Мәжілісте Үкіметтің 2024 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есебіне берілген Жоғары аудиторлық палатаның қорытындысы таныстырылды

Қазақстан Республикасының Мәжілісінде Қаржы және бюджет комитетінің кеңейтілген отырысы өтті. Отырыс барысында Жоғары аудиторлық палатаның мүшесі Нурлан Нұржанов Үкіметтің 2024 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есебіне берілген Жоғары аудиторлық палата қорытындысының негізгі бағыттарын таныстырды.

1️⃣ 2024 жылғы бюджеттің кіріс бөлігінің орындалуы бойынша бекітілген 16,1 трлн теңге көлеміндегі жоспар 2 трлн теңгеге (12%) қысқартылып, 14,1 трлн теңгені құрады. Алайда жыл қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш те толық орындалмаған. Орындалмаған сома – 609 млрд теңге.

2️⃣ Салық түсімдері негізгі кіріс көзі болып қалып отыр. Олар республикалық бюджеттің кіріс бөлігінің 63%-ын немесе 12,3 трлн теңгені құрайды. Дегенмен 2023 жылмен салыстырғанда салықтардың үлесі 5%-ға немесе абсолютті мәнде 604 млрд теңгеге азайған.

3️⃣ Республикалық бюджет шығыстарының жартысына жуығы Ұлттық қордан бөлінетін трансферттер мен алынатын қарыз қаражаты есебінен өтеледі. Қаржыландырудың басқа көздеріне тәуелділіктің өсуі қаржылық тұрақтылықты төмендетіп, бюджеттің атқарылуына байланысты проблемаларға әкелді. 2024 жылы республикалық бюджеттің қолма-қол ақшаны бақылау шотында қаражаттың жетіспеуіне байланысты 422 млрд теңге игерілмеді.

4️⃣ 2024 жылы республикалық бюджеттің кіріс бөлігіне қатысты бюджет параметрлерінің болжамына үш рет өзгеріс енгізілгенімен, есепті жылы тіпті алғашында жоспарланған кіріс болжамының пессимистік сценарийдің де орындалуы қамтамасыз етілмеді.

5️⃣ Республикалық бюджеттің
шығыстарына 13 рет өзгерістер енгізілген. Бұл соңғы 5 жылдағы рекордтық көрсеткіш болып отыр. Нәтижесінде бюджеттің шығыс бөлігінің 26%-ы (6,2 трлн теңге) қайта қаралды. Мұндай жиі енгізілетін өзгерістер бюджеттік жоспарлаудың болжамдылығына нұқсан келтіре отырып, қысқа мерзімді шешімдерге баса назар аударуға бағытталғандығын көрсетеді.

6️⃣ 2024 жылдың негізгі үрдісі инвестицияларды қаржыландыру құрылымындағы өзгеріс болып отыр. Меншікті инвестициялар 257 млрд теңгеге немесе 7%-ға төмендеген.

7️⃣ 2024 жылы өңірлерге бюджеттен жалпы 7 трлн теңге аударылды. 912 жобаны аяқтау жоспарланған, алайда әкімдіктердің мәліметі бойынша есепті жылы тек 449 жоба немесе небәрі 49%-ы аяқталған.

📌Өткен жылы Жоғары аудиторлық палата 27 аудиторлық іс-шара өткізді. Нәтижесінде 862 млрд теңгеге бұзушылықтар анықталды. Бұл 2023 жылмен салыстырғанда 65%-ға көп. Бюджетке 135 млрд теңге өтелді (орындау мерзімдері келгендері бойынша).

Аудит материалдары бойынша 175 жеке және заңды тұлға әкімшілік жауаптылыққа тартылса, 198 адам тәртіптік жауаптылыққа тартылды.

«Сонымен қатар Үкіметтің 2024 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есебіне Жоғары аудиторлық палатаның қорытындысы шеңберінде жүргізілген бағалау бойынша бюджеттік бағдарламалардың тиімсіз басқарылу сомасы 147 млрд теңгені құрады», — деп қорытындылады Нұрлан Нұржанов.
 

🚀 @auditpalatasy

Заключение ВАП к отчету Правительства об исполнении бюджета за 2024 год презентовано в Мажилисе РК

В Мажилисе РК состоялось расширенное заседание Комитета по финансам и бюджету. В ходе него член Высшей аудиторской палаты Нурлан Нуржанов презентовал основные направления Заключения ВАП к отчету Правительства об исполнении республиканского бюджета за 2024 год.

