Anarkistan
3 members
44 links
ئەنارکیستان فۆرومی ئەنارکیستە کوردی-زمانەکانە www.anarkistan.com
Download Telegram
to view and join the conversation
Bekurtî bllêm, min djî hemû nawendêtîyekim çi dêmokrasî û çi bîrokrasî, le beramberda layengirî lokallîzekirdnewey hemû karubar û pêkhate û komelle û herewezî û encumenekan û yekgirtinyanim leser bnemay fîdralîzm (fîdralîzmî azadîxwazane – asoyî, nek fîdralîzmî dewlletî, quçkeyî). Lêreda xom le basî dêmokrasî ladedem , çunke wek babetêk dwatir hatuwe.

Nûser xoy zor cwan nawnidêtî benêw dêmokrasî lêkdawetewe. Tenya demewêt bllêm dêmokrasîyek ke azadîxwazan xwazyarnî, retgerewey nawendêtîye û ew nawendêtîye tenya letek dêmokrasî hîraşîyaney borcwazîda deguncêt û her soşyalîstêkîş bew nawewe karî kirdbêt ya bkat, ewa awî be aşî borcwazîda kirduwe û dekat.

Le basekanda wajey “zansitîyane” zor bekarhatuwe û be boçûnî min em wajeye tenya xelletêneraneye û bo retkirdnewey her boçûnêkî dij (neyar)e û parte komunîstekan wek kutek bekarîyan hênawe, boye pêwîste xoman le bekarbirdnî bparêzîn, çunke sûtandinî yehûdîyekan û kîmyabaranî hellebceş taqîkirdneweyekî zansitîyane bûn, têzekanî (maykyavîlî)îş lemerr desellat zansitîyanebûn. Be boçûnî min yekêk le lawazîyekan roşinnekirdnewey ew zanisteye, mebest le zansit çîye, meger le sîstimî borcwazî zansitîyanetir heye?

Min zansit retnakemewe, bellku pêmwaye zansitîş dû layeneye û hem bkuje û hem rizgarger, zansitî azad û zansitî kuntrollkraw (be sermayekraw), herweha debêt pênaseman bo nazansitîş hebêt, dîsanewe lêreda hemû zansitîbûnêk detwanêt bo beramberekey nazansitîbûn bêt û hemû nazansitîbûnêk bo beramberekey zansitî bêt, înca lêreda nazanim pêwîstî bekarbirdnî ew destewaje le basî rêkxistinda le çîdaye?

Ramanêkî taze bo Prrolîtarya û “Dîktatoryetî Prrolîtarya”.

Boçûnekanî nûser zor cwanin û hîwadarm herdem pereyan pê bdat û ewaneş ke hêştake benêwî komunîstibûnewe şeyday dîktatorîn, awrr le rehendekanî amadeyî desellatixwazî kemîneyekî pîşe kudetaçî le pişt paşkokirdnî prrolîtarya bo dîktatorî, bdenewe.

Rastîyekey em wajeye û bekarbirdnî lelayen (karl markis)ewe bê pêşîne û bnema nebuwe, çunke markisîzm birway be destebjêrîy komunîstekan hebuwe û lewêşewe dîktekirdin be krêkaran û beşekanî dîkey komellge be komunîstekan wek nwênerî ya destebjîrîy prolîtarya despêrît. Hawkatîş bekarbirdnî em destewajeye, bebê hîç pasa û bnemayekî sruştî le xebatî çewsawanda lelayen (karl markis)ewe fretir le hellçûnî serpêêyaney nûserêk deçêt, ke wellamî neyarekanî be tundî bdatewe. Neyarekanî be dîktatorî tawanbaryan kirdbêt û ewîş ketuwete pyahelldanî dîktatorîyekey û letek dîktatorî djekanî berawridî dekat.

Prolîtarya, eger be serçawe em wajeye werbigrîn, le zmane konekanda be çînî reşurrut û bêdesellat witrawe. Ewey ke markisîstekan bo cyakirdnewey twêjêk le çînî krêkar wate krêkaranî pîşesazî bekarî deben, heremekîye, çunke çîn lenaw çînda, lojîkî nîye. Çîn ya yeke ya nîye. Bemcore prrolîtarya ya wek çîn hemû mrove bêdesellat û bêxawendarêtîyekan degrêtewe, ewaney ke bo bjêwyan, wzey jyanî rojaneyan defroşn û le beramberda muçe ya krêyek werdegrin, degrêtewe. Em pênaseyeş hemû mrovêk, ke le pênaw dabînkirdnî pêdawîstîyekanî jyanî rojaney naçar be froştinî hêzî bazûrîy û hoşî xoy bêt be kesanêkî dîke, ke xawenî sermaye û amêrekanî berhemhênanin, degrêtewe. Wate ew kesaney ke debne krêgirte [ krêkirte nakate sîxurr û destkela] î kesanî dîke û bem pênaseye krêkar û mamosta û fermanber û xanenşîn û bêkar û letek ewaneşda kesanêk ke ya endamanî xêzanîy ew twêjaney prolîtarya pêkdehînin ya ewaney be mûçey kemendamî û xwêndkarî wabestey sîstemeken, degrêtewe. Çunke ewaneş wek twêjekanî dîkey prrolîtarya xawenî serwerî xoyan nîn û çi le rûy abûrîy û çi le rûy ramyarîy û yasayyewe wabeste û jêrçepokî serwerî kemayetî borcwazîn. Lêreda wawetir narrom û degerêmewe ser çemkî |dîktatorîy prrolîtarya”.

Bellam ewe her gorranekanî 150 sall nîn, ke ”dîktatorî û prolîtarya”î pêşeng retdekenewe, bellku lekatî nûsînewey manîfêstî komunîstîşda, kem nebûn ewaney ke dijyan nûsîwe û rexyan lêgirtuwe. Lêreda sernicî xwêneran bo rexney prodon û bakonîn û paşînanî ewan lew çemke, radekêşm.
“فهم ( باكونين ) أنه بما أن البروليتاري , العامل اليدوي , العامل المعروف , هو الممثل التاريخي لآخر نظام عبودي في العالم , فإن انعتاقه هو انعتاق كل إنسان , انتصاره هو الانتصار الأخير ( النهائي ) للإنسانية ..” .
يحدث طبعا أن بعض الأشخاص من المجموعات الاجتماعية صاحبة الامتيازات تنفصل عن طبقتها , و عن إيديولوجيتها و امتيازاتها و تأتي إلى اللاسلطوية ( الأناركية ) . إن مساهمتهم مهمة لكن بمعنى ما فإن هؤلاء يصبحون بروليتاريين أيضا .
الاشتراكيون الثوريون أي اللاسلطويون ( الأناركيون ) , هم بالنسبة لباكونين أيضا , يتحدثون إلى “جماهير الشغيلة في المدينة و الريف , بما في ذلك البشر الجيدون من الطبقات الأعلى الذين , و قد انفصلوا عن ماضيهم , سينضمون إليهم بشكل صريح و يقبلون برنامجهم بالكامل” .
لكن لكل ذلك لا يمكن القول أن اللاسلطوية ( الأناركية ) تتحدث إلى شخص مجرد , إلى الفرد بالعموم , دون أن تأخذ بالاعتبار وضعيته الاجتماعية .
استبعاد هذا الطابع الطبقي من اللاسلطوية ( الأناركية ) يعني الحكم عليها أن تكون بلا شكل , خالية من أي مضمون , بحيث أنها ستصبح تسلية فلسفية متناقضة , فضول برجوازي ذكي , هدف للتعاطف لأشخاص يتوقون إلى مثل أعلى , و مادة للنقاش الأكاديمي .
لذلك نستنتج : أن اللاسلطوية ( الأناركية ) ليست فلسفة فرد أو إنسان بالمعنى العام .
اللاسلطوية ( الأناركية ) إن أحببت هي فلسفة أو أخلاق لكن بمعنى محدد جدا , ملموس ( واقعي ) تماما . إنها كذلك بسبب الآمال التي تمثلها , بسبب الأهداف التي تريد تحقيقها : كما قال باكونين – “إن انتصار ( البروليتاريين ) هو النصر النهائي للإنسانية ..” .
لأنها بروليتارية , و هذا تعريف طبقي , فإنها إنسانية شاملة في أهدافها , أو إذا كنت تفضل , ذات نزعة إنسانية شاملة .
إنها مبدأ ( عقيدة ) اشتراكية , أو لنكون أكثر دقة الاشتراكية أو الشيوعية الوحيدة الحقيقية , النظرية الوحيدة و الأسلوب الوحيد القادر على تحقيق مجتمع دون طبقات , على أن تحقق الحرية و المساواة .
اللاسلطوية ( ألأناركية ) الاجتماعية , أو الشيوعية اللاسلطوية ( الأناركية ) أو مرة أخرى الشيوعية التحررية , هي مبدأ لثورة اجتماعية يتحدث للبروليتاريا التي تمثل آمالها , و تقدم إيديولوجيتها الحقيقية – إيديولوجيا اصبحت البروليتاريا واعية بها من خلال تجربتها الخاصة نفسها .
نقلا عن : http://libcom.org/1-libertarian-communism-a-social-doctrine

تعريف بالأشخاص المذكورين في المقال السابق :
ميخائيل باكونين ثوري روسي و أحد أهم منظري اللاسلطوية ( الأناركية ) , عاش بين 1814 و 1876 . اختلف مع ماركس حول الموقف من الدولة و شكل الأممية الأولى مما أدى إلى انشقاقها .
بيتر كروبوتكين من أهم مفكري الشيوعية اللاسلطوية أو التحررية , روسي الأصل , كان عالما جغرافيا و من دارسي ظاهرة التطور و ثوريا بارزا , عاش بين عامي 1842 و 1921 .
إيريكو مالاتيستا شيوعي لاسلطوي ( أناركي ) إيطالي , عاش بين عامي 1853 و 1932 , عاش جزءا كبيرا من حياته بين المنفى و السجن .
جيمس غيلوم ( 1844 – 1916 ) كان أحد قيادي فيدرالية جورا للأممية الأولى الجناح اللاسلطوي ( الأناركي ) من الأممية , كتب سيرة حياة باكونين و نشر كثيرا من كتبه التي لم تنشر في حياته و كان هو الذي أقنع كروبوتكين بالأفكار اللاسلطوية ( الأناركية ) .
إيليزيه ريكلوس جغرافي و لاسلطوي ( أناركي ) فرنسي , شارك في كومونة باريس , عاش بين 1830 و 1905 .
جين غريف ( 1854 – 1939 ) لاسلطوي ( أناركي ) فرنسي بارز.
ماكس شتيرنر (1806 – 1856 ) فيلسوف ألماني , انتقل من الهيغلية اليسارية ليصبح أحد اهم مفكري اللاسلطوية ( الأناركية ) الفردانية , أهم كتبه الأنا و ذاته .
ويليام غودوين ( 1756 – 1836) , صحفي و فيلسوف بريطاني , يعتبر أول من عرض الأفكار اللاسلطوية ( الأناركية ) في كتابه نقاش بصدد العدالة السياسية و تأثيرها على الفضيلة و السعادة العامة

بنجامين توكر ( 1854 – 1939 ), أهم المفكرين اللاسلطويين ( الأناركيين ) الفردانيين الأمريكيين .

المصدر: http://anarchisminarabic.blogspot.com/2011/06/blog-post.html
چه‌ند سه‌رنجێك له‌سه‌ر نووسینێكی ئه‌م دواییه‌ی به‌ختیار عه‌لی

زاهیر باهیر–له‌نده‌ن

21/05/2011

پێشه‌كی:

به‌ختیار عه‌لی له‌ مانگی ئازاری ئه‌م ساڵدا له‌ كۆڕێكیدا كه‌ له‌ هۆڵی سۆڵیدارێتی له‌ سلێمانی له‌ ژێر ناوی ” گەڕان بە دوای تایبەتمەندییەکانی ئەم ساتەدا” گێڕا، دواتریش کردی به‌ وتارێکو له‌ ئاوێنه‌دا بڵاوی کرده‌وه‌.

كه‌س ناتوانێت ڕۆڵی به‌ختیار عه‌لی له‌ بواری ڕۆمان و هۆنراوەنووسین و بواری فه‌لسه‌فه‌ و كۆ‌مه‌ڵایه‌تی و نووسینی وتاری ڕامیاریی و هه‌ره‌وەها له‌ گه‌لێك بواری دیكەیشدا ، فه‌رامۆش بكات ، هه‌ر وه‌كو نووسەرێكی سه‌ركه‌وتوو، خامه‌ به‌بڕشت، به‌تایبه‌ت له‌ بواری فه‌لسه‌فه‌ و ڕۆماننووسیندا، به‌ ڕۆڵی خۆی توانیویەتی خه‌ڵكانێكی زۆر بكاته‌ خوێنه‌ر و گوێڕایه‌ڵی خۆی و هه‌تا هه‌ندێك له‌ گه‌نجه‌كانمان هه‌ر به‌ ته‌واوی سه‌رسامن به‌ توانا و ڕۆشنبیریی به‌ختیار، تا ئه‌و‌ ڕاده‌یه‌ی كه‌ ته‌نانه‌ت گه‌ر به‌ختیار عه‌لی قسه‌ی بێسه‌روبه‌ره‌ش بكات، ڕاستییه‌كانیش بشێوێنێت، ئه‌و خه‌ڵكانه‌ هه‌ر ده‌ستخۆشی لێ ده‌كه‌ن و پێیدا هه‌ڵده‌ده‌ن.

به‌ بڕوای من ڕواڵه‌تی پیاهه‌ڵدان و سه‌رسامبوون به‌ كه‌سێك جا ئیدی هه‌ر كه‌سێك بێت، دەگەڕێتەوە بۆ دیاردەی پیرۆزكردن، كه‌ كورد وه‌كو نه‌ته‌وه‌‌یه‌ك ئه‌مه‌ بووه‌ته‌ به‌شێك له‌ كه‌ڵچه‌ری ، ئیدی به‌ منداڵدا، به‌ خۆشه‌ویستاندا ، به‌ خزم و كه‌سوكاردا هه‌تا به‌ كاڵا و شته‌ بێگیانه‌كانیشدا، كه‌ هه‌یانن، هه‌ڵده‌ده‌ن. پیاهه‌ڵدانی زیاد له‌ ڕادە ده‌كه‌ن ، كه‌ به‌مه‌ش هیچ یەك له‌ خه‌وشه‌كان ، ناڕێكییه‌كان ، قسه‌ بێبه‌ڵگه‌‌كان و زۆری دیکەش نابیندرێن.

من پێموایه‌ ئایین و كه‌ڵچه‌ری خێڵ و سەرەرای ئەمانەش کارکردنی پارته‌ كوردییه‌كان و بزووتنەوەی ناسیونالیستی كوردی ئه‌وه‌نده‌ی دیكە ئه‌و ” پیرۆزكردنه‌“یان زیاتر خەست کردووەتەوە و چه‌سپاندوویانە و ئیشی زۆریشیان له‌سه‌ر كردووە. ‌هه‌‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌ باسێكی دورودرێژه‌ من لێره‌دا هه‌ر ویستم په‌نجه‌ی بۆ ڕاكێشم، چونكه‌ په‌یوه‌ندی به‌م باسه‌وه‌ هه‌یه‌.

