📌 *Арт-терапиялық жаттығу: “Мен – ұстазбын, мен – жанмын”*
(ұстаздарға арналған эмоционалдық сергіту және күйіп кетудің алдын алу техникасы)
🔷 *Мақсаты:*
—Ұстаздардың ішкі күйін анықтау.
—Эмоциялық шаршауды азайту.
—Өзін ресурс көзі ретінде сезіну.
—Ішкі және сыртқы рөлдерді үйлестіру.

▶️ *Қажетті құралдар:*
Адам басының шаблоны бар парақ
Түрлі түсті қарындаштар, фломастер
Жайлы әуен

▶️ *Психолог сөзімен жүргізілуі:*
Психолог:
Құрметті ұстаздар, күн сайын сіздер білім беріп қана қоймай, мейірім, сабыр, күш сыйлайсыздар. Бірақ кейде өзімізді ұмытып кетеміз. Бүгін өз ішкі әлемімізге аз уақыт бөлеміз.
Алдарыңыздағы адам басының бейнесі – бүгінгі сіздің ішкі және сыртқы күйіңіздің символы болады.

📍 *1-бөлік: “Мені өзгелер қалай көреді?”*
Шаблонның бір жағына өзіңізді ұстаз рөлінде бейнелеңіз.
Мысалы:
Сабырлы
Жауапты
Күшті
Күлімдеген
Талапшыл
Шаршаңқы
Өзіңізді қандай күйде сезінсеңіз, солай салыңыз.

📍 *2-бөлік: “Менің ішкі жан дүнием”*
Екінші жағына қиялыңызға ерік беріп, ішкі әлеміңізді салыңыз.
Онда болуы мүмкін:
Тыныштық
Гүлдер
Демалыс
Күн сәулесі
Еркін құс
Жаңбыр
Арман
Қуат көзі
Қандай бейне келсе де, дұрыс.

✅ *Уақыт: 10–15 минут*
Талдау кезеңі:
Психолог:
Енді суретіңізге қарап, ойланып көріңіз.
Сұрақтар:
Бірінші беттегі ұстаз қандай?
Екінші беттегі жан дүниеңіз не сұрап тұр?
Қай бетте түстер көп?
Соңғы кезде қай рөлде көп жүрсіз: ұстаз ба, жан ба?
Өзіңізге не жетіспейді?

✅ *Терең әсерлі қорытынды сөз:*
Құрметті ұстаздар, тақта алдында тұрған адам ғана емес, тақта сыртында да сезімі бар жан бар.
Ұстаз бәріне күш береді, бірақ өзі де күш толтыруы керек. Бос ыдыстан ешкімге су құйылмайды. Сондықтан өзіңізге уақыт бөлу – әлсіздік емес, даналық.

✅ *Жылы аяқталу шеңбері:*
*Әр ұстаз мына сөйлемді аяқтайды:*
“Бүгін мен өзіме ... сыйлаймын.”
(тыныштық, демалыс, кешірім, қуаныш, уақыт, мейірім...)

✅ *Нәтиже:*
Бұл жаттығудан кейін ұстаздар жеңілдеп, өздерін тереңірек түсінеді.

📌 *Арт-терапиялық жаттығу: “5 саусақ – менің күшім”*

(саусаққа өрнек салып, бояу арқылы ішкі күйді реттеу техникасы)

▶️ *Мақсаты:*
—Эмоцияны шығару
—Мазасыздықты азайту
—Өзін тану
—Шығармашылық қабілетті ашу
—Ішкі ресурсты сезіну

🔷 *Қажетті құралдар:*
Ақ қағаз, түрлі-түсті қарындаштар, фломастер, бояулар.
✅ *Психолог сөзімен жүргізілуі:*
Сәлеметсіздер ме! Бүгін біз ерекше арт-терапиялық жұмыс жасаймыз. Бұл жаттығу арқылы өзіміздің ішкі сезімімізді түсініп, бойымыздағы күшті жақтарды сезінеміз.
Қазір әрқайсыңыз ақ қағазға өз алақандарыңызды қойып, 5 саусағыңыздың ізін сызып шығыңыздар.
(Уақыт беру)
Енді әр саусаққа әдемі өрнек, ою, сызықтар, гүлдер немесе өзіңізге ұнайтын бейнелер салыңыз. Әр саусақ – сіздің бір қасиетіңізді білдіреді.
▶️ *Мағына беру:*
*Бас бармақ* – менің күшім
*Балан үйрек* – мені қолдайтын адамдар
*Ортан терек* – менің арманым
*Шылдыр шүмек* – менің сезімдерім
*Кішкентай бөбек* – менің нәзік жаным, қамқорлық қажет түсім.

