Forwarded from کانال رسمی گنجور
با افتخار به التفات استاد گرامی به گنجور
نسخهٔ اولیهٔ دیوان طالب آملی بر اساس تصحیح استاد طاهری شهاب (به کمک هوش مصنوعی با تبدیل مستقیم از PDF اسکن شده) در گنجور در دسترس قرار گرفته است:
https://ganjoor.net/taleb
در حال حاضر فرایندهایی مثل وزنیابی ماشینی در جریان است و تلاش می‌کنیم تصاویر نسخهٔ چاپی را هم در قسمت تصاویر اشعار در دسترس بگذاریم.
نسخهٔ چاپی در شماره‌گذاری غزلیات اشکالاتی دارد و حداقل یک صفحه نیز در اسکن جا افتاده که پس از پایان فرایندهای آماده‌سازی نسخهٔ گنجور در تازه‌های گنجور مشکلات را مستند می‌کنیم.
نسخهٔ اولیهٔ دیوان طالب آملی بر اساس تصحیح استاد طاهری شهاب (به کمک هوش مصنوعی با تبدیل مستقیم از PDF اسکن شده) در گنجور در دسترس قرار گرفته است:
https://ganjoor.net/taleb
در حال حاضر فرایندهایی مثل وزنیابی ماشینی در جریان است و تلاش می‌کنیم تصاویر نسخهٔ چاپی را هم در قسمت تصاویر اشعار در دسترس بگذاریم.
نسخهٔ چاپی در شماره‌گذاری غزلیات اشکالاتی دارد و حداقل یک صفحه نیز در اسکن جا افتاده که پس از پایان فرایندهای آماده‌سازی نسخهٔ گنجور در تازه‌های گنجور مشکلات را مستند می‌کنیم.
رباعیات معزی در خلق الانسان نیشابوری
قاضی بیان الحق محمود نیشابوری (د. ۵۲۱ق)، تفسیری در صد مجلس تصنیف کرده که خلق الانسان نام دارد؛ پنجاه مجلس در خَلق انسان و پنجاه مجلس در خُلق انسان. آنچه از این کتاب باقی مانده، جلد دوم آن است که مربوط به خُلق انسان است. با اینکه کتاب به زبان عربی نگاشته شده، در آن ۹۷ بیت فارسی درج است که از سروده‌های کهن قرن چهارم و پنجم به شمار می‌رود. مؤلف به ندرت از گویندگان اشعار نام بُرده که یک بار آن مربوط به رباعی احمد بن حسین میمندی است وزیر سلطان محمود است که ما آن را قبلتر در همین کانال معرفی کرده‌ایم.
قاضی محمود در آخرین مجلس خلق الانسان، ۵۴ بیت از ابیات حکمی و اخلاقی شاهنامۀ فرودسی را نقل کرده که بسیار با اهمیت است. فاضل ارجمند آقای سید محمدحسین حکیم ابیات فارسی خلق الانسان را استخراج کرده و با مقدمۀ بسیار سودمندی به چاپ رسانده است («ابیات فارسی در مجالس تفسیر قرآن در آغاز قرن ششم هجری در نیشابور»، گزارش میراث، ضمیمۀ شمارۀ ۷۸-۷۹، بهارـ تابستان ۱۳۹۶).
بیان الحق در مجلس شصت و دوم، به چهار رباعی با ردیف «رسدم»استناد کرده، اما نامی از گویندۀ این چهار رباعی نبرده است. در تحقیق مذکور، سرایندۀ این رباعیات معرفی نشده است. هر چهار رباعی، سرودۀ امیر معزی نیشابوری، شاعر همعصر و همشهری مؤلف است. بیان الحق این رباعیات را در زمان حیات معزی در کتاب خود گنجانده که حاکی از رواج رباعیات این شاعر است. عین القضات همدانی و سمعانی نیز به رباعیات معزی در زمان حیات او توجه داشته‌اند. ما این چهار رباعی را از تحقیق آقای حکیم (صفحۀ ۵۰) اینجا نقل می‌کنیم و نشانی آنها را در رباعیات معزی به دست می‌دهیم:
آقای حکیم، توضیح داده‌اند که رباعی دوم، شباهتی به این رباعی قصّۀ یوسف یا الستین الجامع (صفحۀ ۲۳۶) دارد:
در هر طوفی دست‌گزاری رسدم
تا بو که ز گلزار تو خاری رسدم
گیرم که مرا دست به وصلت نرسد
غم خوردن تو ز دور باری رسدم
منبع مذکور، طبق تحقیق دکتر شفیعی کدکنی در حدود ۴۷۰ق تألیف شده و شاید بتوان گفت که معزی از آن متأثر بوده است.
