– Әсіресе, білім беру, денсаулық сақтау сияқты ұлт болашағына әсер ететін, үнемі халқымыздың назарында болатын маңызды салаларға баса мән берілуге тиіс. Осыған дейін де айтып өттім, жалпы әлеуметтік салада заң бұзушылықтар аз емес. Қаржы операцияларына мониторинг жүргізу кезінде нақты нәтижеге қол жеткізу үшін заманауи тәсілдерді ұтымды пайдалану қажет. Басты мақсат – бәрін жаппай тексеру емес, ел экономикасына қауіп төндіретін сын-қатерлерді дер кезінде анықтап, тиісті шаралар қабылдау. «Шаш ал десе, бас алып», шектен шығуға болмайды. Қайталап айтамын: Агенттік қызметкерлерінің міндеті – қаржы ұйымдарын жаппай тексеру емес, керісінше экономикаға төнген қауіптің бетін қайтарып, тойтарыс беру үшін уақтылы шара қабылдау. Бұл ретте цифрлық жұмыс тәсілдері ауадай қажет. Бірақ жасанды интеллектіге ғана емес, өз ақыл-ойларыңызға да сенген артық етпейді. Адамдар ЖИ-ге арқа сүйей бастағанын, тіпті баяндамаларын да өздері жазбай, оны Grok пен ChatGPT-ге тапсыратынын байқаймын. Яғни адамдар дұрыс оқуды, тиісті білім алуды емес, интеллектіні түрлі нұсқада қалай пайдалануды үйренуде. Мұның салдары ауыр болады, – деді Президент.

– Особое внимание следует уделить таким ключевым направлениям, как образование и здравоохранение, которые вызывают повышенный интерес общественности и влияют на будущее нации. Как я уже говорил выше, нарушений там предостаточно. При мониторинге финансовых операций важно применять современные подходы для достижения конкретных результатов. Основная задача – не тотальная проверка, а своевременное выявление вызовов, угрожающих экономике страны, и принятие соответствующих мер. При этом действовать нужно без перегибов. Повторяю: главная задача сотрудников Агентства – это не тотальная проверка финансовых учреждений, а выявление рисков для экономики страны и принятие своевременных мер для их купирования. И здесь как нигде необходимы цифровые методы работы, не только искусственный, но и собственный интеллект не помешает. Замечаю, что люди стали полагаться на ИИ, уже перестали даже писать свои выступления, поручают это Grok, ChatGPT. То есть люди обучаются не так, как положено, не получают соответствующее образование, а учатся тому, как использовать этот интеллект в разных вариациях. Это очень серьезный побочный эффект, – заявил Касым-Жомарт Токаев.

– Қаржылық барлау қызметкерлерінен нағыз жауапкершілік пен жасампаздық тұрғысынан қарайтын отаншылдықты талап етемін. Мұндай қасиетке ие адамдар жемқорлықтан, ашкөздіктен, сауатсыздықтан ада болуға тиіс. Сауатсыз, әсіресе ашкөз, көрсеқызар, жемқорлыққа бейім адам ешқашан патриот бола алмайды. Әрине, ол өзін патриот санауы, алаулатып, жалаулатып сөйлеуі мүмкін. Алайда ол патриот емес және оны бәрі біледі. Сондықтан бұл арада отаншылдықты дұрыс түсіне білгеніміз абзал. Мен бұл жөнінде Қызылордада өткен Ұлттық құрылтай отырысында айттым. Қазіргі уақытта жаңа Конституцияның мазмұнын қарап жатырмыз. Біз осы өзгерістер аясында патриотизм туралы ұғымды нақтылап, жауапкершілікке әрі жасампаздыққа құрылған отаншылдықты айқындай аламыз деп ойлаймын. Нағыз патриот барлық жерде, ол Қаржылық мониторинг агенттігі немесе мемлекеттік меншіктегі кәсіпорын болсын, жеке кәсіпкерлік нысаны, университет, мектеп болсын, адал еңбек етуге тиіс. Әркім өз жұмысын жақсы атқарса, оны патриот деп санаймыз. Жалпы, тексеру шаралары мемлекеттің әлеуметтік міндеттемелеріне қатысты жұмысқа кесірін тигізбеуі керек. Бюджет қаражатын уақтылы игеруге де кедергі келтірмеуі қажет. Ақпараттық, коммерциялық қауіпсіздікті және жеке деректерді қорғау мәселесін назарда ұстаған жөн, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