هه‌ر له‌به‌ر ئه‌و ‌ڕاستییه‌ی‌ سه‌ره‌وه‌، من لەلام سه‌یر نییه‌، كه‌ به‌ختیار عه‌لی و کەسانی دیکەش تەنانەت ئەگه‌ر قسه‌ی نالۆجیكییش بكه‌ن و ڕاسیتییه‌كانیش به‌چه‌واشه‌یی نیشانی خه‌ڵك بده‌ن، خه‌ڵكانێك هەن، نه‌ك هه‌ر قبوڵیان ده‌كه‌ن، بگره‌ پاساویشیان بۆ ده‌هێننه‌وە، ئه‌مه‌ش هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌یه‌، كه‌ به‌ختیار عه‌لی پیرۆز كراوه. له‌به‌رئه‌مه‌ش شته‌كانی به‌چاوی ڕه‌خنه‌وه‌ ناخوێندرێنه‌وه‌، قسه‌كانی به‌ گوێیه‌ك ده‌بیسترێن، كه ئه‌و‌ كه‌سێكی سوپه‌رمانه‌، ئاسمانییه‌ و شایانی هه‌ڵه‌كردن نییه‌ و هەڵە ناكات. كه‌ خودی ئه‌مه‌ش ڕواڵه‌تێكی گه‌لێك خراپی هه‌یه‌ بۆ هه‌ركه‌سێك‌ كه‌ ئاوا شت بخوێنێته‌وه‌ یا ببیستێت. چونكه‌ ئه‌مه‌ هه‌موو دەرگەكانی بەرەوپێشه‌وه‌چوون و پێشكه‌وتن به‌ ڕووی خودی كه‌سه‌كه‌دا داده‌خات، به‌ لێوردنه‌بوونه‌وه‌ و‌ شینه‌كردنه‌وه‌ی قسه‌ و سه‌رنجه‌كان و دروستنه‌بوونی هیچ جۆره‌ مشتومڕێك ‌لای ئه‌و كه‌سه‌‌ ، ئیدی دەرگە به‌ڕووی بەرەوپێشه‌وه‌چوونی نه‌ك هه‌ر خۆیدا داده‌خات، بگره‌ به‌ڕووی کۆمەڵگەكه‌شیدادادەخات.‌

ئێستاش با بێمه‌ سه‌ر سه‌رنجه‌كانم، منیش هه‌ر به‌ پێی ڕیزبه‌ندی وتاره‌كه‌ ی خۆی ، ڕاو بۆچوونی خۆم له‌سه‌ریان ده‌رده‌بڕم.

«خوێندنەوەیەك بۆ ئەوەی له‌ئێستادا شكاوە‌و ئەوەی دەشێت بشكێت»

ئه‌وه‌ی كه‌ زیاتر جێی سه‌رنجی منه‌ له‌م به‌شه‌ی نووسینه‌كه‌ی به‌ختیار عه‌لی دا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێت:

“وشەی شۆڕش خۆ بە خۆ هیچ مانایەكی پێشوەختی نییە‌و تەنیا له‌سیاقێكی گەورەتردا دەتوانین تێیبگەین. شۆڕش روداوێكی مێژوویی گەورەیە، بەڵام ماهییەتی ئەم روداوە گەورەیە شتێك نییە له‌سەرەتاوە ئاشكرابێت، بەهای راستەقینەی هەموو شۆڕشێک‌و بزاوتێكی گەورە كەمتر له‌ساتی خۆیدا دەردەكەوێت، بەڵكو له‌داهاتوودا دەردەكەوێت، شۆڕشەكان سەرەتا تۆو دەخەن‌و ئەو تۆوانە درەنگ بەردەگرن“.

لێره‌دا خاڵی گرنگ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌و باس له‌ شۆڕش ده‌كات و باسه‌كه‌ی ئه‌ویش بۆ خوێنه‌ر و گوێگری كورده‌، كه‌واته‌ ئه‌و به‌گشتی لە شتێك دەدوێت، بەناوی شۆڕشی کورد.
أن تدخل الأجهزة الحكومية المباشر فى المجالات غير السيادية أى الإنتاج والخدمات والتأمين والائتمان، ومن ضمنها كفالة هذه الحقوق الاجتماعية والاقتصادية والثقافية، يعنى تضخم الجهاز البيروقراطى للدولة، و ترهله وفساده، و الذى لا ينتج فى النهاية، وكما شهدت التجربة عالميا ومحليا سوى إهدار الموارد على جيوش الموظفين المعرقلين للأداء والتطور، و سوء الخدمة المقدمة للجماهير فى ظل ضعف الموارد العامة، التى تنفق على أجور الموظفين لا احتياجات المواطنين، المجبرين على تلقى خدمة رديئة بحجة مجانيتها، فضلا عن البقرطة المتزايدة لجهاز الدولة، التى تؤدى لتعطيل مصالح المواطنين وإذلالهم من أجل الحصول على الخدمات الرديئة التى تقدمها الدولة، و أخيرا فإن هذه السياسات تعنى تقوية جهاز الدولة و بيروقراطيتها فى مواجهة الجماهير الذين يصبحون فى حالة إذعان دائم لهذا الجهاز الذى تزداد قدراته على التحكم فيهم بزيادة كل ما يمكن أن يمنحه لهم، و بزيادة كل ما يمكن أن يمنعه عنهم، مما يفرخ مناخ الفساد و المحسوبية و الاستبداد و إهمال مصالح الجماهير

كما لا يمكن أن نستند على ما يسمى بالدور الاجتماعى للرأسمال الذى يعنى تصدق الرأسماليين على العمال من أموال سبق وقد نهبوها من العمال، فصانعوا الثروة الفعليين من العمال الفقراء لا يليق بهم، و لايتفق مع كرامتهم انتظار الصدقات والإحسان من الآخرين، و لا يتفق مع حرية الإنسان وكرامته مهما بلغ به الفقر والعجز عموما أن يتم الإنفاق عليه من قبل الناس، أو أن يعيش ويلبى احتياجاته على حساب الآخرين، و لأن من يملك الثروة يتحكم فى من لا يملكها، فإن هذا الدور الاجتماعى الخيرى للرأسماليين لا يعنى سوى تبعية المنفق عليهم من الفقراء فى أعمال الخير لمن أنفقوا عليهم من الأغنياء، وهو تكبيل لحريتهم وشراء لولائهم من قبل المحسنين، واهدار و إهانة لكرامتهم الإنسانية، فضلا عن أن تلك الطريقة تساعد على خلق مجتمع من المتسولين الأذلاء لا من المنتجين المتمتعين بالحرية و الكرامة الإنسانية.

ممارستنا النضالية

هناك مفهومان للثورة فى إطار هدف القضاء النهائى على القهر و الاستغلال، الثورة السياسية والتى تعنى استيلاء الطبقة العاملة على السلطة السياسية،بواسطة حزب يدعى تمثيلها، لتمارس قهرها المؤقت على البورجوازية من أجل القضاء على الاستغلال فينتهى القهر بالتبعية بانتهاء مبرراته، والثورة الاجتماعية، والتى تعنى القضاء على أدوات القهر السياسية و الاجتماعية الممثلة فى الدولة فينتهى الاستغلال بالتبعية حيث تفقد البورجوازية من يحميها فى مواجهة الطبقة العاملة .

الاستيلاء على السلطة السياسية من قبل الطبقة العاملة المنظمة من خلال حزب سياسى، يتجاهل إمكانية أن يتحول هذا الحزب لمحتكر للسلطة دون الغالبية مما يؤول لاستمرار القهر و الاستغلال باسم الطبقة العاملة، و هو ما حدث فعليا مع تحقق هذا النموذج عمليا فى روسيا 1917.

الثانى يتحدث عن إمكانية زوال الدولة و سقوطها من خلال الثورة العفوية للطبقة العاملة، دون أن يوضح لنا ما الذى سيمنع من إعادة خلق الدولة مجددا على نحو أكثر تسلطا، و ذلك بواسطة الجماهير نفسها التى ثارت لتوها علي الدولة حتى حطمتها، وذلك كملاذ لها من حالة الفوضى وغياب الأمن والنظام الذى سيخلقها غيابها المفاجى قبل أن ينتظم المجتمع من جديد على الأسس التحررية كما حدث فعلا فى أسبانيا 1936.

النموذج السلطوى الأول يراهن على الثقة فى الحزب السياسى كمؤسسة و كأفراد، باعتباره ممثلا للطبقة العاملة و وكيلا عنها، و وصيا عليها ومعبرا عنها و مجسدا لمصالحها، و بحكم إدعائه لذلك لا غير. ولمجموعة أسباب أخرى هى : أن أعضائه يتبنون و يناضلون فحسب من أجل تحقق هذه الفكرة فهم القطاع الأكثر تقدما فى الطبقة العاملة بحكم هذه العضوية، فإن لهم الحق المطلق فى التعبير والوكالة والتمثيل والوصاية والسلطة، وهذا افتراض زائف و ساذج لا يدرك مدى تعقد الظواهر الإنسانية والاجتماعية، و تشابك دوافعها و تقلباتها .

النموذج اللاسلطوى الثانى يراهن على لحظة نادرة تاريخيا، وهى لحظة الاحتجاج العفوى و التلقائى للجماهير المقهورة و المحرومة ضد السلطة، مضيقا أكثر من فرص نجاح مراهنته، و ذلك بتوقعه أن تستطيع الجماهير العاملة فى أحد هذه اللحظات النادرة أصلا أن تحطم تماما كل أدوات القهر لتبدأ فى بناء مجتمعها اللاسلطوى من أسفل لأعلى، وهذا فرض خيالى تماما.
Le hemûy serincrakêştir eweye, ke dîktatorîyekey parte komunîstekan lepaş serkewtin û drustkirdnî dewlletekeyanewe destipêdekat, pirsyar eweye, “ewane” kên, ke prrolîtarya be nwênerayetî (komunîstekan) dîkteyan pêdekat, eger borcwakanin, îdî le weha barêkda qsekirdnin le serkewtinî şorş û komellgey soşyalîstî, galltecarî nîye?

Eger min ew destewajaney nûser weber rexney dawn , wirdtir bkemewe, ewa bew serencame degem, ke dewlletêkî soşyalîstî, ke markis deyixwazêt, dewlletî soşyal-dmokrasîye û dîktatorî prolîtaryaş kudetayekî serbazîye, ke komunîstekan pêhelldestin û komellge berew ew komunîzme deben, ke lênîn û stalîn û paşînanyan birdyan. Le katêkda şorrşî soşyalîstî, şorrşêkî komellayetîye û le prosey geşe û xudhuşyarbûnewey komellayetîda berew serkewtin derrwat, herweha şorrşêkî awa le rjane ser şeqamekan û sengerbendîye serbazîyekanewe destipênakat, bellku zor pêştir lewe le berrwallet kiptrîn satekanî komellgeda bûnî heye û le hemû bwarîkda kar leser hellgêranewey bnema serekî û lawekîyekanî sîstem û pêkhatey çînayetî her le rêkxistnekanewe ta berrêweberayetî û huner û edebyat û kultûr û rêsa komellayetîyekan, dekat û le xebat û jyanî rojaneda ellternatîvî soşyalîstî cêkewte dekat.

Leweş galltecartir eweye, ke parte komunîstekan lejêr fşarî hejmûnî postmodêrnîzm û nîolîbralîzimda le rûyan nayêt nêwî dîktatorîyekeyan bhêyinin û le naxewe xewnî pêwe debînin û lenêw kobûnewe şaneyyekanî xoyanda swêndî leser dexon û bellên deden, ke serî neyaranî pê pan bkenewe, hellbete ew herreşane serî min û nûserîş degirnewe.

Dêmokrasî

Dêmokrasî, ke wek çemkî resenî destewajeke, le (yonan)da be watay “fermanrrewayî gel” dêt û le (yonan)î konda wate heşt sede pêş mesîh be watay “fermanrrewayî rastexoy gel” dêt, ewey ke ewroke [wek retkirdnewey dêmkratî droyîney nwênerayetî ”dêmokratî rastexo”], be dêmokratî le xwarewera nêwdebrêt, nasrawe, nmûneş le emrroda bzavî djedesellatî le erjentîn. Bellam ew dîmokrasîyey ke parte komunîstekan basî lêwedeken, hawşêwey dêmokratî parlemanî narrastewxoye û leser bnemay nwênerayetî cêgîr û sepaw pêkdêt û le baştirîn barda nêwî denên “mîrayetî nwênerayetî” û lîbrallekan be “mîrayetî têknokrat” nêwî deben. Eger sernic bdeyn, le hersê barekeda, ewey ke le êstada heye mîrayetî parlemanî herêmî kurdistan ya ‘îraq, mîrayetî nwênerayetî parte xobepîşrrewzanekan û mîrayetî tekinkokratî lîbrallekan, yek mîkanîzm û yek bnemayan heye, ewîş eweye, ke zorîney nezan [be lêkdanewey ewan û sîstemekeyan] pêwîstî be şwaneyî û nwênerayetî ramyaran û roşnibîran û pisporran heye, taweku karubarî jyanyan û komellgeyan bo rêk bxen.

