اولین گام برای فهم روش تحقیق در معماری،
تعمق بر ارتباط میان معماری و تحقیق است...
به طور خلاصه میشود گفت،
که طراحی همواره متناظر با امری به نام تصمیم گیری است.
تصمیم گیری از مکان یابی لکه ها در سایت گرفته تا تعیین نوع دستگیره در،
مسئله اینجاست که مبنای تصمیم گیری چیست؟
گمانه های شخصی، یا دانش نظام یافته و اعتبارسنجی شده؟
معماران مختلف بواسطه روحیات مختلفی که دارند، یکی را ترجیح می دهند،
اما روش تحقیق، برای آرشیتکتی محل تامل است که به دومی باور داشته باشد
@archresearchmethod

گام بعدی برای فهم تحقیق،
تفکیک تحقیق از تفحص(یا تتبع) است.
تحقیق، روش پیدا کردن جواب، برای سوالاتی است که تا کنون پاسخ داده نشده اند،
تفحص، روش پیدا کردن جواب، برای سوالاتی است که قبلا پاسخ داده شده اند، اما به هر دلیلی، ما نسبت به پاسخ آنها جهل داریم.

آرشیتکت برای تصمیم گیری طراحی با سوالاتی مواجه می شود،
مثلا هنگام تصمیم گیری برای ارتفاع بلوک های مجتمع مسکونی: آیا زندگی در ساختمان های مرتفع، موجب افسردگی می شود؟
جواب این پرسش چیست؟
اگر نخواهیم به گمانه شخصی دل ببندیم،
ابتدا از تفحص شروع میکنیم، زیرا ممکن است که پیش از ما به این سوال پاسخ داده باشند.
اگر پاسخی وجود نداشت.
تازه یک تحقیق استارت میخورد.
به همین تفحص کردن در زبان علمی،
مرور سابقه موضوع، یا literature review میگویند.
@archresearchmethod

پس اگر سوالات جهان را به سوالات پاسخ داده شده، و سوالات پاسخ داده نشده تقسیم کنیم،
تحقیق مربوط به دومین گروه است.
محقق پس از تفحص، نشان می دهد که سوالی پاسخ داده نشده در دست دارد.
بعد باید نشان دهد از میان این همه سوال پاسخ داده نشده در عالم، این یکی در اولویت پاسخگویی هست.
به این کار بیان ضرورت تحقیق می گویند‌.
@archresearchmethod

یک اشتباه رایج این است، که تحقیق کردن با مقاله نویسی اشتباه گرفته می شود،
مقاله آخرین گام یک تحقیق است...
کسی درباره سوالی پاسخ داده نشدع، تحقیقی کرده،
برای به اشتراک گذاشتن این پاسخ با سایر محققین، می خواهد کارش را. به آنها گزارش کند.
مقاله چیزی جز همین گزارش نیست.
در کشور ما به مجلاتی که نتیجه یک تحقیق را به انتشار می رسانند، علمی-پژوهشی می گویند.
این یک خطای ظریف در خود دارد؛ تحقیق را لااقل در لفظ، فقط به علم محدود می کند.
شما در حین جست و جو در منابع لاتین، با چینین چیزی برخورد نمی کنید.
آنجا به این مجلات academic journals اطلاق می نمایند.
و مقاله علمی پژوهشی مقاله است که از peer review
گذشته باشد.
این اصطلاح یعنی حداقل دو داور معتبر با شایستگی های مرتبط آن را قضاوت کرده اند.
کاهی با این اصطلاح هم مواجه می شوید:
Double-Blind peer review
این یعنی داوران و مولف، هیچ کدام از هویت هم اطلاع ندارند.
@archresearchmethod

