Nima uchun biz pulni oson ishlatamiz?

Chunki miyamiz "hozirgi men" va "30 yildan keyingi men"ni ikki xil odam deb qabul qiladi. Biz kelajakdagi o‘zimizni mutlaqo begona odam sifatida ko‘ramiz. Begona odamga esa pul bergimiz kelmaydi.

Ya’ni siz bugun $100 dollar sarflayotganingizda, o‘zingizni xursand qilyapsiz. Lekin o‘sha $100 dollarni jamg‘arayotganingizda, uni "30 yildan keyingi o‘sha notanish qariyaga” sovg‘a qilayotgandek his qilasiz. Kim ham notanish odam uchun bugungi rohatidan voz kechgisi keladi?

Miya kelajakdagi foydani vaqt uzoqlashgani sayin "qadrsizlantirib" boradi. Masofa qanchalik uzoq bo'lsa, o'sha "notanish odam"ning ehtiyojlari shunchalik ahamiyatsiz ko'rinadi. Natijada, kelajakdagi farovonlik bugungi kofe yoki yangi gadjet oldida mag'lub bo'ladi.

Yana bir yo’l qo’yiladigan xato narxlarni hayotimiz bilan emas pul bilan hisoblashda bo’ladi.

Agar siz soatiga 50 000 so‘m topsangiz va 1 000 000 so‘mlik narsa olmoqchi bo‘lsangiz, o‘zingizga “Bu narsa mening hayotimning 20 soatiga arziydimi?”, deb savol bering.

Pul qayta tiklanadigan resurs, lekin vaqt unday emas. Buyumga sarflangan vaqtingizni hisoblasangiz, miya instinktiv ravishda himoya rejimiga o‘tadi.

Umuman olganda pul sarflash dofamin manbai hisoblanadi. Biz sotib olgan narsamizdan emas, o‘sha sotib olish jarayonidan zavqlanamiz.

Ya’ni pul sarflash hissiy ochlikni qondirishga urinish. Biz kiyim, gadjet yoki kofe emas, balki o‘zimizga yetishmayotgan o‘sha qisqa muddatli "baxt gormoni"ni sotib olamiz.

Har qanday yangi narsa tezda odatiy holga aylanadi. Kechagi "orzudagi iPhone” bugun oddiy telefon. Dofaminning yangi dozasini olish uchun sizga yana yangi narsa kerak bo'ladi. Bu esa cheksiz va natijasiz iste’mol tuzog’ini hosil qiladi.

Plastik idishdan suv ichish sizni aqliy zaif qilishi mumkin.

Kunlar isishi bilan ko’proq suv ichishni boshlaymiz. Suv ichish tanamiz uchun foydali lekin quyoshda qolgan baklashkadagi suvlar sizni zaxarlaydi.

Harorat ko’tarilganda plastik idish o’zidan bisfenol zarrasini chiqaradi. Bu zarra suv bilan ichimizga kirganidan keyin organizmdan to’liq chiqib ketmaydi. Shuning uchun quyoshda qolib ketgan, mashinada isib qolgan suvlarni ichmaslik kerak. Hech bo’lmaganda baklashkadagi suvlarni quyoshda qolmaganidan ichish zararni ma’lum darajada kamaytiradi.

Tadqiqotlarga ko’ra hattoki homiladorlarning homilasida ham mikroplastik zarralari topilgan.

Altsgeymer kabi aqliy zaiflik tashxisi bilan vafot etgan insonlar miyasi tekshirilganda, ularning miyasida sog‘lom odamlarnikiga qaraganda ko‘proq plastik to‘plangani ham aniqlangan.

Plastik zarralari miya tomirlari devorlarida va immunitet hujayralarida to‘planib qolib, miya faoliyatining buzilishi yoki yallig‘lanishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Plastikdan butunlay voz kecholmaysiz lekin tanangizga kirayotgan dozani maksimal kamaytirishingiz mumkin. Masalan suvni baklashkadanmas shisha idishdan ichish plastik zarralar iste’molini 20 martagacha kamaytirish mumkin. Yoki mikrovalnovka bilan plastik idishda ovqat isitmasdan keramika va shisha idishda isitish, ovqat bilan tanamizga kiradigan plastikni 99% gacha kamaytiradi.