توضیح: مصراع اول در نسخۀ چاپی قصّۀ یوسف، «در هر طوبی» ضبط شده است. «طوفی» بر اساس دستنویس شمارۀ ۲۵۵۷ کتابخانۀ اسعد افندی است (کتابت در ۷۱۱ق، برگ ۵۸پ) که نسخۀ اساس تصحیح استاد محمد روشن بوده و «طوبی» احتمالاً غلط چاپی است. در دستنویس کهن کتابخانۀ سرز ترکیه (شمارۀ ۱۷۹۸، کتابت در ۷۷۶ق، برگ ۸۶ر) «در هر طرفی» است.
..
"چهار خطی"
رباعی فارسی، به روایت سید علی میرافضلی
https://telegram.me/Xatt4
قاضی بیان الحق محمود نیشابوری (د. ۵۲۱ق)، تفسیری در صد مجلس تصنیف کرده که خلق الانسان نام دارد؛ پنجاه مجلس در خَلق انسان و پنجاه مجلس در خُلق انسان. آنچه از این کتاب باقی مانده، جلد دوم آن است که مربوط به خُلق انسان است. با اینکه کتاب به زبان عربی نگاشته شده، در آن ۹۷ بیت فارسی درج است که از سروده‌های کهن قرن چهارم و پنجم به شمار می‌رود. مؤلف به ندرت از گویندگان اشعار نام بُرده که یک بار آن مربوط به رباعی احمد بن حسین میمندی است وزیر سلطان محمود است که ما آن را قبلتر در همین کانال معرفی کرده‌ایم.
قاضی محمود در آخرین مجلس خلق الانسان، ۵۴ بیت از ابیات حکمی و اخلاقی شاهنامۀ فرودسی را نقل کرده که بسیار با اهمیت است. فاضل ارجمند آقای سید محمدحسین حکیم ابیات فارسی خلق الانسان را استخراج کرده و با مقدمۀ بسیار سودمندی به چاپ رسانده است («ابیات فارسی در مجالس تفسیر قرآن در آغاز قرن ششم هجری در نیشابور»، گزارش میراث، ضمیمۀ شمارۀ ۷۸-۷۹، بهارـ تابستان ۱۳۹۶).
بیان الحق در مجلس شصت و دوم، به چهار رباعی با ردیف «رسدم»استناد کرده، اما نامی از گویندۀ این چهار رباعی نبرده است. در تحقیق مذکور، سرایندۀ این رباعیات معرفی نشده است. هر چهار رباعی، سرودۀ امیر معزی نیشابوری، شاعر همعصر و همشهری مؤلف است. بیان الحق این رباعیات را در زمان حیات معزی در کتاب خود گنجانده که حاکی از رواج رباعیات این شاعر است. عین القضات همدانی و سمعانی نیز به رباعیات معزی در زمان حیات او توجه داشته‌اند. ما این چهار رباعی را از تحقیق آقای حکیم (صفحۀ ۵۰) اینجا نقل می‌کنیم و نشانی آنها را در رباعیات معزی به دست می‌دهیم:
در کعبۀ وصل تو طوافی رسدم
با لشکر هجر تو مصافی رسدم
گیرم که مرا به عاشقی نپذیری
اندر صف عاشقانت لافی رسدم
(جُنگ رباعی، ۱۰۹)
از روضۀ حسن تو نگاری رسدم
وز موکب وصل تو غباری رسدم
گیرم که به نزدیک تو بارم ندهند
از دور نظارۀ تو باری رسدم
(همان، ۱۴۳)
آخر ز هزار شهر کویی رسدم
آخر ز هزار بحر جویی رسدم
گیرم که مرا به وصل مهمان نکنی
آخر به طفیل رنگ و بویی رسدم
(همان، ۱۰۹)
از دوست به صد رقعه جوابی رسدم
از جام وصال او شرابی رسدم
اندر غم او رسید بر جانم لب
چون جان به لبم رسید، آبی رسدم
(همان، ۸۶)
آقای حکیم، توضیح داده‌اند که رباعی دوم، شباهتی به این رباعی قصّۀ یوسف یا الستین الجامع (صفحۀ ۲۳۶) دارد:
در هر طوفی دست‌گزاری رسدم
تا بو که ز گلزار تو خاری رسدم
گیرم که مرا دست به وصلت نرسد
غم خوردن تو ز دور باری رسدم
منبع مذکور، طبق تحقیق دکتر شفیعی کدکنی در حدود ۴۷۰ق تألیف شده و شاید بتوان گفت که معزی از آن متأثر بوده است.
