Недостатки в работе некоторых органов госаудита и цифровую трансформацию госаудита обсудили в ВАП

📌В Высшей аудиторской палате РК состоялось 13-е заседание Координационного совета органов государственного аудита и финансового контроля. В мероприятии приняли участие представители ВАП, Министерства финансови региональных ревизионных комиссий.

📊Так, были подведены итоги оценки деятельности органов госаудита за 2024 год. Работа 14 из 20 ревизионных комиссий, или 70%, оценена как эффективная, что на 15% больше, чем в прошлом году. Остальные ревкомиссии получили оценку «удовлетворительно».

Участники детально обсудили выявленные нарушения. В частности, были заслушаны отчеты руководителей ревкомиссий по области Абай, Алматинской, Костанайской и Туркестанской областям, а также по городу Алматы, показавших наименьшие результаты.

Резюмируя обсуждение, председатель ВАП Алихан Смаилов потребовал от руководителей ревкомиссий устранить выявленные недостатки в работе.

«Председатели ревкомиссий по Акмолинской, Костанайской, Павлодарской, Туркестанской областям и городу Алматы должны до 1 июля представить в ВАП информацию о мерах по привлечению сотрудников, допустивших ненадлежащее исполнение решений Координационного совета, к персональной ответственности», — сказал Алихан Смаилов.

На заседании Комитету внутреннего госаудита Минфина также поручено подготовить предложения для руководителей госорганов о рассмотрении ответственности сотрудников, допустивших нарушения стандартов госаудита. Речь идет о внутренних госаудиторах Генпрокуратуры, акиматов Алматинской, Костанайской областей и Астаны.

Чтобы усилить работу служб внутреннего аудита, Комитет внутреннего госаудита Минфина подготовит график по разработке методик аудита эффективности. Кроме того, ВАП проведет республиканский семинар для сотрудников этих служб на аналогичную тему.

🖥 Отдельное внимание на заседании было уделено вопросам цифровой трансформации системы госаудита. В этой части обозначена важность своевременной интеграции информсистем и автоматизации процедур.

«Высшая аудиторская палата проделала серьезную работу по автоматизации своей информационной системы. Теперь ревизионные комиссии должны активно включиться в этот процесс, обеспечить своевременное и полное внесение данных в новую цифровую платформу», — отметил он.

Алихан Смаилов поручил до конца года завершить апробацию модуля «Кабинет объекта государственного аудита» и внедрить его во все региональные ревкомиссии. Этот процесс будет подкреплен обучающим семинаром по работе с системойуправления рисками.

🔎 В завершение были рассмотрены перспективы перехода к дистанционному аудиту посредством облачной бухгалтерии. Комитету внутреннего госаудита Минфина поручено разработать алгоритм и поэтапный план внедрения этой системы для координации проведения аудита консолидированной финансовой отчетности центральных госорганов.
 
🚀 @auditpalatasy

🇰🇿 🇷🇺 Өзара тәжірибе алмасу: ҚР Жоғары аудиторлық палатасы мен РФ Есеп палатасы аудиттің өзекті бағыттарын талқылады

📌Ресей Федерациясы Есеп палатасының делегациясы ресми сапармен Астанаға келді. Сапардың басты мақсаты – Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасымен тәжірибе алмасу және ынтымақтастықты нығайту.

Ресми сапар аясында екі ведомство мамандарының қатысуымен аудит саласындағы негізгі трендтерге арналған дөңгелек үстел өтті. Қатысушылар бюджеттік жобаларды алдын ала бағалау, мемлекеттік бағдарламалардың тиімділігін бағалау, сондай-ақ аудит қызметін цифрландыру перспективалары сияқты мәселелерді талқылады.

☑️ Бюджет жобасын алдын ала бағалау оны бекіткенге дейін тәуекелдер мен тиімсіздікті анықтауға мүмкіндік береді. Осы тәсілдің арқасында қаржылық жоспарларды алдын ала түзетуге, шығыстардың негізділігін арттыруға және бюджет қаражатын анағұрлым ұтымды пайдалануды қамтамасыз етуге болады.