Tanamizni mikroplastikdan toza saqlash uchun kundalik hayotimizning har bir qismida plastik bilan kontaktimizni minimal darajaga tushirishimiz kerak.

Siz rasmda ko’rib turgan holat 1923-yilda Germaniyada sodir bo’lgan gipperinflyatsiya. O’sha vaqtda inflyatsiya shunchalik yuqori bo’lganki, restoranga kirganingizda ovqatga oldindan to‘lab qo‘yishingiz kerak edi. Chunki ovqatni yeb bo‘lguningizcha, menyudagi narxlar ortib ketardi. Odamlar pullarini dollarga yoki boshqa valyutaga almashtirolmagan chunki bu taqiqlangan edi.

Hozirgi vaqtda biz ham qandaydir maqsad uchun uchun pul yig’moqchi bo’lsak, albatta dollarda yig’amiz. Bu to’g’ri usul. Chunki inflyatsiyani hisobga olsak dollar so’mdan sekinroq qadrsizlanadi.

O’zbekiston so’mida yillik inflyatsiya 7-8% bo’lsa, AQSh dollarida 3-4%. Shu sababli dollarda pul yig’ish zararni biroz kamaytiradi.

Lekin negadir bizda hamma so‘mning qadrsizlanishidan noliydi-yu dollar inflyatsiya bo’lmaydi deb o’ylaydi. AQShning o‘zida ham odamlar inflyatsiyadan norozi, 5 yil oldingi $100 hozir oldingi qadriga ega emas.

Aslida pul yig’ish uchun dollardan ham yaxshi yechim doimiy harakatda bo’ladigan aktivlarga pul tikish. Aytaylik biror bir biznesga sherik bo’lish. Biznesdan keladigan foyda inflyatsiyadan ko’proq bo’lgani uchun mablag’ingizni ham saqlab qolasiz, ham ko’paytirasiz.

Pul yig’aman deb sherikchilikka biznes qidirib yurish qiyin masala. Uning ustiga kichik summa bilan biznesdan ulush olish muammo. Lekin IMAN sizga yillik 27% gacha daromad beradigan halol sherikchilik taklif qiladi.

IMAN investitsiyalari Islom moliyasi tamoyillariga to‘liq mos keladi. Bu orqali siz biznesga sherik bo’la olasiz. Investitsiya uchun Imanum ilovasini o’rnatib, undan ro’yxatdan o’tasiz va 100 ming so’mdan boshlab investitsiya qilishingiz mumkin. Mablag’ingizni istalgan vaqtda yechib ololasiz. Barcha jarayonlar rasmiy va shaffof tarzda olib boriladi.

5 kundan beri ratsionimda faqat 3 ta mahsulot bor. Ular tovuq, brokkoli va guruch.

Bugun chellenjimning 5-kuni. Boshida bilinmasayam keyingi kunlar uyg’onganimda ochlik his qilyapman. Chunki hozir 1 kunda 1500 kaloriya iste’mol qilayotgan bo’lsam, chellenjdan oldin ko’proq kaloriya yer edim. Shuning uchun tanam hozirgi kamroq kaloriyaga moslashishga harakat qilyapti.

Chellenj davomida yana nimalar bo’ladi? Endi ochlik unchalik bilinmaydi. Tana qo’shimcha glyukoza xohlamaydi, o‘zidagi yog‘ zaxiralarini energiya sifatida ishlatishga ko‘nikadi.

Oshqozon og‘ir ovqatni hazm qilishga bor kuchini sarflamayotgani uchun, qon miyaga yaxshiroq boradi. Diqqatni jamlash osonlashadi.

Chellenj davomida ta’m bilish retsptorlari ham qayta tiklana boshlaydi. Biz har kuni shunchalik ko'p sun'iy ta'm beruvchilar va tuz iste'mol qilganimizdan, tilimiz haqiqiy mahsulot ta'mini sezmay qolgan. Hozir menda tizimni qayta tiklash jarayoni ketyapti. Chellenj oxiriga borib ta’m bilish retseptorlarim yana qayta tiklanadi deb o’ylayman.

