، بی‌ریشه و منزوی که محصول مستقیم فروپاشی نظم‌های پیشامدرن است. اصلا در پیشا مدرن مگر فردیت معنا داشت؟ و یا عینیتی منسجم از آن می‌توان پیدا کرد!
توتالیتاریسم نه یک بازگشت به گذشته، که هیولایی است که از خاکستر نظم‌های سنتی برمی‌خیزد. اتمیزه شدن مورد دفاع لیبرال‌های رادیکال، نه پادزهر، که زمین حاصلخیز و پیش‌شرط قطعی ظهور آن است.
اما نقطه‌ی اوج این سفسطه، جایی است که با ژستی حق به جانب،  کل سنت فلسفه‌ی سیاسی به جرم «ندانستن اقتصاد» به کناری نهاده می‌شود. در حالی که بحث درباب اقتصاد از فلسفه سیاسی و بحث ذیل حقوق بیرون آمده است؛اینجا، دوست آنارکو-کاپیتالیست ما، بی‌توجه به مفاهیم برای پیشبرد مغلطه با آدرس غلط به ته کوچه بن بست می‌خورد. او نیز، درست همچون مارکس و مارکسیست‌های انترناسیال و ناسیونال، اقتصاد را زیربنا می‌داند. برای او هم، فرهنگ، سیاست، هویت و معنا، همگی «روبنا»هایی بی‌اصالت هستند که می‌توان با عینک اقتصاد آن‌ها را توضیح داد. این همان تقلیل‌گرایی کور و خطرناکی است که یک قرن پیش جهان را به آتش کشید و امروز نیز مانع از فهم «کُنه قضیه» می‌شود.
و اینجاست که خطای نهایی، یک خطای زمینه‌ای، در بحث آن بزرگوار رخ می‌دهد. آنجا که می‌گوید هگل و برک مگر بچه دروازه غار بودند و میزس نه؛ خبر خلأ در روش‌شناسی دارد که القصه ما نیز منتقد همین مسئله هستیم. دوست نادیده من، ما می‌توانیم و باید پرسش‌ها را در علوم انسانی از غرب بگیریم. اما فاجعه زمانی رخ می‌دهد که گمان کنیم پاسخ‌ها را نیز می‌توانیم به همان شکل وارد کنیم. پاسخ‌ها به «ماده تاریخ» یک ملت-کشور وابسته است و ماده تاریخ ایران چیز دیگری است. پاسخ‌های لیبرتارین ( نوع رادیکال آن خاصه)که بر ماده تاریخ غربی - با سنت جامعه مدنی قدرتمندش - بنا شده‌اند، به زمینه و تاریخ ایران نمی‌خورند. در جامعه‌ای که تجربه‌ی تاریخی‌اش نه بر محور جامعه مدنی، که بر محور یک کشورداری  قلچماق میرزاحسینخانی(منهای دوران استقرار مشروطه) شکل گرفته، فروپاشی ساختارهای سنتی معنایی، خلأیی به مراتب هولناک‌تر ایجاد می‌کند.
در چنین بستری، نقد «اتمیزه شدن» نه یک بحث انتزاعی، که یک هشدار حیاتی است. پاسخ‌های وارداتی که این ماده تاریخ را نادیده می‌گیرند، نه تنها راهگشا نیستند، بلکه خود بخشی از بیماری‌اند.
ادامه دارد!
https://t.me/iranpazhohi