☑️ Қағидалар мен рәсімдердің сақталуын дәстүрлі түрде бақылауға қарағанда тиімділік аудиті ресурстардың қаншалықты орынды және тиімді пайдаланылғанын анықтауға бағытталған. Мұндай талдау бұзушылықтарды тіркеп қана қоймай, мемлекеттік бағдарламалар мен бастамалардың қайтарымын арттыру үшін шешімдер ұсынуға көмектеседі.

☑️ Сонымен қатар цифрлық құралдарға көшу аудиторларға көлемі ауқымды деректерді жылдам өңдеуге, жасырын заңдылықтарды анықтауға және күнделікті процестерді автоматтандыруға мүмкіндік береді. Бұл аудитті дәлірек, жедел және ашық етеді, талдау мен бақылауды нақты уақыт режимінде жүргізу үшін жаңа мүмкіндіктер ашады.

Талқылаулар мен тәжірибе алмасу қорытындысы бойынша Жоғары аудиторлық палатаның мүшесі Амангелді Есенов Ресей Федерациясының Есеп палатасынан келген әріптестеріне нәтижелі кездесу үшін алғысын білдірді.

«Бұл пікірталас одан әрі нақты қадамдар жасау үшін негіз болатынына және екі елдің жоғары аудит органдарының қызметін жетілдіруде қолданыс табатынына сенімдімін», — деді ол.

Екі елдің жоғары аудит органдарының ынтымақтастығы 2004 жылғы 2 желтоқсанда ҚР Жоғары аудиторлық палатасы мен РФ Есеп палатасы арасындағы өзара іс-қимыл туралы келісімге қол қою арқылы нығая түсті. Бұл маңызды құжат 2017 жылғы 6 қыркүйекте Баку қаласында (Әзербайжан) ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің жоғары аудит органдары басшылары кеңесінің кезекті сессиясы шеңберінде өзектілендіріліп, қайта қол қойылды.

🚀 @auditpalatasy

🇰🇿 🇷🇺 Взаимный обмен опытом: ВАП РК и Счетная палата РФ обсудили актуальные направления аудита

📌В Астану с официальным визитом прибыла делегация Счетной палаты Российской Федерации. Главная цель поездки – обмен практическим опытом и укрепление сотрудничества с Высшей аудиторской палатой Республики Казахстан.  

Так, с участием специалистов двух ведомств состоялся круглый стол, посвященный ключевым трендам в аудиторской сфере. Участники обсудили вопросы предварительной оценки бюджетных проектов, оценку эффективности государственных программ, а также перспективы цифровизации аудиторской деятельности.

☑️ Предварительная оценка проекта бюджета позволяет выявлять риски и неэффективности ещедо его утверждения. Благодаря такому подходу можно заранее скорректировать финансовые планы, повысить обоснованность расходов и обеспечить более рациональное использование бюджетных средств.

☑️ Аудит эффективности в отличие от традиционного контроля за соблюдением правил и процедур фокусируется на том, насколько целесообразно и результативно используются ресурсы. Такой анализ помогает не просто фиксировать нарушения, но и предлагать решения для повышения отдачи от государственных программ и инициатив.

☑️ И, наконец, переход к цифровым инструментам позволяет аудиторам быстрее обрабатывать большие объемы данных, выявлять скрытые закономерности и автоматизировать рутинные процессы. Это делает аудит более точным, оперативным и прозрачным, открывая новые возможности для анализа и контроля в реальном времени.

По итогам состоявшихся обсуждений и обмена практическим опытом член Высшей аудиторской палаты Амангельды Исенов поблагодарил коллег из Счетной палаты РФ за плодотворную работу.

«Уверен, что данная дискуссия станет основой для дальнейших конкретных шагов, а полученные знания найдут практическое применение в совершенствовании деятельности высших органов аудита наших стран», — сказал он.

