ҚР Жоғары аудиторлық палатасында Ұлттық қор қаражатының жұмсалуын мониторингтеу жөніндегі комиссияның жыл сайынғы отырысы өтті

📌Жоғары аудиторлық палатаның төрағасы Әлихан Смайылов ҚР Ұлттық қоры қаражатының жұмсалуын мониторингтеу жөніндегі комиссияның отырысын өткізді. Комиссияның офлайн форматтағы отырысы жылына бір рет өтеді.

Отырысқа ҚР Президенті Әкімшілігінің, Парламент Сенатының, Ұлттық Банктің, Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің, Ұлттық экономика және Қаржы министрліктерінің, құқық қорғау органдарының уәкілетті лауазымды адамдары, сондай-ақ квазимемлекеттік сектор өкілдері қатысты.

Өткен жылғы Қазақстан халқына Жолдауында Мемлекет басшысы
Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық қор қаражатын барынша ұтымды әрі тиімді пайдалану қажеттігіне тағы да ерекше назар аударды.

«Біз Ұлттық қордың тұрақты даму құралы ретіндегі рөлін қайта қарауымыз керек. Қорды қосымша инвестиция көзі ретінде қолдану үшін ел ішіндегі болашағы зор және нарықтағы әлеуеті жоғары болатын жобаларға қаржы бөлуге болады. Ең бастысы қаражатты мұқият ойластырып жұмсау керек», — деді Президент.

🔍 Жиында Ұлттық қор қаражатының мақсатқа сай әрі тиімді пайдаланылуына жүргізілген ревизия қорытындылары қаралды.

✔️ Тексеру нысаналы трансферттер есебінен 3,4 трлн теңгеге қаржыландырылған 3 мыңнан астам бюджеттік инвестициялық жобаны, сондай-ақ квазимемлекеттік сектор субъектілеріне берілген 3,8 трлн теңге облигациялық қарыздарды қамтыды.

Жалпы жобаларды іске асыру оң нәтиже берді. Алайда Комиссия Ұлттық қор қаражатынан экономикалық қайтарымды арттыратын мүмкіндіктерді анықтады. Жекелеген кемшіліктер мен бұзушылықтар да анықталды.

Негізгі факторлардың бірі – Ұлттық қорға жүктелген барлық мақсат пен міндетке қол жеткізуге жауапты бірыңғай мемлекеттік орган жоқ. Бұл біртұтас жүйені қалыптастыруға және экономикалық тұрғыдан мұқият тексерілген шешімдер қабылдауға мүмкіндік бермейді.

Қазіргі уақытта функциялар Ұлттық экономика министрлігі, Қаржы министрлігі және Ұлттық Банк арасында бөлінген. Бұл ретте қор қаражатының пайдаланылуына байланысты бизнес-процестер бойынша, сондай-ақ қаржыландырылған жобалардың түпкілікті нәтижелілігі бойынша толық ақпаратты орталықтандырылған жинақтау және талдау қамтамасыз етілмеген. Есептіліктің ашықтық деңгейі жеткіліксіз.

Комиссия іске асыру үшін базалық дайындығы жоқ кейбір жобалардың қаржыландыруға қосылғанын анықтады. Олар бойынша жобалау-сметалық құжаттама, жер учаскелері және т.б. болмаған. Бұл мерзімдердің ұзаққа созылуына әкеп соғады. Құны 394 млрд теңгені құрайтын тағы 500-ден астам жоба алып тасталған не орындалу барысында басқаларына ауыстырылған.

Ұлттық қордан берілетін нысаналы трансферттер заңнамалық тұрғыдан стратегиялық және ұлттық маңызы бар басым міндеттерге арналған. Алайда Ұлттық қордың қаражатын тартпай-ақ іске асыруға болатын жергілікті деңгейдегі жобаларды қаржыландыру фактілері анықталды: ауылды абаттандыру объектілері, шағын әлеуметтік объектілер және т.б.

Кейбір жағдайларда Ұлттық қордың қаражаты бұрын аяқталған жобаларға жұмсалған немесе нақты қажеттіліктен асып түсетін көлемде бөлінген.

Сонымен қатар қаражатты мақсатсыз және тиімсіз қайта бөлу фактілері атап өтілді. Ауылдық жерлерде медициналық инфрақұрылымды қаржыландыруға арналған қаражат қалалық объектілерге бағытталған, бұрын сатып алынған жабдыққа қаражат бөлінген. Кейбір өңірлерде жабдықты сатып алу көлемі құнның жоғарылауына байланысты жоспардан екі есе асып түскен.

Комиссия облигациялық қаржыландыруда да кемшіліктер бар екенін анықтады. Атап айтқанда, мұндай қарыздардың мақсатқа сай әрі тиімді пайдаланылуын бақылаудың тиімді жүйесі әлі құрылмаған.

