تاریخچه تحلیل عاملی:نخستین کار درباره تحلیل عاملی حدود ۱۰۰ سال پیش توسط روانشناسی به نام چارلز اسپیرمن صورت گرفت، که به گونه کلی پدر این روش شناخته شده است و در سال ۱۹۲۷ توسط خود او توسعه یافت. بعد از او کارل پیرسون، روش مولفه های اصلی را پیشنهاد کرد و هتلینگ آن را به گونه کامل تری توسعه داد.
بسیاری از کارهای نخستین در تحلیل عاملی، یعنی در طول سالهای ۱۹۰۰ تا ۱۹۳۰ به کاربرد مدل اسپیرمن در بسیاری از مسایل علمی و بررسی شرایط مناسب برای استفاده از آن مدل اختصاص یافته است. در طول این دوره علاوه بر خود اسپیرمن دانشمندان دیگری مانند سیریل برت، کارل هلیزینگر، ترومن کلی، کارل پیرسن و گادفری تامسون، کمک های شایانی به ادبیات تحلیل عاملی کرده اند.
امروزه روش تحلیل عاملی از جمله آزمون های تحلیل آماری است که در سطح وسیعی از شاخه های علوم مانند روانشناسی، جامعه شناسی، مدیریت، جغرافیا، برنامه ریزی شهری و…استفاده می شود.
در اوایل سال ۱۹۳۰ آشکار شد که مدل تک عاملی عمومی اسپیرمن برای توصیف روابط بین متغییرهای یک مجموعه همیشه کافی نیست.
ثرستون احتمالا برجسته ترین تحلیل گر عاملی نوین بوده و نفوذ قابل ملاحظه ای در توسعه این روش از سالهای ۱۹۳۰ تا کنون داشته است.
کارهای اولیه در تحلیل عاملی که توسط دانشمندان یاد شده انجام گرفته، بیشتر توجیه نظری دارد، هر چند هیچ یک از آنها آماده برای آزمون های آماری فرضیه های خاص درباره ساختارهای عاملی مجموعه های معینی از متغییرها نبوده است اما وقتی کامپیوترهای پرسرعت در اختیار قرار گرفت در اواسط تا اواخر سالهای ۱۹۵۰، حرکتی از تئوری گرایی به سوی آنچه تحلیل عاملی اکتشافی نامیده می شود، به وجود آمد. این حرکت به گونه آشکار از طریق تئوری عامل مشترک ثرستون تشویق و از طریق فرمول بندی هتلینگ درباره عملیات ریاضی مولفه های اصلی که قبل از آن به دلیل محاسبات فوق العاده پیچیده و پرزحمت آن، به کار نرفته بود تسهیل شد. چنین به نظر می رسد که در طول سال های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، تقریبا هر کس، هر چیزی را تحلیل عاملی می کرده است به این امید که روابط پیچیده ظاهری بین متغییرهای یک مجموعه را می توان ساده کرد و به گونه ساده تری تفسیر نمود.
بسیاری از کارهای نخستین در تحلیل عاملی، یعنی در طول سالهای ۱۹۰۰ تا ۱۹۳۰ به کاربرد مدل اسپیرمن در بسیاری از مسایل علمی و بررسی شرایط مناسب برای استفاده از آن مدل اختصاص یافته است. در طول این دوره علاوه بر خود اسپیرمن دانشمندان دیگری مانند سیریل برت، کارل هلیزینگر، ترومن کلی، کارل پیرسن و گادفری تامسون، کمک های شایانی به ادبیات تحلیل عاملی کرده اند.
امروزه روش تحلیل عاملی از جمله آزمون های تحلیل آماری است که در سطح وسیعی از شاخه های علوم مانند روانشناسی، جامعه شناسی، مدیریت، جغرافیا، برنامه ریزی شهری و…استفاده می شود.
در اوایل سال ۱۹۳۰ آشکار شد که مدل تک عاملی عمومی اسپیرمن برای توصیف روابط بین متغییرهای یک مجموعه همیشه کافی نیست.
ثرستون احتمالا برجسته ترین تحلیل گر عاملی نوین بوده و نفوذ قابل ملاحظه ای در توسعه این روش از سالهای ۱۹۳۰ تا کنون داشته است.
کارهای اولیه در تحلیل عاملی که توسط دانشمندان یاد شده انجام گرفته، بیشتر توجیه نظری دارد، هر چند هیچ یک از آنها آماده برای آزمون های آماری فرضیه های خاص درباره ساختارهای عاملی مجموعه های معینی از متغییرها نبوده است اما وقتی کامپیوترهای پرسرعت در اختیار قرار گرفت در اواسط تا اواخر سالهای ۱۹۵۰، حرکتی از تئوری گرایی به سوی آنچه تحلیل عاملی اکتشافی نامیده می شود، به وجود آمد. این حرکت به گونه آشکار از طریق تئوری عامل مشترک ثرستون تشویق و از طریق فرمول بندی هتلینگ درباره عملیات ریاضی مولفه های اصلی که قبل از آن به دلیل محاسبات فوق العاده پیچیده و پرزحمت آن، به کار نرفته بود تسهیل شد. چنین به نظر می رسد که در طول سال های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، تقریبا هر کس، هر چیزی را تحلیل عاملی می کرده است به این امید که روابط پیچیده ظاهری بین متغییرهای یک مجموعه را می توان ساده کرد و به گونه ساده تری تفسیر نمود.
موضوع و هدف پدیدارنگاری:واضح است که پدیدارنگاران بر کشف حقیقت یا واقعیت متمرکز نیستند، یعنی از نگاه آنان خود واقعیت یا این که یک پدیده واقعا چیست، مدنظر نیست بلکه با توجه به موضوع پژوهش آنان چگونگی پدیدار شدن یک پدیده برای افراد متفاوت است. در این راستا پدیدارنگاری بین دو دیدگاه دست اول و دست دوم تفاوت قایل شده و دیدگاه دست دوم را موضوع پژوهش خود قرار می دهند. از آنجایی که نظرات مختلفی درباره واقعیت وجود دارد یک هدف پژوهش ها می تواند یافتن این نکته باشد که واقعیت چیست؛ یعنی جستجو برای یافتن حقیقت. به عنوان مثال پاسخ به سوال امنیت اطلاعات در تجارت الکترونیک جیست بیانگر عبارتی در مورد واقعیت است. رویکرد دیگر تمرکز بر این است که افراد چگونه دنیا را می بینند و پاسخ به این گونه سوالات توضیحی است در مورد مفاهیم افراد از واقعیت، پدیدارنگاری روش پژوهش کیفی و تجربی است برای توصیف، تحلیل و فهم اینگونه مفاهیم.
به بیان دیگر وقتی در رشته ای مانند مدیریت پرسیده می شود چرا بعضی سازمانها نسبت به سازمانهای دیگر موفق تر هستند؟ هر پاسخی به این سوال عبارتی در مورد واقعیت است. اما می توان این سوال را به گونه ای دیگر پرسید " مردم در مورد این که چرا بعضی از سازمانها نسبت به سازمانهای دیگر موفق تر هستند چه فکر می کنند؟" هر جوابی که به این سوال داده شود سخنی در مورد ادراک مردم در مورد واقعیت است. این دو گونه طراحی سوال، دو دیدگاه متفاوت ارایه می دهند. در سوال اول ماخود را به جهان معطوف کرده و در مورد آن اظهاراتی ارایه می کنیم اما در نوع دوم سوال خود را به مردم و ایده های آنها در مورد دنیا (یا تجارب آنان از دنیا) معطوف کرده و اظهاراتی در مورد ایده های مردم در مورد دنیا ارایه می دهیم. در پدیدارنگاری، مورد اول را دیدگاه دست اول و مورد دوم را دیدگاه دست دوم می نامند و پدیدارنگاری روشی است که دیدگاه دوم را مورد مطالعه قرار می دهد.
هر چند پدیدارنگاران بر دیدگاه دست دوم تمرکز دارند اما در پی این که چرا افراد به یک روش معین نمی اندیشند نیستند. ایده این روش این است که اختلاف موجود در چگونگی نگریستن یک جمعیت خاص چیزی را توصیف می کند و هدف تبیین دلایل این گوناگونی نیز نیست و به این روی نتیجه یک مطالعه پدیدارنگارانه مشتمل بر مجموعه ای از مفاهیم متفاوت مرتبط با پدیده تحت مطالعه است.
هرون و سوفات(۲۰۰۵) بیان می دارند پدیدارنگاری به توصیف تفاوت های کیفی کمک می کند نه توضیح دادن علت وجود این تفاوت ها . در این باره مارتون (۱۹۸۱) می نویسد که هدف پدیدارنگاری طبقه بندی افراد، مقایسه گروه ها، توضیح، پیش بینی یا قضاوت خوب و بد در مود افراد نیست بلکه هدف آن یافتن و منظم ساختن اشکال افکار، به گونه ای است که افراد جنبه های مختلف واقعیت را تفسیر می نمایند. این پژوهش می تواند مکمل دیگر انواع پژوهش ها باشد و هدف آن توصیف، تحلیل و فهم تجربه است.