Енді әр саусақты өз қалауыңызша бояңыз. Қай түске көңіліңіз тартады, сол түсті таңдаңыз.
(Жай музыка қосуға болады)
Сурет салып отырып, ішіңізден мына сөздерді қайталаңыз:
Мен өзімді қабылдаймын. Менің бойымда күш бар. Мен ерекше жанмын.

✅ *Талдау сұрақтары:*
Қай саусақты ерекше бояғыңыз келді?
Қай түсті көп қолдандыңыз? Неге?
Қазір көңіл-күйіңіз қандай?
Өзіңіз туралы не түсіндіңіз?

✅ *Қорытынды психолог сөзі:*
Біздің қолымыз – әрекет құралы. Ал 5 саусақ – өмірдегі 5 тірегіміз секілді. Бүгін сіз өз ішкі әлеміңізді сурет арқылы көрсеттіңіз. Әр адам ерекше, әр адамның қолтаңбасы бөлек. Сіз де қайталанбас тұлғасыз.

📌 *Арт-терапиялық терең техника: «Жылағым келеді...»*

Жылағысы келетін, іші толған, эмоциясын ұстап жүрген адамдарға арналған.
🔷 *Мақсаты:*
—Іште жиналған эмоцияны шығару
—Көңілдегі ауырлықты азайту
—Өзін түсіну
—Ішкі жеңілдікке келу
—Эмоцияны қауіпсіз түрде босату
📍 *Қажетті құралдар:*
А4 қағаз
Түрлі түсті бояу, фломастер
Майлық
Қалам
Жайлы тыныш музыка.

✅ *Психолог сөзі:*
Сәлеметсіз бе.
Кейде адам еш себепсіз жылағысы келеді. Кейде себеп бар, бірақ сөзбен айту қиын. Кейде көз жасы шықпай, іште қатып қалады.
Жылау — әлсіздік емес. Бұл жанның босау жолы.
Бүгін біз көз жасын емес, ішкі сезімді сөйлетеміз.
Өзіңізге ыңғайлы отырыңыз. Терең дем алыңыз... баяу шығарыңыз...
Тағы бір рет...
Қазір ішіңізге қараңыз...
Не толып тұр?
Реніш пе?
Шаршау ма?
Сағыныш па?
Жалғыздық па?
Үнсіз ауырлық па?

▶️ *1-кезең: «Ішімдегі бұлт»*
Қағаздың ортасына үлкен бұлт салыңыз.
Сол бұлттың ішіне дәл қазір ішіңізде не бар — соны түспен, сызықпен, шимаймен көрсетіңіз.
Мысалы:
Қара түс — ауырлық
Көк — мұң
Қызыл — ашу
Сұр — шаршау
Аралас түс — түсініксіз күй
Әдемі салу керек емес. Сезімді шығару маңызды.
(7–10 минут)

▶️ *2-кезең: Сезімге сөз беру.*
Бұлттың қасына жазыңыз:
Менің ішімде ... бар
Менің жылағым келеді, себебі ...
Мен шаршадым, өйткені ...
Мен айтқым келеді ...
Маған қазір керек нәрсе ...
Ойыңызға не келсе, соны жазыңыз.

▶️ *3-кезең: Босату рәсімі.*
Психолог сөзі:
Енді қағазға қарап тұрып айтыңыз:
Мен сезімімді мойындаймын.
Маған ауыр болғанын көремін.
Мен бәрін ішімде ұстап жүруден шаршадым.
Енді босатуға рұқсат беремін.
Егер жылағыңыз келсе — жылауға болады.
Егер шықпаса — жай ғана тыныс алыңыз. Бұл да жеткілікті.