توضیح: مصراع اول در نسخۀ چاپی قصّۀ یوسف، «در هر طوبی» ضبط شده است. «طوفی» بر اساس دستنویس شمارۀ ۲۵۵۷ کتابخانۀ اسعد افندی است (کتابت در ۷۱۱ق، برگ ۵۸پ) که نسخۀ اساس تصحیح استاد محمد روشن بوده و «طوبی» احتمالاً غلط چاپی است. در دستنویس کهن کتابخانۀ سرز ترکیه (شمارۀ ۱۷۹۸، کتابت در ۷۷۶ق، برگ ۸۶ر) «در هر طرفی» است.
..
"چهار خطی"
رباعی فارسی، به روایت سید علی میرافضلی
https://telegram.me/Xatt4
Telegram
چهار خطی
رباعی فارسی، به روایت: سید علی میرافضلی
(این صفحه روز پنج‌شنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۴ش راه‌اندازی شده است.)
(این صفحه روز پنج‌شنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۴ش راه‌اندازی شده است.)
رئیس محمود
جز حادثه هرگز طلبم کس نکند
یک پرسش گرم جز تبم کس نکند
ور جان به لب آیدم به‌جز مردم چشم
یک قطرۀ آب بر لبم کس نکند
جُنگ اسکندری، ۸۱۳-۸۱۴ق، برگ ۱۴۶پ
گویندۀ این رباعی تلخ، شناسایی نشد. در دیوان کمال اسماعیل اصفهانی قصیده‌ای در رثای صدر رئیس‌الدین محمود درج شده است (چاپ استاد بحرالعلومی، ۴۱۵-۴۱۷). شاید این دو ربطی به هم داشته باشند. از این مرثیه بر می‌آید که رئیس‌الدین در جوانی از دنیا رفته و پدرش «امام جهان رکن دین صدر عالم» بوده است.
رباعی فوق علاوه بر رئیس محمود، به کمال اسماعیل (روضة الناظر، ۱۷۸ر)، اوحد کرمانی (کمانکش، ۹۸ر)، رودکی (محیط زندگی، ۵۱۵) و ملا نجم‌الدین محمود (عرفات العاشقین، ۷: ۴۲۴۸) منسوب است.
..
"چهار خطی"
رباعی فارسی، به روایت سید علی میرافضلی
https://telegram.me/Xatt4
جز حادثه هرگز طلبم کس نکند
یک پرسش گرم جز تبم کس نکند
ور جان به لب آیدم به‌جز مردم چشم
یک قطرۀ آب بر لبم کس نکند
جُنگ اسکندری، ۸۱۳-۸۱۴ق، برگ ۱۴۶پ
گویندۀ این رباعی تلخ، شناسایی نشد. در دیوان کمال اسماعیل اصفهانی قصیده‌ای در رثای صدر رئیس‌الدین محمود درج شده است (چاپ استاد بحرالعلومی، ۴۱۵-۴۱۷). شاید این دو ربطی به هم داشته باشند. از این مرثیه بر می‌آید که رئیس‌الدین در جوانی از دنیا رفته و پدرش «امام جهان رکن دین صدر عالم» بوده است.
رباعی فوق علاوه بر رئیس محمود، به کمال اسماعیل (روضة الناظر، ۱۷۸ر)، اوحد کرمانی (کمانکش، ۹۸ر)، رودکی (محیط زندگی، ۵۱۵) و ملا نجم‌الدین محمود (عرفات العاشقین، ۷: ۴۲۴۸) منسوب است.
..
"چهار خطی"
رباعی فارسی، به روایت سید علی میرافضلی
https://telegram.me/Xatt4
فخرالدین رئیس محمود
دوست فاضلم آقای احسان آسایش خبر داد که در جُنگ تقی کاشانی (دستنویس مرکز احیاء) دو قصیده از فخرالدین رئیس محمود موجود است. از بررسی این دو قصیده دانسته می‌شود که وی مدّاح خاندان قراختائی کرمان و قطب‌الدین سلطان ابوالفتح محمد بوده است. قطب‌الدین دو بار در کرمان به سلطنت رسید: یک بار در ۶۳۲ق و بار دیگر در ۶۵۰ق و مدت دور نخست سلطنتش یک سال و دور دوم پنج سال بود و در ۶۵۵ق از دنیا رفت. احتمال دارد که فخرالدین رئیس محمود از شعرای گمنام کرمان باشد. گویندۀ رباعی پیشین نیز همین شخص باید باشد و شاید ربطی به صدر رئیس الدین محمود ممدوح کمال اسماعیل نداشته باشد.