به طور خلاصه از آنجا که افراد مختلف می توانند نظرات متفاوتی درباره واقعیت یا یک پدیده داشته باشند و آن پدیده را به انحای متفاوتی مفهوم سازی کنند، افراد می توانند مفاهیم متفاوتی از یک پدیده واحد داشته باشند از این رو با توجه به دیدگاه دست دوم در پدیدارنگاری افراد می توانند مفاهیم متفاوتی از یک پدیده را در ذهن داشته باشند و با توجه به این که مفاهیم عنصر اصلی توصیف در مطالعات پدیدارنگاری می باشند، نگاهی دقیق تر به مفاهیم ، تجارب و آگاهی، در ادبیات روش پدیدارنگاری ضروری می باشد.
به بیان دیگر وقتی در رشته ای مانند مدیریت پرسیده می شود چرا بعضی سازمانها نسبت به سازمانهای دیگر موفق تر هستند؟ هر پاسخی به این سوال عبارتی در مورد واقعیت است. اما می توان این سوال را به گونه ای دیگر پرسید " مردم در مورد این که چرا بعضی از سازمانها نسبت به سازمانهای دیگر موفق تر هستند چه فکر می کنند؟" هر جوابی که به این سوال داده شود سخنی در مورد ادراک مردم در مورد واقعیت است. این دو گونه طراحی سوال، دو دیدگاه متفاوت ارایه می دهند. در سوال اول ماخود را به جهان معطوف کرده و در مورد آن اظهاراتی ارایه می کنیم اما در نوع دوم سوال خود را به مردم و ایده های آنها در مورد دنیا (یا تجارب آنان از دنیا) معطوف کرده و اظهاراتی در مورد ایده های مردم در مورد دنیا ارایه می دهیم. در پدیدارنگاری، مورد اول را دیدگاه دست اول و مورد دوم را دیدگاه دست دوم می نامند و پدیدارنگاری روشی است که دیدگاه دوم را مورد مطالعه قرار می دهد.
هر چند پدیدارنگاران بر دیدگاه دست دوم تمرکز دارند اما در پی این که چرا افراد به یک روش معین نمی اندیشند نیستند. ایده این روش این است که اختلاف موجود در چگونگی نگریستن یک جمعیت خاص چیزی را توصیف می کند و هدف تبیین دلایل این گوناگونی نیز نیست و به این روی نتیجه یک مطالعه پدیدارنگارانه مشتمل بر مجموعه ای از مفاهیم متفاوت مرتبط با پدیده تحت مطالعه است.
هرون و سوفات(۲۰۰۵) بیان می دارند پدیدارنگاری به توصیف تفاوت های کیفی کمک می کند نه توضیح دادن علت وجود این تفاوت ها . در این باره مارتون (۱۹۸۱) می نویسد که هدف پدیدارنگاری طبقه بندی افراد، مقایسه گروه ها، توضیح، پیش بینی یا قضاوت خوب و بد در مود افراد نیست بلکه هدف آن یافتن و منظم ساختن اشکال افکار، به گونه ای است که افراد جنبه های مختلف واقعیت را تفسیر می نمایند. این پژوهش می تواند مکمل دیگر انواع پژوهش ها باشد و هدف آن توصیف، تحلیل و فهم تجربه است.
به طور خلاصه از آنجا که افراد مختلف می توانند نظرات متفاوتی درباره واقعیت یا یک پدیده داشته باشند و آن پدیده را به انحای متفاوتی مفهوم سازی کنند، افراد می توانند مفاهیم متفاوتی از یک پدیده واحد داشته باشند از این رو با توجه به دیدگاه دست دوم در پدیدارنگاری افراد می توانند مفاهیم متفاوتی از یک پدیده را در ذهن داشته باشند و با توجه به این که مفاهیم عنصر اصلی توصیف در مطالعات پدیدارنگاری می باشند، نگاهی دقیق تر به مفاهیم ، تجارب و آگاهی، در ادبیات روش پدیدارنگاری ضروری می باشد.
نرم افزارهای مدیریت منابع تحقیق:احتمالا هنگام نوشتن مقاله یا پایان نامه با مشکلاتی که درزیر به آنها اشاره شده است برخورد کرده اید:
-در حین نوشتن یک مقاله یا یک متن علمی لازم می شود مرجع یا مراجعی، اضافه، حذف و ویرایش شوند. پس از انجام این کار، لازم است در شماره گذاری بقیه ی مراجع موجود در فهرست مراجع و استناددهی های داخل متن مرتبط با آنها یک سری اصلاحات اساسی انجام شود. انجام این اصلاحات نیازمند صرف وقت و دقت زیادی می باشد.
-آشنایی با انواع شیوه های استناد و رعایت قواعد این شیوه ها در دست نوشته ها و ایجاد فهرست مراجع با ساختار صحیح و مطابق با استانداردهای سبک مرجع دهی، اسان نیست و به زمان و انرژی زیادی نیاز دارد.
-برای فرستادن متن تهیه شده به انتشارات دیگری که سبک مرجع دهی متفاوتی دارد، نیاز به تغییر ساختار همه ی مراجع می باشد، که در صورت استفاده از روش دستی، کاری بسیار وقت گیر و احتمالا همراه با خطا می باشد.
-پیدا کردن فایل یک مقاله خاص از میان صدها فایل بدون نام.
به همین دلیل اندیشه طراحی و تولید نرم افزارهایی با قابلیت مدیریت استنادها شکل گرفته و اجرا شده است. برنامه های نرم افزاری مدیریت منابع تحقیق اولین بار در سال ۱۹۸۰ معرفی شدند. امروزه برای تسهیل مدیریت منابع تحقیق، یک سری برنامه های نرم افزاری مدیریت منابع تحقیق وجود دارند که امکان ایجاد کتابخانه های دیجیتال شخصی را برای کاربر فراهم می کنند. از انواع نرم افزارهای رایج مدیریت منابع تحقیق می توان به نرم افزارهای EndNote،Reference Manager،Citavi،Mendeley،Zotero،Refworks، ProCite و پژوهیار اشاره کرد.
پژوهیار اولین نرم افزار رایگان مدیریت استناددهی متن باز فارسی زبان است که بر پایه ی نرم افزار Zotero طراحی شده است. نرم افزار پژوهیار توسط مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم انسانی(نور) طراحی و بومی سازی شده است. این نرم افزار سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی را پشتیبانی می کند. پژوهیار دارای قابلیت های زیادی از جمله: ذخیره و طبقه بندی اطلاعات، یادداشت گذاری، برچسب گذاری، جستجوی اطلاعات ذخیره شده و … می باشد.
برنامه ی Reference Manager مانند برنامه EndNote در شرکت تامسون و در موسسه ی اطلاعات علمی تولید و عرضه شده است. یک برنامه مدیریت منابع تحقیق توانا بوده و برای استفاده ی همزمان تمامی کاربران یک شبکه رایانه ای مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین شرکت تامسون محصولی را با امکانات محدودتر نسبت به EndNote، تحت عنوان EndNote Web عرضه کرده است که از طریق اتصال به اینترنت، بدون هزینه در دسترس عموم قرار می گیرد.
-در حین نوشتن یک مقاله یا یک متن علمی لازم می شود مرجع یا مراجعی، اضافه، حذف و ویرایش شوند. پس از انجام این کار، لازم است در شماره گذاری بقیه ی مراجع موجود در فهرست مراجع و استناددهی های داخل متن مرتبط با آنها یک سری اصلاحات اساسی انجام شود. انجام این اصلاحات نیازمند صرف وقت و دقت زیادی می باشد.
-آشنایی با انواع شیوه های استناد و رعایت قواعد این شیوه ها در دست نوشته ها و ایجاد فهرست مراجع با ساختار صحیح و مطابق با استانداردهای سبک مرجع دهی، اسان نیست و به زمان و انرژی زیادی نیاز دارد.
-برای فرستادن متن تهیه شده به انتشارات دیگری که سبک مرجع دهی متفاوتی دارد، نیاز به تغییر ساختار همه ی مراجع می باشد، که در صورت استفاده از روش دستی، کاری بسیار وقت گیر و احتمالا همراه با خطا می باشد.
-پیدا کردن فایل یک مقاله خاص از میان صدها فایل بدون نام.
به همین دلیل اندیشه طراحی و تولید نرم افزارهایی با قابلیت مدیریت استنادها شکل گرفته و اجرا شده است. برنامه های نرم افزاری مدیریت منابع تحقیق اولین بار در سال ۱۹۸۰ معرفی شدند. امروزه برای تسهیل مدیریت منابع تحقیق، یک سری برنامه های نرم افزاری مدیریت منابع تحقیق وجود دارند که امکان ایجاد کتابخانه های دیجیتال شخصی را برای کاربر فراهم می کنند. از انواع نرم افزارهای رایج مدیریت منابع تحقیق می توان به نرم افزارهای EndNote،Reference Manager،Citavi،Mendeley،Zotero،Refworks، ProCite و پژوهیار اشاره کرد.