▶️ *4-кезең: Жеңілдік суреті.*
Екінші қағазға мына сұрақтың жауабын салыңыз:
Егер жаным жеңілдесе, ол қандай көрініс болар еді?
Мүмкін:
Күн
Жаңбырдан кейінгі аспан
Гүл
Теңіз
Жарық
Ашық есік
Құс
(5 минут)

✅ *Аффирмация:*
Қолды жүрекке қойып қайталаңыз:
Менің сезімім маңызды.
Мен өзімді тыңдаймын.
Мен босауға лайықпын.
Мен жеңілдене аламын.

✅ *Талдау сұрақтары:*
Менің ішімде не көп жиналған екен?
Маған не жетіспейді?
Мен кімге не айтпай жүрмін?
Қазір өзімді қалай сезінемін?

✅ *Қорытынды психолог сөзі:*
Кейде жылау керек. Кейде сурет салу керек. Кейде тек үнсіз отыру керек.
Сезімді басып тастау емес, тану — емнің басы.
Бүгін сіз өзіңізді тыңдадыңыз. Бұл маңызды қадам.

📌 *Арт техника.* *«Жан айнасы»*

🔷 *Психолог сөзі:*
Алдарыңыздағы ақ парақты екіге бөліңіз.
▶️ *Сол жағына:* Қазіргі ішкі жағдайыңызды салыңыз.
Бұл жерде мазасыздық, шаршау, қуаныш, реніш – не бар, соны салыңыз.
▶️ *Оң жағына:* Өзіңіз қандай күйде болғыңыз келеді – соны бейнелеңіз.
Бұл нақты сурет болуы міндетті емес. Белгі, сызық, түстер, бейне болуы мүмкін.

(15 минут музыкамен жұмыс)

🔷 *Талдау.*
*Психолог сөзі:*
Енді суретке қарап көріңіз.
Сол жақта не көріп тұрсыз?
Ол қандай сезім айтады?
Оң жақтағы бейне нені білдіреді?
Екі суреттің арасы қаншалық алыс?
Сол жақтан оң жаққа өту үшін сізге не керек?
*(Қатысушылармен бөлісу)*

📌 *Арт-техника:*
*“Ішкі жан дүниемнің гүлі”*
(эмоцияны шығару, өзін тану, тыныштану үшін)
▶️ *Мақсаты:*
—Ішкі сезімдерді тану
—Көңіл күйді сурет арқылы шығару
—Өзін бағалауды көтеру
—Релаксация беру
▶️ *Қажетті құралдар:*
Ақ қағаз, түрлі-түсті қарындаштар, бояу, фломастер.

✅ *Психолог:*
Қазір әрқайсымыз өз ішкі жан дүниемізге үңілеміз. Көзіңізді жұмып, өзіңізді гүл ретінде елестетіңіз.

♦️Сіз қандай гүлсіз?
♦️Үлкен бе, кішкентай ма?
♦️Ашылған ба, әлде бүршік пе?
♦️Қай түсті?
♦️Қай жерде өсіп тұр?
♦️Күн түсіп тұр ма?
♦️Жанында кім бар?
(1 минут тыныштық)

✅ Енді көзіңізді ашып, өзіңізді сол гүл ретінде қағазға салыңыз.
(10–15 минут сурет салады)
▶️ *Талдау сұрақтары:*
*Психолог:*
♦️Сіздің гүліңіз қандай?
♦️Неге дәл осы түсті таңдадыңыз?
♦️Гүлге не жетіспейді?
♦️Оған не көмектеседі?
♦️Бұл гүл сізге ұқсай ма? Қай жерімен?

▶️ *Терең мағынасы:*
*Ашық гүл* – ашық адам
*Бүршік* – ішкі тұйықтық, даму кезеңі
*Тікенек* – қорғаныс
*Күн* – қолдау
*Жаңбыр* – қиындық
*Тамыр* – отбасы, тірек.

*Қорытынды:*
*Психолог:*
Әр гүл ерекше. Әр адам да ерекше. Кей гүлге уақыт керек, кей гүлге күтім керек. Бірақ бәрі де гүлдей алады.