..
"چهار خطی"
رباعی فارسی، به روایت سید علی میرافضلی
https://telegram.me/Xatt4
دوست فاضلم آقای احسان آسایش خبر داد که در جُنگ تقی کاشانی (دستنویس مرکز احیاء) دو قصیده از فخرالدین رئیس محمود موجود است. از بررسی این دو قصیده دانسته می‌شود که وی مدّاح خاندان قراختائی کرمان و قطب‌الدین سلطان ابوالفتح محمد بوده است. قطب‌الدین دو بار در کرمان به سلطنت رسید: یک بار در ۶۳۲ق و بار دیگر در ۶۵۰ق و مدت دور نخست سلطنتش یک سال و دور دوم پنج سال بود و در ۶۵۵ق از دنیا رفت. احتمال دارد که فخرالدین رئیس محمود از شعرای گمنام کرمان باشد. گویندۀ رباعی پیشین نیز همین شخص باید باشد و شاید ربطی به صدر رئیس الدین محمود ممدوح کمال اسماعیل نداشته باشد.
..
"چهار خطی"
رباعی فارسی، به روایت سید علی میرافضلی
https://telegram.me/Xatt4
بار دیگر، فخرالدین رئیس محمود
دوست پژوهنده آقای علی رحیمی واریانی متذکر شدند که رباعیی که در جُنگ اسکندری به نام «رئیس محمود» است، در سفینۀ سعد آلهی که بر آن مقدّم است نیز به نام «فخرالدین رئیس محمود» است.
این اطلاع جدید را نیز باید بیفزایم که اوحدی بلیانی از این شاعر تحت عنوان «فخرالدین محمود رئیس» یاد کرده (عرفات العاشقین، ۵: ۲۷۸۰) و ۱۹ بیت از وی آورده: «بنده را اشعار ایشان متفرقه به هم رسیده». از این ۱۹ بیت، هفت بیتش مربوط به همان دو قصیده‌ای است که تقی کاشانی کاملش را در جُنگ خود ثبت کرده است.
..
"چهار خطی"
https://telegram.me/Xatt4
دوست پژوهنده آقای علی رحیمی واریانی متذکر شدند که رباعیی که در جُنگ اسکندری به نام «رئیس محمود» است، در سفینۀ سعد آلهی که بر آن مقدّم است نیز به نام «فخرالدین رئیس محمود» است.
این اطلاع جدید را نیز باید بیفزایم که اوحدی بلیانی از این شاعر تحت عنوان «فخرالدین محمود رئیس» یاد کرده (عرفات العاشقین، ۵: ۲۷۸۰) و ۱۹ بیت از وی آورده: «بنده را اشعار ایشان متفرقه به هم رسیده». از این ۱۹ بیت، هفت بیتش مربوط به همان دو قصیده‌ای است که تقی کاشانی کاملش را در جُنگ خود ثبت کرده است.
..
"چهار خطی"
https://telegram.me/Xatt4
Telegram
چهار خطی
رباعی فارسی، به روایت: سید علی میرافضلی
(این صفحه روز پنج‌شنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۴ش راه‌اندازی شده است.)
(این صفحه روز پنج‌شنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۴ش راه‌اندازی شده است.)
توضیح تکمیلی. یادداشت استاد ایرج شهبازی
با عرض سلام و احترام و آرزوی تندرستی و شادکامی؛
یادداشت ارزشمند شما درمورد رباعیِ تلخِ «جز حادثه هرگز طلبم كس نكند» را دیدم و بهره بردم. من هم این رباعی را در دو متن دیگر یافتم که در هر دو متن آن را از آنِ نجم الدین محمود بن الیاس، از پزشکان نامیِ سدۀ هشتم دانسته بودند. متن و مشخصات این دو اثر را در ادامه تقدیم می‌کنم و امیدوارم که این اطلاعات اندک کمکی به روشن شدنِ سرنوشت این رباعی زیبا بکند.