◽️@utfinance◽️

📄 در پاسخ به کژ فهمی مضاعف

👤 اشکان زارع

امری انضمامی و آدرس اشتباهی نسبی‌گرایی
اینکه کل یک تحلیل از وضعیت سوژه مدرن که مهم‌ترین دست آورد مدرینته است و اصلا به دلیل رسیدن به آن چیزی همچون امر مدرن درست شده است به «غر زدن» فروکاسته شود، نشانه‌ی ناتوانی در مواجهه با استدلال نیست، بلکه خود یک علامت است؛  نشانه ابتلا  «عقل‌گرایی انتزاعی» است، که هر آنچه در چارچوب خشک و مهندسی‌شده‌اش نگنجد را به هیچ می‌انگارد. این پاسخ، یک نمونه‌ی درخشان از همین پاتولوژی است. نویسنده با یک شعبده‌بازی کلامی، دو تعمیم ناروا از استدلال نگارنده این سطور  استخراج می‌کند که هر دو بر یک کژفهمی بنیادین استوار است. آنچه که در استدلال دوستان آنارکوکاپتالیست/لیبرال‌های مترقی / رادیکال مشخص است، دقیقا ایرادی است که  نزد من محل نزاع است.

کژفهمی اول،
«امر انضمامی» با «نسبی‌گرایی» یکی گرفته شده است. منتقد که مرا غرغرو خطاب کرده  با یک مغالطه‌ی پهلوان‌پنبه، توجه به «ماده تاریخ» را به ایده‌ی خطرناک «نبود قواعد جهانشمول» و نیاز به «علم اجتماعی ایرانی» تقلیل می‌دهد و آن را به مکتب تاریخی آلمان و پدران تمامیت‌خواهی پیوند می‌زند. وانگهی اقامه بحث من هرگز بر سر نفی قواعد جهانشمول نبوده و نمی‌تواند‌باشد که اگر بود ارجاعات مدام به فیلسوفان و متفکران آلمانی، فرانسوی و البته انگلستانی در میان نوشته‌های من چه می‌گویند؛ آنچه که مرا در این شرایط به نگارش این نزاع وا داشته  بر سر این است که این قواعد چگونه و در چه بستری محقق می‌شوند.
آزادی، یک مفهوم انتزاعی و معلق در خلأ نیس؛ آزادی در دل سنت‌ها و نهادهای یک تاریخ انضمامی جان می‌گیرد. کل نزاع با انقلابیون فرانسه که کل این بحث‌ها تا همین جا و اکنون از آن نشات گرفته همین مسئله است. یک اشاره کنم، این مسئله دقیقاً همان تمایز ادموند برک میان «حقوق انتزاعی انسان» نزد انقلابیون فرانسوی و «حقوق انضمامی یک انگلیسی» بود. این نه نسبی‌گرایی، که واقع‌گرایی است. وانگهی با  این تفاسیر می‌توانم ادعا کنم که این «لیبرالیسم انتزاعی» است که با تلاش برای مهندسی جامعه بر اساس یک مدل جهانشمول و بی‌توجه به خاک و بستر آن، بیشترین خویشاوندی را با همان پروژه‌های تمامیت‌خواه پیدا می‌کند.

کژ راه دوم؛
یکی گرفتن «وابستگی به مسیر» با «جبر تاریخی مارکسیستی» است. مسیری که به اجبار راه به جاده خاکی دارد. توجه به «ماده تاریخ» به معنای باور به جبر نیست؛ برای ساده سازی آن یک توضیح بسیار ساده  بزنم.  نگاه من، نگاه  یک باغبان است، نه یک زندانبان. باغبان می‌داند و البته استدلال   دارد که نمی‌تواند در خاک شور کویر،  گیلاس بکارد. این به معنای شناخت محدودیت‌ها و امکانات ماده‌ی موجود است. یک باغبان ابتدا خاک را اصلاح می‌کند ، کودی می‌پاشد، آب و بقیه چیزها را حساب می‌کند و سپس بذری متناسب با آن می‌کارد، چرا که فهمیده  رشد، یک فرآیند ارگانیک است. در مقابل، معمار لیبرتارین، می‌خواهد بدون توجه به جنس خاک، نقشه یک آسمان‌خراش را در آن خاک کویری پیاده کند و وقتی بنا فرو می‌ریزد، «ماده» را مقصر می‌داند.
وانگهی نویسنده با ژستی فیلسوف‌مآبانه می‌پرسد ماهیت این «ماده تاریخ»  که در نوشته قبلی آوردم چیست؟ پیش خود هم گمان کرده  به یک نقطه‌ی کور و تعریف‌ناپذیر رسیده است. اما زهی خیال باطل! این مفهوم، ابداً یک امر رازآلود نیست.
«ماده تاریخ» (Materia Storica) نه «روح کلی» هگل است که در تاریخ حرکت می‌کند و نه «زیربنای اقتصادی» مارکس که جبری تاریخی می‌آفریند. ماده تاریخ از منظر نگارنده این سطور و با ارجاع تاریخ ( ارجاع زیاد به تاریخ اتهام فاشیسم را می‌طلب، برای نوشته‌های بد تقلب رساندم)، چیزی نیست جز سرمایه‌ی انباشته‌ی یک تمدن. این سرمایه انباشته در تمدن مفهوم یک کشور ملت را می‌سازد.