📌 *Мандала терапиясы:*
*Шеңберді 4 бөлікке бөліп сурет салу*

▶️ *Тақырыбы:*
*«Менің ішкі әлемімнің 4 бөлігі»*

▶️ *Мақсаты:*
—Ішкі сезімдерді анықтау
—Өзін тану
—Эмоцияларды қағазға шығару
—Тепе-теңдікті сезіну
—Ресурстық күйді күшейту.

▶️ *Қажетті құралдар:*
Ақ парақ
Компас немесе дайын шеңбер
Қарындаш
Түрлі-түсті бояулар / фломастер
Өшіргіш
Жайлы музыка.

✅ *Психологтың кіріспе сөзі:*
Қайырлы күн, құрметті қатысушылар! Бүгін біз мандала терапиясы арқылы өз ішкі әлемімізге шағын саяхат жасаймыз. Мандала — шеңбер, ол тұтастықты, үйлесімділікті, адамның жан дүниесін білдіреді.
Бүгін біз шеңберді 4 бөлікке бөліп, әр бөлікке өз өміріміздің маңызды қырларын саламыз. Бұл сурет сіздің қазіргі ішкі күйіңізді көрсетеді.

♦️ *1. Дайындық*
Алдарыңыздағы параққа үлкен шеңбер сызыңыздар. Енді оны дәл ортасынан крест тәрізді етіп 4 бөлікке бөліңіздер.
(қатысушылар сызады)
Енді терең дем алып, өзіңізге сұрақ қойыңыз: “Қазір менің жан дүниемде не болып жатыр?”

♦️ *2. 4 бөліктің мағынасы.*

Психолог түсіндіреді:
Шеңбердің әр бөлігі мына тақырыптарға арналады:
1️⃣ Менің қуанышым
2️⃣ Менің уайымым
3️⃣ Менің күшім / ресурсым
4️⃣ Менің арманым / мақсатым.

♦️ *3. Сурет салу процесі.*
Қазір әр бөлікке сол тақырыпқа байланысты сурет салыңыздар. Бұл нақты сурет болуы шарт емес. Белгі, түс, сызық, өрнек, символ салсаңыз да болады.
Мысалы: қуаныш – күн, гүл, ашық түс.
Уайым – бұлт, қара сызық.
Күш – тау, ағаш, от.
Арман – жұлдыз, жол, аспан.
Ішкі даусыңызды тыңдап салыңыз. Ешкім үшін емес, өзіңіз үшін.
(10–15 минут музыкамен)

♦️ *4. Бақылау және талдау.*
*Сурет біткен соң психолог айтады:*
Енді суретіңізге мұқият қараңыз. Қай бөлік үлкен? Қай бөлік ашық түсті? Қай бөлік назар сұрап тұр?
*Сұрақтар:*
Қай бөлікті салу оңай болды?
Қай бөлік қиын болды?
Қай түс көп қолданылды?
Өміріңізде қазір не басым болып тұр?
Қай бөлікке күш қосқыңыз келеді?

♦️ *5. Психологтың тереңдету сөзі.*

Егер уайым бөлігі үлкен болса — ішіңізде жиналған эмоция бар.
Егер қуаныш ашық болса — өмірде ресурс бар.
Егер арман әлсіз болса — өзіңізге сенім керек болуы мүмкін.
Егер күш бөлігі анық болса — сізде тірек бар.

♦️ *6. Ресурстық аяқтау*
Енді суретке қарап, өзіңізге жетіспейтін бөлікті толықтырыңыз. Қосымша түс қосыңыз, белгі салыңыз.
Мысалы: арман бөлігіне жарық қосыңыз.
Күш бөлігіне тамыр салыңыз.
Қуаныш бөлігіне гүл қосыңыз.

♦️ *7. Қорытынды сөз*

Бүгінгі мандала — сіздің ішкі айнаңыз. Кейде сөзбен айта алмаған дүниені сурет айтып береді. Өзіңізге қарауды ұмытпаңыз.

▶️ *Топтық бөлісу (қаласа):*
Кім өз жұмысымен бөліскісі келеді? Не сезіндіңіз? Не байқадыңыз?

✅ *Аффирмациямен аяқтау*
Мен өзімді түсінемін.
Менің ішкі әлемім маңызды.
Мен өз өміріме тепе-теңдік әкеле аламын.