واله داغستانی:
(تذكرۀ رياض الشعراء، از عليقلى بن محمدعلى واله داغستانى، مقدمه، تصحيح و تحقيق: محسن ناجى نصرآبادى، تهران: اساطیر. سال چاپ: ۱۳۸۴. ج۴، ص: ۲۲۳۲)
در گنجينۀ بهارستان که به چاپ سه اثر پزشکی اختصاص دارد، جناب آقای آرش ابوترابی و خانم فاطمه مهری، کتابِ طبّیِ غياثيه، از نجم الدّين محمود بن صائن الدّين الياس شيرازى را تصحیح کرده‌اند. آنها مقدمۀ مفصلی بر این کتاب نوشته‌اند و درمورد احوال و آثار نجم الدین محمود سخن گفته‌اند. در بخشی از این مقدمه چنین می‌خوانیم:
(گنجينۀ بهارستان، مجموعۀ ۳ رساله در پزشكى، مركز پژوهش كتابخانۀ مجلس شوراى اسلامى. ناشر: مجلس شوراى اسلامى، كتابخانه موزه و مركز اسناد، ۱۳۸۶، جلد اول، صص ۴۹ – ۴۸)
ایرج شهبازی
یازدهم آبان‌ماه ۱۴۰۵
..
پی‌نوشت. از آنجا که واله داغستانی در ذکر شعرا و نقل اشعار اغلب اوقات وامدار اوحدی بلیانی است، تذکرۀ عرفات را بازبینی کردم و دیدم در آنجا نیز رباعی به نام «ملا نجم‌الدین محمود بن الیاس» است (عرفات العاشقین، ۵: ۳۸۰۲). هم واله و هم سندیلوی منبعشان عرفات بوده است.
..
"چهار خطی"
https://telegram.me/Xatt4
با عرض سلام و احترام و آرزوی تندرستی و شادکامی؛
یادداشت ارزشمند شما درمورد رباعیِ تلخِ «جز حادثه هرگز طلبم كس نكند» را دیدم و بهره بردم. من هم این رباعی را در دو متن دیگر یافتم که در هر دو متن آن را از آنِ نجم الدین محمود بن الیاس، از پزشکان نامیِ سدۀ هشتم دانسته بودند. متن و مشخصات این دو اثر را در ادامه تقدیم می‌کنم و امیدوارم که این اطلاعات اندک کمکی به روشن شدنِ سرنوشت این رباعی زیبا بکند.
واله داغستانی:
«حكيم نجم الدّين محمود بن الياس از اطبّاى حاذق و افاضل مدقّق بوده. تصانيف خوب در علم طب دارد. او راست:
جز حادثه هرگز طلبم كس نكند
يك پرسش گرم جز تبم كس نكند
ور جان به لب آيدم به‌جز مردم چشم
يك قطرۀ آب بر لبم كس نكند»
(تذكرۀ رياض الشعراء، از عليقلى بن محمدعلى واله داغستانى، مقدمه، تصحيح و تحقيق: محسن ناجى نصرآبادى، تهران: اساطیر. سال چاپ: ۱۳۸۴. ج۴، ص: ۲۲۳۲)
در گنجينۀ بهارستان که به چاپ سه اثر پزشکی اختصاص دارد، جناب آقای آرش ابوترابی و خانم فاطمه مهری، کتابِ طبّیِ غياثيه، از نجم الدّين محمود بن صائن الدّين الياس شيرازى را تصحیح کرده‌اند. آنها مقدمۀ مفصلی بر این کتاب نوشته‌اند و درمورد احوال و آثار نجم الدین محمود سخن گفته‌اند. در بخشی از این مقدمه چنین می‌خوانیم:
«اسرار النكاح نيز اثرى تازى است. شدّ الازار آن را مصدّر به ديباچهاى در عشق مجرّد می‌داند و دو بيت از اشعار عربى آن را نقل كرده كه معرّف طبع نجم الدين در شعر عرب میباشد. نسخهاى از اين اثر در كتابخانه مركزى تبريز، تحت شماره ۳۴۳۳ شناسايى شده است. به هر روى، نجم الدين محمود را بهرهاى از شعر بوده است؛ علاوه بر قطعهاى از شعر تازى كه صاحب شدّ الازار به آن اشاره نموده است و قبلا ذكر شد، قصيدۀ متوسط الحجمى در ديباچۀ برخى نسخ غياثيه، در مدح مهدى اليه كتاب از وى به دست آمده است كه آن را در متن كتاب آوردهايم. قصيدۀ بیخلل و بیركاكتى است كه درست به سبك مديحهسرايى عصر مصنّف میماند و نمودار اندازۀ استوارى طبع اوست.