Eger dêmokratî rastexoy yonanî kon leberçaw bigrîn, debînin, letek şêwazî berrêwerayetî komellgey sosyalîstîş deguncêt, bellam ewey emrro be dêmokrasî nasrawe, ştêk nîye, cge le kewillkirdnî dêmokrasî yonanî kon. Herweha dêmokratî be wata û çemkî henûkeyî nêwendî roşnibîrî, tenya detwanêt ştêkî rîjeyî bêt û be amadeyî û xebatî çîn û twêje bindestekanewe bestrawe û çendî çewsawan yekgirtû û amade bin, dêmokrasîş cêgîr û krawetir debêt, çendî xamoş û pirşublaw bin, ewendeş serkutkraw û daxraw debin. Kewate dêmokratî be watay krawnewe û serbestî tak le hendê karubarî takekesîyda, ewey ke nîo lîbralle teknokratixwazekan be şanazîy xoyanî dejmêrn, berhemî dêmokratî nwênerayetî û dyarî part û kesayetîye teknokratixwazekan û parlemantarekan nîye, bellku berhemî ceng û ruwerrûbûnewey rojaney zorîney jêrdeste letek damudezge û birryar û yasa sepawekanî desellatî çînayetî; çendî xellk [twêje corawcorekanî prrolîtarya] birrjêne ser şeqamekan, ewende serweran naçar be desthellgirtin û paşeksê le pawangerîy komell û çepawllî dahatî komellge û sûkayetî û serkut, debin, be pêçewaneşewe, çendî xellk be dêmokratî nwênerayetî [parlemanî] xoşbawer bêt û çawerrwanî ledaykbûnî serweranî dillsoz û dadperwer û peydabûnî dewlletî baş bkat, ewende serkut û nayeksanî û nadadwerî serwerî çînayey payedar debin û fretir rîşeyan benêw kultûr û rêsa komellayetîyekanda rodeçêt.
“زانست و ئه‌خلاق و سیاسه‌ت” چۆن ده‌توانن کۆمه‌ڵگه‌ بگۆڕن. گومان له‌وه‌دا نییه‌، که‌ زاست ڕۆڵی هه‌یه و‌ ده‌بێت له‌ گۆڕینی کۆمه‌ڵگه‌دا، به‌ خۆشکردنی زه‌مینه‌ و خستنه‌به‌رده‌می هۆ و ته‌کنیکی نوێ ، به‌ڵام ناتوانێت کۆمه‌ڵگه‌ بگۆڕێت به‌و واتایه‌ی که‌ به‌ختیار و من و خه‌ڵکی تریش ده‌مانه‌وێت. ئه‌ی ئاکار (مۆڕاڵ) چییه‌؟ چۆن ئاکار ده‌توانێت کۆمه‌ڵگە بگۆڕێت؟ ئاکاری باش و خراپ چۆن دروست ده‌بن، سه‌رچاوه‌که‌یان چییە؟ ڕامیاری چییه‌، گه‌ر ئایدیا و هۆش و تێڕوانینێکی به‌خۆوه‌ نه‌گرتبێت؟ دوای ئه‌مانه‌ی سه‌ره‌وه‌، ‌ئه‌مه‌ی که‌ ئه‌و له‌ خواره‌وه‌ ‌ ده‌یڵێت واتای چییە:

” ‌گەشەی زانست …………….و فاكتەرانەی كە فەزای گشتی‌و گەشەی ئاستەكانی پەیوەندی بەرهەمیدەهێنن جیهان دەستكاریدەكەن. پاشەڕۆژ چیتر ئایدیۆلۆجیاكان نیگاری ناكێشن“

له‌م دوو دێڕه‌ی سه‌ره‌وه‌دا، خۆی ده‌خاته‌ ناكۆكییه‌كی گه‌وره‌وه‌، چونكه‌ ئه‌و ئامرازانه‌ی كه‌ ئه‌و‌ باسیان ده‌كات، هزر و هۆشمه‌ندی و ئایدیۆلۆجی دروست ده‌كەن، ئەگه‌ر وانییه‌، بۆچی فڕۆكه‌ ‌ 3 سه‌د ساڵ له‌مه‌و پێش دروست نه‌كرا، بۆ ئیمه‌یل و فه‌یسبووك و تویته‌ر و مۆبایه‌لفۆن و زۆری دیكەیش له‌ سه‌رده‌می به‌ندایه‌تی و فیوداڵیستیدا دروست نه‌بوون؟

رێكخستنەوەی پەیوەندی نێوان دیسپلین‌و ئەنارشییەت له‌كۆمەڵگادا.

له‌م به‌شه‌ی نووسینه‌كه‌یدا . به‌ختیار باس له‌ دیسپلین و ئه‌نارکیزم [نەك ئەنارشییەت] ده‌كات ، ئه‌و‌ وای ده‌بینێت كه‌ چه‌ندێك دیسپلین بۆ کۆمەڵگە و بۆ تاكه‌كانی ناو کۆمەڵگە گرنگه‌، ئه‌وه‌نده‌ش ئه‌نارکیزم پێویسته.

ئەگەر كه‌سێك لە هزر و ئایدیاکانی ئەنارکیزم وەك ڕەوتێکی کۆمەڵایەتی زۆر به‌ئاگا نه‌بێت، له‌م چه‌ند دێره‌یدا كه‌ نووسیویەتی، به‌ختیار یا به‌ ئه‌نارکیستبوون تاوانبار ده‌كات یا هیچ نه‌بێت به‌دۆستی ئه‌نارکیزمی ده‌زانێت. به‌ڵام له‌ ڕاستییدا به‌ختیار به‌ ئاگاییه‌وه‌ یا بێئاگاییه‌وه‌ زوڵم و ستەمێكی زۆر گه‌وره‌ی له‌ ئه‌ناركیزم (ئەوەی ئەو بە هەڵە نووسیویەتی ئەنارشیەت) كردووه‌ و هه‌م به‌ شێواندنی ناوی ئه‌نارکیزم به‌ ناوهێنانی به ‌به‌ره‌ڵا و بێسەرەوبەرەیی (chaotic – فوضویة) ، هه‌م به‌ بچووككردنه‌وه‌ی ئه‌و هزر و ڕێگەیه‌ش كه‌ سه‌دان ساڵه‌ بوونی هه‌یه‌ و قوربانییه‌كی زۆریش لە پێناویدا دراوه‌.

به‌ختیار ئه‌مه‌ی بە ته‌نها بۆ ڕاگرتنی بالانسێك له‌ نێوان دیسپلین و بێسەرەوبەریی له‌ کۆمەڵگەدا، به‌كاربردووه‌. ئه‌مه‌ بێجگە له‌وه‌ی كه‌ ئه‌و هزر و ئایدیای ئه‌نارکیستی بە بێسەرەوبەرەیی تێگەیشتووە و هەر لەوێشەوە شەیدایی و هۆگریی بۆ ” ئەنارشیەت” لا دروست بووە.

له‌لایه‌كه‌وه‌ ده‌ڵێم، نه‌ده‌بووایه‌ به‌ختیار ئه‌م پرسەیه‌شی به‌ ئاوه‌ژویی و ناته‌واوی له‌ گوێگرانی كۆڕه‌كه‌ی و خوێنه‌رانی وتاره‌كه‌ی نیشان بدایه‌. له‌لایه‌كی دیكەیشه‌وه ده‌ڵێم، ده‌بێت ئه‌و كرێدته‌ی بده‌مێ كه‌ به‌ختیار له‌م وتاره‌ی دا له‌ سه‌ره‌وه‌ی تا كۆتاییه‌كه‌ی له‌ سه‌ر یه‌ك خه‌ت هاتووه‌ و ناكۆكی له‌ نووسینه‌كه‌یدا نییه‌، كه‌ به‌وەش له‌‌ شێواندندن و مێژوو ئاوه‌ژووكردنه‌وه‌ و هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ی ڕوداوه‌كان و نه‌هێنانه‌وه‌ی به‌ڵگه‌ بۆ قسه‌كانی، درێغی نه‌كردووه.

ئه‌وه‌ی كه‌ له‌م به‌شه‌ی كۆڕه‌كه‌یدا شێوێنراون، دوو پرسن:

یه‌كه‌میان: ئه‌و‌ هه‌ر ناوی هزری ئه‌ناركیستی بەو جۆرەی لەلایەن دەسەڵاتداران و دەسەڵاتخوازانەوە بەکاربراوە، به‌كارهێناوه‌، تاكو هاوکێشەی دیسپلین و به‌ره‌ڵایی پێ بداته‌ ده‌م یه‌ك، ئه‌گینا ئه‌وه‌ی شتێكی كه‌م له‌ ئه‌نارکیزم بزانێت، ده‌زانێت ئه‌نارکیزم و بێسەرەوبەرەیی دوو شتی دژ به‌یه‌كن، له‌ هه‌ر شوێنێك هزری ئه‌نارکیزم به‌هێز بێت ، بێسەرەوبەرەیی لاوازه‌ ، پێچه‌وانه‌كاشی هه‌ر ڕاسته‌.
Raste, mîngemîngî komunîstekanî naw parelemanekan, nek sûdî nebuwe, bellku be djeşorrşîş tewawbuwe û dezgeyek, ke nawendî sepandin û saxkirdnewey berjewendî û daxwazîyekanî borcwazî bêt, bebê dûdllî çekî serkutî çewsawanîş debêt. Bellam letek eweşda sîstimêkî dêmokratî borcwazî le sosyalîzmî dewlletî baştre û bwar û roşnîy û dyarbûnî djekan asantre û çewsawan be asanî derkî ewe deken, ke şeqamekan û meydanekan elternatîvî parlemanekanin û kes be nwênerî xoyan nazanin, bellam le sîsteme polîsî û mîlîtêrîye benaw soşyalîstîyyekanda ewe ewaney serewen, ke nwêner û birryarder û hemû ştêkin û şeqam tenya şwênî hatûçoyye bo serkar û berizkirdnewey wêney serokan û pyahelldanî partî pêşrrew. Lew dewlletaneda ke benêwî prrolîtaryawe dîktatorî sermayedarî dewlletîyan be lutke geyand, nek tenya narrezayetî jêrdestanî komellge serkut dekra û sêdaredan û dûrxistnewe û karî-zoremlê krabûne elf û bê û be xellk dîkte dekran, bellku her narrezayetîyyekî jêrdestan [twêje prrolîtêrekan] be dujimnayetî û djexunî le soşyalîzm hejmar dekra û narrezayetî jêrdestanî dewllete benêw soşyalîstîyekan, xraptir le jêrdestanî dewllete sermayedarîyekanî xorawa, serkut dekran û çalakanyan paktaw dekran.

xwêneranî hêja, ew beşaney hêllyan bejêrda kêşrawe, le pertûkî “gorran û wergoran” wergîrawn û bo asankarî û cyakirdneweyan, min hêllm bejêrda kêşawn.
ئه‌وه‌ی که‌ بۆ من له‌و بڕگه‌یه‌ی سه‌ره‌وه‌دا ده‌رده‌که‌وێت، ئه‌وه‌یه‌ که‌ شۆڕش لای‌ به‌ختیار عه‌لی پرۆسه‌یه‌کی دوورودرێژ نییه‌، خۆئاماده‌کردن و خۆڕێکخستن و کارله‌سه‌رکردن ‌ له‌لایه‌ن‌ زۆربه‌ی زۆری خه‌ڵکانی خاوەن داخوازییه‌وه‌، نییه‌، شۆڕش لای ئه‌و کارێکی خۆڕسك نییه‌، واته‌ کارێک نییه‌ که‌ پێداویستییە کۆمه‌ڵایەتی، ڕامیاریی و ئابووریی و پێداویستییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌کانی ژیانی خه‌ڵکی ئاسایی بێبەشی کۆمه‌ڵگه‌ ئافەراندبێتی، که‌ پێویستی به‌ بوونی خۆڕێکخستن و کارله‌سه‌رکردن و هه‌ڵخڕاندنی خه‌ڵکی، هه‌بێت، شۆڕشێك نه‌ك له‌ناو چوارچێوه‌یه‌کی ڕێکخراوه‌یی پارت ئاسا، به‌ڵکو له‌ دووتوێی گروپه‌ لۆکه‌ڵییه‌کاندا، له‌ نێوه‌ندی ته‌واوی خه‌ڵکدا له‌ سه‌رتاپای ئه‌و شوێنانه‌ی که‌ یه‌کی تێدا ده‌گرنه‌وه‌. بەڵام شۆڕش لای ئه‌و پلان بۆ داڕشتنه‌، دیاریکردنی کاتژێری سفره‌ بۆی، گردبوونه‌وه‌یەتی له‌ چوارچێوه‌ی پارتێکدا یا ڕێکخراوێکی دیسپلیندار له‌ کۆمه‌ڵگەیه‌کی دیسپلینی له‌گه‌ڵ هه‌بوونی ” تۆزێک له‌ ئانارشێتی” له‌ ژێر ڕکێفی سه‌رکرده‌یه‌کدا یا چه‌ند سه‌رکرده‌یه‌کدا، به‌لام گه‌ر بتوانرێت سه‌رکرده‌کان خوێنه‌وار و ڕۆشنبیر بن. ( من دواتر دێمه‌وه‌ سه‌ر ئه‌م خاڵه‌) چونکه‌ شۆڕش لای ئه‌و پابەندی هونه‌ر و زانستی ڕامیارییە، که‌ بە بۆچوونی ئەو خه‌ڵکانی ئاسایی ئه‌م تایبەتمەندییه‌ باشانه‌یان تێدا نییە، هه‌ر بۆیه‌ لای به‌ختیار وایه‌ که‌ ناتوانرێت سه‌ره‌نجامه‌کانی یا داهاتووی“‘شۆڕش” بزانرێت.

هه‌روه‌کو له‌ سه‌ره‌وه‌ وتم باسه‌که‌ی به‌ختیار بۆ گوێگر و خوێنه‌ری کورده و له‌به‌ر ڕۆشنایی ‌بەناو “شؤڕشی کورد” و گه‌لانی تردا ئه‌و گه‌یشتۆته‌ ئه‌و ده‌رئه‌نجامانه‌. هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ و له‌به‌ر ئه‌وه‌شە، که‌ ده‌توانین سه‌رئه‌نجام و پێشبینییه‌کانی داهاتووی “شۆڕش” باشتر ببینین، من بۆ زیاتر ڕوونکردنه‌وه‌ی مه‌به‌ستی وتاره‌که‌م “شۆڕشی” كورد به‌تایبه‌تی، به‌ نموونه‌ ده‌هێنمه‌وه‌ ، هه‌ر لێره‌شه‌وه‌ ده‌توانین شێوه‌ی تریش له‌م “شۆڕشی” کورده‌ ببینینه‌وه‌ ، که‌ له‌ هه‌موویان نزیکتر لێمانه‌وه‌ “شۆڕشی فه‌له‌ستینی“یه، ڕه‌نگه ‌ هی تریش هه‌بن، که‌ لای به‌ختیار بچنه‌ هه‌مان خانەوە.

به‌ڕای من هیچ کام له‌‌مانه ‌ شۆڕش نه‌بوون ، نه‌ ئه‌مه‌ی كورد و نه‌ ئه‌وه‌ی فه‌له‌ستینه‌كانیش، ئه‌مانه‌ هه‌ردووكیان نه‌بوونیان زۆر له‌ به‌رژه‌وندی گه‌لی كورد و گه‌لی فه‌له‌ستینی بوو. به‌ناو ” شۆڕشی” كورد و فه‌لسه‌ستینی كۆپی یه‌كترن و نزیكایه‌كی زۆریش له‌ نێوانیان هه‌بووه‌؛ هه‌ر له‌ داگیركردنی خاكیان و له‌ تاكتیك و سراتیج و ئه‌م به‌ كاولكردنی کوردستان و ئه‌و‌یش به وێرانكردنی ئه‌وه‌یشی كه‌ له‌ ده‌ستیاندا مابوو. ئه‌مه‌وێت لێره‌دا ئه‌وه‌ بڵێـم ، كه‌ ئه‌مە راستیی ئەو دوو به‌ناو شۆڕشه، ‌ بووە و سه‌رئه‌نجامی هه‌ردوكیشیان ئاشكرایه‌.

له‌ شوێنه‌كانی دیكەیشدا گه‌ر پارت به‌ ئامانجی خۆی گه‌یشتبێت، ئه‌وه‌ شۆڕش نه‌بووه‌ و شۆڕشیشی نه‌كردوه‌، هیچکات سیسته‌مه‌كه‌ی نه‌گۆڕیوه‌. به‌ڵكو ده‌موچاوەكانی گۆڕیون ، ده‌ستی ده‌ستی به‌ده‌سه‌ڵات كردووه‌.