1️⃣ Так, по исполнению доходной части бюджета за 2024 год отмечено, что утвержденный план в объеме 16,1 трлн тенге был сокращен на 2 трлн тенге (12%) до 14,1 трлн. Однако по итогам года этот показатель также не достигнут – сумма неисполнения составила 609 млрд тенге.

2️⃣ Основным источником доходов остаются налоговые поступления. Они занимают 62,7% или 12,3 трлн тенге. При этом по сравнению с 2023 годом отмечается сокращение их доли на 5,1% или в абсолютном выражении на 604,6 млрд тенге.

3️⃣ Почти половина расходов республиканского бюджета покрывается за счет трансфертов из Нацфонда и получаемых заемных средств. Эта растущая зависимость от других источников финансирования снижает финансовую стабильность и уже привела к проблемам с исполнением бюджета: из-за нехватки средств на контрольном счете наличности республиканского бюджета в 2024 году не освоено 422 млрд тенге.

4️⃣ В 2024 году трижды вносились изменения в прогноз бюджетных параметров доходной части, что указывает на проблемы исполнения планов. В результате не было обеспечено исполнение прогноза доходов даже по пессимистическому сценарию.

5️⃣ В расходы республиканского бюджета изменения вносились 13 раз, что является рекордным количеством за последние 5 лет. В результате 26% расходной части бюджета (на 6,2 трлн тенге) была пересмотрена. Это может говорить о фокусировке на краткосрочных решениях в ущерб предсказуемости бюджетного планирования.

6️⃣ Одним из ключевых трендов 2024 года стало изменение в структуре финансирования инвестиций. Наблюдается снижение собственных инвестиций бюджета на 257 млрд тенге или на 7%.

7️⃣ В 2024 году в регионы из бюджета было суммарно перечислено 7 трлн тенге. Планировалось реализовать 912 проектов. Однако, по данным акиматов, по итогам года завершено только 449 проектов или 49%.

📌За прошлый год ВАП проведено 27 аудиторских мероприятий. По результатам выявлено нарушений на 862 млрд тенге, что на 65% больше, чем в 2023 году. В бюджет возвращено 135 млрд тенге (с наступившими сроками исполнения).

По материалам аудиторских проверок к административной ответственности привлечено 175 физических и юридических лиц, к дисциплинарной ответственности – 198 лиц.

«Вместе с тем по итогам последующей оценки ВАП, проведенной в рамках Заключения к отчету Правительства об исполнении бюджета за 2024 год, неэффективное управление бюджетными программами составило 147 млрд тенге», — заключил Нурлан Нуржанов.

🚀 @auditpalatasy

Мемлекеттік аудит нәтижесінде құс етін шағын өндірушілерге мемлекеттен қолдау алуға бөгет жасайтын кедергілер анықталды

Жоғары аудиторлық палатаның тапсырмасы бойынша құс етін өндіру және өткізу нарығындағы бәсекелестікке жоспардан тыс талдау жүргізілді. Бұл жұмысты Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі жүргізді.

Талдау нарықта үстем немесе монополиялық жағдайды иеленген қатысушыларды анықтау, бағаның қалай өзгергенін қадағалау, сондай-ақ қолданыстағы мемлекеттік қолдау шараларының саладағы бәсекелестікке қалай әсер ететінін бағалау мақсатында жүргізілді. Ауыл шаруашылығын субсидиялауға бөлінген бюджет қаражатының пайдаланылуына жүргізілген аудиттен кейін осындай зерттеу жүргізу қажет болды.

📌Жоспардан тыс талдау 2024 жылы Қазақстанда 358,7 мың тонна құс еті өндірілгенін, оның 42 мың тоннасы экспортқа шығарылғанын көрсетті. Ал импорт көлемі 135,7 мың тонна болған, яғни ішкі нарық импорттық өнімге әлі де жоғары деңгейде тәуелді болып отыр, шамамен 30%.

📌Сонымен қатар шағын өндірушілердің мемлекеттен қолдау алуына кедергі келтіретін күрделі рәсімдер, өтінім беру мерзімдерінің тығыз болуы және талап етілетін құжаттар топтамасының көп болуы сияқты тосқауылдар анықталды. Нәтижесінде нақты өндірістік әлеуеті бар көптеген компания іс жүзінде қолдау ала алмай отыр.