Қайтарымдылығы төмен проблемалық жобаларды қаржыландыру, лизингтік мәмілелерді ұзаққа созу, мәлімделген экспорттық және өндірістік көрсеткіштерге қол жеткізбестен жеңілдікті қарыздарды арзан қорландыру көзі ретінде пайдалану жағдайлары тіркелді.

@auditpalatasy

📌Жалпы 2023-2024 жылдары Ұлттық қордан бөлінген қаражаттың игерілуіне жүргізілген тексеру қорытындысы бойынша бірқатар қылмыстық іс тіркелді. Жауапты мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектор субъектілеріне тиісті ұсынымдар жолданды.

Сонымен қатар тексеру жүргізген жұмыс тобы Комиссияның қарауына:

▪️алдын ала пысықтаудың және стратегиялық басымдықтарға сәйкестікті бағалаудың толық циклынан өтпеген жобаларға нысаналы трансферттер бөлуге жол бермеу;

▪️Ұлттық қор қаражаты түпкілікті алушыға жеткенге дейін оның толық қадағаланып отыруын қамтамасыз ету;

▪️мәлімделген мақсатына сай пайдаланылмаған 64 млрд теңгені қайтару;

▪️квазимемлекеттік сектор субъектілерінің өткен жылдардағы облигациялық қарыздарды мерзімінен бұрын қайтаруын пысықтау сияқты ұсыныстар берді.

Жұмыс тобы мүшелерінің пікірінше, аталған шараларды іске асыру қаржылық тәртіпті күшейтуге және Ұлттық қор қаражатының атаулы әрі тиімді пайдаланылуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

@auditpalatasy

Ежегодное заседание Комиссии по мониторингу за расходованием средств из Нацфонда прошло в ВАП РК

📌 Председатель Высшей аудиторской палаты Алихан Смаилов провел заседание Комиссии по мониторингу за расходованием средств из Национального фонда РК. В очном формате Комиссия собирается один раз в год.

В заседании приняли участие уполномоченные должностные лица Администрации Президента РК, Сената Парламента, Национального банка, Агентства по стратегическому планированию и реформам, министерств нацэкономики и финансов, правоохранительных органов, а также представители квазигосударственного сектора.

В своем прошлогоднем Послании народу Глава государства Касым-Жомарт Токаев вновь заострил внимание на необходимости максимально рационально использовать средства Нацфонда.

«Для создания дополнительных источников инвестиций необходимо переосмыслить роль Национального фонда как инструмента устойчивого развития. Средства Фонда должны продуманно использоваться для финансирования перспективных небольших проектов с высокой рыночной перспективой в нашей стране. Самое главное, необходимо ответственно отнестись к распределению средств», — сказал Президент.

🔍 Так, на заседании Комиссии рассмотрены итоги ревизии целевого и эффективного использования средств Нацфонда.

✔️ Ревизия охватила свыше 3 тыс. бюджетных инвестиционных проектов на 3,4 трлн тенге, профинансированных за счет целевых трансфертов, а также облигационные займы субъектам квазигоссектора на 3,8 трлн тенге.

В целом реализация проектов дала положительный эффект. Однако Комиссией выявлены значительные возможности для повышения экономической отдачи от средств Нацфонда. Зафиксированы также отдельные недоработки и нарушения.

Одним из ключевых факторов является отсутствие единого госоргана, отвечающего за достижение всех целей и задач, возложенных на Нацфонд. Это не позволяет формировать целостную картину и принимать экономически выверенные решения.

В настоящее время функции распределены между Миннацэкономики, Минфином и Нацбанком. При этом не обеспечено централизованное накопление и анализ полной информации по бизнес-процессам, связанным с использованием средств фонда, а также по конечной результативности профинансированных проектов. Уровень прозрачности отчетности остается недостаточным.

Комиссией выявлено, что некоторые проекты включались в финансирование без базовой готовности к реализации: по ним не было проектно-сметной документации, земельных участков и т.д. Это приводило к затягиванию сроков. Еще свыше 500 проектов на 394 млрд тенге были исключены либо заменены на другие уже в процессе исполнения.

Целевые трансферты из Нацфондазаконодательно предназначены для приоритетных задач стратегической и национальной значимости. Однако выявлены факты, когда финансировались проекты местного уровня, которые могли быть реализованы без привлечения средств Нацфонда: объекты сельского благоустройства, малые социальные объекты и др.

В отдельных случаях средства Нацфонда выделялись на ранее завершенные проекты или в объемах, превышающих фактическую потребность.

Наряду с этим отмечены факты нецелевого и неэффективного перераспределения средств: финансирование для сельской медицинской инфраструктуры направлялось на городские объекты, выделялись средства на ранее закупленное оборудование. В отдельных регионах объем закупок оборудования вдвое превышал план из-за завышенной стоимости.