2 yil oldin Maqsad klubidagilar bilan har kuni 15 ming qadam yurish chellenjini qilganmiz. Klubga “Yurish sizni qutqaradi” nomli darslik ham joylaganmiz.

O’sha chellenjni qaytadan boshladik. Yurish chellenjini yana qaytadan qilayotganimizning sababi bu safar shu mavzuda YouTube video olmoqchimiz. 7 kunlik sog’lom ovqatlanish chellenji videosidan keyin 30 kun 15 ming qadam yurish videosi ham YouTube’ga chiqadi.

Nega aynan 15 ming qadam?

Jahon sog‘liq saqlash tashkiloti kuniga 10,000 qadam yurishni salomatlikning me’yoriy standarti deb belgilagan. Ammo bizning maqsadimiz shunchaki me’yorni bajarish emas, balki standartlardan yuqori bo‘lish. Shu sababli yurish chellenjida 15 ming qadam tanlaganmiz.

Bundan tashqari 15 ming qadam yurish deyarli hammaning qo’lidan keladi. Bu uchun sport zal, qimmat sport anjomlari bo‘lishi shartmas.

Shu o’rinda bir tadqiqot haqida aytmoqchiman. Tadqiqotda yozilishicha kuniga 15 ming qadam yuradigan pochtalonlarning metabolik ko‘rsatkichlari tekshirilgan va ularda yurak kasalliklari xavfi eng past, bel aylanasi va xolesterin miqdori ideal darajada ekani aniqlangan.

Bu shuni ko’rsatadiki yurish inson tabiatining ajralmas bo’lagi. Va siz yurar ekansiz ichingizda shunchaki kaloriyalar yonishi emas, balki murakkab biologik jarayon boshlanadi. Bu jarayon sizni yanada yoshroq, sog’lomroq va kuchliroq insonga aylantiradi.

Siz ko‘rib turgan bu xaritada insoniyatning tarixiy migratsiyasi ko‘rsatilgan.

Insonlar qit’alarni faqatgina yurib kashf qilishgan. Butun tarix ulkan piyoda sayohatga o’xshaydi.

Minglab kilometrlarni piyoda bosib o’tishdan maqsad yashab qolish bo'lgan. Insoniyatning ilk davrlarida harakatlanishning to‘xtashi resurslarning tugashi, ochlik va yirtqichlarga yem bo‘lishni anglatgan.

Masalan qadimgi inson kuniga 20–30 km yo‘l bosmasa, u o‘lja topa olmagan.

Tarixan eng sog’lom va to’dadan ajralmagan insonlar tirik qolishgan. Chunki ko’chish jarayonida jarohatlangan yoki kasal bo‘lib qolgan qadimgi inson to’dadan ortda qolib ketgan va to’dadan ajrash o’lim bo’lgan. Natijada bu insonlarning genlari keyingi avlodga o‘tmagan.

Xulosa shuki yurish insonni hayotda tutib turgan. Hozirgi zamonaviy dunyoda ham bu ehtiyoj hech qayerga yo'qolgani yo‘q. Faqat farqi shundaki, oldin yurish majburiyat bo'lgan, hozir esa tanlov.

Lekin tana bizdan hali ham o‘sha harakatni kutadi. Agar harakat bo‘lmasa, tanamizda muammolar boshlanadi.

Tibbiyotda oyoq boldiri mushaklari "ikkinchi yurak" deb atalar ekan. Boldir mushaklari qanchalik baquvvat va faol bo‘lsa, yurak-qon tomir tizimi shunchalik yengil ishlaydi.

Ya’ni yurak qonni butun tana bo‘ylab haydaydi, lekin qon oyoqlarga tushganidan keyin uni yana yuqoriga, yer tortishish kuchiga qarshi qaytarish kerak.

Agar siz ko’proq piyoda yursangiz oyoq boldiri mushaklari qisqaradi, ular venalarni siqadi va qonni klapanlar orqali yuqoriga haydab beradi.

Kuchsiz boldir mushaklarda qon oyoqlardan sekin aylanadi, natijada yurak qonni so‘rib olish va aylantirish uchun ikki baravar ko‘proq kuch sarflashga majbur bo‘ladi.