این سرمایه ابعاد کاملاً مشخص و انضمامی دارد:

۱. نهادها: نه فقط ساختارهای رسمی دولت، بلکه نهادهای غیررسمی و ریشه‌دار مانند خانواده، بازار، فتوت، و ساختارهای عرفی اعتماد.
۲. سنت‌ها و رویه‌ها: آن دانش ضمنی و نانوشته‌ای که شیوه‌ی تعاملات اجتماعی، حل منازعات و کنش سیاسی را شکل می‌دهد. خرد انباشته‌ی نسل‌هاست.
۳. حافظه جمعی: روایت‌ها، اسطوره‌ها، شکست‌ها و پیروزی‌های مشترکی که هویت یک «ما» را می‌سازد و واکنش‌های آن را در برابر بحران‌ها قابل پیش‌بینی می‌کند.

این‌ها سنجه‌های انتزاعی نیستند؛ این‌ها واقعیت‌های انضمامی حیات اجتماعی ما هستند که در مدل‌های ریاضیاتی و فرمول‌های خشک اقتصادی نمی‌گنجند. امتناع از دیدن این واقعیت‌ها، نه ضعف مفهوم «ماده تاریخ»، که نشانه‌ی ضعف روش‌شناختی تفکری است که جهان پیچیده‌ی انسانی را به یک تخته‌سیاه برای معادلاتش فروکاسته است. این تفکر، در مواجهه با واقعیت انضمامی، همیشه شکست خواهد خورد.
https://t.me/iranpazhohi


◽️@utfinance◽️

👤 مهرپویا علا

گیرم بپذیریم که پیش‌شرط ظهور توتالیترسیم

وجود «انسان توده‌ای» (Mass Man) است؛ یعنی سوژه‌ی اتمیزه‌شده، بی‌ریشه و منزوی که محصول مستقیم فروپاشی نظم‌های پیشامدرن است.

البته این سخنان بیشتر یک انتزاع فلسفی فیلسوفان سیاسی است که خودشان تحت تأثیر مباحث ادبیات رمانتیک بودند، ولی کماکان توضیح داده نشده است که چرا باید لیبرالیسم و بازار را مسئول پیدایش این وضعیت بدانیم؟ بحثی که من در پست قبلی کردم به‌هیچ‌عنوان حاشیه‌ای نبود. تمام این کیفرخواست‌ها علیه لیبرالیسم بر روی این ادعا بنا شده‌اند که بازار خودتنظیم‌گر انجمن‌های کهن را فرو می‌پاشاند و در نتیجه فرد تنها و فاقد هرگونه تعلق جمعی را بدون واسطه در برابر دولت قرار می‌دهد. جنبش توتالیتر می‌آید و برای این تودۀ بی‌شکل پناهگاه هویتی می‌سازد و همه را جذب می‌کند - تا زمانی که در قدرت نیست با تبلیغات و ایجاد رعب و وحشت، آنگاه که دولت را تصرف کرد با زور.