گذشته از اين، در مخزن الغرائب سنديلوى (نسخه كتابخانه كليه پنجاب) راجع به او نوشته است: حكيم نجم الدين محمود بن الياس؛ وى صاحب تصانيف است. اين رباعى از روانى طبع اوست:
جز حادثه هرگز طلبم كس نكند
يك پرسش گرم جز تبم كس نكند
ور جان به لب آمدم به جز مردم چشم
يك قطره آب بر لبم كس نكند».
(گنجينۀ بهارستان، مجموعۀ ۳ رساله در پزشكى، مركز پژوهش كتابخانۀ مجلس شوراى اسلامى. ناشر: مجلس شوراى اسلامى، كتابخانه موزه و مركز اسناد، ۱۳۸۶، جلد اول، صص ۴۹ – ۴۸)
ایرج شهبازی
یازدهم آبان‌ماه ۱۴۰۵
..
پی‌نوشت. از آنجا که واله داغستانی در ذکر شعرا و نقل اشعار اغلب اوقات وامدار اوحدی بلیانی است، تذکرۀ عرفات را بازبینی کردم و دیدم در آنجا نیز رباعی به نام «ملا نجم‌الدین محمود بن الیاس» است (عرفات العاشقین، ۵: ۳۸۰۲). هم واله و هم سندیلوی منبعشان عرفات بوده است.
..
"چهار خطی"
https://telegram.me/Xatt4
Telegram
چهار خطی
رباعی فارسی، به روایت: سید علی میرافضلی
(این صفحه روز پنج‌شنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۴ش راه‌اندازی شده است.)
(این صفحه روز پنج‌شنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۴ش راه‌اندازی شده است.)
شمس‌الدین بیاری هروی
این رباعی مشهور منسوب به خیّام (طربخانه، ۱۲۲)، در سفینۀ سعدالدین آلهی که در اوایل قرن هشتم تدوین شده، به نام شمس‌الدین البیاری (در اصل: الساری با سه نقطه زیر سین) ثبت است (برگ ۲۵پ)، در سفینۀ اسکندری، کتابت ۸۱۳ق، به نام شمس‌الدین انباری (برگ ۱۳۵پ)، در عرفات العاشقین به نام شمس‌الدین نیازی (۴: ۲۰۳۹):
پیشتر، با توجه به ضبط نام شاعر در سفینۀ اسکندری، احتمال داده بودم که وی همان انباری ترمذی باشد که رشید وطواط از او حدایق السحر (ص ۴۱) نام بُرده است. اکنون باید به اصلاح این حدس بپردازم و حدس دیگری مطرح کنم.
گویندۀ رباعی باید قاضی شمس‌الدین بیاری هروی باشد که در زمان آباقاخان قاضی هرات بود و رشیدالدین فضل الله همدانی در وقایع سال ۶۶۸ق نامش را بُرده است (رک. جامع التواریخ: تاریخ مبارک غازانی، ۲: ۹۵۴، ۹۵۹-۹۶۰). پدرش عبدالله و پسرش فخرالدین هروی نیز قاضی القضات همان دیار بودند. قاضی فخرالدین بیاری هروی در ۶۹۶ق از طرف غازان مأموریت یافت که اوضاع کرمان را سامان دهد و از بخت بدش در وقایع سال ۶۹۹ق در آن دیار کشته شد. مرحوم اقبال ایشان را از مردم بیار قومس (بین بسطام و سبزوار) دانسته است (سمط العلی، ۱۳۰).
مؤید این حدس که نسبت شمس‌الدین بیاری است نه انباری یا نیازی، علاوه بر ضبط سفینۀ سعد آلهی، این اطلاع نویافتۀ مغتنم است که بر اساس نسخۀ کتابخانۀ جمعیت آسیایی در بنگال به دست آمده و طبق آن، نام درست و دقیق سفینۀ آلهی، نتایج الافکار فی لطائف الاشعار است و سعدالدین آلهی هروی آن را به جلال‌الدین شاه فضل الله فرزند قاضی القضات شهید فخرالدین محمد بن البیاری تقدیم کرده است (رک. مقاله دکتر بشری، به یاد افشار، دفتر سوم، ۲۰۱-۲۰۲). از این فقره معلوم می‌شود که تدوین سفینه بعد از قتل قاضی فخرالدین صورت گرفته است و همچنین مشخص می‌شود که سعد آلهی با خاندان بیاری هروی مرتبط بوده و ضبط نام شاعر در سفینۀ او از صحّت بیشتری برخوردار است.