پژوهیار اولین نرم افزار رایگان مدیریت استناددهی متن باز فارسی زبان است که بر پایه ی نرم افزار Zotero طراحی شده است. نرم افزار پژوهیار توسط مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم انسانی(نور) طراحی و بومی سازی شده است. این نرم افزار سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی را پشتیبانی می کند. پژوهیار دارای قابلیت های زیادی از جمله: ذخیره و طبقه بندی اطلاعات، یادداشت گذاری، برچسب گذاری، جستجوی اطلاعات ذخیره شده و … می باشد.
برنامه ی Reference Manager مانند برنامه EndNote در شرکت تامسون و در موسسه ی اطلاعات علمی تولید و عرضه شده است. یک برنامه مدیریت منابع تحقیق توانا بوده و برای استفاده ی همزمان تمامی کاربران یک شبکه رایانه ای مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین شرکت تامسون محصولی را با امکانات محدودتر نسبت به EndNote، تحت عنوان EndNote Web عرضه کرده است که از طریق اتصال به اینترنت، بدون هزینه در دسترس عموم قرار می گیرد.
تعیین حجم نمونه در مدلیابی معادلات ساختاری:از آنجا که روش شناسی مدلیابی معادلات ساختاری، تا حدود زیادی با برخی از جنبه های رگرسیون چند متغیری شباهت دارد، می توان از اصول تعیین حجم نمونه در تحلیل رگرسیون چند متغیری برای تعیین حجم نمونه در مدلیابی معادلات ساختاری استفاده نمود (هومن،۱۳۸۴،۲۲ (
در تحلیل رگرسیون چند متغیری نسبت تعداد نمونه (مشاهدات) به متغیرهای مستقل نباید از ۵ کمتر باشد. در غیر این صورت نتایج حاصل از معادله رگرسیون چندان تعمیم پذیر نخواهد بود (هیرو و همکاران ،۱۹۹۵، ۱۰۵).
نسبت محافظه کارانه تر ۱۰ مشاهده به ازای هر متغیر مستقل را هالینسکی و فلورت (۱۹۷۰) و میلر و کانس (۱۹۷۳) پیشنهاد نموده اند. از دیدگاه جیمز استیونس حتی در نظر گرفتن ۱۵ مشاهده به ازای هر متغیر پیش بین در تحلیل رگرسیون چند گانه با روش معمولی کمترین مجذورات استاندارد، یک قاعده سر انگشتی خوب به حساب می‌آید ( هومن، ۱۳۸۴، ۲۲).
پس به طور کلی در روش شناسی مدلیابی معادلات ساختاری تعیین حجم نمونه می تواند بین ۵ تا ۱۵ مشاهده به ازای هر متغیر اندازه گیری شده تعیین شود :به طور مثال اگر پرسشنامه ای دارای ۴۵ گویه یا سوال است، حجم نمونه این تحقیق حداقل ۲۲۵ می باشد.
در تحلیل رگرسیون چند متغیری نسبت تعداد نمونه (مشاهدات) به متغیرهای مستقل نباید از ۵ کمتر باشد. در غیر این صورت نتایج حاصل از معادله رگرسیون چندان تعمیم پذیر نخواهد بود (هیرو و همکاران ،۱۹۹۵، ۱۰۵).
نسبت محافظه کارانه تر ۱۰ مشاهده به ازای هر متغیر مستقل را هالینسکی و فلورت (۱۹۷۰) و میلر و کانس (۱۹۷۳) پیشنهاد نموده اند. از دیدگاه جیمز استیونس حتی در نظر گرفتن ۱۵ مشاهده به ازای هر متغیر پیش بین در تحلیل رگرسیون چند گانه با روش معمولی کمترین مجذورات استاندارد، یک قاعده سر انگشتی خوب به حساب می‌آید ( هومن، ۱۳۸۴، ۲۲).
پس به طور کلی در روش شناسی مدلیابی معادلات ساختاری تعیین حجم نمونه می تواند بین ۵ تا ۱۵ مشاهده به ازای هر متغیر اندازه گیری شده تعیین شود :به طور مثال اگر پرسشنامه ای دارای ۴۵ گویه یا سوال است، حجم نمونه این تحقیق حداقل ۲۲۵ می باشد.
فاصله اطمینان:فاصله اطمینان تخمینی از دامنه ای را که میانگین و یا دیگر مقیاس های اندازه گیری،مثل درصد مشاهدات مربوط به یک جامعه خاص که باید در آن قرار گیرد، فراهم می آورد.این دامنه مبتنی است بر پاسخ های جمع آوری شده از نمونه، تعداد مشاهدات و درجه خطای پذیرفته شده.
دامنه میانگین که با فاصله اطمینان پیش بینی می شود، دلالت دارد بر اینکه شما قطعا دارای درصد احتمال هستید تا میانگین جامعه پاسخ دهندگان در محدوده قابل قبولی از میانگین نمونه قرار گیرد. همچنین فاصله ای اطمینان را می توان برای درصدی از پاسخ دهندگان محاسبه کرد.
شما می توانید فاصله اطمینان را با تغییر دادن احتمالات به طور صحیح عوض کنید. همانطور که قبلا ذکر شد، اغلب از یک سطح اطمینان ۹۵ درصد استفاده می شود و این نشان دهنده ی آن است که شما ۹۵ درصد مطمين هستید که میانگین جامعه در آن دامنه قرار دارد. به طور کلی، یک دامنه ای را تعیین می کنید و به اندازه X درصد اطمینان دارید که میانگین موردنظر در آن محدوده خواهد بود. این مطلب مشخص می کند که چگونه پاسخ دهندگان به یکدیگر شبیه هستند. به این ترتیب که فاصله اطمینان کوچک دلالت دارد بر اینکه انحراف کمی در نمونه وجود دارد. در عوض فاصله اطمینان بزرگ مشخص می کند که انحراف زیادی در بین پاسخ دهندگان موجود است. این مطلب معرف آن است که چگونه پاسخ دهندگان در یک گروه به یکدیگر شباهت دارند. به عنوان مثال یک واریانس با مقدار زیاد در نمونه نوشیدنی ، نشان می دهد تعدادی دانشجو هستند که نوشیدنی به مراتب بیشتری نسبت به سایر دانشجویان مصرف می کنند.
دامنه میانگین که با فاصله اطمینان پیش بینی می شود، دلالت دارد بر اینکه شما قطعا دارای درصد احتمال هستید تا میانگین جامعه پاسخ دهندگان در محدوده قابل قبولی از میانگین نمونه قرار گیرد. همچنین فاصله ای اطمینان را می توان برای درصدی از پاسخ دهندگان محاسبه کرد.
شما می توانید فاصله اطمینان را با تغییر دادن احتمالات به طور صحیح عوض کنید. همانطور که قبلا ذکر شد، اغلب از یک سطح اطمینان ۹۵ درصد استفاده می شود و این نشان دهنده ی آن است که شما ۹۵ درصد مطمين هستید که میانگین جامعه در آن دامنه قرار دارد. به طور کلی، یک دامنه ای را تعیین می کنید و به اندازه X درصد اطمینان دارید که میانگین موردنظر در آن محدوده خواهد بود. این مطلب مشخص می کند که چگونه پاسخ دهندگان به یکدیگر شبیه هستند. به این ترتیب که فاصله اطمینان کوچک دلالت دارد بر اینکه انحراف کمی در نمونه وجود دارد. در عوض فاصله اطمینان بزرگ مشخص می کند که انحراف زیادی در بین پاسخ دهندگان موجود است. این مطلب معرف آن است که چگونه پاسخ دهندگان در یک گروه به یکدیگر شباهت دارند. به عنوان مثال یک واریانس با مقدار زیاد در نمونه نوشیدنی ، نشان می دهد تعدادی دانشجو هستند که نوشیدنی به مراتب بیشتری نسبت به سایر دانشجویان مصرف می کنند.
کانال آکادمی تحلیل آماری از امروز افتتاح رسمی گردیده و ضمن ارائه نکات کلیدی روزانه پاسخگوی سوالات شما خواهیم بود
یمپکت فاکتور Impact Factor که در کشور ما معمولا به ای اف IF شهرت دارد به عنوان رتبه و سطح ارجاعات مقالات دیگر به مقالات یک مجله در نظر گرفته می شود. به عبارت دیگر میزان ایمپکت فکتور نشان از سطح علمی یک مجله دارد و هرچه قدر این میزان بیشتر باشد می توان گفت که مقاله های این مجله بیشتر مورد توجه پژوهشگران بوده و استناد بیشتری نیز به آن داده اند. ایمپکت فاکتور مجلات به صورت سالانه برای مجلاتی که در لیست مجلات تامسون رویترز قرار دارند تعیین می شود. در انتهای هر سال، مجله های تحت پوشش فهرست نویسی ISI که در فهرست (Web of Science=WOS) و یا (Web of Knowledge=WOK) قرار گرفته اند، ارزیابی می شوند. این ای اف به مدت یک سال هم معتبر بوده و بسته به میزان ارجاعات هرسال ممکن است کم یا زیاد شود و یا حتی میزان ایمپکت خود را از دست بدهد.