📌 *Арт-техника: «Жүрегімнің бояулары»*

(эмоцияларды тану, ішкі күйді шығару, жүрекпен байланыс орнату техникасы)

▶️ *Мақсаты:*
—Ішкі сезімдерді анықтау
—Жан дүниедегі ауырлықты шығару
—Өзін жақсырақ түсіну
—Жүрек кеңістігін ашу
—Ресурс пен тыныштық табу.

▶️ *Қажетті құралдар:*
—А4 қағазда адам жүрегінің дайын шаблоны.
—Гуашь, акварель немесе түрлі түсті қарындаштар.
—Қылқалам
—Су, майлық
—Жайлы музыка (қаласаңыз)

✅ *1. Кіріспе.*
(сенім атмосферасы)
*Психолог сөзі:*
Қазір біз ерекше арт-жаттығу жасаймыз. Оның аты – *«Жүрегімнің бояулары».*
Біздің жүрегіміз тек ағза емес. Ол – сезімдердің, естеліктердің, армандардың, реніштердің, махаббаттың мекені. Кейде жүректе қуаныш көп болады, кейде мұң жиналады, кейде үнсіз шаршау тұрады.
Бүгін біз жүрегімізді тыңдап, оны бояулар арқылы сөйлетеміз. Мұнда дұрыс не бұрыс сурет жоқ. Ең маңыздысы – шынайылық.
Терең дем алыңыз...
Жаймен дем шығарыңыз...
Өзіңізді қауіпсіз сезініңіз.

✅ *2. Денемен байланыс.*
Көзіңізді жұмсаңыз.
Қолыңызды жүрек тұсына қойыңыз.
*Өзіңізден сұраңыз:*
Қазір менің жүрегім не сезіп тұр?
Ол тыныш па, әлде шаршаған ба?
Онда қуаныш бар ма?
Реніш бар ма?
Ол не айтқысы келеді?
Бірнеше секунд үнсіз тыңдаңыз...

✅ *3.Сурет салу.* *Нұсқау:*
▶️ Дайын адам жүрегінің шаблонына жүрек бейнесінің ішіне сурет салыңыз.
▶️ Енді сол жүректің ішін түрлі түстермен толтырасыз.
Әр түс – сіздің сезіміңіз.
*Мысалы:*
*Қызыл* – махаббат, күш, ашу.
*Көк –* тыныштық, мұң.
*Сары* – қуаныш, үміт.
*Қара* – ауырлық, реніш.
*Жасыл –* сауығу, өсу.
*Қызғылт* – нәзіктік.
*Күлгін* – тереңдік, руханилық.
Бірақ сіз өз түстеріңізді өзіңіз таңдайсыз.
*Психолог сөзі:*
Ойланбай салыңыз. Қолыңыз жүрекпен жұмыс істесін. Қай жерге қандай түс барғысы келсе, солай жіберіңіз.
(10–15 минут уақыт)

✅ *4.Тереңдету.*
Енді суретке қараңыз.
Өзіңізден сұраңыз:
Қай түс ең көп?
Қай жер бос қалды?
Қай түс айқайлап тұр?
Қай түс үнсіз?
Қай жер емделуді сұрайды?
Егер жүрек сөйлесе, не айтар еді?

✅ *5. Жазбаша рефлексия.*
Қағаздың артына немесе бөлек параққа жазыңыз:
Менің жүрегім бүгін маған айтты…
Мен оған жауап беремін…
Бүгіннен бастап мен жүрегіме беремін…

✅ *6.Ресурстық толықтыру.*
Енді жүрегіңізге жетіспейтін түсті қосыңыз.
*Мысалы:*
Егер *тыныштық* жетіспесе – көк
*Махаббат* жетіспесе – қызғылт
*Сенім* жетіспесе – жасыл
*Қуаныш* жетіспесе – сары
Жүректі толықтырыңыз.

✅ *7. Қорытындылау.*
*Психолог сөзі:*
Бүгін сіз жүрегіңіздің үнін тыңдадыңыз.
Кейде сөзбен айта алмағанды бояу айтып береді.
Сіздің ішкі әлеміңіз өте терең және тірі.
Жүрек сөйлеген кезде – жан жеңілдейді.