📌Бұдан бөлек, субсидия алған кейбір өндірушілердің түпкілікті бағасы мемлекеттік қолдау алмағандарға қарағанда жоғары болғаны анықталды.

Ахуалды жақсарту үшін Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігіне тиісті ұсынымдар жолдады.

Мемлекеттік аудит қорытындысы бойынша Жоғары аудиторлық палатаның басқа да тапсырмалары толық орындалғанға дейін бақылауда болады.

🚀 @auditpalatasy

Госаудит помог выявить препятствия, мешающие малым производителям мяса птицы получать господдержку

По поручению Высшей аудиторской палаты состоялся внеплановый анализ конкуренции на рынке производства и сбыта мяса птицы. Соответствующую работу провело Агентство по защите и развитию конкуренции.

Анализ проводился для того, чтобы выявить участников рынка, занимающих доминирующее или монопольное положение, проследить, как менялись цены, а также оценить, как действующие меры господдержки влияют на конкуренцию в отрасли. Необходимость такого исследования возникла после аудита использования бюджетных средств, выделенных на субсидирование сельского хозяйства.

📌В результате внеплановый анализ показал, что объем производства мяса птицы в Казахстане за 2024 год составил 358,7 тыс. тонн, из которых на экспорт было направлено 42 тыс. тонн. Импорт при этом составил 135,7 тыс. тонн. Таким образом, внутренний рынок сохраняет высокую степень зависимости от импортной продукции – порядка 30%.

📌Вместе с тем были выявлены барьеры, мешающие малым производителям получать господдержку. Среди них – сложные процедуры, сжатые сроки подачи заявок и большой пакет требуемых документов. В итоге многие компании с реальным производственным потенциалом оказываются фактически отрезаны от системы поддержки.

📌Кроме того, выяснилось, что у некоторых производителей, получивших субсидии, конечные цены оказались выше, чем у тех, кто господдержку не получал.

Для исправления ситуации АЗРК направило необходимые рекомендации в Министерство сельского хозяйства РК.

Исполнение других поручений Высшей аудиторской палаты по итогам государственного аудита остается на контроле до полного завершения.

🚀 @auditpalatasy

Мемлекеттік аудитте тәуекелге негізделген тәсілді күшейту рекордтық нәтижелерге әкелді

📌Қазақстан Республикасы Жоғары аудиторлық палатасының Аппараты ведомствоның 2019 жылдан бастап биыл І тоқсанға дейінгі қызметінің қорытындыларын шығарды. Жүргізілген талдау 2024 жылдың нәтижелілігі бойынша рекордтық жыл болғанын көрсетті: ең көп бұзушылықтар анықталып, бюджетке ең көп қаражат қайтарылды және тексерулердің ауқымы соңғы 6 жылдағы ең жоғары деңгейге жетті.

🔵Өткен жылы 27 аудиторлық іс-шара өтті, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 35% көп.

🔵214 нысан қамтылып, тексерілген қаражаттың жалпы көлемі 10,6 трлн теңге болды.

🔵862 млрд теңгеге жуық бұзушылықтар анықталды, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 65% көп және қарастырылып отырған кезеңдегі ең жоғары көрсеткіш.

Мұндай нәтижелер аудиттің ашықтығы мен нақтылығының артқанын, бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің қызметіндегі ауытқуларды анықтау деңгейінің өскенін, сондай-ақ Жоғары аудиторлық палатаның жетекші бақылау органы ретіндегі рөлінің нығайғанын көрсетеді.

🔵2024 жылы аудит қорытындылары бойынша бюджетке 135 млрд теңгеден астам қаражат қайтарылды. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 5 есе көп. 2023 жылы 27,8 млрд теңге, ал 2022 жылы 16,6 млрд теңге қайтарылған болатын. Бұл тек айтарлықтай өсім ғана емес, сондай-ақ соңғы жылдардағы ең жоғары нәтиже.

🔵Басқару процестерін жүйелі дамыту мақсатында Үкіметке 126 ұсыным жолданып, аудит нысандарына 678 тапсырма берілді. Бұл бақылау қызметінің ауқымының кеңейіп жатқанын, тексерілетін нысандардың жауапкершілігінің арттырылғанын, мемлекеттік аудиттің мемлекеттік басқаруды жетілдіру процестеріне ықпалы күшейгенін білдіреді.