ای اف یا ایمپکت فاکتور مجلات چگونه محاسبه می شود؟
ایمپکت مجلات از تقسیم کلیه ارجاعات یک ساله یک مجله به مقالات چاپ شده در دوسال اخیر به دست می آید. به عنوان مثال اگر به مقالات مجله Knowledge Management در سال ۲۰۱۵ جمعاً ۳۶ ارجاع صورت گرفته باشد و در آن مجله در سال ۲۰۱۳ تعداد ۲۹ مقاله و در سال ۲۰۱۴ تعداد ۳۰ مقاله چاپ شده باشد، ضریب تاثیر یا ایمپکت فاکتور آن مجله از تقسیم ۳۶ بر ۵۹(تعداد کل مقالات چاپ شده در دو سال اخیر) به دست می‌آید که ۶۱/. است. این عدد نشان می دهد که به طور میانگین به هر مقاله از مجله 61/. دفعه ارجاع داده می شود. بنا براین ایمپکت مجله ذکر شده از تقسيم تعداد ارجاعات یک سال مورد نظر به تعداد مقالات چاپ شده دو سال قبل بدست مي آيد.
ضریب آنی یا Immediacy index چیست؟
در فارسی به Immediacy index ضریب آنی یا ضریب فوریت گفته می شود. عبارتست از تعداد ارجاعات مجلات دیگر به مقاله های یک مجله خاص در یک سال تقسیم بر تعداد چاپی در همان سال در مجله مذکور. به عنوان مثال اگر تعداد مقالات چاپی در مجله Knowledge Management در سال ۲۰۱۵ بالغ بر ۳۰ نسخه باشد و میزان ارجاعات به این مقاله در همان سال 30 تعداد باشد ضریب آنی ا این مجله ۱ خواهد بود و برعکس ضریب تاثیر به دو سال قبل وابسته نیست و آنی می باشد.
شاخص نیمه عمر استناد یا Cited Half-Life چیست؟
شاخص نیمه عمر استناد (Cited Half-Life) نیمه عمر ارجاعات یا نیمه عمر استناد است و به صورت تعداد سال هایی است که از سال ارزیابی باید به عقب برگشت تا شاهد پنجاه درصد کل ارجاعات به مجله در سال مورد ارزیابی باشیم. به عبارت دیگر، این شاخص مدت زمانی که نیمی از کل استنادات به آن مجله صورت پذیرفته باشد را نشان می دهد و در حقیقت سرعت کاهش میزان ارجاعات به مجله را بیان می کند.
وب سایتهایی برای چک کردن میزان ایمپکت فکتور(Impact Factor) مجلات
برخی از مجلات میزان ای اف خود را به دروغ در وب سایت ثبت کرده و یا ممکن است ایمپکت سالهای قبلی خود را برای تبلیغات در وب سایت خود درج می کنند. پژوهشگران باید مراقب مجلات گمراه کننده بوده و با اطلاعات دقیق ژورنال مورد نظر خود را انتخاب کنند. پژوهشگران برای اطلاع از ایمپکت به روز و صحیح مجلات می توانند از وب سایتهای زیر استفاده کنند.
ای اف یا ایمپکت فاکتور مجلات چگونه محاسبه می شود؟
ایمپکت مجلات از تقسیم کلیه ارجاعات یک ساله یک مجله به مقالات چاپ شده در دوسال اخیر به دست می آید. به عنوان مثال اگر به مقالات مجله Knowledge Management در سال ۲۰۱۵ جمعاً ۳۶ ارجاع صورت گرفته باشد و در آن مجله در سال ۲۰۱۳ تعداد ۲۹ مقاله و در سال ۲۰۱۴ تعداد ۳۰ مقاله چاپ شده باشد، ضریب تاثیر یا ایمپکت فاکتور آن مجله از تقسیم ۳۶ بر ۵۹(تعداد کل مقالات چاپ شده در دو سال اخیر) به دست می‌آید که ۶۱/. است. این عدد نشان می دهد که به طور میانگین به هر مقاله از مجله 61/. دفعه ارجاع داده می شود. بنا براین ایمپکت مجله ذکر شده از تقسيم تعداد ارجاعات یک سال مورد نظر به تعداد مقالات چاپ شده دو سال قبل بدست مي آيد.
ضریب آنی یا Immediacy index چیست؟
در فارسی به Immediacy index ضریب آنی یا ضریب فوریت گفته می شود. عبارتست از تعداد ارجاعات مجلات دیگر به مقاله های یک مجله خاص در یک سال تقسیم بر تعداد چاپی در همان سال در مجله مذکور. به عنوان مثال اگر تعداد مقالات چاپی در مجله Knowledge Management در سال ۲۰۱۵ بالغ بر ۳۰ نسخه باشد و میزان ارجاعات به این مقاله در همان سال 30 تعداد باشد ضریب آنی ا این مجله ۱ خواهد بود و برعکس ضریب تاثیر به دو سال قبل وابسته نیست و آنی می باشد.
شاخص نیمه عمر استناد یا Cited Half-Life چیست؟
شاخص نیمه عمر استناد (Cited Half-Life) نیمه عمر ارجاعات یا نیمه عمر استناد است و به صورت تعداد سال هایی است که از سال ارزیابی باید به عقب برگشت تا شاهد پنجاه درصد کل ارجاعات به مجله در سال مورد ارزیابی باشیم. به عبارت دیگر، این شاخص مدت زمانی که نیمی از کل استنادات به آن مجله صورت پذیرفته باشد را نشان می دهد و در حقیقت سرعت کاهش میزان ارجاعات به مجله را بیان می کند.
وب سایتهایی برای چک کردن میزان ایمپکت فکتور(Impact Factor) مجلات
برخی از مجلات میزان ای اف خود را به دروغ در وب سایت ثبت کرده و یا ممکن است ایمپکت سالهای قبلی خود را برای تبلیغات در وب سایت خود درج می کنند. پژوهشگران باید مراقب مجلات گمراه کننده بوده و با اطلاعات دقیق ژورنال مورد نظر خود را انتخاب کنند. پژوهشگران برای اطلاع از ایمپکت به روز و صحیح مجلات می توانند از وب سایتهای زیر استفاده کنند.
آنالیز ساختار کوواریانس یا مدل های لیزرل برای اولین بار توسط باک (Bock) و باگ من (Bargman) برای توصیف روش تحلیل عاملی تائیدی (confirmatory factor analysis) بکار گرفته شد. این روش تلاش می کند که روابط بین مجموعه ای از متغیرهای عینی مشاهده شده (observed variables) را در قالب تعداد محدودتری متغیرهای نهفته (latent variables)، بیان کند. کاربرد روش تحلیل ساختار کوواریانس معمولاً نیازمند بکارگیری مدل ها و توابع پیچیده ریاضی و بیشینه کردن (maximization) توابع برای چندین متغیر است. در مسیر حل چنین مشکلی جورسکاگ و سوربم (Sorbom) طی سال های ۱۹۷۶، ۱۹۷۷، ۱۹۸۱، ۱۹۸۸، ۱۹۸۹ نرم افزار کامپیوتری به نام LISREL را توسعه دادند. توسعه این نرم افزار نقش اساسی در پذیرش و کاربرد روش تحلیل ساختار کوواریانس داشته است، این مدل ها به نام مدل های لیزرل (LISREL MODELES) مشهور شده اند.
نرم افزار لیزرل (LISREL) یک محصول نرم افزاری است که به منظور برآورد و آزمون مدلهای معادلات ساختاری طراحی و از سوی شرکت بین المللی نرم افزار علمی (SSI) به بازار عرضه شده است. این نرم افزار با استفاده از همبستگی و کوواریانس بین متغیرهای اندازه گیری شده، می‌تواند مقادیر بارهای عاملی، واریانسها و خطاهای متغیرهای مکنون را برآورد یا استنباط کند، و از آن می‌توان برای اجرای تحلیل عاملی اکتشافی، تحلیل عاملی مرتبه دوم، تحلیل عاملی تاییدی و همچنین تحلیل مسیر (مدل یابی علّی با متغیرهای مکنون) استفاده کرد.
لیزرل Lisrel مخفف linear structural relations است. نرم افزار تحلیل آماری لیزرل LISREL جهت محاسبات تحلیل عامل و مدل معادلات ساختاری استفاده می‌شود. نرم افزار لیزرل Lisrel مکمل نرم افزار SPSS است که در علوم انسانی و علوم اجتماعی استفاده می شود. این نرم افزار کارهای گرافیکی را بهتر از نرم افزار SPSS انجام میدهد.
مهم ترین ویژگی برنامه لیزرل فراهم کردن امکانات خود برای حل طیف گسترده ای از مدل ها برای تجزیه و تحلیل متغیرهای پنهان (LVS) است. در علوم اجتماعی و به طور فزاینده در پژوهش های سلامت پزشکی و عمومی، مدل LV یک ابزار آماری ضروری است. چارچوب مدل لیزرل بر اساس روابط میان متغیرهای پنهان بنا نهاده شده است.
مدل های خروجی لیزرل در عمومی ترین شکل آن شامل دو بخش است: مدل اندازه گیری و مدل معادلات ساختاری.
مدل اندازه گیری نشان می دهد متغیرهای پنهان و یا سازه فرضی توسط متغیرهای مشاهده شده با هم همبستگی دارد که آن خواص اندازه گیری(روایی و اعتبار) متغیرهای مشاهده شده را توصیف می کند.مدل معادلات ساختاری که روابط میان متغیرهای نهفته را مشخص می کند.