Стоит отметить, что сотрудничество высших органов аудита двух стран получило прочную основу с подписанием 2 декабря 2004 года Соглашения о взаимодействии между Высшей аудиторской палатой РК и Счетной палатой РФ. Этот важный документ был актуализирован и вновь подписан 6 сентября 2017 года в г. Баку (Азербайджан) в рамках очередной Сессии Совета руководителей высших органов аудита государств – участников СНГ, что стало подтверждением стремления к укреплению партнерства в новых условиях.

🚀 @auditpalatasy

Мәжілісте халықты дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жүйесіне жүргізілген аудит қорытындылары қаралды

Қазақстанда азаматтарды дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жүйесіне жүргізілген аудит аяқталды. Нәтижелерін Жоғарғы аудиторлық палата төрағасы Әлихан Смайылов Мәжілістің жалпы отырысында баяндады.

📌Азаматтар үшін дәрі-дәрмектердің қолжетімділігі мен сапасын қамтамасыз ету – мемлекеттің маңызды міндеттерінің бірі. 2024 және 2025 жылдары жүргізілген екі аудит нәтижесінде дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жүйесінде бірқатар өзекті мәселелер мен кемшіліктер анықталды. Олар ғылым мен өндірістен бастап, нормативтік реттеу мен халыққа дәрі-дәрмек беруді ұйымдастыруға дейін барлық деңгейде кездеседі.

Қазақстанның фармацевтика нарығының көлемі 2024 жылы 1,2 трлн теңгені құраса, оның 84%-ы – шетелдік өнім.

2022-2024 жылдары медицина ғылымын қаржыландыруға 58 млрд теңге жұмсалған. Алайда биомедициналық зерттеулерді тіркеу жүйесі мен клиникалық базалар тізілімі әлі де жасалмаған.

«Ғылыми зерттеулердің нәтижелілігі өте төмен. Соңғы он жылда елімізде небәрі екі түпнұсқа отандық препарат тіркелген. 4 млрд теңгеден астам қаржы жұмсалғанына қарамастан, олардың біреуі Ұлттық дәрілік формулярға енгізілмеген», — деп атап өтті Ә. Смайылов.

Мемлекет отандық фармацевтиканы дамыту үшін ауқымды көлемде жеңілдіктер мен преференциялар беруде. Соңғы үш жылда осы салаға берілген преференциялардың жалпы көлемі 148 млрд-қа жетті. Сонымен қатар Бірыңғай дистрибьютор отандық тауар өндірушілердің өнімін 10 жыл бойы сатып алуға кепілдік беретін ұзақ мерзімді шарттар жасайды. Мұндай сатып алу көлемі соңғы бес жылда 69 млрд теңгеден 112 млрд теңгеге дейін өсті.

«Отандық тауар өндірушілерден сатып алудың жалпы көлемінің өсуіне қарамастан, отандық компаниялар жеткізетін дәрі-дәрмектер ассортименті 968-ден 507-ге дейін, яғни 2 есеге жуық азайған. Басқаша айтқанда, отандық тауар өндірушілер өндірісі жеңіл медициналық бұйымдар шығаруды ұлғайтқанымен, елімізде өндірілетін дәрі-дәрмектер саны қысқаруда», — деді Палата төрағасы.

Жұмыс істеп тұрған 200-ден астам отандық тауар өндірушінің 34-і ғана ұзақ мерзімді шарттар түрінде  мемлекеттік қолдау шарасын пайдалана алды.

Өндірістің локализациясына және инвестициялық міндеттемелерге мониторинг жүргізілмейді. Бұл талаптарды формалды түрде орындауға және жағдайды теріс пайдалануға мүмкіндік жасайды. Мәселен, 2024 жылы жеке компания мемлекетке 8 млрд теңгеге 62 млн медициналық қолғап жеткізген. Алайда бұл қолғаптардың көлемі мен сипаттамалары компанияның сол кезеңде Таиландтан сатып алған партиясымен сәйкес келеді.

«Бұл жағдай шетелдік өнімді отандық өнім ретінде сату тәуекелін көрсетеді. Мемлекетке өнім нарықтағы бағамен салыстырғанда екі есе жоғары бағамен сатылған. Мұндай схемалар импортты алмастыру саясатының мәнін бұрмалап қана қоймай, мемлекетке тікелей залал келтіреді», — деді Ә. Смайылов.