منیش ده‌ڵێـم هیچ بزووتنه‌وه‌یه‌ك به‌بێ هه‌‌بوونی زه‌مینه‌یه‌ك ڕوونادات ، دوای ئه‌وه‌ش گه‌ر بیه‌وێت شتێك به‌ده‌ست بهێنێت ، ده‌بێت جۆرێك له‌ ڕێكخستن به‌خۆیه‌وه‌ بگرێت، به‌ڵام مه‌رج نییه‌ كه‌ ئه‌و ڕێكخستنه‌ له‌ شێوه‌ی ڕێکخستنی پارت و ڕێكخراودا بێت و هه‌مان ڕۆڵی ئه‌وان بگێڕێت له‌ بانگهێشه‌ی گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵات.
أما ما نطرحه نحن فهو إمكانية التحرر الذاتى للطبقة العاملة من داخل أحشاء و من هامش النظام الرأسمالى القائم، عبر النضال الجماهيرى و إقامة مجتمع المستقبل من هامش وداخل المجتمع الحالى، ففى كل المجتمعات الرأسمالية، و بدرجات ومستويات متفاوتة بالطبع، و وفق الظروف السائدة فى كل مجتمع ، و بمعزل عن كل من الدولة و رأسالمال، و بعيدا عن المخططات الخيالية و النظرية، نلاحظ ممارسة البشر فعلا العديد من أنشطتهم وفق القواعد الاشتراكية التحررية دون حتى معرفتهم بأنها اشتراكية تحررية، و ذلك من خلال العديد من المنظمات الاجتماعية كالتعاونيات، وشتى الأشكال من النشاط الإنسانى الجماعى المنظم بشكل مستقل عن كل من الدولة و رأسالمال، التى تقوم بين أفراد متساويين ومتعاونين على نحو طوعى بهدف التكافل والتعاون والتضامن فيما بينهم، و قد يكون لبعضها الطابع غير المعلن و الرسمى و المقنن كالتعاونيات، و قد يكون بعضها غير رسمى، و لا مقنن كما فى الكثير من الممارسات اليومية التى يشارك فيها الناس دون أن يدركوا أنها ممارسات اشتراكية تحررية تلبى الكثير من احتياجاتهم، إلا أن هذه الممارسات محكومة فى النهاية بالإطار السلطوى للمجتمع، ومن ثم تعوزها العديد من التطورات و التغيرات، لتتحول فى النهاية لتيار اجتماعى قوى، قادر فى النهاية أن يكنس كل من الدولة و رأسالمال من عن كاهله، وهذا هو ما يسعى إليه الاشتراكيون التحرريون، من خلال وسيلتين:

أولهما نشر الأفكار الاشتراكية التحررية، والكشف عن كيف تستغنى الطبقة العاملة عن كل من الدولة و رأسالمال، و كيف تتخلص من تأثيرات الساسة السلطويين، لتتأهل عمليا لهذا الاستغناء، لكى تكون قادرة على أن تدير أنشطتها المختلفة وفق القواعد الاشتراكية التحررية .

وثانيهم النضال من أجل تطوير مثل هذه الأنشطة والمنظمات التعاونية والتكافلية، وهى عملية تستدعى استقلال هذه الأنشطة والمنظمات و الممارسات فعليا عن كل من الدولة و رأسالمال و الساسة السلطويين، و من أجل أن تتوسع هذه الأنشطة لتشمل كل ما هو ممكن من الأنشطة البشرية، و فق شروط و ظروف كل مجتمع على حدة .

و فى النهاية فإنه من أجل تحقيق أهدافنا سواء المرحلية أو النهائية، فإننا نمارس العديد من أشكال النضال، أهمها المشاركة الفعالة سواء بالتحريض أو الدعاية أو التنظيم فى كافة أشكال النضال الجماهيري من أجل تحقيق أى مطالب اقتصادية أو سياسية أو ثقافية تخص هذه الجماهير بشرط أن تتفق وأهدافنا ومبادئنا، بدءا من عرائض الاحتجاج البسيطة مرورا ب كافة أشكال الاعتصام والتظاهر والإضراب والمظاهرات، وصولا إلى الإضراب العام و الانتفاضة الثورية والعصيان المدنى العام حسبما تسمح به نوعية المطالب، و حسبما تسمح به الظروف الواقعية المحيطة بالنضال الجماهيرى.

ونحن نرى أنه طالما اقتصرت اللعبة الديمقراطية على مجرد صناديق الانتخاب، فإن المشاركة فيها أو مقاطعتها لابد وأن تحسب وفق ما قد تحققه من فوائد وحسب ما تجنبه من خسائر لقضايا النضال، مع استمرار النضال الجماهيرى إلى أن تتحول إلى ديمقراطية مشاركة حقيقية، ومن ثم فإننا نفضل تغيير القوانين والتشريعات واللوائح والتأثير فى القرارات الحكومية والإدارية عبر المشاركة الفعالة فى أعمال النضال الجماهيرى المختلفة، وفرض تحقيق برنامجنا الثورى عبر الانتفاضة الثورية والعصيان المدنى العام، وكافة أشكال الضغط الجماهيرى على السلطة بما فيها إزالتها، والمشاركة فى أنشطة المنظمات النقابية، واللجان الشعبية، والجمعيات التعاونية والروابط الأهلية، من أجل تغيير القوانين والتشريعات واللوائح والقرارات..وممارسة الرقابة الشعبية على السلطات العامة، والضغط عليها عبر أعمال النضال الجماهيرى المختلفة، وفضحها عبر الإعلام المستقل، و كشف حقيقتها عبر الأعمال الثقافية والفنية وغيرها.

مبادئنا النضالية

أننا فى إطار نضالنا نرى وجوب تناسب أي طريقة نضال مع الظروف الواقعية، فلا جدوى من استعمال الوسائل الكبيرة لتحقيق مطالب صغيرة، واذا تبين عدم كفاية وسيلة الضغط المتبعة، يلزم التدرج في الانتقال من نضالات بسيطة إلى نضالات أكثر جذرية، مع الحرص على الإبقاء دوما على الضغط، والانطلاق تصاعديا لأن انطلاقة قوية متبوعة بتراجع تدل على ضعف سيعرف الخصم كيف يستغله.

علينا التزام الحذر من الجذريين المزيفين، والتأكد من معرفة مدى صدق الداعين إلى التجذر فى أشكال النضال ومطالبه، بغض النظر عما ان كانوا على صواب او خطأ في تلك اللحظة، فمن يدفعون نحو صراع حاد غير ملائم، فهم إما أنهم يحاولون إبراز الصلابة للالتحام بالمناضلين لنيل ثقتهم، وخنق النضال لاحقا، او أنهم يدركون ان الفشل مضمون، ويريدون استثمار النضال لمصالحهم الخاصة، وإن كانوا عملاء للخصم الموجه ضده النضال، فإنهم يفجرون صراعا حادا مفضيا إلى فشل سيكون له أثر بالغ عندما يكون هناك هجوم مضاد متوقع من ذلك الخصم.
الالتزام عند إتخاذ قرار بالنضال بتحليل موازين القوى، بين المناضلين وخصومهم قبل الانخراط فى أى عملية نضالية مثل اقتراب الانتخابات النقابية أو السياسية التي تدفع السلطات العمومية إلى تفادي النزاعات، ومن ذلك تحليل مستوى استياء الرأي العام أو الوضع المالي والاقتصادي للمؤسسات التي يريد المناضلون التحرك ضدها.

اتقاء القمع دائما بحماية هوية المناضلين ومهامهم واجتماعاتهم.

اتخاذ القرارات في آخر لحظة لتفادي وصول معلومات إلى الخصم.

اختيار لجنة نضال أوسع من المنظمات الشعبية المعنية بتنظيم النضال.

تسيير لجنة تنظيم النضال من طرف الجمع العام للمشاركين فى النضال.

تطبيق الديمقراطية المباشرة فى اتخاذ القرارات للمشاركين فى النضال لتفادي سيطرة أقلية على المعركة النضالية لغايات غير التي قررها الجمع العام للمشاركين فى النضال.

عدم قبول تفويض أو إرسال مندوبين للتفاوض باسم المشاركين فى النضال حيث يكفى الإعلام بالمطالب عبر وسائل الإعلام المختلفة، و ترك الخصم ليعلن قبوله أو رفضه للمطالب عبر نفس الوسائل، وأن يتم اتخاذ قرارات توقف أو استمرار النضال أو تصعيده، وفقا لتوازنات القوى ووفقا لما تم تحقيقه فعلا من المطالب.

و من هنا نرى أنه لا جدوى من إرسال ممثلين للتفاوض بالنيابة عن المناضلين، فقد يركز هؤلاء على فتات او يدافعون عن أفكارهم هم بدلا عن أفكار غالبية المناضلين، كما يمكن شراءهم من قبل الخصم أو قمعهم، بعد أن تم عزلهم عن جموع المناضلين التى تحميهم من اغواءات السلطة وقمعها.

إجبار الخصم الموجه ضده النضال على توقيع إتفاق عدم قمع بعد انهاء النزاع.

السعي إلى خفض الآثار المالية للنزاع على المناضلين إلى أدناها، فعلى هذا النحو يمكن للمناضلين، ان يشنوا نضالا جديدا اذا حاول الخصم شن هجوما مضادا.

استعمال الشرعية قدر الإمكان، وبالتالي تفادي مشاكل القمع المحتمل. لكن يجب ملاحظة ان الشرعية لا تتلاءم غالبا مع مصالح المناضلين، فقد يضطر المناضلون، لتحقيق أهدافهم، الى التصرف خارج الشرعية، ومن ثم يجب تحليل المزايا والمضاعفات من جراء الإلتزام بالشرعية أو الخروج عليها.

ليس بالضرورة ممارسة العنف أو اللاعنف، يمكن ان يكونا معا، فأي نزاع سلمي مع اندفاعات عنيفة والعكس بالعكس. تارة يكون نزاع غير عنيف وحازم فعالا، وتارة العكس. ان مسيرة جماهيرية جيدة وهادئة قد تكون فعالة، لكن مظاهرة عنيفة قد تكون لها نفس الفعالية. انها مسألة سياق واختيار من قبل الناس الذين يخوضون النضال. لكن يجب الحذر من العنف، وممن يحث عليه( هل هم المناضلون أو الخصوم؟)، مصالح الجماهير الحقيقية تدفعهم أن يكونوا أنصار عالم بلا عنف وبلا سلاح، لكن فى نفس الوقت ان مقاومة الجماهير الشرسة و النشيطة شرعية أمام عنف الرأسمالية والبيروقراطية، و المتمثل فى الاستغلال، القمع، الفصل من العمل، الحروب، السجون، الخ.

يجب أيضا أن نفكر في نمط التنظيم الملائم للنضال. و أن نتسائل هل تدافع الحركة النقابية الراهنة فعلا عن مصالح الجماهير ؟ أو أي مصالح اخرى؟ هل تلائم النضال؟، هل تدافع عنه؟ الا تعتمد أنماط تشاور ووساطة في خدمة البرجوازية؟ هي يجب تجذيرها؟ ما فعالية الحماية القانونية للمنتخبين للنقابات والبرلمانات؟ هل حماية المنتخبين النقابيين جيدة؟

في الواقع يتعرض المناضلون لأعمال من القمع والاضطهاد سواء شاركوا في أعمال نضالية قانونية، أو غير قانونية، سواء أكانوا منتخبين أو لا، محميين ـأو لا. وبالتالي فان اشكال الحماية لا تفيد في شيء… و الأسوأ ان محاولة الاحتماء بالوسائل القانونية تفضي بأنصار تلك الممارسات الى احترام القانون المفيد لأرباب العمل والبيروقراطيين، و إلى عدم المشاركة في النضالات التي تتخطى الإطار القانوني، وبالتالي الدفاع عن الشرعية، والتحول من جراء ذلك إلى معادين للثورة.. أما اعتماد الخطاب المزدوج، الشرعي في الواجهة، واللاشرعي في الواقع، فهو غير ممكن غالبا لان المنتخبين النقابيين أو السياسيين، مضطرين، بوعي أو بدونه، إلى الدفاع عن الإطار القانوني وبالتالي تعزيزه، والسكوت عن انتقاداتهم بغية الحصول على الحمايات القانونية التي تقتضيها وظيفتهم، لا سيما انه يصعب لاحقا رفض الإطار القانوني بفعل ما يمنحه من مزايا للفرد. و البرجوازية ستدوس، اذا استشعرت خطر النضال، كل القوانين إذا ما تعارضت مع مصالحها.

قواعدنا التنظيمية

الاشتراكيون التحرريون يختلفون عن الاشتراكيين السلطويين فى كثير من القضايا، و بشكل خاص فى البناء التنظيمى، و هم يرفضون مفاهيمهم، حول كل من الحزب الطليعى، المركزية الديمقراطية، ديكتاتورية البروليتاريا، و الاشتراكيون التحرريون لديهم بدائل لكل هذه المفاهيم، ولكن المشكلة هى أن معظم المنتمين لليسار بما فيهم بعض الاشتراكيون التحرريون يجهلون بشكل كامل البدائل الملموسة لتلك المفاهيم الاشتراكية التسلطية.

البديل الاشتراكي التحررى للحزب الطليعى هو الجماعة الدعائية .
لەبەرئەوە بێجگە لەو پارتانەی کە هەڵگری پاشگری”کۆمۆنیست”ن، ڕیزکردنی ئەو نێوانەی دیکە لەو پەیوەندەدا هیچ واتابەخش نییە و زیادەیە. ئیتر نازانم ئەو ڕەوتانەی [ بێجگە لە سۆشیال– دێمۆکراسی کە کارل مارکس و فریدریش ئەنگلس هیوای خۆیان پێوەگرێدابوو] کە خۆیان کۆمونیست نەبوون و ناشبن، چۆن توانیویانە ببنە ڕێگر لەبەردەم بزاڤی کۆمونیستی و بەو دەردەیان بردووە؟

خوێنەرانی هێژا، ئەو بەشانەی هێڵیان بەژێردا کێشراوە، لە پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” وەرگیراون و بۆ ئاسانکاری و جیاکردنەوەیان، من هێڵم بەژێردا کێشاون. بۆ خوێندنەوەی پەرتووکەکە، سەردانی ئەم بەستەرە بکەن: http://emrro.com/goranuwergoran.htmچەند سەرنجێکی ڕەخنەگرانە لەسەر پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” / 1

هەژێن

*24ی سێپتەمبەری 2010

بەشی یەکەم

بەرایی:

خوێنەرانی هێژا، ئەوەی کە بووە هاندەری نووسینی ئەم سەرنجانە لەمەڕ پەرتووکی (گۆڕان و وەرگۆران: جیهانبینییەکی شیکاریی هزریی و ڕامیاریی و کۆمەڵایەتیی بۆ فەلسەفەی یەکسانییخوازیی) نووسینی هێژا (دارا ئەحمەد)، داخوازی خودی نووسەر بوو بۆ سەرنجدان لەسەر پەرتووکەکەی، پێش بڵاوکردنەوەی چاپە نوێیەکەی. پاش ئەوەی کە سەرنجەکانم تەواو بوون، گەیشتمە ئەو بڕوایەی کە باشترە ئاڵوێری زانیاری و سەرنج و ڕەخنە لە بازنەیەکی گەورەتردا بێت، بۆ ئەوەی خوێنەرانیش هەم لە مشتومڕ و بۆچوونگۆڕینەوەکان ئاگاداربن و هەم ئاسانتر بتوانن بەشداری کارا بکەن، تاوەکو لەو ڕێگەوە بتوانین بەستەڵە هزریی و ئایدیۆلۆجییەکان بشکێنین و زەمینە بۆ نزیکبوونەوە و لەیەكگەیشتن و بەیەکدی ئاشنابوون لەبار بکەین.