نرم افزار لیزرل (LISREL) یک محصول نرم افزاری است که به منظور برآورد و آزمون مدلهای معادلات ساختاری طراحی و از سوی شرکت بین المللی نرم افزار علمی (SSI) به بازار عرضه شده است. این نرم افزار با استفاده از همبستگی و کوواریانس بین متغیرهای اندازه گیری شده، می‌تواند مقادیر بارهای عاملی، واریانسها و خطاهای متغیرهای مکنون را برآورد یا استنباط کند، و از آن می‌توان برای اجرای تحلیل عاملی اکتشافی، تحلیل عاملی مرتبه دوم، تحلیل عاملی تاییدی و همچنین تحلیل مسیر (مدل یابی علّی با متغیرهای مکنون) استفاده کرد.
لیزرل Lisrel مخفف linear structural relations است. نرم افزار تحلیل آماری لیزرل LISREL جهت محاسبات تحلیل عامل و مدل معادلات ساختاری استفاده می‌شود. نرم افزار لیزرل Lisrel مکمل نرم افزار SPSS است که در علوم انسانی و علوم اجتماعی استفاده می شود. این نرم افزار کارهای گرافیکی را بهتر از نرم افزار SPSS انجام میدهد.
مهم ترین ویژگی برنامه لیزرل فراهم کردن امکانات خود برای حل طیف گسترده ای از مدل ها برای تجزیه و تحلیل متغیرهای پنهان (LVS) است. در علوم اجتماعی و به طور فزاینده در پژوهش های سلامت پزشکی و عمومی، مدل LV یک ابزار آماری ضروری است. چارچوب مدل لیزرل بر اساس روابط میان متغیرهای پنهان بنا نهاده شده است.
مدل های خروجی لیزرل در عمومی ترین شکل آن شامل دو بخش است: مدل اندازه گیری و مدل معادلات ساختاری.
مدل اندازه گیری نشان می دهد متغیرهای پنهان و یا سازه فرضی توسط متغیرهای مشاهده شده با هم همبستگی دارد که آن خواص اندازه گیری(روایی و اعتبار) متغیرهای مشاهده شده را توصیف می کند.مدل معادلات ساختاری که روابط میان متغیرهای نهفته را مشخص می کند.
دفاع از پروپزال تحقیق کیفی
روش های تحقیق کیفی طراحی می شوند تا به محققان در درک آنچه مردم می گویند و انجام می دهند و نیز در شناخت بافت فرهنگی و اجتماعی زندگی انسان ها کمک نمایند. در واقع محقق امکان می دهد تا بافت یا محیطی را که در آن تصمیمات و کنش ها روی میدهد را بهتر ببیند و درک کند.
اگر قصد دارید از پیشنهاد تحقیق کیفی خود دفاع کنید، مطمئن شوید که برای هرگونه پرسش یا اعتراضی که به احتمال زیاد سوال خواهد شد، پاسخ های خوبی خواهید داشت. بیشتر محققان کمی درباره حجم مدل، روایی و اعتبار یافته ها و …. می پرسند. در طول این سال ها دریافته ام که رویکرد دوجانبه برای دفاع از پروپزال کیفی، بهترین نتیجه را در پی خواهد داشت. در مرتبه نخست مطمئن شوید که در قسمت پیشینه تحقیق خود، به آثار کیفی برجسته در مجله های معتبر تحقیقی در زمینه تخصصی خود راجاع داده و از آنها نقل قول داشته باشید. تمام دانشمندان صرف نظر از نوع تحقیقی که انجام میدهند، به آثاری که در مجله های علمی و تحقیقی معتبر منتشر می شود، اعم از کیفی و کمی احترام می گذارند. اگر افراد آگاه و دانشمندی که مخاطب شما هستند، به این باور برسند که پیشنهاد شما با در نظر گرفتن کارهای پیشین صورت گرفته است، انتقاد های داوران نیز رفع خواهد شد. در مرتبه دوم، حتما یادآوری کنید که چه ضرورتی وجود دارد تا بتوان موضوع انتخاب شده را از طریق تحقیق کیفی بررسی کرد و یا به پرسش های تحقیق آن پاسخ داد. طرفداران تحقیق طرح های تحقیق کیفی با تاکید بر دستیابی به یافته های تحقیقی با کیفیت و دقیق و غنی این کار را به بهترین شکل انجام می دهند.( مارشال و راسمن، ۱۹۸۹). با این وجود توصیه می شود که پیشنهاد خود را به یک گروه مخاطبان دلسوز ارائه دهید به ویژه اگر در زمینه انجام تحقیق کیفی تجربه چندانی ندارید. هیچ چیز برای یک دانشجوی جوان دلسرد کننده تر از این نیست که طرح تحقیقش به سبب نامفهوم بودن روش و رویکرد از جانب کمیته دانشگاهی رد شود. بنابراین در شروع کار مطمئن شوید که مخاطبان شما با رویکرد شما توافق دارند. تلاش کنید در یک همایش طرح تحقیق خود را به گروهی از مخاطبان ارائه دهید و از آن به عنوان یک مقاله اولیه دفاع نمایید. حتما در کارگاه های آموزشی در این حوزه که توسط آکادمی تحلیل آماری ایران برگزار می شود شرکت نمایید تا افق های پیش روی شما روشن تر گردد. حتما در کلاس هایی شرکت نمایید که در آن دیدگاه های فلسفی و پیش فرض های اصلی رویکرد تحقیق کیفی را فرا گیرید. روش های تعیین جامعه و نمونه پژوهشی و نیز روش های گرد آوری اطلاعات برای طرح تحقیق خود را فرا بگیرید. یکی از روش های جمع آوری اطلاعات رایج در این رویکرد مصاحبه است. گفته می شود که مصاحبه های کیفی مانند عینک دید در شب هستند و این امکان را فراهم می سازند چیز هایی را ببینیم که در حالت تحقیقات کمی دیده نمی شوند و یا به ندرت به آنها توجه می شوند. باید روش های استفاده از اسناد را فرا بگیریم. زیرا افزون بر بهره گیری از مصاحبه و کار میدانی برای جمع آوری داده ها، اسناد نیز مهمترین بخش اطلاعات ما را تشکیل می دهند. همچنین در آخر باید بتوانیم داده های بدست آمده را تجزیه و تحلیل نماییم. یعنی ما باید هدف تجزیه و تحلیل و تفسیر داده های کیفی را بدانیم و رویکرد های مختلف در این حوزه را شناسایی کنیم و تشخیص دهیم از چه رویکردی استفاده نماییم. در آخر هم باید تشخیص دهیم آیا باید محقق در تحقیق خود از نرم افزار برای تجزیه و تحلیل اطلاعات استفاده کند یا نه؟ و اگر ژاسخ مثبت است چه نرم افزاری طرح تحقیق ما را به سر منزل مقصود خود می رساند.
روش های تحقیق کیفی طراحی می شوند تا به محققان در درک آنچه مردم می گویند و انجام می دهند و نیز در شناخت بافت فرهنگی و اجتماعی زندگی انسان ها کمک نمایند. در واقع محقق امکان می دهد تا بافت یا محیطی را که در آن تصمیمات و کنش ها روی میدهد را بهتر ببیند و درک کند.