▶️ *Қолыңызды жүрекке қойып айтыңыз:*
Мен сені естимін
Мен сені қабылдаймын
Мен саған қамқормын
Мен өзіммен біргемін
Терең дем алыңыз... шығарыңыз...

✅ *Интерпретация* (психологқа)
*Қара түс* көп болса – ішкі ауырлық, шаршау
*Қызыл көп* болса – энергия не басылған ашу
*Бос аймақтар* – эмоциялық тоқырау
*Аралас ашық түстер* – сауығу процесі
*Шеңберлі қозғалыстар* – жұмсақтық
*Өткір сызықтар –* ішкі кернеу

✅ *Топтық форматта сұрақтар:*
Қандай түс сізге күтпеген жерден келді?
Жүрегіңізге не жетіспейді?
Бүгін не түсіндіңіз?
Қандай сезіммен кетіп барасыз?

📌 *Арт-техника:* *«Қайшының жаңа күші»*

(дайын қайшы суретіне қосымша сурет салу әдісі)

▶️ *Мақсаты:*
—Ішкі кернеуді шығару, өмірдегі артық нәрселерден арылу, шешім қабылдау қабілетін күшейту, шығармашылық ойлауды дамыту.

▶️ *Қажетті құралдар:*
Дайын қайшының шаблон суреті
Түрлі түсті қарындаштар / маркерлер
Ақ қағаз.

✅ *1-кезең. Кіріспе.*
«Алдарыңыздағы қайшы – жай құрал емес. Бұл сіздің өміріңіздегі артық нәрсені кесіп тастайтын күштің символы. Кейде бізге қорқынышты, ренішті, күмәнді, ескі ойларды жіберу керек болады.»

✅ *2-кезең. Негізгі тапсырма.*
«Қайшының дайын суретіне қарап, оны өз қиялыңызбен толықтырыңыз. Қайшы нені кеседі? Оның айналасында не бар? Ол гүлдерді аша ма, шынжырды қия ма, қара бұлтты жоя ма, әлде қанатқа айнала ма? Сол бейнені салыңыз.»
(10–15 минут уақыт беріледі)

✅ *3-кезең. Тереңдету сұрақтары:*
Менің қайшым нені кесіп жатыр?
Өмірімде неден арылғым келеді?
Қайшым маған қандай күш береді?
Бұл суреттен кейін өзімді қалай сезіндім?

✅ *4-кезең. Талдау.*
«Қайшы өткір болса – шешім қабылдау күші жоғары. Егер гүлдер, жарық, қанаттар салынса – жаңару кезеңі. Егер шынжыр кесілсе – еркіндікке ұмтылыс.»

✅ *Қорытынды сөз:*
«Әр адамның ішінде өмірін өзгерте алатын ішкі қайшы бар. Бүгін сіз соны қағаз бетінде ояттыңыз.»

*Күшті эффект үшін қосымша нұсқа:*
*Қайшының екі жүзіне:*
1 жағына – «маған кедергі нәрсе»
2 жағына – «менің жаңа жолым»

📌 Жасөспірімдерге арналған арт-терапиялық техника.
«Менің стилім — Менің әлемім» футболка шаблоны.

«Кейде адам сөзбен емес, стилі арқылы өзін көрсетеді.
Бүгінгі футболка — сенің ішкі әлеміңнің айнасы.

✅ Арт-терапиялық тапсырма нұсқауы:
Осы футболка шаблонына өзіңіздің ішкі әлеміңіздің картасы ретінде безендіріңіз.
Әр бөлікке сезім, символ, түс немесе сөз, сурет салыңыз.

✅ Бөліктерге бөлуге болатын нұсқасы:

➡️ Жаға бөлігі — «Менің ойларым»

➡️ Кеуде тұсы — «Жүрегім не сезеді»

➡️ Оң жең — «Менің күшім»

➡️ Сол жең — «Мені қолдайтын адамдар»

➡️ Төменгі бөлік — «Армандарым»

➡️ Арқа жағы — «Ішкі әлемім»

➡️ Қалтасы (салынса) — «Құпия ресурсым»

#арттехника #қазақшаарттерапия
#қазақшапсихология #алматыпсихологы
https://www.instagram.com/p/DYt4VkFiIXl/?igsh=MWNiamNycTJyZjQ3dg==