لەوێوە کە، من وەك سۆشیالیستێکی ئازادیخواز [دژە–سەروەر]ێك باوەڕم بە مارکسیزم [سۆشیالیزمی دەوڵەتی] نییە و کۆمونیزمیش ئەو وێناندنە، کە مارکسیستەکان لە خودی( مارکس)ەوە تا دوا کۆمونیستە دەسەڵاتخوازەکان بەدەستییانەوە داوە، باوەڕم پێی نییە و پێموایە هەڵەوگەڕاوی ئەفسانەی بەهەشتە و ئەو شێوازی پێگەیشتنە و پێداویستی دەوڵەت و دیکتاتۆری پارت و دەستەبژێری کۆمونیست (بەنێوی پرۆلیتاریا) و چۆنییەتی توانەوەی دەوڵەت لەو کۆمەڵگەدا، ئایدیالیستانەیە و لە لێکدانەوە و پاساوی ئایدیالیستەکان، بۆ گەیشتن بە بەهەشت و بەڕێوەبەرایەتی کاروبارەکانی ناو بەهەشت، دەچێت. ئەگەر بە وردی سەرنجی تێزی توانەوەی دەوڵەتی سۆشیالیستی بدەی، دەبینیت لە بوونەخواردنی کێشکەکانی بەهەشت دەچێت، کە بە پێی بۆچوون و گێڕانەوەکانی ناو قورئان، دەبنە خواردن بۆ بەهەشتیان و پاشان لە ئیسکوپروسکیان کێشکە–خواردراوەکان چێ دەبنەوە و دەفڕنەوە سەر لکی دار و درەختەکان. ئایا دروستکردنی دەوڵەتێك و لە خۆوە توانەوەی لە چیرۆکە پوچگەراییەکانی بەهەشت ناچێت؟

ئەمە سووکایەتی نییە، ئەگەر بڵێم من مارکسیزم بە دونیاییکردنی ئایینەکان دەبینم و بەس. چونکە لە مارکسیزمدا مارکس و ڕابەرانی پاش وی، جێی خوا و پەیامبەرانی دەگرنەوە و دەبنە بتی پیرۆز و خوا کە لە ئاییەکاندا نیشانەی هۆشی سەروومرۆییە و شایانی پاشڕەوییە، دەستەبژێری کۆمونیستەکان و لەناویاندا ڕابەران و ئیدئۆلۆگەکانیان ئەم ڕێوشوێنە پایەبەرزە داگیردەکەن و دەبنە مامۆستا و فەرماندەری نەزانەکان ( نەزان لە دیدگەی ئەوانەوە). پاشان قۆناخبەندی مێژوو و شۆڕش و فەرماندانیان بە شۆرش و لێکدانەوەیان بۆ شۆڕش و ڕۆڵی کۆمونیستەکان و پارتەکەیان و پیرۆزی گوتەکانیان و دیاریکردنی دروستی و نادروستی هەر بۆچوون و هزر و تێڕوانێك یا هەر ئارەزووییەکی مرۆیی بە بەراورد بە دەقە پیرۆزەکان. دواجار ئاراستەکردنی چارەنووسی مرۆڤەکان و مێژوو بەو جۆرەی کە چەند کەسێك هێڵکارییان بۆ کێشاوە و ناچاربوون بە ملدان بەو نەخشانە وەك ڕاستییەکی بێچەندوچوون. ئایا ئەمە هیچ جیاوازییەکی لەتەك ڕێڕەو (مذهب) و ئایینەکان هەیە؟

بەم بەراییە کورتەوە، هەوڵدەدەم بەپێی توانای بۆچوونی کەسیی خۆم لەمەڕ ئەو بیرۆکانەی کە نووسەر بەنێوی “هزری نوێی کۆمونیستی” دەیانخاتە بەرچاومان، بخەمەڕوو.

سوپاسنامە و چەن پەیڤێك

نووسەر لە سەرەتای پەرتووکەکەیدا سوپاسنامە و چەند پەیڤێکی وەك پێشەکی بۆ پەرتووکەکەی نووسیوون، کە پاش خوێندنەوە و سەرنجدانەکەی من و ئەوانی دیکە هاتووەنەتە نووسین. بە خوێندنەوەی ئەم بەشە دیسانەوە سەرنجی دیکەم لە لا دروست بوون، لەوانە:

– جگ لە هەندێک را و بۆچوونی سەرپێیی هەندێکیان – زۆربەیان ئەرێنی بوون،
من بەم تێڕوانینەی نووسەر بۆ ڕا و بۆچوونی نەرێنی هەندێك، کە وی بە سەرپێییانە نێویان دەبات، لەسەر شێوازی بیرکردنەوەی خۆی، بۆچوونی نەرێنیم لە لا دروستبوو. چونکە ئەمە باوترین و کۆنترین شێوازی بیرکردنەوەی ناو ڕەوتێکی هزرییە کە وی دەیەوێت ڕەخنە لە خەوشەکانی بگرێت و هەر ئەم خەوشەیە بووەتە هۆی دۆگمبوونی و ڕێسایی (سوونەت) بوونی سێکتاریزم لە کۆمونیزمی مارکسیستیدا. کاتێك کە من ڕوو لە کەسانێك بنێم و چاوەڕێی دەربڕینی بۆچوونیان لێ بکەم، پێویستە بەبێ هەڵاواردن بۆچوونەکانیشیان بە هەند وەربگرم و لە سوپاسنامەدا سووکایەتییان پێ نەکەم [هەندیك ڕا و بۆچوونی سەرپێیی]. ئایا ئەمە ڕەنگدانەوەی نائاگایانەی ئەو بۆچوونە نییە، کە دەڵێت “ئەوەی لەتەکم هاوڕا نییە، دوژمنمە”؟

رێکخراوبوونی هەر ڕەوتێکی نوێش کە لەژێر ڕۆشنایی یا کاریگەریی ئەو هزرە نوێیەدا دادەمەزرێ ناتوانێ لە دەرەوەی یا دوور لە شێوە رێکخراووبونی کۆمۆنەیی کە رێکخراوبوونی رەسەنی هزر و فەلسەفەی کۆمۆنیستییە خۆی دروست بکا.

بەداخەوە نووسەر وەك ئەوانی دیکەی پێش خۆی لە نێوان واژەکانی( کۆمون و کۆمۆن ، کۆمونیزم و کۆمۆنیزم) جیاوازی نەکردووە. لێرەدا مەبەستم لە باری زمانەوانی نووسینەکە نییە، چونکە ئەو هەویرە ئاوی زۆر دەکشێت، بەڵکو تەنیا مەبەستم لە ڕووی (چەمك– تێگەیشتنی فیلۆسۆفیی و واتاسازی)ەوە ئەم دوو واژەیە بە نموونە دەهێنمەوە، کە (کۆمۆن Common) وەك (Common Language، Common-law) بە واتای (ناوکۆیی) دێت و (Commune) و (Communism) لە ڕووی واتای پەتی وشەوە بە واتای شارەوانی و شارەوانیخوازی دێن و لە ڕووی ڕامیارییەوە بە واتای کۆمەڵگەی یەکسان و یەکسانیخوازی دێن. پرسیارێك کە لێرەدا یەخەمان دەگرێتەوە، بۆچی هەموو ڕەوتە کۆمونیستییە ماركسیستەکانی کوردستان خۆیان بە “کۆمۆنیست” ناوکۆگەرا ناودەبن، لە کاتێکدا کە لە 1848 تا هەنووکە نەك کۆمونیستەکان بە دوای خاڵی ناوکۆیی نێوان تاك و گروپەکانیاندا نەگەڕاون، بەڵکو بەردەوام وەك بۆمبی هێشوویی پارچە پارچە تر بوون و لە یەکتر دوور کەوتوونەتە و لەبەر دەسەلاتخواییان ئەوەندەی جەنگی یەکتریان کردووە، لە ملیۆندا یەکی ئەوە جەنگی سیستەمە چینایەتییەکەیان نەکردووە، هەر ئەم هۆیەشە ئاوای کردووە، کە هەموو مانگێك، گروپێك لە پارتێك جیابێتەوە و هەموو ساڵێك، پارتۆکەیەك لە شار و شارۆچکەیەدا قوت بێتەوە.

(ڕێکخراوبوونی ئامادە و بانفەرمایی “حیزبیی”ی حیزب و رێکخراوە چەپ و کۆمۆنیستییە کلاسیکیی و بەناو نوێ و کرێکارییەکان کە وەك خێل خۆدەنونی، رێکخراوبوونی بێ سەروبەری دەستە و کۆمەڵە بچووک بچووک و پەرشوبڵاوەکانی دەستەگەرییەکان و ئەنارکیستەکان، رێکخراوبوونی بۆق ئاسای حیزب و لایەنە مزەورەکانی سۆشیال دیمۆکرات و سۆشیال ئەنەتەرناسیونال و سۆشیال نەتەوەیی و سۆشیال قەرەجیی و هەندێک لە لیبرالییەکان کە خۆیان بە بزاڤی چەپ و کۆمۆنیستیی ناوزەد دەکەن)

لەم نێوهێنان و نموونەهێنانەوەدا چەند نێو و واژە داهێنانێك جێی سەرنجن و ناکرێت بازیان بەسەردا بدرێت. “چەپ و کۆمونیستەکان” ئەم دوو واژەیە لە ئەدەبیاتی مارکسیستەکاندا زۆر جار یەکی دەکرین و لە بری یەکدی بەکار دەبرێن، هەندێك جاریش بەم جۆرە دەکرێنە دەستە خوشك و دەستبرای یەکدی. ئەم تیکەڵکردنە بێ ڕوونکردنەوەیە، سەر لە خوێنەر تێکدەدەن و کاری ڕەخنەگریش دژوار دەکەن. ئەگەر چەپ، هەمان کۆمونیستەکانن، ئیدی پێداویستی ئەم دوو واژەیە لە یەك ڕستە و یەك پەرەگراف و لەیەك دەق و یەك جیهانبینیدا لە کوێدایە؟ ئەگەر دوو شتی جیاوازیشن، ئەز دەخوازم هەم چەپەکان بۆ ئێمەی خوێنەری ڕۆشن بکەنەوە، کە پێناسەی خۆیان و کۆمونیستەکان چۆن دەکەن، هەم کۆمونستەکان، چۆن پێناسەی خۆیان و چەپ دەکەن؟ مێژوو و فیلۆسۆفی دەرکەوتنیان بۆ کەی و چی دەگەڕێتەوە؟ دیسانەوە ئەگەر یەك واتایان نییە، کامیان پاش کامیان دەرکەوتووە، ئایا هۆی دەرکەوتنی ڕەتکردنەوەی ئەوی دیکەی پێش خۆیەتی؟

مەبەست لە رێکخراوبوونی بێ سەروبەری دەستە و کۆمەڵە بچووک بچووک و پەرشوبڵاوەکان، چییە؟ ئایا نووسەر خوازیاری ناوەندێتی ڕێکخراوبوون و ڕێکخراوەکانە و لە بەرامبەر ئەوەدا کە وی بە بێسەرەبەرەیی دەیچوێنێت، خوازیاری دیسپلینی پۆڵایینی لە چەشنی پارتی لێنینیستییە؟ ئەگەر نا، ئایا لە نێوان ئەوەی ئەو بە بێسەرەبەرەیی نێوی دەبات و ناوەندگەرایی و دیسپلینی پۆڵاییندا، ئەڵتەرناتیڤی دیکە شك دەبات یا دەخاتە ڕوو، کامەیە و جیاوازی لەتەك ئەوەی کە کۆمونیستەکانی پێش خۆی پەیڕەویان کردووە، چییە؟
“دەستەگەرییەکان و ئەنارکیستەکان” ، یەکێك لە جیاوازییە بنەڕەتییەکانی ئەنارکیستەکان و مارکسیستەکان چ لە پراکتیك و چ لە تیئۆریدا، ئەوەیە کە ئەنارکیستەکان بە درێژایی مێژووی دەرکەوتنیان وەك ڕەوتێکی ڕامیاریی، هەوڵ و کۆششیان لەپێناو دۆزینەوە و بەکاربردنی میکانیزمگەلێكدا بووە، کە بەر بە دەستەگەری (سکتاریزم) بگڕن و یەکێك لە ڕەخنە سەرەکییەکانیان لە تێڕوانینی مارکسیستەکان، هەر لەو بارەوە بووە. چونکە دەستەگەری چەند هۆکار و دنەدەری هەیە؛ یەکەم، پاش و پێشی سەرهەڵدانی تیئۆری و پراکیك، کە لایئەنارکیستەکان بە پێچەوانەی مارکیستەکانەوە، تیئۆری بەرەنجامی پراکتیکە.

دووەم، دەسەڵاتخوازیی و شەڕە دەنووك لەسەر پلەو پایەی پارتیی و میریی، کە ئەنارکیستەکان بە پێچەوانەی مارکسیستەکانەوە، هەموو پێکهاتەیەك کە سەر و خواری هەبێت و تاکەکان بەسەر رابەر و رابەریکراودا دابەش بکات، ڕەتدەکەنەوە و هەر لێرەشەوە پێکهاتە قوچکەییەکان (hierarchy) لەوانە پارت و میرایەتی و دەوڵەت و ڕێکخراوە کرێکارییە باوەکان [ زەرد و ڕیفۆرمیستەکان] ڕەتدەکەنەوە.

سێیەم، گچکەیی گروپە ئەنارکییەکان، بۆ دەستەگەریی (سکتاریزم) ناگەڕێتەوە، بەڵکو بۆ پرسی ئاساییشی و بەرگرتن بە دەسەلاتگەری (Authoritarianism) و پاوانخوازیی (dominate) و ناوەندەگەرایی (centralism) دەگەرێتەوە، هەروەها گروپە ئەنارکییەکان وەك کار وچالاکی تەنیا گروپی راگەیاندن و هیچ ڕۆڵ و پێگەیەکی دیکەیان نییە. لە بەرامبەردا تاکە ئەنارکییەکان خۆیان لە گروپە کارییە لۆکاڵییە جۆراوجۆرەکاندا چالاكی دەکەن، چونکە لە بەرامبەر ڕێخکراوەی ڕامیاریی سەروو خەڵکیدا بەرتەری بە گروپی جەماوەری سەربەخۆداکان دەدەن و تەنانەت بێجگە ئەرکی راگەیاندنی هیچ ڕێوشوێنێکی تایبەتی بە گروپەکانی خۆیان نادەن و ناسپێرن.