اگر قصد دارید از پیشنهاد تحقیق کیفی خود دفاع کنید، مطمئن شوید که برای هرگونه پرسش یا اعتراضی که به احتمال زیاد سوال خواهد شد، پاسخ های خوبی خواهید داشت. بیشتر محققان کمی درباره حجم مدل، روایی و اعتبار یافته ها و …. می پرسند. در طول این سال ها دریافته ام که رویکرد دوجانبه برای دفاع از پروپزال کیفی، بهترین نتیجه را در پی خواهد داشت. در مرتبه نخست مطمئن شوید که در قسمت پیشینه تحقیق خود، به آثار کیفی برجسته در مجله های معتبر تحقیقی در زمینه تخصصی خود راجاع داده و از آنها نقل قول داشته باشید. تمام دانشمندان صرف نظر از نوع تحقیقی که انجام میدهند، به آثاری که در مجله های علمی و تحقیقی معتبر منتشر می شود، اعم از کیفی و کمی احترام می گذارند. اگر افراد آگاه و دانشمندی که مخاطب شما هستند، به این باور برسند که پیشنهاد شما با در نظر گرفتن کارهای پیشین صورت گرفته است، انتقاد های داوران نیز رفع خواهد شد. در مرتبه دوم، حتما یادآوری کنید که چه ضرورتی وجود دارد تا بتوان موضوع انتخاب شده را از طریق تحقیق کیفی بررسی کرد و یا به پرسش های تحقیق آن پاسخ داد. طرفداران تحقیق طرح های تحقیق کیفی با تاکید بر دستیابی به یافته های تحقیقی با کیفیت و دقیق و غنی این کار را به بهترین شکل انجام می دهند.( مارشال و راسمن، ۱۹۸۹). با این وجود توصیه می شود که پیشنهاد خود را به یک گروه مخاطبان دلسوز ارائه دهید به ویژه اگر در زمینه انجام تحقیق کیفی تجربه چندانی ندارید. هیچ چیز برای یک دانشجوی جوان دلسرد کننده تر از این نیست که طرح تحقیقش به سبب نامفهوم بودن روش و رویکرد از جانب کمیته دانشگاهی رد شود. بنابراین در شروع کار مطمئن شوید که مخاطبان شما با رویکرد شما توافق دارند. تلاش کنید در یک همایش طرح تحقیق خود را به گروهی از مخاطبان ارائه دهید و از آن به عنوان یک مقاله اولیه دفاع نمایید. حتما در کارگاه های آموزشی در این حوزه که توسط آکادمی تحلیل آماری ایران برگزار می شود شرکت نمایید تا افق های پیش روی شما روشن تر گردد. حتما در کلاس هایی شرکت نمایید که در آن دیدگاه های فلسفی و پیش فرض های اصلی رویکرد تحقیق کیفی را فرا گیرید. روش های تعیین جامعه و نمونه پژوهشی و نیز روش های گرد آوری اطلاعات برای طرح تحقیق خود را فرا بگیرید. یکی از روش های جمع آوری اطلاعات رایج در این رویکرد مصاحبه است. گفته می شود که مصاحبه های کیفی مانند عینک دید در شب هستند و این امکان را فراهم می سازند چیز هایی را ببینیم که در حالت تحقیقات کمی دیده نمی شوند و یا به ندرت به آنها توجه می شوند. باید روش های استفاده از اسناد را فرا بگیریم. زیرا افزون بر بهره گیری از مصاحبه و کار میدانی برای جمع آوری داده ها، اسناد نیز مهمترین بخش اطلاعات ما را تشکیل می دهند. همچنین در آخر باید بتوانیم داده های بدست آمده را تجزیه و تحلیل نماییم. یعنی ما باید هدف تجزیه و تحلیل و تفسیر داده های کیفی را بدانیم و رویکرد های مختلف در این حوزه را شناسایی کنیم و تشخیص دهیم از چه رویکردی استفاده نماییم. در آخر هم باید تشخیص دهیم آیا باید محقق در تحقیق خود از نرم افزار برای تجزیه و تحلیل اطلاعات استفاده کند یا نه؟ و اگر ژاسخ مثبت است چه نرم افزاری طرح تحقیق ما را به سر منزل مقصود خود می رساند.
تحليل عاملي اکتشافي (efa) و تحليل عاملي تاييدي (cfa):تحليل عاملي مي‌تواند دو صورت اکتشافي و تاييدي داشته باشد. اينکه کدام يک از اين دو روش بايد در تحليل عاملي به کار رود مبتني بر هدف تحليل داده هاست.
در تحليل اکتشافي(Exploratory factor analysis) پژوهشگر به دنبال بررسي داده‌هاي تجربي به منظور کشف و شناسايي شاخص‌ها و نيز روابط بين آنهاست و اين کار را بدون تحميل هر گونه مدل معيني انجام مي‌دهد. به بيان ديگرتحليل اکتشافي(Exploratory factor analysis) علاوه بر آنکه ارزش تجسسي يا پيشنهادي دارد مي‌تواند ساختارساز، مدل ساز يا فرضيه ساز باشد.
تحليل اکتشافي وقتي به کار مي‌رود که پژوهشگر شواهد کافي قبلي و پيش تجربي براي تشکيل فرضيه درباره تعداد عامل‌هاي زيربنايي داده‌ها نداشته و به واقع مايل باشد درباره تعيين تعداد يا ماهيت عامل‌هايي که همپراشي بين متغيرها را توجيه مي‌کنند داده‌ها را بکاود. بنابر اين تحليل اکتشافي بيشتر به عنوان يک روش تدوين و توليد تئوري و نه يک روش آزمون تئوري در نظر گرفته مي‌شود.
تحليل عاملي اکتشافي روشي است که اغلب براي کشف و اندازه گيري منابع مکنون پراش و همپراش در اندازه گيري‌هاي مشاهده شده به کار مي‌رود. پژوهشگران به اين واقعيت پي برده اند که تحليل عاملي اکتشافي مي‌تواند در مراحل اوليه تجربه يا پرورش تستها کاملا مفيد باشد. توانشهاي ذهني نخستين ترستون ، ساختار هوش گيلفورد نمونه‌هاي خوبي براي اين مطلب مي‌باشد. اما هر چه دانش بيشتري درباره طبيعت اندازه گيري‌هاي رواني و اجتماعي به دست آيد ممکن است کمتر به عنوان يک ابزار مفيد به کار رود و حتي ممکن است بازدارنده نيز باشد.
از سوي ديگر بيشتر مطالعات ممکن است تا حدي هم اکتشافي و هم تاييدي باشند زيرا شامل متغير معلوم و تعدادي متغير مجهول‌اند. متغيرهاي معلوم را بايد با دقت زيادي انتخاب کرد تا حتي الامکان درباره متغيرهاي نامعلومي که استخراج مي‌شود اطلاعات بيشتري فراهم ايد. مطلوب آن است که فرضيه اي که از طريق روش‌هاي تحليل اکتشافي تدوين مي‌شود از طريق قرار گرفتن در معرض روش‌هاي آماري دقيق‌تر تاييد يا رد شود. تحليل اکتشافي نيازمند نمونه‌هايي با حجم بسيار زياد مي‌باشد.
در تحليل عاملي تاييدي(Confirmatory factor analysis) ، پژوهشگر به دنبال تهيه مدلي است که فرض مي‌شود داده‌هاي تجربي را بر پايه چند پارامتر نسبتا اندک، توصيف تبيين يا توجيه مي‌کند. اين مدل مبتني بر اطلاعات پيش تجربي درباره ساختار داده هاست که مي‌تواند به شکل: ۱) يک تئوري يا فرضيه ۲) يک طرح طبقه بندي کننده معين براي گويه‌ها يا پاره تستها در انطباق با ويژگي‌هاي عيني شکل و محتوا ، ۳)شرايط معلوم تجربي و يا ۴) دانش حاصل از مطالعات قبلي درباره داده‌هاي وسيع باشد.
تمايز مهم روش‌هاي تحليل اکتشافي و تاييدي در اين است که روش اکتشافي با صرفه‌ترين روش تبيين واريانس مشترک زيربنايي يک ماتريس همبستگي را مشخص مي‌کند. در حالي که روش‌هاي تاييدي (آزمون فرضيه) تعيين مي‌کنند که داده‌ها با يک ساختار عاملي معين (که در فرضيه آمده) هماهنگ اند يا نه.
در تحليل اکتشافي(Exploratory factor analysis) پژوهشگر به دنبال بررسي داده‌هاي تجربي به منظور کشف و شناسايي شاخص‌ها و نيز روابط بين آنهاست و اين کار را بدون تحميل هر گونه مدل معيني انجام مي‌دهد. به بيان ديگرتحليل اکتشافي(Exploratory factor analysis) علاوه بر آنکه ارزش تجسسي يا پيشنهادي دارد مي‌تواند ساختارساز، مدل ساز يا فرضيه ساز باشد.
تحليل اکتشافي وقتي به کار مي‌رود که پژوهشگر شواهد کافي قبلي و پيش تجربي براي تشکيل فرضيه درباره تعداد عامل‌هاي زيربنايي داده‌ها نداشته و به واقع مايل باشد درباره تعيين تعداد يا ماهيت عامل‌هايي که همپراشي بين متغيرها را توجيه مي‌کنند داده‌ها را بکاود. بنابر اين تحليل اکتشافي بيشتر به عنوان يک روش تدوين و توليد تئوري و نه يک روش آزمون تئوري در نظر گرفته مي‌شود.
تحليل عاملي اکتشافي روشي است که اغلب براي کشف و اندازه گيري منابع مکنون پراش و همپراش در اندازه گيري‌هاي مشاهده شده به کار مي‌رود. پژوهشگران به اين واقعيت پي برده اند که تحليل عاملي اکتشافي مي‌تواند در مراحل اوليه تجربه يا پرورش تستها کاملا مفيد باشد. توانشهاي ذهني نخستين ترستون ، ساختار هوش گيلفورد نمونه‌هاي خوبي براي اين مطلب مي‌باشد. اما هر چه دانش بيشتري درباره طبيعت اندازه گيري‌هاي رواني و اجتماعي به دست آيد ممکن است کمتر به عنوان يک ابزار مفيد به کار رود و حتي ممکن است بازدارنده نيز باشد.
از سوي ديگر بيشتر مطالعات ممکن است تا حدي هم اکتشافي و هم تاييدي باشند زيرا شامل متغير معلوم و تعدادي متغير مجهول‌اند. متغيرهاي معلوم را بايد با دقت زيادي انتخاب کرد تا حتي الامکان درباره متغيرهاي نامعلومي که استخراج مي‌شود اطلاعات بيشتري فراهم ايد. مطلوب آن است که فرضيه اي که از طريق روش‌هاي تحليل اکتشافي تدوين مي‌شود از طريق قرار گرفتن در معرض روش‌هاي آماري دقيق‌تر تاييد يا رد شود. تحليل اکتشافي نيازمند نمونه‌هايي با حجم بسيار زياد مي‌باشد.