Комиссия выявила недостатки и в облигационном финансировании. В частности, по-прежнему не выстроена эффективная система контроля за целевым и результативным использованием таких займов.

Зафиксированы случаи финансирования проблемных проектов с низкой возвратностью, затягивания лизинговых сделок и использования льготных займов как источника дешевого фондирования без достижения заявленных экспортных и производственных показателей.

@auditpalatasy

📌В целом по итогам освоения выделенныхв 2023-2024 годах средств Нацфонда зарегистрирован ряд уголовных дел. Ответственным госорганам и субъектам квазигоссектора направлены соответствующие рекомендации.

Рабочая группа, проводившая ревизию, также выдвинула на рассмотрение Комиссии предложения:

▪️исключить выделение целевых трансфертов на проекты, не прошедшиеполный цикл предварительной проработки и оценки соответствия стратегическим приоритетам;

▪️обеспечить полную прослеживаемость средств Нацфонда до конечного получателя;

▪️вернуть 64 млрд тенге, использованных не по заявленным целям;

▪️проработать досрочный возврат субъектами квазигоссектора облигационных займов прошлых лет.

По мнению членов рабочей группы, реализация данных мер позволит усилить финансовую дисциплину и обеспечить адресное и эффективное использование средств Национального фонда.
 
@auditpalatasy

ҚР Жоғары аудиторлық палатасында тұрақты түрде өңірлік тексеру комиссияларына кандидаттарды іріктеу өтіп жатыр

📌2026 жылдан бастап ҚР Жоғары аудиторлық палатасында өңірлік тексеру комиссиялары мүшелерінің лауазымдарына кандидаттарды іріктеу жөніндегі комиссияның үш отырысы өтті.

1️⃣ Бірінші іріктеу аясында қаңтар айында Ақтөбе, Маңғыстау облыстары мен Алматы қаласының тексеру комиссияларына үміткерлер тыңдалды. Ақтөбе облысынан қызметке 4 кандидат, Маңғыстау облысынан 6 кандидат, Алматыдан 4 кандидат өтініш берді.

2️⃣ Ақпан айында өткен екінші іріктеу Түркістан облысы мен Шымкент қаласының тексеру комиссияларын қамтыды. Түркістан облысынан лауазымға 11 кандидат, Шымкент қаласынан 7 үміткер болды.

Әңгімелесу қорытындысы бойынша әр өңірден үш үміткерден іріктелді. Тиісті ақпарат Жоғары аудиторлық палатаның сайтында жарияланды, ал материалдар келісу және тағайындауға ұсыну үшін тексеру комиссияларына жіберілді.

3️⃣ Сәуір айында Комиссияның үшінші отырысы өтті. Алматы қаласы, Ақмола, Батыс Қазақстан және Маңғыстау облыстары бойынша тексеру комиссияларының мүшелері лауазымына кандидаттар қаралды.

Бос лауазымдарға мынадай өтінімдер түсті: Алматы бойынша 1 үміткер, Ақмола облысы бойынша 4 үміткер, Батыс Қазақстан облысы бойынша 3 үміткер, Маңғыстау облысы бойынша 4 үміткер.

Әңгімелесу қорытындысы бойынша Алматы қаласынан 1 кандидат және қалған облыстардың әрқайсысынан 3 кандидат іріктелді. Комиссияның үшінші отырыста қабылданған шешімі Жоғары аудиторлық палатаның ресми сайтында жарияланды.

✔️ Барлық қатысушылар белгіленген талаптарға сәйкес құжаттарды тапсырды және іріктеуге жіберілді. Олардың әрқайсысының бейінді жоғары білімі, мемлекеттік аудитор сертификаты немесе есеп және аудит саласында халықаралық біліктілігі бар.

Іріктеу барысында Комиссия ұсынылған құжаттарды қарап, кандидаттардың кәсіби және жеке қасиеттерін, нормативтік-құқықтық базаны білуін, кәсіптік даярлық туралы деректерді, сондай-ақ арнаулы мемлекеттік және құқық қорғау органдарынан алынған мәліметтерді бағалады.

@auditpalatasy

Регулярный отбор кандидатов в региональные ревизионные комиссии проходит в ВАП РК

📌С начала 2026 года в Высшей аудиторской палате РК состоялось три заседания Комиссии по отбору кандидатов на занятие должностей членов региональных ревизионных комиссий.

1️⃣ В рамках первого отбора в январе рассматривались претенденты в ревкомиссии Актюбинской, Мангистауской областей и города Алматы. На должность в Актюбинской области документы подали 4 кандидата, в Мангистауской области – 6 кандидатов, в Алматы – 4 кандидата.

2️⃣ Второй отбор, прошедший в феврале, охватил ревкомиссии Туркестанской области и города Шымкента: на должность в Туркестанской области претендовали 11 кандидатов, на должность в Шымкенте – 7.