🚀 @auditpalatasy

Усиление риск-ориентированного подхода в госаудите дает рекордные результаты

📌Аппарат Высшей аудиторской палаты РК подвел итоги работы ведомства с 2019 года по 1-й квартал текущего года. Проведенный анализ показал, что 2024 год стал рекордным по результативности: выявлено наибольшее количество нарушений, в бюджет возвращено больше всего средств, а охват проверок достиг максимального уровня за 6 лет.

🔵Так, в прошлом году было проведено 27 аудиторских мероприятий – на 35% больше, чем в 2023 году.

🔵Охвачено 214 объектов, а общий объем проверенных средств составил 10,6 трлн тенге.

🔵Выявлены нарушения почти на 862 млрд тенге, что на 65% больше, чем в 2023 году. В целом это наивысший показатель за весь рассматриваемый период.

Такие результаты указывают на повышение прозрачности и точности аудита, рост выявляемости отклонений в работе администраторов бюджетных программ, а также укрепление роли ВАП в качестве ведущего контрольного органа.

🔵В 2024 году по итогам аудитов в бюджет удалось вернуть более 135 млрд тенге – почти в 5 раз больше, чем годом ранее. Для сравнения: в 2023 году было возвращено 27,8 млрд тенге, в 2022 году – 16,6 млрд. Это не только значительный рост, но и лучший результат за все последние годы.

🔵Для системного развития управленческих процессов Правительству было направлено 126 рекомендаций, объектам аудита дано 678 поручений. Это говорит о расширении масштабов контрольной деятельности, усилении ответственности проверяемых объектов и повышении воздействия госаудита на процессы совершенствования госуправления.

🚀 @auditpalatasy

🔵2025 жылдың І тоқсанында 24 нысанда 4 аудиторлық іс-шара аяқталды.

🔵5,9 трлн теңге қамтылды.

🔵355 млрд теңгеге бұзушылықтар анықталды. Оның ішінде: 3,3 млрд теңге қаржылық бұзушылықтар, 287,6 млрд теңге мемлекет қаражаты мен ресурстарын тиімсіз пайдалану, 64,6 млрд теңге жоспарлау кемшіліктері.

🔵3,3 млрд теңге қалпына келтірілуі тиіс қаржының 1 млрд теңгесі бюджетке қайтарылды.

🔵Үкіметке 32 ұсыным жолданып, аудит объектілеріне 159 тапсырма берілді. Олар толық орындалғанға дейін Жоғары аудиторлық палатаның бақылауында болады.

📌Жалпы 2025 жылы шамамен 30 аудиторлық іс-шараны аяқтау жоспарланған.

Жоғары аудиторлық палата мемлекеттік аудитте стратегиялық және тәуекелге бағдарланған тәсілді нығайту тәжірибесін жалғастырады. 2024 жылдың қорытындылары көрсеткендей, сапалы бақылау – бұл тек міндетті қадағалаумен шектелмейтін, сонымен қатар бюджетке қаражатты қайтарудың, бұзушылықтардың алдын алудың және қоғамның мемлекеттік билік органдарына деген сенімін арттырудың тиімді механизмі

***

В 1 квартале 2025 года ВАП продолжила курс на усиление контроля.

🔵Так, уже проведено 4 аудиторских мероприятия на 24 объектах.

🔵Охвачено 5,9 трлн тенге.

🔵Выявлено нарушений на 355 млрд тенге, из которых: финансовые нарушения – 3,3 млрд, неэффективное использование госсредств и ресурсов – 287,6 млрд, недочеты планирования – 64,6 млрд.

🔵Восстановлению подлежат 3,3 млрд тенге, из которых 1 млрд уже возвращен в бюджет.

🔵Правительству направлено 32 рекомендации, объектам проверок – 159 поручений. Их исполнение находится на контроле ВАП до полного завершения.

📌В целом в 2025 году планируется завершить порядка 30 аудиторских мероприятий.

Высшая аудиторская палата продолжает усиливать практику стратегического, риск-ориентированного подхода в государственном аудите. Итоги 2024 года подтверждают, что качественный контроль – это не только вопрос обязательного надзора как такового, но и действенный механизм возврата средств в бюджет, предотвращения нарушений и повышения доверия общества к органам государственной власти.

🚀 @auditpalatasy

862 млрд тенге – общая сумма нарушений, выявленных ВАП в 2024 году

В программе «Актуально» член Высшей аудиторской палаты Юлия Энгель рассказала, что главная задача ВАП сегодня – не просто фиксировать нарушения, а анализировать причины, мешающие эффективному управлению госресурсами.