در تحليل عاملي تاييدي(Confirmatory factor analysis) ، پژوهشگر به دنبال تهيه مدلي است که فرض مي‌شود داده‌هاي تجربي را بر پايه چند پارامتر نسبتا اندک، توصيف تبيين يا توجيه مي‌کند. اين مدل مبتني بر اطلاعات پيش تجربي درباره ساختار داده هاست که مي‌تواند به شکل: ۱) يک تئوري يا فرضيه ۲) يک طرح طبقه بندي کننده معين براي گويه‌ها يا پاره تستها در انطباق با ويژگي‌هاي عيني شکل و محتوا ، ۳)شرايط معلوم تجربي و يا ۴) دانش حاصل از مطالعات قبلي درباره داده‌هاي وسيع باشد.
تمايز مهم روش‌هاي تحليل اکتشافي و تاييدي در اين است که روش اکتشافي با صرفه‌ترين روش تبيين واريانس مشترک زيربنايي يک ماتريس همبستگي را مشخص مي‌کند. در حالي که روش‌هاي تاييدي (آزمون فرضيه) تعيين مي‌کنند که داده‌ها با يک ساختار عاملي معين (که در فرضيه آمده) هماهنگ اند يا نه.
انواع نمونه گیری در پژوهش کیفی:برای گردآوری داده های مورد نیاز در پژوهش های کیفی از روش های زیر استفاده می شود:
۱-نمونه همگون: شامل افرادی است که متعلق به یک فرهنگ فرعی یا گروهی می باشند که دارای ویژگیهای مشابه اند. مثلا در مصاحبه با متخصصان زمینه ای خاص، نمونه انتخاب شده از نظر متغییر معینی نظیر حرفه، سوابق، نوع تجربه، سن و جنسیت، مشابه یکدیگر هستند.
۲-نمونه ناهمگن:شامل افراد یا گروه هایی از افراد است که از جنبه عمده ای با یکدیگر تفاوت دارند. به عنوان نمونه در مقایسه ادراکات درباره تجارب فروشنده های گروهی و فردی، جنسیت زن و مرد می تواند یک گروه ناهمگون را تشکیل دهد.
۳-نمونه گلوله برفی:در مواقعی که نمونه موجود سودمند نبوده و یا نمونه آگاهی دهنده گمنام و ناشناس باشد. پژوهشگر یک فرد را از طریق فرد دیگری پیدا می کند.
۴-نمونه راحت یا مصلحتی:در مواقعی که گرفتن عضو جدید مشکل یا اعضای کمی در دسترس باشند، پژوهشگر به طور اتفاقی و در فرصتهای استثنایی و لحظاتی حساس، به افرادی برمی خورد که می تواند درباره پژوهش خود آنها را مورد بررسی قرار دهد.(برخورد با یکی از اعضای جامعه مورد نظر در مهمانی و …)
۵-نمونه گیری سهمیه ای: در این روش جامعه آماری به چند طبقه تقسیم شده، سپس به اختیار، سهمی به هر طبقه داده می شود و نهایتا نمونه هایی که دسترسی به آنها ساده تر است، به دلخواه انتخاب می شوند.
۶-نمونه گیری گروهی:در این روش محقق بر اساس تجربه شخصی یا تجارب تکراری و مشابه دیگران، یک گروه اجتماعی را معرف جامعه ای که به آن تعلق دارند، می یابد و بررسی های لازم را بر روی آن انجام می دهد.
۷-نمونه برداری هدفمند: در این نمونه برداری از موارد غیر معمول، معمولی و منحصر به فرد دسته ای را انتخاب می کنیم تا بتوانیم همه ابعاد آنچه معرف جامعه است را بررسی کنیم.
۸-نمونه برداری نطری: انتخاب افراد نمونه به گونه ای که در نهایت به ساختن نظریه منتهی شود.
۱-نمونه همگون: شامل افرادی است که متعلق به یک فرهنگ فرعی یا گروهی می باشند که دارای ویژگیهای مشابه اند. مثلا در مصاحبه با متخصصان زمینه ای خاص، نمونه انتخاب شده از نظر متغییر معینی نظیر حرفه، سوابق، نوع تجربه، سن و جنسیت، مشابه یکدیگر هستند.
۲-نمونه ناهمگن:شامل افراد یا گروه هایی از افراد است که از جنبه عمده ای با یکدیگر تفاوت دارند. به عنوان نمونه در مقایسه ادراکات درباره تجارب فروشنده های گروهی و فردی، جنسیت زن و مرد می تواند یک گروه ناهمگون را تشکیل دهد.
۳-نمونه گلوله برفی:در مواقعی که نمونه موجود سودمند نبوده و یا نمونه آگاهی دهنده گمنام و ناشناس باشد. پژوهشگر یک فرد را از طریق فرد دیگری پیدا می کند.
۴-نمونه راحت یا مصلحتی:در مواقعی که گرفتن عضو جدید مشکل یا اعضای کمی در دسترس باشند، پژوهشگر به طور اتفاقی و در فرصتهای استثنایی و لحظاتی حساس، به افرادی برمی خورد که می تواند درباره پژوهش خود آنها را مورد بررسی قرار دهد.(برخورد با یکی از اعضای جامعه مورد نظر در مهمانی و …)
۵-نمونه گیری سهمیه ای: در این روش جامعه آماری به چند طبقه تقسیم شده، سپس به اختیار، سهمی به هر طبقه داده می شود و نهایتا نمونه هایی که دسترسی به آنها ساده تر است، به دلخواه انتخاب می شوند.
۶-نمونه گیری گروهی:در این روش محقق بر اساس تجربه شخصی یا تجارب تکراری و مشابه دیگران، یک گروه اجتماعی را معرف جامعه ای که به آن تعلق دارند، می یابد و بررسی های لازم را بر روی آن انجام می دهد.
۷-نمونه برداری هدفمند: در این نمونه برداری از موارد غیر معمول، معمولی و منحصر به فرد دسته ای را انتخاب می کنیم تا بتوانیم همه ابعاد آنچه معرف جامعه است را بررسی کنیم.
۸-نمونه برداری نطری: انتخاب افراد نمونه به گونه ای که در نهایت به ساختن نظریه منتهی شود.
محتوای فصول مختلف پایان نامه
در این قسمت به صورت کوتاه ساختار هر یک از فصول پایان نامه و مواردی که در هر یک از فصول ۵ گانه پایان نامه باید وجود داشته باشد ذکر شده است.
محتوای فصل اول:
مقدمه (حدود یک پاراگراف)
بیان مساله پژوهش
اهمیت انجام پژوهش و وجه تمایز پژوهش با سایر پژوهش ها ( توجیه لزوم انجام پژوهش)
اهداف پژوهش (آرمانی، اصلی و ویژه )
فرضیات و سوالات پژوهش
دامنه پژوهش
امکانات و محدودیت های پژوهش
تعریف نظری و عملیاتی مفاهیم و متغیر ها
محتوای فصل دوم:
مقدمه ( حدود یک پاراگراف )
بررسی متون، نظریه ها و تاریخچه
بررسی پژوهش های انجام شده در ایران
بررسی پژوهش های انجام شده در سایر کشور های جهان
محتوای فصل سوم:
مقدمه( حداکثر یک پاراگراف )
جامعه پژوهش
نمونه پژوهش ( حجم نمونه، روش نمونه گیری، معیار های انتخاب نمونه )
نوع پژوهش
ابزار پژوهش
تعیین روایی و پایایی ابزار پژوهش
ابزار و روش های گرد آوری داده ها
مکان و زمان انجام پژوهش
روش تحلیل داده ها
ملاحظات اخلاقی
محتوای فصل چهارم:
مقدمه
جداول و نمودارها
پوشش اهداف و پاسخ به سوالات و آزمون فرضیات
محتوای فصل پنجم:
مقدمه
تحلیل یافته ای پژوهش ( در ارتباط با اهداف، فرضیه ها، سوالات پژوهش )
بحث و تفسیر نتایج
استفاده از پژوهش های دیگران برای رد یا حمایت نتایج بدست آمده
تاکید بر جنبه های تازه و مهم پژوهش
پیشنهادات پژوهشگر در ارتباط با نتایج حاصل از پژوهش
پیشنهادات پژوهشگر برای پژوهش های بعدی
در این قسمت به صورت کوتاه ساختار هر یک از فصول پایان نامه و مواردی که در هر یک از فصول ۵ گانه پایان نامه باید وجود داشته باشد ذکر شده است.