По итогам собеседований в каждом случае были отобраны по три кандидата. Соответствующая информация была размещена на сайте ВАП, а материалы направлены в ревкомиссии для последующего согласования и представления к назначению.

3️⃣ В апреле в Высшей аудиторской палате состоялось третье заседание Комиссии, на котором рассматривались кандидаты на должности членов ревкомиссий города Алматы, Акмолинской, Западно-Казахстанской и Мангистауской областей.

На вакантные должности поступили следующие заявки: в ревкомиссию по Алматы – от 1 кандидата, по Акмолинской области – от 4, по Западно-Казахстанской области – от 3, по Мангистауской области –от 4 кандидатов.

По итогам собеседований был отобран один кандидат от города Алматы и по три кандидата от каждой из остальных областей. Решение Комиссии, принятое на третьем заседании, опубликовано на официальном сайте Высшей аудиторской палаты.

✔️ Все участники подали документы в соответствии с установленными требованиями и были допущены к отбору: каждый из них имеет профильное высшее образование, сертификат госаудитора или международную квалификацию в сфере учета и аудита.

В ходе отборов Комиссия рассмотрела представленные документы, провела собеседования и всестороннюю оценку кандидатов: их профессиональные и личностные качества, знание нормативно-правовой базы, данные о профессиональной подготовке, а также сведения, полученные от специальных государственных и правоохранительных органов.
 
@auditpalatasy

Өнеркәсіпті ынталандыру шараларына қарсы міндеттемелер үлестік және мезониндік қаржыландырумен кеңейтілді
 
📌ҚР Жоғары аудиторлық палатасының нұсқамасы бойынша өнеркәсіп саласындағы жеке кәсіпкерлік субъектілерінің үлестік немесе мезониндік қаржыландыру алу кезінде мемлекет алдындағы қарсы міндеттемелері бекітілді. Бұдан бұрын қолдаудың осы түрлері бойынша қарсы міндеттемелер қойылмаған.

2025 жылдың соңында Жоғары аудиторлық палата бизнесті мемлекеттік қолдау шараларына кешенді аудит жүргізді. Оның қорытындысы бойынша Өнеркәсіп және құрылыс министрлігіне маңызды реттеуші олқылықты жою тапсырылды. Атап айтқанда, өнеркәсіпті ынталандыру шараларын көрсету кезінде қарсы міндеттемелерді реттейтін қағидаларға өзгерістер енгізу және бұрын болмаған үлестік және мезониндік қаржыландыруға тарату.

Үлестік қаржыландыру – бұл мемлекет жобаға немесе компанияға ондағы үлеске айырбас ретінде ақша салатын механизм.

Мезониндік қаржыландыру – кредит пен үлестік қатысу белгілері бар икемді гибридтік құрал.

✔️ Жоғары аудиторлық палатаның тапсырмасын орындау мақсатында биыл ақпанда ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрінің бұйрығымен қажетті өзгерістер енгізілді.

Енді өнеркәсіп бизнесі мемлекеттік қаржыландыруды, соның ішінде үлестік немесе мезониндік қатысу нысанында ала отырып, өзіне мемлекет алдындағы нақты қарсы міндеттемелерді алуға міндетті.

Бұл компаниялардың жауапкершілігін күшейте отырып, жұмыс орындарының санын арттыруға, өндірісті дамытуға және экспортты ұлғайтуға мүмкіндік береді.

@auditpalatasy

Встречные обязательства для мер стимулирования промышленности расширены долевым и мезонинным финансированием

📌По предписанию Высшей аудиторской палаты РК за субъектами частного предпринимательства в сфере промышленности закреплены встречные обязательства перед государством при получении долевого или мезонинного финансирования. Ранее по данным видам поддержки встречные обязательства не выставлялись.

В конце 2025 года ВАП провела комплексный аудит мер господдержки бизнеса. По его итогам Министерству промышленности и строительства было поручено устранить важный регуляторный пробел. А именно внести изменения в Правила, которые регулируют встречные обязательства при оказании мер стимулирования промышленности, и распространить их на долевое и мезонинное финансирование, чего ранее не было.

Долевое финансирование – механизм, при котором государство вкладывает деньги в проект или компанию в обмен на долю в ней.

Мезонинное финансирование – гибкий гибридный инструмент, сочетающий черты кредита и долевого участия.

✔️ Во исполнение поручения ВАП необходимые изменения были внесены приказом министра МПС РК в феврале текущего года.

Теперь промышленный бизнес, получая госфинансирование, в том числе в форме долевого или мезонинного участия, обязан брать на себя конкретные встречные обязательства перед государством.

Это позволит, усиливая ответственность компаний, увеличить число создаваемых рабочих мест, развивать производство и наращивать экспорт.

@auditpalatasy