لایەنە مزەورەکانی سۆشیال دیمۆکرات، راستییەکەی هەرچەندم کرد، لەم دەستەواژەیە تێنەگەییشتم، ئایا دەستەیەکی دیاریکراوی ناو ڕەوتە سۆشیال–دێمۆکراتەکانە؟

سۆشیال ئەنەتەرناسیونال، ئەم دەستەواژەیە بەتایبەت ئەنتەرناسیونال لە نووسینی کوردیدا و لە هەمووی سەیرتر لەلایەن کۆمونیست و ڕۆشنبیرانەوە بەو جۆرە دەنووسرێت، کە نەك هەڵەیە، بەڵکو واوەتر لە هەڵە واتایەکی هەڵەیەتر بەدەستەوە دەدات، کە دەتوانین بە قورسکردنەوەی پیتی یەکەم (ئـ) ەبێتە “عەنتەرناسیونال” و کەم نین ئەو کەسانەی کە لە ڕووی ناشارەزاییەوە لە زمانە لاتینی و ڕۆمانییەکان، ئەو واژە و چەمکانە بەو شێوە دەردەبرن. لێرەدا هیچ گلەیی لە کەسانی ناشارەزا ناکرێت، بەڵام ناکرێت و ناتوانرێت دوو بەرە (کۆمونیستەکان) و (نووسەر و ڕۆسنبیرەکان) لە ژێر باری ڕەخنە و سەرکۆنە دەرکەین. چونکە ئەگەر بە هەر کۆمونیستێك بڵییت، سڵاو، دەلێت ئێمە “ئەنتەرناسیونالیستین”، دەستەبژێری ڕۆشنبیرانیش لە هەموو ڕستە و پەرەگرافێکدا وێنای خۆیان وەك توێژێکی بان و تەنانەت بان–مرۆڤیش دەکەن.

ئەگەر مەبەستی کۆمونیستەکان و ڕۆشنبیران و نووسەران، چەمکی “نێونەتەوەیی” بێت، ئەوا بە (ئینتەر-Internationalism) دەستپێدەکا. ئەگەر مەبەستیشیان دژە–ناسیونالیسم بێت، ئەوا بە (ئەنتی-Anti-nationalism) دەستپێدەکا. ئەگەر مەبەست لەم دووانەش نەبێت، ئەوا دەربڕینە گشتییە نەشارەزایانەکە “عەنتەرناسیونالیزم” دەمێنێتەوە، کە لەو بارەشدا هەم بە واتای پۆزەتیڤ (سۆپەر نەتەوەیی– لای خودی ناسیونالیستەکان) و هەم بە واتای نیگەتیڤی (ملهوڕی نەتەوەیی– لای دژە–ناسیونالیستەکان) دێت.

سۆشیال قەرەجیی, سەرەتا وەك خوێنەرێك کە یەکەم جارە چەمك یا دەستەواژەی ئاوا بەرچاوم بکەوێت، بۆیە پێمخۆشە بزانم بۆ یەکەم جار کەی دەرکەتووە و لە چ لێکۆڵینەوەیەکی سۆسیۆلۆگی و رامیاریدا هاتووە، ئایا لە ناو ڕەوەندە (ڕۆما)کاندا بزاڤی سۆشیالیستی ڕامیاریی بە ئاراستەی کۆمەڵگەیەکی سۆشیالیستی جێگیر هەبووە و هەیە؟

ئەگەر لەو ناڕۆشنییانەی سەرەوە بگوزەرێم، ئەوا لێرەدا فرەتر وەك سووکایەتی دەیبینم و “قەرەجی” یەکێكە لەو دەستەواژە باوانەی ناو زمانی دەستەبژێریی و دەسەلاتخوازانەی کوردی، کە وەك کوتەك هەموو کات لە بەرامبەر ملنەدانی ڕۆما“Roms”کان بە سنوورە نەتەوەییەکان و باج و خەراج و یاساکانی سەروەری چینایەتی، بەرزکراوەتەوە.

لیبرالییەکان، ئەم واژەیە، بەم شێوە داڕشتنە هەڵە لە دەرکەوتنی چەمکدا دروست دەکات و چەمکی (لیبراڵ) دەبێتە چەمکێکی دیکە (لیبڕاڵی)، چونکە “لیبراڵییەکان” تەنیا دەتوانێت کۆی نێوی “لیبڕاڵی” بێت. بەڵام ئەگەر بمانەوێت هەڵگرانی هزری (لیبرالیزم) لە زمانی کوردیدا کۆ بکەینەوە، ئەوا لە دوو شێواز بەدەر نییە؛ لیبرالیستەکان یا لیبڕاڵەکان.
(… کە خۆیان بە بزاڤی چەپ و کۆمۆنیستیی ناوزەد دەکەن)، ئەوەندەی من ئاگادار بم، سۆشیال– دێمۆکراتەکان و سۆشیال ئینتەرناسیونالیستەکان [ ئەگەر مەبەستی نووسەر سۆشیالیست ئینتەرناسیوناڵ بێت] و سۆشیال نەتەوەیی [ ئەگەر مەبەستی نووسەر نازییەکان و نەتەوەییە چەپەکان بێت] لیبڕاڵەکان، نەك خۆیان بە کۆمونیست نازانن، بەڵکو دژایەتیشی دەکەن و بڕواناکەم ئەندامانی خوارەوە و لایەنگرانیشیان هەڵەی وا بکەن و دژی پارتەکانی خۆیان پاگەندە بۆ کۆمونیزم بکەن. لە دەرەوەی ئەو باڵە چەپانەی دەسەڵاتخوازان، دوو نێو دەمێننەوە؛ سۆشیال قەرەجیی و ئەنارکیستەکان. وەك وتم سۆشیال قەرەجیی یا بوونی نییە و داهێنراوی نووسەرە یا ئەوەتا من لەو بارەوە زانیاریم نییە. ئەوەندەی دەگرێتەوە سەر ئەنارکییەکان، چەپ نین و هەروا بەبێ ڕوونکردنەوە و دیاریکردنی واتای چەمکەکە، ناچنە ژێڕباری کۆمونیزم و خۆیان بە کۆمونیستی ئازادیخواز و سۆشیالیستی ئازادیخواز نێودەبەن و بە دیاریکراویش ئاراستەیەك لە ئەنارکیزم خۆی بە کۆمونیزمی ئازادیخواز پێناسە کردووە.

لەبەرئەوە بێجگە لەو پارتانەی کە هەڵگری پاشگری”کۆمۆنیست”ن، ڕیزکردنی ئەو نێوانەی دیکە لەو پەیوەندەدا هیچ واتابەخش نییە و زیادەیە. ئیتر نازانم ئەو ڕەوتانەی [ بێجگە لە سۆشیال– دێمۆکراسی کە کارل مارکس و فریدریش ئەنگلس هیوای خۆیان پێوەگرێدابوو] کە خۆیان کۆمونیست نەبوون و ناشبن، چۆن توانیویانە ببنە ڕێگر لەبەردەم بزاڤی کۆمونیستی و بەو دەردەیان بردووە؟

خوێنەرانی هێژا، ئەو بەشانەی هێڵیان بەژێردا کێشراوە، لە پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” وەرگیراون و بۆ ئاسانکاری و جیاکردنەوەیان، من هێڵم بەژێردا کێشاون. بۆ خوێندنەوەی پەرتووکەکە، سەردانی ئەم بەستەرە بکەن: http://emrro.com/goranuwergoran.htmچەند سەرنجێکی ڕەخنەگرانە لەسەر پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” / 1

هەژێن

*24ی سێپتەمبەری 2010

بەشی یەکەم

بەرایی:

خوێنەرانی هێژا، ئەوەی کە بووە هاندەری نووسینی ئەم سەرنجانە لەمەڕ پەرتووکی (گۆڕان و وەرگۆران: جیهانبینییەکی شیکاریی هزریی و ڕامیاریی و کۆمەڵایەتیی بۆ فەلسەفەی یەکسانییخوازیی) نووسینی هێژا (دارا ئەحمەد)، داخوازی خودی نووسەر بوو بۆ سەرنجدان لەسەر پەرتووکەکەی، پێش بڵاوکردنەوەی چاپە نوێیەکەی. پاش ئەوەی کە سەرنجەکانم تەواو بوون، گەیشتمە ئەو بڕوایەی کە باشترە ئاڵوێری زانیاری و سەرنج و ڕەخنە لە بازنەیەکی گەورەتردا بێت، بۆ ئەوەی خوێنەرانیش هەم لە مشتومڕ و بۆچوونگۆڕینەوەکان ئاگاداربن و هەم ئاسانتر بتوانن بەشداری کارا بکەن، تاوەکو لەو ڕێگەوە بتوانین بەستەڵە هزریی و ئایدیۆلۆجییەکان بشکێنین و زەمینە بۆ نزیکبوونەوە و لەیەكگەیشتن و بەیەکدی ئاشنابوون لەبار بکەین.

لەوێوە کە، من وەك سۆشیالیستێکی ئازادیخواز [دژە–سەروەر]ێك باوەڕم بە مارکسیزم [سۆشیالیزمی دەوڵەتی] نییە و کۆمونیزمیش ئەو وێناندنە، کە مارکسیستەکان لە خودی( مارکس)ەوە تا دوا کۆمونیستە دەسەڵاتخوازەکان بەدەستییانەوە داوە، باوەڕم پێی نییە و پێموایە هەڵەوگەڕاوی ئەفسانەی بەهەشتە و ئەو شێوازی پێگەیشتنە و پێداویستی دەوڵەت و دیکتاتۆری پارت و دەستەبژێری کۆمونیست (بەنێوی پرۆلیتاریا) و چۆنییەتی توانەوەی دەوڵەت لەو کۆمەڵگەدا، ئایدیالیستانەیە و لە لێکدانەوە و پاساوی ئایدیالیستەکان، بۆ گەیشتن بە بەهەشت و بەڕێوەبەرایەتی کاروبارەکانی ناو بەهەشت، دەچێت. ئەگەر بە وردی سەرنجی تێزی توانەوەی دەوڵەتی سۆشیالیستی بدەی، دەبینیت لە بوونەخواردنی کێشکەکانی بەهەشت دەچێت، کە بە پێی بۆچوون و گێڕانەوەکانی ناو قورئان، دەبنە خواردن بۆ بەهەشتیان و پاشان لە ئیسکوپروسکیان کێشکە–خواردراوەکان چێ دەبنەوە و دەفڕنەوە سەر لکی دار و درەختەکان. ئایا دروستکردنی دەوڵەتێك و لە خۆوە توانەوەی لە چیرۆکە پوچگەراییەکانی بەهەشت ناچێت؟

ئەمە سووکایەتی نییە، ئەگەر بڵێم من مارکسیزم بە دونیاییکردنی ئایینەکان دەبینم و بەس. چونکە لە مارکسیزمدا مارکس و ڕابەرانی پاش وی، جێی خوا و پەیامبەرانی دەگرنەوە و دەبنە بتی پیرۆز و خوا کە لە ئاییەکاندا نیشانەی هۆشی سەروومرۆییە و شایانی پاشڕەوییە، دەستەبژێری کۆمونیستەکان و لەناویاندا ڕابەران و ئیدئۆلۆگەکانیان ئەم ڕێوشوێنە پایەبەرزە داگیردەکەن و دەبنە مامۆستا و فەرماندەری نەزانەکان ( نەزان لە دیدگەی ئەوانەوە). پاشان قۆناخبەندی مێژوو و شۆڕش و فەرماندانیان بە شۆرش و لێکدانەوەیان بۆ شۆڕش و ڕۆڵی کۆمونیستەکان و پارتەکەیان و پیرۆزی گوتەکانیان و دیاریکردنی دروستی و نادروستی هەر بۆچوون و هزر و تێڕوانێك یا هەر ئارەزووییەکی مرۆیی بە بەراورد بە دەقە پیرۆزەکان. دواجار ئاراستەکردنی چارەنووسی مرۆڤەکان و مێژوو بەو جۆرەی کە چەند کەسێك هێڵکارییان بۆ کێشاوە و ناچاربوون بە ملدان بەو نەخشانە وەك ڕاستییەکی بێچەندوچوون. ئایا ئەمە هیچ جیاوازییەکی لەتەك ڕێڕەو (مذهب) و ئایینەکان هەیە؟
مەبەست لە رێکخراوبوونی بێ سەروبەری دەستە و کۆمەڵە بچووک بچووک و پەرشوبڵاوەکان، چییە؟ ئایا نووسەر خوازیاری ناوەندێتی ڕێکخراوبوون و ڕێکخراوەکانە و لە بەرامبەر ئەوەدا کە وی بە بێسەرەبەرەیی دەیچوێنێت، خوازیاری دیسپلینی پۆڵایینی لە چەشنی پارتی لێنینیستییە؟ ئەگەر نا، ئایا لە نێوان ئەوەی ئەو بە بێسەرەبەرەیی نێوی دەبات و ناوەندگەرایی و دیسپلینی پۆڵاییندا، ئەڵتەرناتیڤی دیکە شك دەبات یا دەخاتە ڕوو، کامەیە و جیاوازی لەتەك ئەوەی کە کۆمونیستەکانی پێش خۆی پەیڕەویان کردووە، چییە؟

“دەستەگەرییەکان و ئەنارکیستەکان” ، یەکێك لە جیاوازییە بنەڕەتییەکانی ئەنارکیستەکان و مارکسیستەکان چ لە پراکتیك و چ لە تیئۆریدا، ئەوەیە کە ئەنارکیستەکان بە درێژایی مێژووی دەرکەوتنیان وەك ڕەوتێکی ڕامیاریی، هەوڵ و کۆششیان لەپێناو دۆزینەوە و بەکاربردنی میکانیزمگەلێكدا بووە، کە بەر بە دەستەگەری (سکتاریزم) بگڕن و یەکێك لە ڕەخنە سەرەکییەکانیان لە تێڕوانینی مارکسیستەکان، هەر لەو بارەوە بووە. چونکە دەستەگەری چەند هۆکار و دنەدەری هەیە؛ یەکەم، پاش و پێشی سەرهەڵدانی تیئۆری و پراکیك، کە لایئەنارکیستەکان بە پێچەوانەی مارکیستەکانەوە، تیئۆری بەرەنجامی پراکتیکە.

دووەم، دەسەڵاتخوازیی و شەڕە دەنووك لەسەر پلەو پایەی پارتیی و میریی، کە ئەنارکیستەکان بە پێچەوانەی مارکسیستەکانەوە، هەموو پێکهاتەیەك کە سەر و خواری هەبێت و تاکەکان بەسەر رابەر و رابەریکراودا دابەش بکات، ڕەتدەکەنەوە و هەر لێرەشەوە پێکهاتە قوچکەییەکان (hierarchy) لەوانە پارت و میرایەتی و دەوڵەت و ڕێکخراوە کرێکارییە باوەکان [ زەرد و ڕیفۆرمیستەکان] ڕەتدەکەنەوە.