– От сотрудников финансовой разведки жду проявления истинного патриотизма, ответственного и созидательного, который несовместим с коррупцией, алчностью, безграмотностью. Безграмотный человек, тем более жадный и алчный, склонный к проявлениям коррупции, никак не может быть патриотом по определению. Конечно, он может называть себя патриотом, высказывать какие-то лозунги, но самом деле он не патриот, и все об этом знают. Поэтому здесь очень важно, чтобы мы правильно понимали патриотизм. Я об этом говорил на заседании Национального курултая в Кызылорде. Сейчас мы работаем над текстом новой Конституции, и там, я думаю, мы сможем провести формулировку, тезис о патриотизме, ответственном и созидательном патриотизме. Настоящий патриот должен хорошо работать на каждом участке, будь это Агентство по финансовому мониторингу или предприятие с госсобственностью, или частное предприятие, будь это университет, школа. Каждый на своем участке должен хорошо работать, и тогда мы сможем говорить о том, что он патриот. В целом, эти меры не должны препятствовать работе государства по исполнению социальных обязательств и негативно отразиться на своевременном освоении бюджетных средств. Нельзя упускать из виду вопросы информационной и коммерческой безопасности, а также защиты персональных данных, – подчеркнул Глава государства.

– Бизнестің дамуын тежейтін кедергілерді жою керек. Бұл бағытта біраз жылдан бері жүйелі жұмыс жүргізіліп келеді. Бірақ «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасынан, жекелеген бизнес өкілдерінен әлі де арыз-шағым түсіп жатыр. Барлық құқық қорғау органы бизнеске заңсыз кедергі келтіру мемлекет мүддесіне қарсы ауыр қылмыспен парапар екенін түсінуге тиіс. Бұл, ең алдымен, Қаржылық мониторинг агенттігіне қатысты. Маған аймақтарда қара басының қамы үшін заңды бизнесті тоқтату тәжірибесі әлі де бар деген шағымдар келіп түсіп жатыр. Ескертемін: егер әлгіндей мәліметтер расталса, заңға сәйкес жауапқа тартып, келтірілген шығынды өндіріп алу үшін қатаң шаралар қабылданады. Былтыр Агенттік тергеу жүргізген қылмыстық істердің 40 пайызы, яғни мыңнан астамы негізсіз деп тоқтатылған. Мысалы, 2025 жылы Агенттік 2710 іс қозғаған, оның 1061-інде күдіктілер ақталып, іс тоқтатылған. Бұл жай ғана көрсеткіш емес. Осындай істердің салдарынан кәсіпкерлер шығынға ұшырайды, олардың іскерлік беделіне нұқсан келеді, еңбек ұжымдарының берекесі қашады. Мұның бәрі бизнестің дамуын тежейді, елдегі инвестициялық ахуалға зардабын тигізеді. Сондықтан кәсіпкерлермен қарым-қатынас орнату тәсілдерін қайта қараған жөн. Өгізді де өлтірмей, арбаны да сындырмай, ақылға қонымды тепе-теңдікті сақтай білу қажет. Кәсіпкер қаржы заңнамасын бұзған жағдайда оның шаруашылық қызметін бірден тоқтатып тастауға болмайды. Шектеу шараларын құқық бұзушылықтың деңгейіне сәйкес ерекше жағдайларда ғана қолдану керек. Кәсіпкерлер де заң талаптарын қатаң сақтауға міндетті. Мемлекеттің оң көзқарасы мен қорғауын пайдаланып, салықтан жалтаруға, алаяқтық схемалар жасауға болмайды. Алаяқтыққа мүлдем жол бермейміз, – деді Президент.