Палата төрағасы өндірісті локализациялау кезіндегі тәуекелдерді ерекше атап өтті. Кейбір тауар өндірушілер арзан және нашар тазартылған шикізат пайдаланады. Бұл тиісті бақылау болмаған жағдайда нарыққа сапасыз өнімдердің түсу ықтималдығын арттырады. Мысалы, компаниялардың бірінен 3 млрд теңгеге сатып алынған препараттар қолдануға жарамсыз деп танылып, есептен шығарылған.  

Аудит дәрі-дәрмекті нарыққа шығару процедураларының шамадан тыс бюрократияланғанын және ұзақ уақыт алатынын анықтады. Бірыңғай дистрибьютор жаңа дәрі-дәрмекті сатып алуы үшін ол бес түрлі тізбеге енгізілуі қажет. Қолдан жасалған шектеулер салдарынан сатып алудың басым бөлігі бір ғана өнім берушінің қатысуымен өткізіледі. Мұндай жағдай бағаның өсуіне әкеледі.

Бағаны реттеу жүйесі дәрі-дәрмектердің қолжетімділігіне және бағаның негізділігіне қамтамасыз етпейді. Қолданыста болған үстеме бағалар жүйесі нарық үшін шекті бағаларды өндіруші зауыт бағасынан 172%-ға дейін, бюджет есебінен сатып алу үшін 35%-ға дейін негізсіз арттыруға мүмкіндік берген.

«Денсаулық сақтау министрлігі біздің нұсқамаларды орындау шеңберінде Баға белгілеу қағидаларына өзгерістер енгізіп, үстеме бағалардың регрессивті шкаласын қайта қарады», — деді Ә. Смайылов.

🚀 @auditpalatasy

Дәрілік заттарды сараптаудың, тіркеудің және кейіннен қадағалаудың қолданыстағы тәртібі дәрі-дәрмектің қолжетімділігін, қауіпсіздігін және сапасын қамтамасыз етпейді. Препараттарды сараптаудың рұқсат етілген нормативі 210 күн болғанына қарамастан, 2024 жылы сараптаудың орташа мерзімі 334 күнге созылған. Кейбір жағдайларда сараптама ұзақтығы 2,5 жылға дейін жеткен.

Сонымен қатар аудиторлар фармакологиялық қадағалау құралдары тиімсіз деп есептейді. Үш жыл ішінде келіп түскен дәрі-дәрмектердің жанама әсері туралы 8 мыңға жуық хабарламаға қарамастан, Фармбақылау комитеті бір ғана препаратты қолданыстан алып тастаған.

Шарттарды дер кезінде жасамау және жеткізу графиктерін сақтамау пациенттерді дәрі-дәрмекпен уақытылы қамтамасыз етуге мүмкіндік бермейді. Бірыңғай дистрибьютор соңғы үш жылда тек амбулаториялық көмек шеңберінде 207 атаудан тұратын өнімді уақытылы сатып алмаған және 164 өнімді мүлдем сатып алмаған.

Бірқатар препарат ай сайын бөліп таратылудың орнына тоқсан сайын жеткізіліп, тапшылық  туындаған. Соның салдарынан пациенттер оларды өз қаражатына сатып алуға мәжбүр болған.

2024 жылы өндірушілермен жасалған тікелей келісімшарттар бойынша сатып алынған препараттардың үлесі небәрі 9%-ды құраған. Сондай-ақ бірыңғай дистрибьютор препараттарды «СТ-KZ» сертификатынсыз сатып алып отырған, бұл соңғы үш жыл ішінде шамамен 258 млрд теңгеге жеткені анықталды.

Логистика шығындары үш жыл ішінде 60% өсіп, өткен жылы 11 млрд теңгеге жеткен. Бұл да дәрі-дәрмектердің бастапқы құнына әсер етеді.