می‌شود حدس زد که شمس‌الدین بیاری رباعی فوق را بعد از عزل یا کناره‌گیری از شغل خود سروده باشد. خواجه شمس‌الدین جوینی، فرزند او فخرالدین را در ۶۷۱ق به قاضی القضاتی خراسان منصوب کرده است. یا او در این سال فوت شده و یا کناره گرفته و یا کنارش گذاشته‌اند. به نام شمس‌الدین بیاری این دو رباعی نیز در دو سفینۀ کهن باقی است (جُنگ اسکندری، ۱۴۷ر؛ سفینۀ اسکندری، ۱۴۹پ) که در آنجا نسبت او همچنان بدون نقطه درج شده و چنین می‌نماید که کاتبان با «بیار» آشنایی نداشته‌اند و «بیاری» برای ایشان نسبتی غریب بوده است:
..
پی‌نوشت. استاد شیخ الحکمایی در پیامی فرمودند که آنچه در نسخۀ مجلس آمده، دو دندانه بیشتر ندارد و الساری نیست و سه نقطۀ زیر کلمه هم، تجمیع نقطه‌های البیاری است.
..
"چهار خطی"
https://telegram.me/Xatt4
این رباعی مشهور منسوب به خیّام (طربخانه، ۱۲۲)، در سفینۀ سعدالدین آلهی که در اوایل قرن هشتم تدوین شده، به نام شمس‌الدین البیاری (در اصل: الساری با سه نقطه زیر سین) ثبت است (برگ ۲۵پ)، در سفینۀ اسکندری، کتابت ۸۱۳ق، به نام شمس‌الدین انباری (برگ ۱۳۵پ)، در عرفات العاشقین به نام شمس‌الدین نیازی (۴: ۲۰۳۹):
یک نان به دو روز اگر شود حاصل مرد
وز کوزۀ بشکسته دمی آبی سرد
مأمور کم از خودی چرا باید بود
یا خدمت چون خودی چرا باید کرد
پیشتر، با توجه به ضبط نام شاعر در سفینۀ اسکندری، احتمال داده بودم که وی همان انباری ترمذی باشد که رشید وطواط از او حدایق السحر (ص ۴۱) نام بُرده است. اکنون باید به اصلاح این حدس بپردازم و حدس دیگری مطرح کنم.
گویندۀ رباعی باید قاضی شمس‌الدین بیاری هروی باشد که در زمان آباقاخان قاضی هرات بود و رشیدالدین فضل الله همدانی در وقایع سال ۶۶۸ق نامش را بُرده است (رک. جامع التواریخ: تاریخ مبارک غازانی، ۲: ۹۵۴، ۹۵۹-۹۶۰). پدرش عبدالله و پسرش فخرالدین هروی نیز قاضی القضات همان دیار بودند. قاضی فخرالدین بیاری هروی در ۶۹۶ق از طرف غازان مأموریت یافت که اوضاع کرمان را سامان دهد و از بخت بدش در وقایع سال ۶۹۹ق در آن دیار کشته شد. مرحوم اقبال ایشان را از مردم بیار قومس (بین بسطام و سبزوار) دانسته است (سمط العلی، ۱۳۰).
مؤید این حدس که نسبت شمس‌الدین بیاری است نه انباری یا نیازی، علاوه بر ضبط سفینۀ سعد آلهی، این اطلاع نویافتۀ مغتنم است که بر اساس نسخۀ کتابخانۀ جمعیت آسیایی در بنگال به دست آمده و طبق آن، نام درست و دقیق سفینۀ آلهی، نتایج الافکار فی لطائف الاشعار است و سعدالدین آلهی هروی آن را به جلال‌الدین شاه فضل الله فرزند قاضی القضات شهید فخرالدین محمد بن البیاری تقدیم کرده است (رک. مقاله دکتر بشری، به یاد افشار، دفتر سوم، ۲۰۱-۲۰۲). از این فقره معلوم می‌شود که تدوین سفینه بعد از قتل قاضی فخرالدین صورت گرفته است و همچنین مشخص می‌شود که سعد آلهی با خاندان بیاری هروی مرتبط بوده و ضبط نام شاعر در سفینۀ او از صحّت بیشتری برخوردار است.