– Важно устранить барьеры, препятствующие развитию бизнеса. Системная работа в этом направлении идет на протяжении многих лет. Однако от Национальной палаты «Атамекен» и отдельных бизнесменов продолжают поступать жалобы. Все правоохранительные органы должны понимать, что незаконное воспрепятствование бизнесу равносильно тяжелому преступлению против государственных интересов. В первую очередь это касается Агентства по финансовому мониторингу. Ко мне поступают сигналы о том, что в регионах по-прежнему имеет место практика блокирования законного бизнеса с целью извлечения личной выгоды. Предупреждаю: в случае подтверждения таких сведений будут приняты самые строгие меры взыскания и привлечения к ответственности согласно закону. По итогам прошлого года почти 40 процентов, или более тысячи уголовных дел, расследуемых Агентством, прекращено по реабилитирующим основаниям. В 2025 году в производстве находилось 2 710 дел, из них прекращено по реабилитирующим основаниям 1 061. Это не просто показатель. В результате таких действий предприниматели несут убытки, страдает их деловая репутация, растет напряжение в трудовых коллективах. Все это тормозит развитие бизнеса, негативно влияет на инвестиционный климат в стране. Следует пересмотреть методы взаимодействия с предпринимателями. Здесь нужно соблюсти разумный баланс, найти «золотую середину». Если предприниматель совершил финансовое нарушение, нельзя сразу же приостанавливать его хозяйственную деятельность. Ограничительные меры должны применяться только в исключительных случаях, соразмерно правонарушению. В то же время и предприниматели обязаны строго следовать закону, не уходить от налогов, тем более, вовлекаться в мошеннические схемы, злоупотребляя добрым отношением и защитой со стороны государства. Мошенничество для нас неприемлемо, – сказал Глава государства.

– Жаңа салық саясаты күшіне енгелі бері нақты айналымды жасыру үшін қолма-қол төлем көлемінің артқаны туралы мәліметтер келіп түсті. Бөлшек саудамен айналысатын саудагерлер тауардың ақысын қолма-қол ақшамен немесе аударым арқылы төлегеніне қарай салық сомасын шегеріп, екі түрлі баға айта бастады. Бұған, әрине, көз жұма қарауға болмайды. Өйткені мұндай әрекеттер мемлекеттің салықты әкімшілендіру тетіктерін жетілдіру бағытындағы еңбегін зая кетіреді. Кірісті жылыстату және капиталды астыртын криптоперациялар арқылы заңсыз шығару проблемаға айналды. Бүгінге дейін 62 миллиард теңгеден астам қаржы айналымы бар 130 заңсыз криптоалмасу қызметі жойылды. Осы істердің аясында 2,6 миллиард теңгенің мүлкіне тыйым салынды. Бұдан бөлек, әлеуметтік желілерде ақшаны криптоға айырбастау жарнамасы тыйылмай тұр. Демек, мәселе түбегейлі шешімін таппаған. Халықаралық ұйымдардың бағалауынша, еліміз сыртқа шығарылған капиталдың көлемі жағынан «көш бастап тұрған мемлекеттердің» бірі. Ал осындай қылмыс үшін сотталғандар жоққа тән. Капиталдың заңсыз сыртқа кетуі экономикалық қауіпсіздігімізге тікелей қатер төндіреді. Агенттік аталған мәселелер бойынша нақты ұсыныс енгізсін, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

– В условиях новой фискальной политики поступают сигналы об увеличении объема наличных платежей для сокрытия реальных оборотов. Продавцы в розничной торговле открыто озвучивают две цены за товар – при оплате в безналичной форме и живыми деньгами за вычетом суммы налога. С этим мириться, конечно, нельзя, потому что такие действия перечеркивают усилия государства по совершенствованию налогового администрирования. Серьезной проблемой стали отмывание доходов и незаконный вывод капитала посредством подпольных криптоопераций. На данный момент ликвидировано свыше 130 нелегальных криптообменников с оборотом более 62 миллиардов тенге. В рамках дел по ним арестовано имущество на 2,6 млрд тенге. В то же время в социальных сетях продолжается активная реклама обмена денег на крипту. Получается, проблема не решена. По оценкам международных организаций, наша страна – один из лидеров по объему выведенного капитала. При этом осужденных за подобные преступления практически нет. Нелегальный отток капитала – это прямая угроза экономической безопасности. Агентству следует внести конкретные предложения по обозначенным вопросам, – заявил Президент.