محتوای فصل اول:
مقدمه (حدود یک پاراگراف)
بیان مساله پژوهش
اهمیت انجام پژوهش و وجه تمایز پژوهش با سایر پژوهش ها ( توجیه لزوم انجام پژوهش)
اهداف پژوهش (آرمانی، اصلی و ویژه )
فرضیات و سوالات پژوهش
دامنه پژوهش
امکانات و محدودیت های پژوهش
تعریف نظری و عملیاتی مفاهیم و متغیر ها
محتوای فصل دوم:
مقدمه ( حدود یک پاراگراف )
بررسی متون، نظریه ها و تاریخچه
بررسی پژوهش های انجام شده در ایران
بررسی پژوهش های انجام شده در سایر کشور های جهان
محتوای فصل سوم:
مقدمه( حداکثر یک پاراگراف )
جامعه پژوهش
نمونه پژوهش ( حجم نمونه، روش نمونه گیری، معیار های انتخاب نمونه )
نوع پژوهش
ابزار پژوهش
تعیین روایی و پایایی ابزار پژوهش
ابزار و روش های گرد آوری داده ها
مکان و زمان انجام پژوهش
روش تحلیل داده ها
ملاحظات اخلاقی
محتوای فصل چهارم:
مقدمه
جداول و نمودارها
پوشش اهداف و پاسخ به سوالات و آزمون فرضیات
محتوای فصل پنجم:
مقدمه
تحلیل یافته ای پژوهش ( در ارتباط با اهداف، فرضیه ها، سوالات پژوهش )
بحث و تفسیر نتایج
استفاده از پژوهش های دیگران برای رد یا حمایت نتایج بدست آمده
تاکید بر جنبه های تازه و مهم پژوهش
پیشنهادات پژوهشگر در ارتباط با نتایج حاصل از پژوهش
پیشنهادات پژوهشگر برای پژوهش های بعدی
اشتباهات رایج در تعریف مدل در مدل سازی معادلات ساختاری
شاید باید گفت که بخش تعیین مدل یا همان تعریف مدل مهمترین مرحله از مدل سازی معادلات ساختاری محسوب می شود و بسیاری از اشتباهات پژوهشگران داخلی و حتی خارجی در این بخش اتفاق می افتد. در این مقاله بر اساس مقالات برتر در حوزه مدل سازی معادلات ساختاری برخی از اشتباهات رایج بیان می شود. امید وارم که شما پژوهشگران عزیز در مدل های قبلی خود درگیر این خطاها نبوده باشید.
اشتباه اول: مدل مفهومی بعد از جمع آوری داده ها و آرشیو شدن آنها تدوین شود. گاهی اتفاق می افتد که متغیر های تحقیق فرد مشخص است و فرد پیش از تدوین مدل بر اساس ادبیات پژوهشی داده ها را جمع آوری می کند. به همین دلیل شاخص ها به صورت واقع بینانه متغیر ها را اندازه گیری نکرده اند و مدل از واقعیت به دور است.
اشتباه دوم: تعداد ناکافی متغیر های مشاهده گر یا همان سوالات هر سازه از دیگر مشکلات اساسی است. بر اساس منابع معتبر حداقل ۳ سوال برای اندازه گیری هر شاخص باید وجود داشته باشد. برخی ۴ یا ۵ تا را مناسب می دانند که اگر در تحلیل عاملی تاییدی تعدادی از سوالات حذف شد مدل قابل اجرا باشد.
اشتباه سوم: استفاده از متغیر های مشاهده پذیر ناکارا برای اندازه گیری متغیر های پنهان از دیگر اشتباهات رایج است.
اشتباه چهارم: عدم توجه به روابط همبستگی در مدل اندازه گیری بین متغیر های پنهان و روابط علی و معلولی در مدل ساختاری. منظور عدم توجه به ادبیات پژوهشی برای تدوین دو مدل مذکور است. متاسفانه این در تحقیقات کشورمان بسیار رایج است.
اشتباه پنجم : استفاده از اصلاح مدل صرفا برای بهبود برازش مدل، که منجر به پیچیده تر کردن مدل می شود از اشتباهات دیگر است.
اشتباه ششم: افزودن روابط همبستگی بین خطاها بدون در نظر گرفتن ادبیات پژوهشی از اشتباهات بزرگ دیگر در مدل سازی معادلات ساختاری است.
شاید باید گفت که بخش تعیین مدل یا همان تعریف مدل مهمترین مرحله از مدل سازی معادلات ساختاری محسوب می شود و بسیاری از اشتباهات پژوهشگران داخلی و حتی خارجی در این بخش اتفاق می افتد. در این مقاله بر اساس مقالات برتر در حوزه مدل سازی معادلات ساختاری برخی از اشتباهات رایج بیان می شود. امید وارم که شما پژوهشگران عزیز در مدل های قبلی خود درگیر این خطاها نبوده باشید.
اشتباه اول: مدل مفهومی بعد از جمع آوری داده ها و آرشیو شدن آنها تدوین شود. گاهی اتفاق می افتد که متغیر های تحقیق فرد مشخص است و فرد پیش از تدوین مدل بر اساس ادبیات پژوهشی داده ها را جمع آوری می کند. به همین دلیل شاخص ها به صورت واقع بینانه متغیر ها را اندازه گیری نکرده اند و مدل از واقعیت به دور است.
اشتباه دوم: تعداد ناکافی متغیر های مشاهده گر یا همان سوالات هر سازه از دیگر مشکلات اساسی است. بر اساس منابع معتبر حداقل ۳ سوال برای اندازه گیری هر شاخص باید وجود داشته باشد. برخی ۴ یا ۵ تا را مناسب می دانند که اگر در تحلیل عاملی تاییدی تعدادی از سوالات حذف شد مدل قابل اجرا باشد.
اشتباه سوم: استفاده از متغیر های مشاهده پذیر ناکارا برای اندازه گیری متغیر های پنهان از دیگر اشتباهات رایج است.
اشتباه چهارم: عدم توجه به روابط همبستگی در مدل اندازه گیری بین متغیر های پنهان و روابط علی و معلولی در مدل ساختاری. منظور عدم توجه به ادبیات پژوهشی برای تدوین دو مدل مذکور است. متاسفانه این در تحقیقات کشورمان بسیار رایج است.
اشتباه پنجم : استفاده از اصلاح مدل صرفا برای بهبود برازش مدل، که منجر به پیچیده تر کردن مدل می شود از اشتباهات دیگر است.
اشتباه ششم: افزودن روابط همبستگی بین خطاها بدون در نظر گرفتن ادبیات پژوهشی از اشتباهات بزرگ دیگر در مدل سازی معادلات ساختاری است.
تعریف عملیاتی متغیر های تحقیق چیست؟
در پژوهش، بيشتر با اين تعريف سروكار داريم. هدف اصلي از تعريف عملياتي، سهولت در برقراري ارتباط و جلوگيري از تضاد در معاني نزد خوانندگان است. تعريف عملياتي يعني تعريف مفاهيم به شيو ه اي كه پژوهشگر آنها را در عمل اندازه گيري مي كند.اين مفهوم را دانشمندان به گونه هاي متفاوت شرح داده اند. در زير، چند نمونه كه جامع ترين آنها بيان مي شود:
سلسله دستوراتي كه چگونگي انجام تحقيق را جهت تعيين وجود يا درجه ميزان شيء يا پديده اي(كه در مفهومي خلاصه شده) در سطح تجربي بيان كند.
شرح متغيرها، به شيوه اي كه مورد اندازه گيري قرار مي گيرد . مانند هوش و اضطراب كه در نزد افراد مختلف، داراي تعاريف متفاوت است. تعريف عملياتي براي متغيرها و مفاهيمي كه تعريف يكساني از آنها در دسترس نيست، داراي اهميت بيشتري است.
شرح فعاليت هايي كه پژوهشگر براي اندازه گيري يا دستكاري يك متغير انجام مي دهد.
تعريفي كه از طريق آن، مفهوم يا ساخت پديده، با استفاده از اعمالي كه برا ي اندازه گيري آن به كار برده مي شود، تعريف مي گردد. چگونگي يافتن اندازه يك صفت از طريق معرف ها نيز تعريف عملياتي است.
در پژوهش، بيشتر با اين تعريف سروكار داريم. هدف اصلي از تعريف عملياتي، سهولت در برقراري ارتباط و جلوگيري از تضاد در معاني نزد خوانندگان است. تعريف عملياتي يعني تعريف مفاهيم به شيو ه اي كه پژوهشگر آنها را در عمل اندازه گيري مي كند.اين مفهوم را دانشمندان به گونه هاي متفاوت شرح داده اند. در زير، چند نمونه كه جامع ترين آنها بيان مي شود:
سلسله دستوراتي كه چگونگي انجام تحقيق را جهت تعيين وجود يا درجه ميزان شيء يا پديده اي(كه در مفهومي خلاصه شده) در سطح تجربي بيان كند.
شرح متغيرها، به شيوه اي كه مورد اندازه گيري قرار مي گيرد . مانند هوش و اضطراب كه در نزد افراد مختلف، داراي تعاريف متفاوت است. تعريف عملياتي براي متغيرها و مفاهيمي كه تعريف يكساني از آنها در دسترس نيست، داراي اهميت بيشتري است.
شرح فعاليت هايي كه پژوهشگر براي اندازه گيري يا دستكاري يك متغير انجام مي دهد.
تعريفي كه از طريق آن، مفهوم يا ساخت پديده، با استفاده از اعمالي كه برا ي اندازه گيري آن به كار برده مي شود، تعريف مي گردد. چگونگي يافتن اندازه يك صفت از طريق معرف ها نيز تعريف عملياتي است.
سوالات خود را به دایرکت جناب آقای دکتر مرادی 09128117953 ارسال فرمایید تا پاسخ به سوالات به صورت نکات کلیدی در کانال ارایه داده شود