می‌شود حدس زد که شمس‌الدین بیاری رباعی فوق را بعد از عزل یا کناره‌گیری از شغل خود سروده باشد. خواجه شمس‌الدین جوینی، فرزند او فخرالدین را در ۶۷۱ق به قاضی القضاتی خراسان منصوب کرده است. یا او در این سال فوت شده و یا کناره گرفته و یا کنارش گذاشته‌اند. به نام شمس‌الدین بیاری این دو رباعی نیز در دو سفینۀ کهن باقی است (جُنگ اسکندری، ۱۴۷ر؛ سفینۀ اسکندری، ۱۴۹پ) که در آنجا نسبت او همچنان بدون نقطه درج شده و چنین می‌نماید که کاتبان با «بیار» آشنایی نداشته‌اند و «بیاری» برای ایشان نسبتی غریب بوده است:
عمری به امید آنکه بِهْ گردد کار
کردم سفر و گزیده‌ام فرقت یار
هر روز که بگذرد، زهی شادی دی
هر سال که نو شود، زهی راحت پار
وله ایضاً
عمری ز پی مراد بُردیم به سر
نایافته بر مراد یک روز ظفر
تا لاجرم امروز جهان می‌گوید
کای عمر به باد رفته، خاکت بر سر!
..
پی‌نوشت. استاد شیخ الحکمایی در پیامی فرمودند که آنچه در نسخۀ مجلس آمده، دو دندانه بیشتر ندارد و الساری نیست و سه نقطۀ زیر کلمه هم، تجمیع نقطه‌های البیاری است.
..
"چهار خطی"
https://telegram.me/Xatt4
Telegram
چهار خطی
رباعی فارسی، به روایت: سید علی میرافضلی
(این صفحه روز پنج‌شنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۴ش راه‌اندازی شده است.)
(این صفحه روز پنج‌شنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۴ش راه‌اندازی شده است.)
ضبط‌های مختلف نام شمس‌الدین بیاری در سفینه‌های کهن: سفینۀ سعدالدین آلهی، سفینۀ اسکندری و جُنگ اسکندری
..
"چهار خطی"
رباعی فارسی، به روایت سید علی میرافضلی
https://telegram.me/Xatt4
..
"چهار خطی"
رباعی فارسی، به روایت سید علی میرافضلی
https://telegram.me/Xatt4
جلال‌الدین شاه هروی
همان طور که در یادداشت پیشین نوشتیم، سفینۀ سعدالدین آلهی به جلال‌الدین شاه فضل‌الله فرزند قاضی فخرالدین بیاری هروی پیشکش شده است. محمدبن بدر جاجرمی در مونس الاحرار غزلی به نام «صاحب سعید جلال‌الدین شاه الهروی» نقل کرده (۲: ۱۰۶۱) که باید از سروده‌های همین شخص باشد. از عنوانی که جاجرمی برای او آورده، می‌شود استنباط کرد که وی پیش از تاریخ تدوین مونس الاحرار یعنی سال ۷۴۱ق از دنیا رفته بوده است. این خود قرینۀ دیگری است که تاریخ تدوین سفینۀ اشعار سعدالدین آلهی را به دو سه دهۀ اول قرن هشتم محدود می‌کند.
..
"چهار خطی"
رباعی فارسی، به روایت سید علی میرافضلی
https://telegram.me/Xatt4
همان طور که در یادداشت پیشین نوشتیم، سفینۀ سعدالدین آلهی به جلال‌الدین شاه فضل‌الله فرزند قاضی فخرالدین بیاری هروی پیشکش شده است. محمدبن بدر جاجرمی در مونس الاحرار غزلی به نام «صاحب سعید جلال‌الدین شاه الهروی» نقل کرده (۲: ۱۰۶۱) که باید از سروده‌های همین شخص باشد. از عنوانی که جاجرمی برای او آورده، می‌شود استنباط کرد که وی پیش از تاریخ تدوین مونس الاحرار یعنی سال ۷۴۱ق از دنیا رفته بوده است. این خود قرینۀ دیگری است که تاریخ تدوین سفینۀ اشعار سعدالدین آلهی را به دو سه دهۀ اول قرن هشتم محدود می‌کند.
..
"چهار خطی"
رباعی فارسی، به روایت سید علی میرافضلی
https://telegram.me/Xatt4
Forwarded from تاریخ‌اصفهان
خیام و غزالی.pdf
1006.9 KB