– Агенттік қаржы пирамидаларымен белсенді күрес жүргізіп жатыр. Тек былтырдың өзінде 140-тан астам қылмыстық іс тергеліп, жарты миллионнан аса адамның қаржысын тартпақшы болған 15 мың сайт пен 123 чат жабылды. Алайда қабылданып жатқан шаралар да, түсіндіру жұмыстары да жағдайды түбегейлі өзгерте алмай тұр. Әйтсе де оң үрдіс бар. Неге? Өйткені алаяқтар пирамиданы түрлі қаржы құралдары сияқты ұсынады. Ал азаматтар олардың арбауына түсіп, бар тапқан-таянғанынан айырылып қалып жатыр. Сондықтан қаржылық алаяқтыққа қарсы іс-қимылдың тиімді шараларын әзірлеп, проблеманың түп тамырын анықтаған жөн. Өз әрекетінің заңсыз екенін біле тұра, адамдарды түрлі алаяқтық схемаларға тартатын пирамида қатысушыларына құқықтық жауапкершілік енгізу мәселесін қарастыру қажет. Мұндай алаяқтарды немесе қымсынбай қылмысқа баратын жандарды түрмеге қамап, қылмыстық жазаға тарту керек. Егер Қаржылық мониторинг агенттігі, Үкімет осындай түзетулерді ұсынса, мен қолдаймын. Мәселені қарастырыңыздар. Осы тектес батыл шешімдер қабылдамасақ, ахуалдың оңала қоюы екіталай. «Баяғы жартас – сол жартас» күйінде қала береді, – деді Президент, – деді Мемлекет басшысы.

– Агентство ведет активную борьбу с финансовыми пирамидами. Только в прошлом году расследовалось более 140 уголовных дел, закрыто 15 тысяч сайтов и 123 чата с более полумиллионом потенциальных вкладчиков. Но предпринимаемые усилия, разъяснительная работа ситуацию в корне не меняют, хотя есть положительные тенденции. Почему? Потому что мошенники маскируют пирамиды под различные финансовые инструменты, а граждане, попадаясь на их уловки, продолжают терять свои сбережения. Об этом я тоже говорил на заседании Национального курултая в Кызылорде. Поэтому надо выявлять корневые причины проблемы с выработкой эффективных мер по противодействию финансовому мошенничеству. Необходимо рассмотреть вопрос о введении правовой ответственности участников пирамид, вовлекающих граждан в мошеннические схемы и осознающих противоправную природу своей деятельности. Таким мошенникам или преступным элементам надо давать соответствующие сроки тюремного заключения и уголовного наказания. Если такие поправки будут инициированы АФМ, Правительством, я, конечно же, поддержку. Рассмотрите данный вопрос. Без таких кардинальных решений ситуация и дальше будет напоминать борьбу с ветряными мельницами, – отметил Президент.

– Есірткі бизнесімен күресті күшейту қажет. Өкінішке қарай, қазір есірткі саудасынан түскен табысты тексеру жұмысының тиімділігі төмен. Қылмыскерлердің заңсыз жолмен тапқан жеке мүлкімен қатар, басқа адамдардың атына рәсімдеген мүлкі де мемлекетке қайтарылуға тиіс. Қысқасы, қылмыстық жолмен иемденген мүліктің бәрін тәркілеу мәселесін мұқият пысықтаған жөн. Заңды тұлғалардың күмәнді табыстарды заңдастыруына қатысты жазаны күшейту керек. Бұл қадам халықаралық стандарттарға толық сай келеді, – деді Мемлекет басшысы.