در میان این ژورنال ها، ژورنال هایی هم ISI میباشند. در واقع مقاله ISI که این روزها داشتن آن، شرط هر کاری تلقی می شود،
مقاله ای است که در این ژورنال ها به چاپ برسد.ISI چیست؟ یک موسسه که مجلات علمی را رصد میکند، و اگر حدی از استانداردهای علمی را دارا باشد، آن را تحت نام خود نمایه میکند. پس در واقع، ISI, یک نشان اعتبار است که به یک مجله تعلق میگیرد. یک مجله ممکن است امروز، این نشان را داشته باشد، اما یک دوره بد مار کند و دیگر نمایه نشود. یک زمان یک غلط مصطلح میان دانشجویان وجود داشت، که هر مقاله انگلیسی که چاپ بشود ISI است.
بین خود این ژورنال ها هم همه یک اعتبار ندارند. یک شاخص ارزیابی اعتبار آنها، ضریب تاثیر است.(impact factor).
ضریب تاثیر یعنی، در یک دوره سه ساله، اگر مثلا سی تا مقاله چاپ شده، این مقاله ها چند بار توسط مقلات دیگر مورد ارجاع قرار گرفته اند. یعنی رفرنس مقالات دیگر بوده اند.
برای مقال اگر در این بازه، مجله ای ۵۰ مقاله چاپ کرده باشد، واین مقالات ۴۰ بار مورد استناد در مقالات دیگری قرار گرفته باشند، با تقسیم ۴۰ بر ۵۰، ضریب تاثیر ۰/۸ به دست می آید.
در صفحه همه ژورنال های ISI ضریب تاثیر آنها ذکر شده است.
@archresearchmethod

البته این موسسه رقیبانی نیز دارد. قدرتمند ترین آنها scopus است. یک یک رقیب وطنی هم در سالهای اخیر اضافه شده، به نام پایگاه استنادی جهان اسلام یا ISC.
@archresearchmethod

یک نکته ساده اما مهم:
پاسخ دادن به یک سوال، کار سختی نیست...
آن چیزی که سخت است،
دادن یک «پاسخ معتبر» برای سوال است.

روش تحقیق، روش رسیدن به یک پاسخ معتبر برای سوالات ماست....
باید آن را بدانیم،
که اگر مدعی شدیم پاسخ فلان سوال، این است، دیگران با بررسی راهی که رفتیم و به این پاسخ رسیدیم، پاسخ را از ما بپذیرند...
@archresearchmethod

شاید این مهم ترین سوال ما از کلاس روش تحقیق باشد:
اگر اعتبار پاسخ، در گرو روشی است که آن را تولید کرده است،
از کجا بفهمیم که برای چه سوالی، از چه روشی بهره بگیریم تا معتبر باشد؟
چه چیزی تعیین می کند که این سوال چه مسیری را اقتضا میکند؟
پاسخ این است:
پیش از هرچیز، خود سوال!
سوال اگر سوال دقیق و شفافی باشد،
بخش عمده ای از مسیر را به شما نشان خواهد...
ویژگی های چنین سوالی را در همین مباحث بیشتر با شما در میان گذاشته می شود.

@archresearchmethod

اما وقتی که یک سوال را در درست داریم،
به چه چیز آن دقت کنیم، که بایسته های روش شناسانه از آن بدست بیاید؟
اولین نکته این است که ماهیت معرفت شناختی این سوال چیست، و صدق و کذب پاسخ احتمالی آن را چگونه می توان بررسی کرد.
به این سه سوال دقت کنید:
۱- در حال حاضر چند درخت کاج در پارک لاله تهران موجود است؟
۲- آیا قطع درختان سبز عملی غیر اخلاقی است؟
۳- آیا دیروز، در پارک لاله درختی را قطع کرده اند ؟
با این سه مثال پارکی بحث را ادامه خواهیم داد.

@archresearchmethod

این سه سوال، سه تفاوت اساسی در ماهیت خود دارند،
سوال اول از جنس سوالهایی است، که اگر از الان به مدت ساعتها و روزها هم به آن فکر بکنیم،
با نشستن و فکر کردن جواب معتبری برای آن بدست نمی آید. این سوال داده تجربی می طلبد.
در روش تحقیق، میگویند که این سوال ها کار میدانی نیاز دارند. یعنی باید برای جمع آوری داده های تجربی به میدان واقعیت رفت.
اما سوال دوم را با سالها کار میدانی هم نمی توان پاسخ داد، زیرا که این سوال، نیاز به نشستن و اندیشیدن دارد و اصطلاحا از جنس عقلی است‌.
سوال سوم، با هر دو سوال دیگر متفاوت است. نه تجربی است و نه عقلی...
تاریخی است.نه به معنای متداول آن. تاریخی است حتی اگر مربوط به یک روز پیش یا حتی یک ساعت پیش باشد.
فرقش با سوال اول این است، که سوال اول داده های تجربی اش موجود است. اما داده های این سوال دیگر موجود نیست‌. یعنی عمل قطع کردن درخت انجام شده و تمام شده.
در روزهای آینده توضیحات این گام مهم را کامل تر خواهم کرد.
@archresearchmethod