Ko‘p harakat qilgan, piyoda yurgan yoki jismoniy mehnat qilgan insonning boldiri baquvvat bo’ladi va uning kardiologik tizimi ham yaxshi ishlaydi.

Bu fikrni tasdiqlaydigan Yaponiyada o’tkazilgan bir tadqiqotga ko’ra boldir mushaklari zaif odamlarda yurak yetishmovchiligi xavfi yuqori bo‘lishi aniqlangan.

Bugun har kuni 15 ming qadam yurish chellenjimning 8-kuni. Chellenj davom etadi. Chellenjdan maqsad faqat raqamlar emas, balki har bir qadam bilan sog’lig’imizni yaxshilash.

Fantastika hayotga ko’chdi

Biz shu paytgacha robotlarni faqat it ko‘rinishida yoki masofadan boshqariladigan qurilmalar sifatida ko‘rganmiz. Xitoyning Unitree kompaniyasi odamni robotning ichiga joylashtirdi. Bu "Temir odam" yoki "Avatar" filmlaridagi texnologiyalar real hayotga aylanayotganini ko’rsatadi.

U ham robot, ham to‘rt oyoqli yo‘ltanlamas transport bo’la oladi. Og’irligi 500 kg va juda tez harakatlana oladi.

Robot fuqarolik maqsadlari uchun mo‘ljallangan. Tog‘li hududlar, qutqaruv ishlari yoki shunchaki futuristik sayohatlar uchun ideal transport.

Islomiy moliya dunyosida boylik faqat boylarning qo‘lida aylanmasligi uchun ajoyib bir tizim bor. Bu Muzoraba deyiladi.

Odatda Muzoraba qandaydir murakkab moliyaviy atama deb tushiniladi. Aslida bu asrlar davomida sinalgan va tajribadan o’tgan tizim.

An’anaviy tizimda pul foiz evaziga qarzga beriladi. Pulni kimdir qarzga oladi va nima bo‘lishidan qat’i nazar, foizi bilan qaytaradi. Bu yerda hamma risk qarz oluvchining bo‘ynida, pul egasi risksiz foyda oladi.

Muzoraba bunga teskari ishlaydi. Unda risk ham foyda ham ikkala tomonga taqsimlanadi.

Ya’ni muzoraba mantig‘i kim nima tikadi degan savolga asoslanadi. Bu tizimda ikkita tomon bor:

1. Pul tikuvchi: Pulingiz bor, lekin uni qanday aylantirishni bilmaysiz yoki vaqtingiz yo‘q.

2. Tadbirkor (Muzorib): Bilimi va tajribasi bor va mablag’ kerak bo’lgan tomon.

Ikkala tomon muzoraba shartlari asosida birlashadi. Siz pul tikasiz, ikkinchi tomon mehnat qiladi. Agar foyda bo‘lsa kelishilgan foizda (masalan, 50/50 yoki 60/40) bo‘lishib olasiz. Agar zarar bo‘lsa siz pulingizdan, u esa qilgan mehnatidan ayriladi. Risk ham, foyda ham birgalikda bo’linadi.

Bu shart bilan ishlaydigan ishonchli odamni topish va u bilan sherikchilik qilish sizdan vaqt va bilim talab qiladi. O’zbekistondagi IMAN kompaniyasi esa manashu muammolarni o’rtadan olib tashlab zamonaviy yechim taklif qiladi.

Ya’ni siz sarmoya kiritasiz, IMAN sizning pulingizni muzoraba sharti asosida boshqaradi.

Aytaylik kimdir muzlatgich yoki boshqa o’ziga kerakli narsa olmoqchi bo'lsa, IMAN sizning pulingizga o'sha narsani sotib oladi va muddatli to'lov (Murobaha) evaziga o’sha odamga sotadi. Natijada sotuvdan tushgan real foyda siz va IMAN o'rtasida taqsimlanadi.

Bu yerda siz real savdo-sotiqning ishtirokchisiga aylanasiz. Sizning pulingiz kimningdir ehtiyojini qondirishga va savdoni oshirishga xizmat qiladi.