Finance & Economics

تبارشناسی یک کژفهمی؛ فرزندان جان استوارت میل

این پاسخ به مرور و در چندقسمت نگاشته می‌شود.

قسمت اول.

اگر لیبرتارینیسم را ابداع منحصر به فرد روتبارد بدانیم، اساسا ارجاع ریشه‌های فکری آن به جان‌استوارت میل، مصداق بارز مغلطه پهلوان پنبه است؛ گویی کارل مارکس را مبدع یا الهام‌بخش اقتصاد نئوکلاسیک بدانیم.

اما چرا روتبارد و لیبرتارینیسم ارتباطی به میل ندارد و از او الهام نگرفته است؟ چرا این ارجاع بی‌ربط و غیرمنطقی است؟

روتبارد در کتاب «Austrian Perspective on the History of Economic thought»، صفحه 277، درباره استوارت میل می‌نویسد:

او نه ذهنی مرتب و کادری داشت و نه رویکردی قاطع؛ بلکه درست نقطهٔ مقابل آن بود: ذهنی نرم( ترجمه درست: شل‌مغز)، مردد و مبهم داشت و در تضاد آشکار با پدر فولادینش بود. جان استوارت میل از آن دسته آدم‌هایی بود که اگر نظری را می‌شنید یا می‌خوانْد که آشکارا با دیدگاه خودش ناسازگار بود، می‌گفت «بله، در این هم نکته‌ای هست» و بعد آن باور ناسازگار را هم وارد جهان‌بینی گسترده اما آشفته‌اش می‌کرد.

روتبارد در ادامه، دلیل محبوبیت میل را اینگونه توصیف می‌کند:

از این رو، «ترکیب» فکری او روزبه‌روز گسترش می‌یافت، اما نه به صورت یک نظام منسجم، بلکه بیشتر شبیه تلی انباشته از عناصر متنوع و متناقض. نتیجه‌اش این شد که آثار میل برای دانشجویان دکتری ــ که باید مدام چیزی منتشر کنند ــ به میدان بازی دلخواهی تبدیل شد.

روتبارد گرایش فکری میل را اینگونه توصیف می‌کند:

بحث درباره اینکه «واقعاً دیدگاه میل چه بود؟» به صنعتی بی‌پایان تبدیل شده است. آیا او لیبرال طرفدار آزادی اقتصادی بود؟ سوسیالیست؟ رمانتیک؟ کلاسیک؟ مدافع آزادی مدنی؟ یا طرفدار اخلاق‌ورزی اجباری دولتی؟ پاسخ در همهٔ موارد «بله» است.

روتبارد(ص 281) اندیشه سیاسی میل را مخرب، انحراف از اسلاف کلاسیک و هموارکننده راه جریان‌های سوسیالیستی در بریتانیا معرفی می‌کند:

اما در حالی که اقتصاددانان کلاسیک طرفدار سرسخت بازار آزاد نبودند، دست‌کم گرایش نیرومندی به آن داشتند؛ برای آنان، لسه‌ـ‌فر اگر نه یک اصل، دست‌کم نوعی راهنما یا گرایش بود که تا حدی می‌توانست موضعشان را سمت‌وسو بدهد. اما میل به‌طور چشمگیری از این جریان فاصله گرفت. او که همواره با لحنی اخلاقی سخن می‌گفت، سنت فکری نامبارکی را بنیان گذاشت: این‌که بپذیریم سوسیالیسم و حتی کمونیسم «نظام اجتماعیِ ایده‌آل» هستند، و سپس با آه‌وناله عقب‌نشینی کنیم و بگوییم که متأسفانه در این دنیای سخت و عملی تحقق‌پذیر نیستند. سرمایه‌دارانی که بحث را با واگذاری میدان اخلاقی به رقیبان خود آغاز می‌کنند، محکوم‌اند که در بلندمدت (اگر نه در کوتاه‌مدت) در برابر سوسیالیسم شکست بخورند.

روتبارد در ادامه به استقبال سوسیالیست‌ها از میل اشاره می‌کند:

در نتیجهٔ این نکته شگفت‌انگیز نیست که جناح‌های مختلف سوسیالیست‌ها از اصول اقتصاد سیاسیِ میل استقبال کردند. سوسیالیست‌های اوون‌گرا ــ که در آن زمان مهم‌ترین گروه سوسیالیستی در بریتانیا بودند ــ کاملاً موافق و همراه بودند.
تعظیم‌ها و احترام‌گذاری‌های اخلاقیِ میل نسبت به تعاونی‌ها و کمونیسم، با استقبال گرمِ جنبش نوظهور سوسیالیست‌های مسیحی روبه‌رو شد. از میان سه‌گانهٔ معروفِ کشیشان جوان انگلیکن که رهبری سوسیالیست‌های مسیحی را برعهده داشتند، کشیش چارلز کینگزلی‌ (1819–1875) اصول میل را ستود؛ یکی دیگر از رهبران، جان مالکم لادلو، وکیل، نیز در مجلهٔ Fraser’s Magazine از این اثر تمجید کرد.

این نگاه روتبارد به میل چنان آشکار است که گوردون می‌نویسد:

روتبارد، میل را اندیشمندی مبهم، بیش از حد اهل مصالحه، و گریزان از اصول استوار می‌دانست.

اندیشه و آثار میل، مورد توجه بسیاری از سوسیالیست‌های بعدی و دشمنان لیبرالیسم کلاسیک و سرمایه‌داری قرار گرفت. رایکو در این باره می‌نویسد:

در واقع، آلن رایان (۱۹۹۳: ص. ۳۰۲) در استدلال اینکه ضدّیت با سرمایه‌داری یکی از ویژگی‌های لیبرالیسم است، به شخصی جز جان استوارت میل استناد نمی‌کند؛ میل می‌نویسد (۱۹۶۵: ص. ۲۰۹):

«عموم کارگران در این کشور و بیشتر کشورهای دیگر، به همان اندازه از انتخاب آزادانهٔ شغل و آزادی جابه‌جایی بی‌بهره‌اند که… در هر نظامی غیر از برده‌داریِ صریح می‌توان تصور کرد.»

آن هم در زمانی که در همین انگلستان و دیگر کشورها، «سرف‌ها» (رعایا) در شمار میلیونی به شهرها و حتی سرزمین‌های خارجی مهاجرت می‌کردند.

از آنچه ذکر شد، برمی‌آید رابطه روتبارد و لیبرتارینیسم با جان‌استوارت میل، بیشتر از آنچه که ادعا‌شده باشد، از جنس «-ادب از که آموختی؟ +از بی‌ادبان» است و آشتی میان آن‌ها به چشم نمی‌خورد.

پایان قسمت اول

کتاب

Austrian Perspective on the History of Economic thought
volume 2
Murray N. Rothbard

👍7👎3

660 views06:42