مصطفی ملکیان، با تجربه سالها تامل بر علوم انسانی سه نام گذاری جالب، برای این سه نوع گزاره دارد...
گزاره های تجربی go and see
گزاره های عقلی sit and think
گزاره های تاریخی go and ask

این نام ها نشان میدهد که چگونه پاسخی که برای هر پرسشی از این جنس ادعا میشود، روش سنجشی متناسب با خودش را اقتضا میکند
@archresearchmethod

همانطور که میبینید،
دسته اول قلمر علم است ، دسته دوم قلمرو فلسفه، و دسته سوم قلمرو تاریخ
همینجا یکی از نکاتی که صحبت کردن از روش تحقیق در معماری را واجد پیچیدگی ها زیادی میکند این است که،
دانشجویان رشته فلسفه، به طور عمده با یک دسته ازین گزاره ها روبروست و روش شناسی کار با آنها را به مرور فرا میگیرد،
یا یک دانشجوی رشته شیمی می داند که به طور عمده باید روش تجربی را بیاموزد و ...
اما آز آنجاییکه معماری قلمروی چند رشته ای است و علاقه دارد به همه این حوزه ها سرکشی کند،
تحقیقات در حوزه آن نیز، به لحاظ روش شناختی، تنوع زیادی پیدا میکند،
و عدم این تفکیک ها، موجب سردرگمی بسیاری از دانشجویان معماری شده است.
به زودی مثالهایی از این گفتار را در حوزه معماری با شما در میان خواهم گذاشت.
@archresearchmethod

@archresearchmethod. کانال روش تحقیق در معماری

در عالم معماری،
مباحثی همچون روانشناسی محیطی، طرلحی پژوهی، انرژی و...
از مصادیق بحث های تجربی پیرامون معماری هستند. یعنی اگر مطلبی را مدعی می شوند، این مطلب را از فیلتر شواهد تجربی گذرانده اند. و گزاره هایی که اظهار می کنند با فکت تجربی قابل نقض است.
اما مباحثی همچون زیبایی شناسی، فلسفه هنر و معماری و بخش هایی ار حکمت هنر اسلامی، جزو مباحث عقلی معماری هستند. مباحثی از این دست، محصول اندیشیدن و استدلال هستند و با شواهد تجربی نقض نمی شوند.(مثالهای بیشتری خواهم زد)
نباید فراموش کرد که،
همانطور که درباره مباحث تجربی نمی شود با نشتن و فکر کردن نتیجه گرفت، در مباحث عقلی نیز نمی شود با رفتن و مشاهده کردن نتیجه گیری کرد. تناسب پرسش و روش از همه چیز مهم تر است.
در زبان روش تحقیق، این تناسب، تامین کننده حداقلی، برای مفهوم اعتبار درونی پژوهش است.
اعتباردرونی یا internal validity در عمق خود به این معناست که، روش شما همان پاسخی را برای تحقیق تولید کند، که به دنبال آن بوده است.(نه چیزی مشابه آن ولی متفاوت)
@archresearchmethod

- آیا زندگی در ساختمان های بالای چهارده طبقه، موجب افسردگی می شود؟

- زیبایی چیست؟

- ایوان از چه زمانی به معماری ایران وارد شد؟

اینها، مثالهایی از پرسش هایی با ماهیت، تجربی، عقلی، و تاریخی هستند...
فارغ از اینکه بر روی روش تحقبقمان چه اسمی بگذاریم، میدانیم که اولی نیاز به رفتن و بررسی فکت تجربی دارد، دومی نیاز به نشستن و اندیشیدن و استدلال کردن، و سومی پرس و جو از منابع و مستنداتی که به جا مانده است.
@archresearchmethod