سێیەم، گچکەیی گروپە ئەنارکییەکان، بۆ دەستەگەریی (سکتاریزم) ناگەڕێتەوە، بەڵکو بۆ پرسی ئاساییشی و بەرگرتن بە دەسەلاتگەری (Authoritarianism) و پاوانخوازیی (dominate) و ناوەندەگەرایی (centralism) دەگەرێتەوە، هەروەها گروپە ئەنارکییەکان وەك کار وچالاکی تەنیا گروپی راگەیاندن و هیچ ڕۆڵ و پێگەیەکی دیکەیان نییە. لە بەرامبەردا تاکە ئەنارکییەکان خۆیان لە گروپە کارییە لۆکاڵییە جۆراوجۆرەکاندا چالاكی دەکەن، چونکە لە بەرامبەر ڕێخکراوەی ڕامیاریی سەروو خەڵکیدا بەرتەری بە گروپی جەماوەری سەربەخۆداکان دەدەن و تەنانەت بێجگە ئەرکی راگەیاندنی هیچ ڕێوشوێنێکی تایبەتی بە گروپەکانی خۆیان نادەن و ناسپێرن.

لایەنە مزەورەکانی سۆشیال دیمۆکرات، راستییەکەی هەرچەندم کرد، لەم دەستەواژەیە تێنەگەییشتم، ئایا دەستەیەکی دیاریکراوی ناو ڕەوتە سۆشیال–دێمۆکراتەکانە؟

سۆشیال ئەنەتەرناسیونال، ئەم دەستەواژەیە بەتایبەت ئەنتەرناسیونال لە نووسینی کوردیدا و لە هەمووی سەیرتر لەلایەن کۆمونیست و ڕۆشنبیرانەوە بەو جۆرە دەنووسرێت، کە نەك هەڵەیە، بەڵکو واوەتر لە هەڵە واتایەکی هەڵەیەتر بەدەستەوە دەدات، کە دەتوانین بە قورسکردنەوەی پیتی یەکەم (ئـ) ەبێتە “عەنتەرناسیونال” و کەم نین ئەو کەسانەی کە لە ڕووی ناشارەزاییەوە لە زمانە لاتینی و ڕۆمانییەکان، ئەو واژە و چەمکانە بەو شێوە دەردەبرن. لێرەدا هیچ گلەیی لە کەسانی ناشارەزا ناکرێت، بەڵام ناکرێت و ناتوانرێت دوو بەرە (کۆمونیستەکان) و (نووسەر و ڕۆسنبیرەکان) لە ژێر باری ڕەخنە و سەرکۆنە دەرکەین. چونکە ئەگەر بە هەر کۆمونیستێك بڵییت، سڵاو، دەلێت ئێمە “ئەنتەرناسیونالیستین”، دەستەبژێری ڕۆشنبیرانیش لە هەموو ڕستە و پەرەگرافێکدا وێنای خۆیان وەك توێژێکی بان و تەنانەت بان–مرۆڤیش دەکەن.

ئەگەر مەبەستی کۆمونیستەکان و ڕۆشنبیران و نووسەران، چەمکی “نێونەتەوەیی” بێت، ئەوا بە (ئینتەر-Internationalism) دەستپێدەکا. ئەگەر مەبەستیشیان دژە–ناسیونالیسم بێت، ئەوا بە (ئەنتی-Anti-nationalism) دەستپێدەکا. ئەگەر مەبەست لەم دووانەش نەبێت، ئەوا دەربڕینە گشتییە نەشارەزایانەکە “عەنتەرناسیونالیزم” دەمێنێتەوە، کە لەو بارەشدا هەم بە واتای پۆزەتیڤ (سۆپەر نەتەوەیی– لای خودی ناسیونالیستەکان) و هەم بە واتای نیگەتیڤی (ملهوڕی نەتەوەیی– لای دژە–ناسیونالیستەکان) دێت.

سۆشیال قەرەجیی, سەرەتا وەك خوێنەرێك کە یەکەم جارە چەمك یا دەستەواژەی ئاوا بەرچاوم بکەوێت، بۆیە پێمخۆشە بزانم بۆ یەکەم جار کەی دەرکەتووە و لە چ لێکۆڵینەوەیەکی سۆسیۆلۆگی و رامیاریدا هاتووە، ئایا لە ناو ڕەوەندە (ڕۆما)کاندا بزاڤی سۆشیالیستی ڕامیاریی بە ئاراستەی کۆمەڵگەیەکی سۆشیالیستی جێگیر هەبووە و هەیە؟

ئەگەر لەو ناڕۆشنییانەی سەرەوە بگوزەرێم، ئەوا لێرەدا فرەتر وەك سووکایەتی دەیبینم و “قەرەجی” یەکێكە لەو دەستەواژە باوانەی ناو زمانی دەستەبژێریی و دەسەلاتخوازانەی کوردی، کە وەك کوتەك هەموو کات لە بەرامبەر ملنەدانی ڕۆما“Roms”کان بە سنوورە نەتەوەییەکان و باج و خەراج و یاساکانی سەروەری چینایەتی، بەرزکراوەتەوە.
لیبرالییەکان، ئەم واژەیە، بەم شێوە داڕشتنە هەڵە لە دەرکەوتنی چەمکدا دروست دەکات و چەمکی (لیبراڵ) دەبێتە چەمکێکی دیکە (لیبڕاڵی)، چونکە “لیبراڵییەکان” تەنیا دەتوانێت کۆی نێوی “لیبڕاڵی” بێت. بەڵام ئەگەر بمانەوێت هەڵگرانی هزری (لیبرالیزم) لە زمانی کوردیدا کۆ بکەینەوە، ئەوا لە دوو شێواز بەدەر نییە؛ لیبرالیستەکان یا لیبڕاڵەکان.

(… کە خۆیان بە بزاڤی چەپ و کۆمۆنیستیی ناوزەد دەکەن)، ئەوەندەی من ئاگادار بم، سۆشیال– دێمۆکراتەکان و سۆشیال ئینتەرناسیونالیستەکان [ ئەگەر مەبەستی نووسەر سۆشیالیست ئینتەرناسیوناڵ بێت] و سۆشیال نەتەوەیی [ ئەگەر مەبەستی نووسەر نازییەکان و نەتەوەییە چەپەکان بێت] لیبڕاڵەکان، نەك خۆیان بە کۆمونیست نازانن، بەڵکو دژایەتیشی دەکەن و بڕواناکەم ئەندامانی خوارەوە و لایەنگرانیشیان هەڵەی وا بکەن و دژی پارتەکانی خۆیان پاگەندە بۆ کۆمونیزم بکەن. لە دەرەوەی ئەو باڵە چەپانەی دەسەڵاتخوازان، دوو نێو دەمێننەوە؛ سۆشیال قەرەجیی و ئەنارکیستەکان. وەك وتم سۆشیال قەرەجیی یا بوونی نییە و داهێنراوی نووسەرە یا ئەوەتا من لەو بارەوە زانیاریم نییە. ئەوەندەی دەگرێتەوە سەر ئەنارکییەکان، چەپ نین و هەروا بەبێ ڕوونکردنەوە و دیاریکردنی واتای چەمکەکە، ناچنە ژێڕباری کۆمونیزم و خۆیان بە کۆمونیستی ئازادیخواز و سۆشیالیستی ئازادیخواز نێودەبەن و بە دیاریکراویش ئاراستەیەك لە ئەنارکیزم خۆی بە کۆمونیزمی ئازادیخواز پێناسە کردووە.

لەبەرئەوە بێجگە لەو پارتانەی کە هەڵگری پاشگری”کۆمۆنیست”ن، ڕیزکردنی ئەو نێوانەی دیکە لەو پەیوەندەدا هیچ واتابەخش نییە و زیادەیە. ئیتر نازانم ئەو ڕەوتانەی [ بێجگە لە سۆشیال– دێمۆکراسی کە کارل مارکس و فریدریش ئەنگلس هیوای خۆیان پێوەگرێدابوو] کە خۆیان کۆمونیست نەبوون و ناشبن، چۆن توانیویانە ببنە ڕێگر لەبەردەم بزاڤی کۆمونیستی و بەو دەردەیان بردووە؟

خوێنەرانی هێژا، ئەو بەشانەی هێڵیان بەژێردا کێشراوە، لە پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” وەرگیراون و بۆ ئاسانکاری و جیاکردنەوەیان، من هێڵم بەژێردا کێشاون. بۆ خوێندنەوەی پەرتووکەکە، سەردانی ئەم بەستەرە بکەن: http://emrro.com/goranuwergoran.htm
بەم بەراییە کورتەوە، هەوڵدەدەم بەپێی توانای بۆچوونی کەسیی خۆم لەمەڕ ئەو بیرۆکانەی کە نووسەر بەنێوی “هزری نوێی کۆمونیستی” دەیانخاتە بەرچاومان، بخەمەڕوو.

سوپاسنامە و چەن پەیڤێك

نووسەر لە سەرەتای پەرتووکەکەیدا سوپاسنامە و چەند پەیڤێکی وەك پێشەکی بۆ پەرتووکەکەی نووسیوون، کە پاش خوێندنەوە و سەرنجدانەکەی من و ئەوانی دیکە هاتووەنەتە نووسین. بە خوێندنەوەی ئەم بەشە دیسانەوە سەرنجی دیکەم لە لا دروست بوون، لەوانە:

– جگ لە هەندێک را و بۆچوونی سەرپێیی هەندێکیان – زۆربەیان ئەرێنی بوون،

من بەم تێڕوانینەی نووسەر بۆ ڕا و بۆچوونی نەرێنی هەندێك، کە وی بە سەرپێییانە نێویان دەبات، لەسەر شێوازی بیرکردنەوەی خۆی، بۆچوونی نەرێنیم لە لا دروستبوو. چونکە ئەمە باوترین و کۆنترین شێوازی بیرکردنەوەی ناو ڕەوتێکی هزرییە کە وی دەیەوێت ڕەخنە لە خەوشەکانی بگرێت و هەر ئەم خەوشەیە بووەتە هۆی دۆگمبوونی و ڕێسایی (سوونەت) بوونی سێکتاریزم لە کۆمونیزمی مارکسیستیدا. کاتێك کە من ڕوو لە کەسانێك بنێم و چاوەڕێی دەربڕینی بۆچوونیان لێ بکەم، پێویستە بەبێ هەڵاواردن بۆچوونەکانیشیان بە هەند وەربگرم و لە سوپاسنامەدا سووکایەتییان پێ نەکەم [هەندیك ڕا و بۆچوونی سەرپێیی]. ئایا ئەمە ڕەنگدانەوەی نائاگایانەی ئەو بۆچوونە نییە، کە دەڵێت “ئەوەی لەتەکم هاوڕا نییە، دوژمنمە”؟

رێکخراوبوونی هەر ڕەوتێکی نوێش کە لەژێر ڕۆشنایی یا کاریگەریی ئەو هزرە نوێیەدا دادەمەزرێ ناتوانێ لە دەرەوەی یا دوور لە شێوە رێکخراووبونی کۆمۆنەیی کە رێکخراوبوونی رەسەنی هزر و فەلسەفەی کۆمۆنیستییە خۆی دروست بکا.

بەداخەوە نووسەر وەك ئەوانی دیکەی پێش خۆی لە نێوان واژەکانی( کۆمون و کۆمۆن ، کۆمونیزم و کۆمۆنیزم) جیاوازی نەکردووە. لێرەدا مەبەستم لە باری زمانەوانی نووسینەکە نییە، چونکە ئەو هەویرە ئاوی زۆر دەکشێت، بەڵکو تەنیا مەبەستم لە ڕووی (چەمك– تێگەیشتنی فیلۆسۆفیی و واتاسازی)ەوە ئەم دوو واژەیە بە نموونە دەهێنمەوە، کە (کۆمۆن Common) وەك (Common Language، Common-law) بە واتای (ناوکۆیی) دێت و (Commune) و (Communism) لە ڕووی واتای پەتی وشەوە بە واتای شارەوانی و شارەوانیخوازی دێن و لە ڕووی ڕامیارییەوە بە واتای کۆمەڵگەی یەکسان و یەکسانیخوازی دێن. پرسیارێك کە لێرەدا یەخەمان دەگرێتەوە، بۆچی هەموو ڕەوتە کۆمونیستییە ماركسیستەکانی کوردستان خۆیان بە “کۆمۆنیست” ناوکۆگەرا ناودەبن، لە کاتێکدا کە لە 1848 تا هەنووکە نەك کۆمونیستەکان بە دوای خاڵی ناوکۆیی نێوان تاك و گروپەکانیاندا نەگەڕاون، بەڵکو بەردەوام وەك بۆمبی هێشوویی پارچە پارچە تر بوون و لە یەکتر دوور کەوتوونەتە و لەبەر دەسەلاتخواییان ئەوەندەی جەنگی یەکتریان کردووە، لە ملیۆندا یەکی ئەوە جەنگی سیستەمە چینایەتییەکەیان نەکردووە، هەر ئەم هۆیەشە ئاوای کردووە، کە هەموو مانگێك، گروپێك لە پارتێك جیابێتەوە و هەموو ساڵێك، پارتۆکەیەك لە شار و شارۆچکەیەدا قوت بێتەوە.