حالا حرف ما این است که آمدیم و این تحلیل را پذیرفتیم. شاید تحلیل نادرستی هم نباشد. ولی دعوا از ابتدا بر سر این بود که پیدایش این جامعه به مناسبات سرمایه‌داری و بازار خودتنظیم‌گر نسبت داده می‌شود. گفته می‌شود که بازار در جوامع سرمایه‌داری جدید پیوندهای سنتی را از میان می‌برد و چیزی را جایگزین آن نمی‌سازد. اما بازار چگونه چنین می‌کند؟ بازاری که پیش‌شرط تشکیل آن فقدان خشونت فیزیکی است مگر چوب و چماق دارد و می‌آید افراد را از ایل و طایفه و مذهب و ملیت خود خارج می‌سازد؟ آیا بازار کسی را از پیوستن به جمع‌ها یا ماندن در جمع‌های پیشین منع می‌کند؟ تا زمانی که پاسخی روشن به این پرسش داده نشود که بر چه اساسی این فرد منزوی و فاقد پیوندهای جمعی را به بازار خودتنظیم‌گر نسبت می‌دهید، کلیۀ دعاوی که بر روی آن بنا می‌شوند در حد ادعا و رتوریک سیاسی باقی می‌مانند.

به باور من تلاش برای پاسخ روشن به این پرسش مدعی را گرفتار خواهد کرد. چرا؟ چون «بازار» که دست و پا و چوب و چماق ندارد. بازار آدم نیست که کاری انجام بدهد و عاملیت داشته باشد. بازار پیامد جانبی حق انتخاب فردی است. کسانی که بازار را متهم می‌کنند درواقع درحال متهم کردن حق انتخاب فرد هستند، ولی یا رویشان نمی‌شود بگویند یا آگاه نیستند. می‌توان دعاوی آن‌ها را این‌گونه بازنویسی کرد: حق انتخاب آزادانه در جامعۀ سرمایه‌داری آدم‌ها را آزاد گذارده است تا از جمع‌هایی که به واسطۀ زادگاه اجباراً به آن‌ها می‌پیوستند به دلخواه خود خارج شوند؛ و این جامعه را اتمیزه کرده و باعث پیدایش توتالیترسیم شده است.

می‌گوییم بسیار خب حالا چه باید کرد؟ حق انتخاب فردی را محدود کنیم تا جامعه اتمیزه نشود؟ مگر توتالیترسیم همین کار را نمی‌کند؟ پس چرا با آن مخالفید؟ نکند مشکل صرفاً نام آن جنبشی باشد که قرار است بیاید بر بازار افسار بزند و ما را از انتخاب‌های فردی خودمان نجات بدهد؟

به یک موضوع دیگر این پست هم اشاره‌ای داشته باشم. می‌گویند:

ما می‌توانیم و باید پرسش‌ها را در علوم انسانی از غرب بگیریم. اما فاجعه زمانی رخ می‌دهد که گمان کنیم پاسخ‌ها را نیز می‌توانیم به همان شکل وارد کنیم. پاسخ‌ها به «ماده تاریخ» یک ملت-کشور وابسته است و ماده تاریخ ایران چیز دیگری است.

این سخن از جنبۀ روش‌شناختی چنان نادرست است که می‌توان درباره نادرست بودن آن کتاب نوشت. یکی از دوستان پاسخی برای آن نوشت و من دیگر آن پاسخ را تکرار نمی‌کنم. پاسخ دیگری که می‌توان داد این است: بیایید یک لحظه فرض کنیم این دعاوی درست باشند. بر چه اساسی مباحث برک و هگل و اوکشات با «مادۀ تاریخی» ما سازگاری دارند، ولی مباحث میزس و هایک و روتبارد با مادۀ تاریخی ما سازگاری ندارند؟ چگونه تشخیص می‌دهیم؟

در ادامه مطلبی را می‌گویند که به نظر بنیان بحث خودشان را نقض می‌کند:

در جامعه‌ای که تجربه‌ی تاریخی‌اش نه بر محور جامعه مدنی، که بر محور یک کشورداری قلچماق میرزاحسینخانی (منهای دوران استقرار مشروطه) شکل گرفته، فروپاشی ساختارهای سنتی معنایی، خلأیی به مراتب هولناک‌تر ایجاد می‌کند.