Жарамдылық мерзімінің өтуі жақындаған препараттарды тарату бойынша 67 мыңнан астам факті анықталды. Бұл олардың жарамсыздығына және қаражаттың тиімсіз пайдаланылуына әкелді. Сонымен қатар пациенттерге қажеттіліктен асатын көлемде немесе клиникалық хаттамаларда көзделмеген препараттарды тағайындау фактілеріне жол берілген.

Аудит барысында ең қымбат 15 препарат бойынша бюджеттік және нарықтық сегменттегі құн айырмасы 600%-ға дейін жеткені анықталды. Бұл жағдайға басты себеп – тегін амбулаториялық көмекке арналған дәрі-дәрмек заңсыз есептен шығарылып, бөлшек саудада сатылады.

«Мұндай фактілер дәрі-дәрмекті беру және оның айналысын бақылау жүйесінің әлсіздігін көрсетеді», — деп атап өтті Ә. Смайылов.

Отандық денсаулық сақтау жүйесінде 1133 клиникалық хаттама қабылданған. Олардың шамамен 70%-ы 5-12 жыл бойы қайта қаралмаған. Бұл – халыққа ескірген медициналық технологиялар бойынша көмек көрсету деген сөз.

Жалпы екі аудиттің қорытындысы бойынша:

🔵741 млн теңгеге қаржылық бұзушылықтар;

🔵32 млрд теңгеге қаражаттың тиімсіз жоспарланғаны және пайдаланылғаны;

🔵58 млрд теңгеге шығын мен жіберіп алған пайда фактілері анықталды.

Әкімшілік құқық бұзушылық белгілері бар 134 факт бойынша материалдар уәкілетті органдарға, бес факт бойынша аудит материалдары құқық қорғау органдарына жіберілді.

«Аудит нәтижелері дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету саласында жүйелі және кешенді проблемалардың барын көрсетеді. Анықталған мәселелер бойынша Үкіметке тиісті ұсынымдар мен Денсаулық сақтау министрлігіне тапсырмалар берілді. Жоғары аудиторлық палата алдағы уақытта да осы бағыттағы жұмыстың ілгерілеуін қадағалап отырады», — деп қорытындылады Әлихан Смайылов.

🚀 @auditpalatasy

Итоги госаудита системы лекарственного обеспечения рассмотрены в Мажилисе РК

В Казахстане завершился государственный аудит системы лекарственного обеспечения граждан. Результаты проверки презентовал председатель Высшей аудиторской палаты Алихан Смаилов на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК.

📌Обеспечение доступности и надежности медикаментов для граждан является одной из важных задач государства. Вместе с тем два последовательных аудита 2024 и 2025 выявили ряд проблемных вопросов и недостатков в системе лекарственного обеспечения. Они прослеживаются на всех уровнях – от науки и производства до нормативного регулирования и организации выдачи лекарств населению.

Так, объем фармацевтического рынка РК в 2024 году составил 1,2 трлн тенге, при этом он на 84% представлен продукцией иностранного производства.

За 2022-2024 годы финансирование медицинской науки составило 58 млрд тенге. Однако в стране до сих пор нет системы регистрации биомедицинских исследований и реестра клинических баз.

«Результативность научных разработок крайне низка. За последние 10 лет зарегистрировано всего 2 оригинальных отечественных препарата. Один из них не включен в Национальный лекарственный формуляр, хотя на его разработку потрачено более 4 млрд тенге», — отметил Алихан Смаилов.

За последние три года объем преференций для отрасли фармацевтики оценивается в 148 млрд тенге. Единый дистрибьютор также заключает с отечественными производителями долгосрочные договоры, гарантирующие закуп продукции на 10 лет. Такие закупки за 5 лет выросли с 69 до 112 млрд тенге.

«Несмотря на это, ассортимент лекарств, поставляемых отечественными компаниями, снизился почти вдвое – с 968 до 507. Иначе говоря, они наращивают выпуск простых в производстве медизделий, тогда как доля реально производимых в стране препаратов сокращается», – указал председатель ВАП.

Воспользоваться господдержкой в форме долгосрочных договоров при этом смогли только 34 компании из более чем 200 действующих.