(ڕێکخراوبوونی ئامادە و بانفەرمایی “حیزبیی”ی حیزب و رێکخراوە چەپ و کۆمۆنیستییە کلاسیکیی و بەناو نوێ و کرێکارییەکان کە وەك خێل خۆدەنونی، رێکخراوبوونی بێ سەروبەری دەستە و کۆمەڵە بچووک بچووک و پەرشوبڵاوەکانی دەستەگەرییەکان و ئەنارکیستەکان، رێکخراوبوونی بۆق ئاسای حیزب و لایەنە مزەورەکانی سۆشیال دیمۆکرات و سۆشیال ئەنەتەرناسیونال و سۆشیال نەتەوەیی و سۆشیال قەرەجیی و هەندێک لە لیبرالییەکان کە خۆیان بە بزاڤی چەپ و کۆمۆنیستیی ناوزەد دەکەن)

لەم نێوهێنان و نموونەهێنانەوەدا چەند نێو و واژە داهێنانێك جێی سەرنجن و ناکرێت بازیان بەسەردا بدرێت. “چەپ و کۆمونیستەکان” ئەم دوو واژەیە لە ئەدەبیاتی مارکسیستەکاندا زۆر جار یەکی دەکرین و لە بری یەکدی بەکار دەبرێن، هەندێك جاریش بەم جۆرە دەکرێنە دەستە خوشك و دەستبرای یەکدی. ئەم تیکەڵکردنە بێ ڕوونکردنەوەیە، سەر لە خوێنەر تێکدەدەن و کاری ڕەخنەگریش دژوار دەکەن. ئەگەر چەپ، هەمان کۆمونیستەکانن، ئیدی پێداویستی ئەم دوو واژەیە لە یەك ڕستە و یەك پەرەگراف و لەیەك دەق و یەك جیهانبینیدا لە کوێدایە؟ ئەگەر دوو شتی جیاوازیشن، ئەز دەخوازم هەم چەپەکان بۆ ئێمەی خوێنەری ڕۆشن بکەنەوە، کە پێناسەی خۆیان و کۆمونیستەکان چۆن دەکەن، هەم کۆمونستەکان، چۆن پێناسەی خۆیان و چەپ دەکەن؟ مێژوو و فیلۆسۆفی دەرکەوتنیان بۆ کەی و چی دەگەڕێتەوە؟ دیسانەوە ئەگەر یەك واتایان نییە، کامیان پاش کامیان دەرکەوتووە، ئایا هۆی دەرکەوتنی ڕەتکردنەوەی ئەوی دیکەی پێش خۆیەتی؟
الفرد في مجتمع شيوعي

بيتر كروبوتكين

مازن كم الماز


الدولة الشيوعية هي يوتوبيا تخلى عنها أنصارها و حان الوقت لكي نتجاوزها . سؤال أكثر أهمية يجب التفكير فيه هو : فيم إذا كانت الشيوعية اللاسلطوية ( الأناركية ) أو الحرة تعني انتقاصا من الحرية الفردية ؟
في الواقع في كل النقاشات عن الحرية تحجب أفكارنا بالتأثير الباقي للقرون الماضية من العبودية و الاضطهاد الديني .
يقدم الاقتصاديون العقد الإجباري ( تحت التهديد بالجوع ) بين السيد و العامل على أنه يقوم على الحرية . السياسيون أيضا يقولون نفس الشيء عن الحالة الراهنة للمواطن الذي أصبح عبدا و دافع ضرائب للدولة . أكثر الأخلاقيين تقدما , مثل ميل و أتباعه الكثر , يعرفون الحرية بأنها الحق في فعل أي شيء باستثناء انتهاك حرية الآخرين . ما عدا أن كلمة “حق” هي كلمة مشوشة جدا وصلتنا من العصور السابقة , قد لا تعني شيئا أو تعني الكثير جدا , فإن تعريف ميل سمح للفيلسوف سبنسر و الكثير من الكتاب و حتى بعض اللاسلطويين ( الأناركيين ) الفردانيين بأن يعيدوا بناء المحاكم و العقوبات القانونية , حتى عقوبة الإعدام – أي أن يعيدوا في نهاية المطاف إدخال الدولة ذاتها التي انتقدوها هم أنفسهم بشكل يثير الإعجاب . تختبأ فكرة الإرادة الحرة أيضا خلف هذه الحجج .

إذا وضعنا جانبا الأفعال غير الواعية و نظرنا إلى الأفعال المقصودة ( الواعية ) فقط ( تلك التي يحاول القانون و المنظومات الدينية و العقابية أن تؤثر فيها ) نجد أن كل فعل من هذا النوع يسبقه نقاش ما في الدماغ البشري , مثلا , “سأخرج و أتمشى” قد يفكر أحدهم هكذا , “لا , لدي موعد مع صديق” أو “لقد وعدت بأن أنجز عملا ما” أو “زوجتي و أطفالي سيحزنون للبقاء في البيت” أو “سأفقد عملي إذا لم أذهب إلى العمل” .
التفكير الأخير يشير إلى الخوف من العقاب . في الحالات الثلاثة الأولى سيكون على هذا الإنسان أن يواجه نفسه فقط , و عاداته التي يخلص لها , تعاطفه . و هنا يكمن كل الفرق . نقول أن الإنسان يجبر على فكرة أنه يجب أن يتخلى عن عمل كذا و كذا خوفا من العقاب , هذا ليس إنسانا حرا . و نؤكد نحن أن الإنسانية يمكنها و يجب أن تحرر نفسها من الخوف من العقاب , و أن هذا يمكن أن يؤسس لمجتمع لاسلطوي ( أناركي ) سيختفي منه الخوف من العقاب و حتى عدم الرغبة في التعرض للتوبيخ ( اللوم ) . نحن نسير في اتجاه هذا المثال . لكننا نعرف أنه لا يمكننا أن نحرر أنفسنا من عاداتنا التي نخلص لها ( أي الالتزام بكلمتنا أو وعودنا ) و لا من تعاطفنا ( أي الخوف من أن نسبب الألم لأولئك الذين نحب و الذين لا نرغب بأن نسببه لهم أو حتى أن نخيب ظنهم ) . في الحالة الأخيرة ليس الإنسان حر أبدا . ( روبنسون ) كروز , على جزيرته , لم يكن حرا . اللحظة التي بدأ فيها ببناء سفينته , بزراعة حديقته أو الاستعداد للشتاء , فقد وقع في المصيدة بالفعل , جرى امتصاصه من قبل عمله . إذا شعر بالكسل و فضل البقاء مستلقيا في كهفه , لو تردد للحظة فإنه رغم كل ذلك سيذهب إلى عمله في النهاية . في اللحظة التي أخذ يرافق فيها كلبا , عنزتين أو ثلاثة , و خاصة بعد أن قابل فرايدي ( جمعة ) لم يعد حرا بشكل مطلق بالمعنى الذي تستخدم فيه هذه الكلمات في النقاشات . أصبح لديه التزامات , أصبح عليه أن يفكر بمصالح الآخرين , لم يعد الفرداني المثالي الذي نتوقع أن نراه فيه أحيانا . في اللحظة التي أصبح لديه زوجة أو أطفالا , سواء علمهم هو أو تعهدهم الآخرون ( أي المجتمع ) , في اللحظة التي امتلك فيها حيوانا داجنا , أو حتى فقط بستانا يحتاج إلى أن يروى في ساعات معينة – من هذه اللحظة لم يعد ذلك الإنسان الذي “لا يهتم لأي شيء” , ذلك “الفرد” , “الفرداني” الذي يقدم أحيانا كنموذج للإنسان الحر . لا على جزيرة كروز , و لا في أي مجتمع من أي نوع , وجد مثل هذا النموذج . سيأخذ الإنسان في اعتباره و طالما فعل مصالح البشر الآخرين بما يتناسب مع إقامة علاقات منفعة ( مصلحة ) متبادلة معهم , و كلما فعل أكثر كلما أكد هؤلاء الآخرون على مشاعرهم و رغباتهم .
هكذا لا نجد أي تعريف آخر للحرية سوى التعريف التالي : إمكانية العمل دون الخضوع للخوف من العقاب من قبل المجتمع عند القيام بهذه الأفعال ( العقاب مثل التقييد الجسدي , التهديد بالجوع أو حتى الرقابة , إلا إذا أتت من صديق ) .
فهم الحرية بهذا المعنى – و نحن نشك إذا كان من الممكن إيجاد تعريف أكثر واقعية لها – يمكننا من القول أن الشيوعية يمكن أن تحد من , و حتى أن تلغي , كل الحرية الفردية و في الكثير من المجتمعات ( التجمعات ) الشيوعية جرت محاولة فعل ذلك , لكن يمكنها أيضا أن تعزز هذه الحرية إلى أقصاها .
يتوقف كل شيء على الأفكار الأساسية التي يقوم عليها هذا الاتحاد ( هذه الرابطة ) . ليس شكل الاتحاد هو الذي يؤدي إلى العبودية , إنها أفكار الحرية الفردية التي نأتي بها معنا إلى هذا الاتحاد هي التي تحدد الطبيعة التحررية لهذا الاتحاد .
هذا ينطبق على كل أشكال الاتحادات . تعايش فردين تحت سقف واحد قد يؤدي إلى عبودية أحدهما لإرادة الآخر , كما قد يؤدي إلى حرية الاثنين . نفس الشيء ينطبق على العائلة أو على تعاون شخصين في الزراعة أو في كتابة جريدة . نفس الشيء فيما يتعلق بالاتحادات الصغيرة أو الكبيرة , ينطبق على كل مؤسسة . هكذا نجد في القرون العاشر و الحادي عشر و الثاني عشر كومونات تألفت من بشر متساوين , بشر أحرار بشكل متساوي – و بعد ذلك بأربعة قرون نرى نفس الكومونة تدعو إلى الخضوع لديكتاتورية راهب ما . استمر القضاة و القوانين , و أصبحت فكرة القانون الروماني و فكرة الدولة ميهمنة , بينما اختفت أفكار الحرية و حل النزاعات بواسطة التحكيم و تطبيق الفيدرالية إلى أقصى حد , من هنا ظهرت العبودية . حسنا , من بين كل المؤسسات أو أشكال التنظيم الاجتماعي التي جربت حتى اليوم , فإن الشيوعية هي الوحيدة التي تضمن أقصى قدر من الحرية الفردية – إذا تحققت الفكرة التي تنجب ( تولد ) الحرية من المجتمع , أي اللاسلطوية ( الأناركية ) .
الشيوعية قادرة على أن تنهض بكل أشكال الحرية أو الاضطهاد التي لا تستطيع بقية المؤسسات أن تقوم بها . قد تنتج وحشا حيث يطيع الجميع أوامر شخص أعلى , و قد تنتج تنظيما حرا بشكل مطلق , يعطي الحرية الكاملة للفرد , و يستمر بالوجود فقط طالما كان الشركاء راغبين بالبقاء سوية , و حيث لا يفرض أي شيء على أي شخص , تنظيما يكون مهتما أكثر منه مدافعا , يكبر و يوسع حرية الفرد في كل الاتجاهات . قد تكون الشيوعية سلطوية ( في هذه الحالة سرعان ما سينحط المجتمع ) أو قد تكون لاسلطوية ( أناركية ) . الدولة على العكس لا يمكن أن تكون كذلك . إما أن تكون سلطوية أو أنها لن تكون دولة أبدا .
تضمن الشيوعية الحرية الاقتصادية أفضل من أي شكل آخر للاتحاد , لأنه يمكنها أن تضمن الرخاء ( السعادة ) و حتى الرفاهية , مقابل عدة ساعات من العمل عوضا عن عمل يوم كامل . إن توفير 10 أو 11 ساعة من وقت الفراغ يوميا من الساعات 16 التي نقضيها يقظين ( إضافة إلى 8 ساعات من النوم ) تعني أن نضخم حريتنا الفردية إلى نقطة كانت لآلاف السنوات أحد أهداف الإنسانية .
يمكن فعل هذا اليوم في مجتمع شيوعي حيث يستطيع الإنسان أن يتفرغ على الأقل ل 10 ساعات يوميا . هذا يعني الانعتاق من أحد أثقل أعباء العبودية على الإنسان . هذا زيادة في الحرية .
أن نقر بأن كل البشر متساوين و أن نلغي حكم الإنسان للإنسان هذه زيادة أخرى في الحرية الفردية لدرجة لم يعترف بها أي شكل آخر من التنظيم و لا حتى كحلم . يصبح هذا ممكنا فقط بعد القيام بالخطوة الأولى : عندما يملك البشر وسائل وجودهم و لا يكرهون ( يجبرون ) على أن يبيعوا عضلاتهم و أدمغتهم لأولئك الذين يريدون استغلالهم .
أخيرا إن الإقرار بتنوع الوظائف ( الأعمال ) على أساس أن يتقدم الجميع و أن يتنظموا بطريقة يكون فيها الإنسان حر بشكل مطلق في وقت فراغه , بينما قد يستيطع تغيير عمله أيضا , تغيير يحضره له تعليمه و توجيهه المبكر – هذا يمكن أن يطبق بسهولة في مجتمع شيوعي – هذا أيضا يعني انعتاق الفرد , الذي سيجد كل الأبواب مفتوحة في كل اتجاه نحو تطوره الكامل .
أما فيما يتعلق بالبقية , يعتمد كل شيء على الفكرة التي يقوم عليها المجتمع . نعرف تجمعا ( مجموعة ) دينيا يشعر فيه أعضاؤه بأنهم تعساء , و تبدو علامات ذلك على وجوههم , و اعتادوا على أن يخاطبوا : “أيها الأخ , أنت حزين, لكن ضع تعبيرا سعيدا على وجهك , و إلا فإنك ستؤثر على بقية إخوتك و أخواتك” . و نعرف عن مجتمعات من 7 أعضاء , أحدهم مسؤول عن 4 لجان : الزراعة , الطرق و الدروب , و العناية بالمنزل , و التصدير , مع حقوق مطلقة بأن يكون رئيسا لكل لجنة . توجد بالتأكيد مجتمعات أسسها أو غزاها “مجرمو السلطة” ( نوع خاص أوصى بالانتباه له السيد لومبروز ) و عددا آخر من المجتمعات التي أسسها و صنعها من يقول بامتصاص الفرد من قبل المجتع . لكن هؤلاء البشر ليسوا نتاج الشيوعية , بل المسيحية ( التي هي سلطوية في جوهرها ) و نتاج القانون الروماني و الدولة .
الفكرة الأساسية لهؤلاء البشر الذين يقولون بأن المجتمع لا يمكن أن يوجد من دون شرطة و قضاة , أي فكرة الدولة , هذه الفكرة خطر دائم على الحرية , و ليست فكرة أساسية في الشيوعية – التي تعني الاستهلاك و الإنتاج دون حساب الحصة المضبوطة ( الدقيقة ) لكل فرد . هذه الفكرة على العكس هي فكرة الحرية , فكرة الانعتاق .
نقلا عن http://www.marxists.org/reference/archive/kropotkin-peter/1900s/01_17_x01.htm#individual
التماس للشباب (1880)
التماس للشباب (1880)
بيتر كروبتكين
ترجمة: ياسر عبدالقوي
لا تدعوا أحدًا يخبرنا- وهم أقلية على كل حال- أننا أضعف من أن نحقق النتيجة العظيمة التي نسعى إليها.
احصوا أعدادنا وانظروا قدر من يعانون هذا الظلم.
نحن الفلاحون الأجراء الذين يمضغون القش بينما يأكل سيدنا القمح، نحن فقط نعد بالملايين.
نحن العمال الذين يغزلون الحرير والمخمل ولا تسترنا سوى الأسمال، نحن أيضًا تعداد هائل، وحين يمنحنا ضجيج المصانع لحظات من الراحة فإننا نتدفق عبر الشوارع والميادين كأمواج البحر في مد الربيع.
نحن الجنود الذين يقادون بأوامر القادة أو بالنفير، نحن الذين نتلقى الرصاص ليحصل ظباطنا على النياشين والمكافآت، نحن أيضا الفقراء الحمقى الذين حتى الآن لا نعرف سوى إطلاق النار على أشقائنا.
لماذا حين لا نفعل سوى الوقوف في وجه تلك الرتب المزينة الفائقة الكفاءة في إصدار الأوامر حتى نرى شحوب الرعب يغطي وجوههم,

نعم ، نحن جميعًا معًا، نحن من نعاني ونهان يوميًا، أعدادنا هائلة لحد أن أحدًا لا يمكنه إحصائها، نحن المحيط الذي يمكنه احتواء وابتلاع أي شىء آخر، فقط حين نمتلك الإرادة لفعل ذلك، في تلك اللحظة نفسها ستتحقق العدالة، في تلك اللحظة نفسها سيسقط طغاة العالم في التراب.