اگر تجربه تاریخی جامعه ایران همین است که می‌گویید، که من در این مورد موافقم، پس اتفاقاً این برک و اوکشات هستند که پاسخی برای ما ندارند. شما حتی نمی‌توانید «کلیسای» اروپا را بیاورید در اینجا به «مسجد» ترجمه کنید و ناچارید همان واژۀ کلیسا را به کار ببرید، چون می‌دانیم که نهادی معادل کلیسای کاتولیک در اینجا نداشتیم.
این قسمت مباحث بالاتر خود ایشان را هم نقض می‌کند. اگر تجربه تاریخی ما همین بود که می‌گویید پس چه مشکلی با از میان رفتن آن مناسبات دارید؟

◼️ @alamehrpouia
◽️@utfinance◽️

👤 اشکان زارع

در باب این پست چیز زیادی نمی‌توان گفت؛ گمانم من فارسی را بد نوشته باشم.
وانگهی شیوه پرسش از سنت را چرا نمی‌شود از غربیان یاد گرفت؟
پرسش از سنت ما با هر شیوه‌ای که باشد نمی‌تواند پاسخی از هگل، ادموند برک، هایک یا میزس و همه نوشته‌های اتریشی داشته باشد!
شب مفصل می‌نویسم.

◽️@utfinance◽️

🖥 چرا چپ بدنساز نداریم؟

◽️@utfinance◽️

‍ 📄 گزارش ساواک درباره ارسال رساله سیاسی از طرف آیت‌الله خمینی به جلال آل احمد

👤 فرهاد سلیمان‌نژاد

تصویر متعلق است به گزارشی از ساواک به تاریخ ۱۳۴۷/۶/۳۱ در خصوص ارسال رساله‌ای سیاسی از طرف آیت الله خمینی به جلال آل احمد یک سال پیش از مرگ او.

این سند به وضوح ثابت می‌کند که آل احمد و احتمال بسیار زیاد حلقه‌ی نزدیک یارانش آشنایی نزدیکی با اندیشه‌های پیر جماران داشته‌اند و این ادعای رایج پنجاه و هفتیون که شناختی از حقیقت نظرات او نداشته‌اند، دست کم در مورد آل احمد و نزدیکانش دروغی بیش نیست. با توجه به نفوذ کاریزماتیک و گسترده‌ی آل احمد در بین روشنفکران پنجاه و هفتی چندان گزاف نیست نتیجه بگیریم که در مقطع زمانی گزارش ساواک احتمالاً بسیاری از روشنفکران با مرام آیت الله خمینی آشنایی نزدیک داشته‌اند. این گزارش به تنهایی ثابت می‌کند که چرا میهن پرستان باید سرسختانه و سازش ناپذیر به آل احمد و دیگر زعمای فکری پنجاه و هفت بتازند.

◽️ متن گزارش ساواک:

موضوع: انتشار رساله‌ای به زبان فارسی و عربی به وسیله‌ی آیت الله خمینی

اخیراً آیت الله خمینی رساله‌ای منتشر نموده و در آن به جای نماز و روزه، نه اصل انقلابی به زبان فارسی و عربی در مورد مبارزه نوشته است و از بغداد جهت جلال آل احمد ارسال شده است و اینک در منزل جلال آل احمد موجود است و امکان دارد تا چند روز دیگر در بین دستجات اپوزیسیون و مخالف دولت و بازاری‌ها توزیع گردد.

ملاحظات: با توجه به گزارش عملیاتی، اقدام مستقیم در زمینه‌ی مفاد خبر به حفاظت منبع لطمه وارد می‌سازد.

◽️@utfinance◽️

📄 درباره مجمع دیوانگان متافیزیکی؛ آنارکوکاپیتالیسم ورزش ذهنی یا ایدئولوژی مخرب

👤 اشکان زارع

◽️@utfinance◽️