– Требуется усилить борьбу с наркобизнесом. К сожалению, на сегодняшний день эффективность расследований случаев незаконного оборота наркотиков остается низкой. Подлежат изъятию в пользу государства не только личное имущество преступников, приобретенное на криминальные доходы, но и их имущество, номинально оформленное на подставных лиц. Одним словом, следует детально проработать вопрос расширенной конфискации имущества, добытого преступным путем, повысить ответственность юридических лиц за отмывание незаконных доходов. Такая практика полностью соответствует международным стандартам, – подчеркнул Глава государства.

– Сіздерге жүктелетін жауапкершілік – өте жоғары. Агенттік Бас прокуратурамен, Ұлттық қауіпсіздік қызметімен, Ішкі істер министрлігі секілді басқа да құқық қорғау органдарымен үйлесімді әрекет етуі керек. Олар да Қаржылық мониторинг агенттігіне қолдау көрсетуге тиіс. Құзыреттік міндеттердің қайталануы, жөн-жосықсыз бәсеке, бақталастық мемлекет мүддесіне зардабын тигізеді. Әлемде стратегиялық белгісіздік белең алған қазіргідей жағдайда бұл өте қауіпті. Дұшпандарымыздың ұлттық мүддемізге зиян келтіруіне жол беруге болмайды. Үнемі айтамын: «Тәуелсіздік – бәрінен қымбат». Мұны баршамыз, Қаржылық мониторинг агенттігінің қызметкерлері әрдайым есте ұстауы керек. Әр қызметкер, ең алдымен, адал азамат және мықты маман болуға тиіс. Ар тазалығын сақтау, Отан алдындағы антқа берік болу – парыз. «Заң мен тәртіп» қағидаты – көпшілікке қарата айтылған ұран емес, бұл – әрбір мемлекеттік қызметшінің, әрбір адамның өзінен басталуға тиіс саналы қадам. Біз Әділетті, Қауіпсіз, Күшті, Таза әрі Озық Қазақстанды құрып жатырмыз. Ауқымды өзгерістердің келесі – шешуші кезеңіне қадам бастық. Конституциялық реформаны қолға алдық, бүгінде Комиссия белсенді түрде жұмыс істеп жатыр. Барлық ұсыныс мұқият сарапталады, түзетулердің жобасы әзірленеді. Халық бұл жобамен танысып, референдумда түбегейлі шешім қабылдайды. Осылайша, елімізде жаңа қоғамдық-саяси жүйе қалыптасады. Ел ішіндегі тұрақтылықты сақтауға, инвестициялық ахуалды жақсартуға және халықтың әл-ауқатын арттыруға арналған жұмыс тың қарқынмен жалғасады, – деді Мемлекет басшысы.

– На вас возлагается высокая ответственность. Агентству предстоит усиливать координацию своих действий с Генеральной прокуратурой, КНБ, другими правоохранительными органами, включая МВД. И все они должны отвечать взаимностью в адрес АФМ. Дублирование функций, нездоровая конкуренция, соперничество вредят государственным интересам. Это вдвойне опасно в нынешней ситуации стратегической неопределенности в мире. Нельзя давать повода нашим противникам, недоброжелателям для нанесения ущерба национальным интересам Казахстана. Часто говорю: «Независимость превыше всего». Об этом мы все и сотрудники АФМ должны думать всегда и везде. Каждый из вас, в первую очередь, должен быть ответственным гражданином и профессионалом своего дела. Ваш долг – хранить честь и быть верными присяге. Принцип «Закон и Порядок» – это не громкий лозунг, а руководство к действию. Причем каждый госслужащий, каждый человек должен начинать прежде всего с самого себя. Мы строим Справедливый, Безопасный, Сильный, Чистый и Передовой Казахстан. Страна вступила в решающий этап масштабных преобразований. Проводится Конституционная реформа, над которой в настоящее время активно работает специальная комиссия. На основе тщательного анализа всех предложений будет разработан проект поправок. Наши граждане, ознакомившись с данным проектом, примут окончательное решение на общенациональном референдуме. Таким образом, в нашей стране будет сформирована новая социально-политическая система. Будет продолжена интенсивная работа по поддержанию стабильности, улучшению инвестиционного климата и повышению благосостояния населения, – подытожил Президент.