В интервью обсуждаем ключевые вопросы:

🏷Какие предписания ВАП действительно исполняются?
🏷Какие нарушения чаще всего встречаются во время госаудита?
🏷Как кадровые изменения влияют на эффективность госуправления?

🎬Смотреть интервью можно здесь.

🚀 @auditpalatasy

Жоғары аудиторлық палатада кейбір мемлекеттік аудит органдарының жұмысындағы кемшіліктер мен мемлекеттік аудитті цифрлық трансформациялау мәселесі талқыланды

📌ҚР Жоғары аудиторлық палатасында Мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау органдарының үйлестіру кеңесінің 13-отырысы өтті. Іс-шараға Жоғары аудиторлық палатаның, Қаржы министрлігінің және өңірлік тексеру комиссияларының өкілдері қатысты.

📊Жиында мемлекеттік аудит органдарының 2024 жылғы қызметін бағалау қорытындысы шығарылды. 20 тексеру комиссиясының ішінен 14-інің немесе 70%-ының жұмысы тиімді деп бағаланды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 15%-ға көп. Қалған тексеру комиссияларының жұмысы «қанағаттанарлық» деп бағаланды.

Қатысушылар анықталған бұзушылықтарды егжей-тегжейлі талқылады. Атап айтқанда, ең төмен нәтиже көрсеткен Абай, Алматы, Қостанай және Түркістан облыстарының, сондай-ақ Алматы қаласының тексеру комиссиялары басшыларының есептері тыңдалды.

Талқылауды қорытындылай келе, Жоғары аудиторлық палатаның төрағасы Әлихан Смайылов тексеру комиссияларының басшыларына анықталған кемшіліктерді жою жөнінде талап қойды.

«Ақмола, Қостанай, Павлодар, Түркістан облыстарының және Алматы қаласының тексеру комиссияларының төрағалары 1 шілдеге дейін Жоғары аудиторлық палатаға Үйлестіру кеңесі шешімдерінің тиісінше орындалмауына жол берген қызметкерлерді жауапқа тарту туралы ақпарат беруі тиіс», — деді Әлихан Смайылов.

Отырыста Қаржы министрлігінің Ішкі мемлекеттік аудит комитетіне мемлекеттік органдардың басшыларына мемлекеттік аудит стандарттарын бұзуға жол берген қызметкерлерді жауапкершілікке тарту туралы ұсыныстар дайындау тапсырылды. Бұл мәселе Бас прокуратураның, Алматы, Қостанай облыстары мен Астана қаласы әкімдіктерінің ішкі мемлекеттік аудиторларына қатысты болып отыр.

Қаржы министрлігінің Ішкі мемлекеттік аудит комитеті ішкі аудит қызметтерінің жұмысын күшейту үшін тиімділік аудитінің әдістемелерін әзірлеу графигін дайындайды. Сонымен қатар Жоғары аудиторлық палата аталған тақырыпта республикалық семинар өткізеді.

🖥 Отырыста мемлекеттік аудит жүйесін цифрлық трансформациялау мәселесі талқыланды. Ақпараттық жүйелерді уақытылы интеграциялаудың және рәсімдерді автоматтандырудың маңыздылығы атап көрсетілді.

«Жоғары аудиторлық палата өзінің ақпараттық жүйесін автоматтандыру бойынша ауқымды жұмыс атқарды. Енді тексеру комиссиялары деректерді жаңа цифрлық платформаға уақытылы және толық енгізуді қамтамасыз етуі тиіс», — деп атап өтті төраға.

Әлихан Смайылов жыл соңына дейін «Мемлекеттік аудит объектісінің кабинеті» модулін сынақтан өткізуді аяқтап, оны барлық өңірлік тексеру комиссияларына енгізуді тапсырды. Бұл процеске қатысты тәуекелдерді басқару жүйесімен жұмыс істеу бойынша оқыту семинары өтетін болады.

🔎 Жиын соңында бұлтты бухгалтерия жүйесі арқылы қашықтан аудит жүргізуге көшу перспективалары қаралды. Қаржы министрлігінің Ішкі мемлекеттік аудит комитетіне орталық мемлекеттік органдардың шоғырландырылған қаржылық есептілігіне аудит жүргізуді үйлестіру үшін осы жүйенің алгоритмі мен оны кезең-кезеңімен енгізу жоспарын әзірлеу тапсырылды.
 
 🚀 @auditpalatasy