Слабый мониторинг локализации и инвестиционных обязательств создает условия для злоупотреблений. Так, в 2024 году частная компания поставила государству 62 млн медперчаток на 8 млрд тенге. Однако объем и их характеристики совпадают с партией, которую компания закупила в тот же период из Таиланда.

«Здесь усматривается риск продажи зарубежной продукции под видом отечественной. Цены для государства были завышены вдвое. Подобные схемы не только искажают смысл политики импортозамещения, но и наносят прямой ущерб государству», — подчеркнул Алихан Смаилов.

Он также обратил внимание на риски при локализации производства. Некоторые компании используют дешевое и плохо очищенное сырье. Без должного контроля это может привести к появлению некачественной продукции на рынке. Например, закупленные на 3 млрд тенге препараты у одной из фирм были признаны непригодными к применению и списаны.

Аудит показал, что вывод новых лекарств на рынок занимает годы: для закупки через Единого дистрибьютора препарат должен пройти пять перечней. Вследствие искусственных ограничений значительная часть закупок проводится с участием единственного поставщика. Такая ситуация приводит к завышению цен.

Система регулирования цен не обеспечивает доступность и обоснованную стоимость лекарств. Наценки достигали 172% на рынке и 35% при бюджетных закупках.

«В рамках исполнения наших предписаний Минздравом внесены изменения в Правила ценообразования, пересмотрены регрессивные шкалы наценок», — отметил председатель ВАП.

Он также указал на пробелы в действующем порядке экспертизы, регистрации и надзора. В 2024 году средний срок экспертизы составил 334 дня при нормативе в 210 дней. В отдельных случаях продолжительность доходила до 2,5 лет.

Аудиторы также считают, что инструменты фармаконадзора работают неэффективно: из почти 8 тыс. сообщений о побочных эффектах за 3 года изъят из обращения лишь один препарат.

🚀 @auditpalatasy

Несвоевременные контракты и срывы графиков поставок нарушают непрерывность лечения пациентов.

В 2022-2024 годах единый дистрибьютор задержал закупку 207 и не закупил 164 препарата в рамках амбулаторной помощи.

Поставка ряда препаратов осуществлялась поквартально вместо ежемесячного графика, что вызывало нехватку и вынуждало пациентов покупать лекарства за свой счет.

В 2024 году только 9% препаратов закуплены напрямую у производителей. Также дистрибьютор систематически закупал лекарства без сертификата «СТ-KZ», что за три года составило 258 млрд тенге.

Затраты на логистику за 3 года выросли на 60%, составив в 2024 году 11 млрд тенге. Это также отражается на себестоимости лекарств.

Кроме того, аудит выявил более 67 тыс. случаев отпуска препаратов с истекающим сроком годности, что привело к их непригодности и неэффективному использованию средств. Также зафиксированы факты назначения препаратов сверх потребности, либо не предусмотренных протоколами лечения.

Аудит показал, что цены на 15 самых дорогих препаратов в государственном и рыночном секторах отличались до 600%. Главным образом это обусловлено тем, что лекарства, предназначенные для бесплатной амбулаторной помощи, незаконно списываются и реализуются в розничной сети.

«Такие факты свидетельствуют о несостоятельности систем контроля выдачи и обращения лекарств», — отметил Алихан Смаилов.

В отечественной системе здравоохранения принято 1133 клинических протокола. При этом порядка 70% из них не пересматриваются на протяжении от 5 до 12 лет. Это приводит к оказанию медпомощи населению по устаревшим медтехнологиям.

По итогам двух аудитов выявлены:

🔵финансовые нарушения на 741 млн тенге;

🔵неэффективное использование средств на 32 млрд;

🔵потери с упущенной выгодой на 58 млрд тенге.

🔵Материалы по 134 случаям переданы для административного производства, по 5 – в правоохранительные органы.

«Результаты указывают на комплексные проблемы в сфере лекарственного обеспечения. По всем выявленным вопросам Правительству даны рекомендации, а Минздрав получил конкретные поручения. ВАП будет регулярно следить за тем, как продвигается решение этих проблем», — заключил Алихан Смаилов.

🚀 @auditpalatasy