همانطور که میبینیم، از قضا گرایش دانشجویان معماری و معماران، به مباحث عقلی و فلسفی نیز بسیار زیاد است. اما عدم آموزش صحیح موجب می شود تنها تصور ما از تحقیق کار پرسشنامه ای باشد و در برابر پرسش های دیگری که داریم منفعل باشیم و احساس کنیم آنجا هر کسی هر چیزی می تواند بگوید.
تحقیق درباره امور تجربی، ابزارهای خودش را دارد. پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده، ابزارهایی است که توسط آنها، از واقعیت به طرز روشمندی داده تجربی بر میداریم.
در حقیقت کسی که علاقمند تحقیق در چنین اموری است، باید شکل روشمند تجربه کردن را بداند، و کسی که مشتاق تحقیق در امور عقلی است، باید شکل روشمند بهره گرفتن از عقل را بداند.
در تحقیق در امور تجربی، دو رویکرد به برخورد با داده ها وجود دارد. یکی رویکرد کمی و دیگری رویکرد کیفی. عموما رویکرد کیفی، به تکنیک مصاحبه بیشتر اقبال نشان می دهد و کمی به مشاهده و پرسشنامه.
(بزودی درباره کمی و کیفی و همه سوتفاهماتی که درباره آنها هست نیز، مطالبی را عرض خواهم کرد)
📚🖋🔍
@archresearchmethod

یک مثال میزنم که مورد پرسش خیلی از دانشجویان معماری نیز هست و معمولا روشنگر است. وقتی شما مدعی بشوید که بنای مسجد شیخ لطف الله زیباست، این ادعایی از جنس عقلی است. یعنی باید با تعریف مفهومی از زیبایی، و یک سلسله استدلال نشان دهید که چرا مفهوم زیبا با مختصاتی که بیان کردید، به این بنا قابل حمل است. گاهی در اینجا، دانشجویان به طور کلیشه ای تمایل به رفتن و پرسش نامه پر کردن دارند. البته این کار اشکال ندارد، اما با پرسشنامه پرکردن شما جواب این سوال که «آیا مسجد شیخ لطف الله زیباست؟» را نمی یابید، بلکه جواب این سوال را می یابید که، «آیا مردم مسجد شیخ لطف الله را زیبا ارزیابی می کنند؟». و خب اینکه روش شما جوابی به بدست آورده که پرسش شما دنبالش نبوده، اعتبار درونی کار شما را به هم می زند

@Archresearchmethod

نام jack nasar و پژوهش هایی که به انجام رسانده را جست و جو کنید. او یک محقق است که با روش تجربی به سراغ مسائل می رود. او که کارش از جنس روانشناسی محیطی است، وقتی می خواهد از زیبایی هم به عنوان یک کیفیت در محیط ساخته شده سخن به میان بیاورد و آن را تحلیل کند، با وقوف کامل به همین تفکیک های معرفت شناسانه، به جای استفاده از واژه زیبایی، از واژه واکنش زیبایی شناختی با Aesthetic response استفاده می کند. این یعنی من کاری ندارم که چه چیز زیباست!! من کار به این دارم که چه چیز در انسان واکنش زیباشناسانه تولید می کند. به عبارت بهتر، انسان چه چیزی را زیبا حس می کند. همین امر باعث میشود ابزارهای تجربی که وی در دست دارد، مثل پرسشنامه، به کار پاسخ دادن این پرسش بیاید.
@Archresearchmethod

ممنونم از همه دوستان عزیزی، که از طریق آدرس ارتباطی، نظرات و پیشنهادات مفیدی را برای من میفرستند و یا ابراز لطف میکنند.
توی این حدود یک هفته که کانال راه اندازی شده سعی بر این بود که همان رویه کلاس ها و ورکشاپ های حضوری را دنبال کنم و با زبان ساده در خدمت شما باشم.
استقبال از این حرکت در این فرصت کوتاه، تایید دیگری است بر نیاز شدید فضای آکادمیک ما به تجدید نظر در برخورد با آموزش روش تحقیق...
امیدوارم که علیرغم گرفتاری های این روزها، بتوانم به طور مستمر این مسیر را پیگیری کنم.
از همراهی شما ممنون
☺️