Bugun Istanbul xalqaro arabcha kitoblar ko‘rgazmasida strategik tafakkur va ummat kelajagi masalalari haqida qalam tebratuvchi RIZO BUDROA bilan mazmunli uchrashuv bo‘lib o‘tdi.

Uchrashuv davomida uning asarlari, strategiya, kuch-qudratni shakllantirish, yirik o‘zgarishlar davrida to‘g‘ri qaror va uzoqni ko‘zlagan rejalarning ahamiyati haqida suhbatlashdik.

Muallifning asosiy e’tibori — shunchaki fikr yuritish emas, balki voqelikni anglash, mavjud imkoniyatlarni to‘g‘ri baholash va kelajak uchun puxta strategiya ishlab chiqish masalalariga qaratilgan.

Bunday uchrashuvlar kitobdagi fikrlarni muallifning o‘zidan tinglash, savollar berish va uning qarashlarini chuqurroq anglash uchun qimmatli imkoniyatdir.

Namozni o‘z vaqtida ado etishga qat’iy rioya qilish insondagi ruhiy bezovtaliklarni tartibga soladi, qalbni g‘am-tashvish va qayg‘ulardan xalos etishga, hayotda yanada xotirjam va muvozanatli bo‘lishga sabab bo‘ladi.

Alloh taolo marhamat qiladi:

﴿إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا * إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا * وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا * إِلَّا الْمُصَلِّينَ﴾

“Albatta, inson o‘ta betoqat qilib yaratilgandir. Unga yomonlik yetsa, vahimaga tushadi. Unga yaxshilik yetsa, baxillik qiladi. Faqat namoz o‘quvchilar bundan mustasnodir.”
(Ma’orij, 19–22-oyatlar)


“Faqat namoz o‘quvchilar” istisno qilindi

Ajurriy rahimahulloh aytdilar:

“Qur’onni oz miqdorda bo‘lsa ham, uni fikr yuritib va tadabbur qilib o‘rganish men uchun Qur’onni tadabbur qilmasdan va u haqida fikr yuritmasdan ko'p o‘qishdan ko‘ra sevimliroqdir.

Qur’onning zohiri, sunnat va musulmon imomlarining so‘zlari ham bunga dalildir.”

Kecha 15.08.2026 kuni: Istanbul shahrida boshlangan xalqaro arabcha kitoblar ko‘rgazmasida olingan kitoblarimizdan biri: Shayx Xolid Sabtning "Qur'oni Karimni tadabbur qilishda xulosa" nomli kitobi.

Qur'on ilmiga qiziqadiganlar uchun Shayx Xolid Sabtning ushbu mavzuda yozgan kitoblari juda foydalidir.

Ushbu Qur’on haqidagi kitob muallifi ayol kishi bo‘lishiga qaramay, kitob juda ta’sirli va foydali tarzda yozilgan ekan.

Bu kitob Qur’on haqidagi qarashlaringizni to‘g‘rilaydigan, balki hayotingizni butunlay o‘zgartirib yuboradigan kitob ekan.

Ushbu kitobning nomi: “Ular Qur’on bilan shunday yashaganlar — qissalar va ibratlar”

Ushbu "Yolg'iz Ona" nomli kitob otasiz farzand tarbiya qilayotgan: Beva, ajrashgan, eri doimo band bo‘lgan va mas’uliyatsiz yoki loqayd erning xotini bo'lgan onalar uchun juda foydali kitob hisoblanadi.

Man bir marta o'qib chiqib toʻymasdan yana bir marotaba o'qidim.
Ko'p koʻp mutolaa qilib maza qiladigan kitob ekan.

"Mutolaa va ilm talab qilishga rag‘batlantiruvchi".

Tolibi ilmning rag'batini ilmga oshiradigan juda foydali kitob.

Ilm yo'li juda uzoq va mashaqqatli yo'l bo'lganligi uchun, tolibi ilmlar shunga o'xshash kitoblarni vaqti vaqti bilan o'qib turishlari kerak bo'ladi.

Ushbu kitobni ikki marotaba o'qib chiqdim lekin kitobga to'ymadim shuning uchun yana o'qishni maqsad qilib turibman.

«Ularga mehr-shafqat bilan xorlik qanotini past tutgin va: “Ey Robbim! Ular meni go‘dakligimda tarbiyalaganlaridek, Sen ham ularga rahm qilgin”, deb ayt».

Isro surasi 24-oyat

"إنا لله وإنا إليه راجعون "

Ba’zan odam uzoq vaqt sinovlarda qoladi, yo‘li mashaqqatli kechadi, ko‘p narsani yo‘qotadi. Ammo sabr qiladi, Allohga suyanadi va oxir-oqibat uning hayoti go‘zal bir manzilga yetib boradi. Chunki chiroyli oqibat — eng buyuk ne’matlardan biridir.

Diniga moli bilan xizmat qilib, shu yo‘lda vafot etish — inson uchun naqadar go‘zal oqibat!

Baxt — boylik orttirib ketishda emas, boylikni oxirat uchun sarflab ketishdadir.

Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhu deganlar:

“Sizlardan har biringiz mehmonsiz, molingiz esa omonatdir. Mehmon ketadi, omonat esa qaytariladi.”

Bundan sakkiz yil avval Imom Zahabiyning «Al-Muqizah» nomli hadis ilmi haqidagi kitobini sharhi bilan birgalikda o‘qigan edik.

15.08.2026 kuni Istanbulda boshlangan kitob ko‘rgazmasini aylanib yurganimda, sakkiz yil avval o‘qigan kitobimizga ko‘zim tushib qoldi. Uni ko‘rganimda eski xotiralar jonlandi va kitobni xarid qildim.

Imom Zahabiyning ushbu asari haqiqatdan ham juda foydali yozilgan bo‘lib, hadis ilmini asosli ravishda o‘rganishni istagan tolibi ilmlar uchun nihoyatda manfaatlidir, inshaAlloh.

Endi biz ham yana bir bor ushbu kitobni mutolaa qilib, uning ichidagi shirindan-shirin ilm mevalaridan bahramand bo‘lamiz, inshaAlloh.

Sunnat bilan mazhab qarama-qarshimi?

Sunnat bilan mazhabni bir-biriga qarama-qarshi qo‘yish to‘g‘ri emas. Chunki mazhab imomlari o‘z fiqhlarini Qur’on va Sunnatdan ajratib tuzmaganlar. Aksincha, ular kelgan dalillarni chuqur o‘rganib, ularni jamlash, tushunish va ulardan hukm chiqarish orqali fiqhni tartibga solganlar.

Ba’zi kishilar: «Sunnat bir tarafda, mazhab boshqa tarafda», deb tasavvur qiladilar. Go‘yo mujtahid imomlar Sunnatni bilmagan yoki Sunnatdan keyin o‘z fikrlarini tuzganlar.

Imom Molikning «Muvatto»si, Imom Buxoriyning «Sahih»i va Imom Termiziyning «Sunan»i kabi asarlar hadis bilan fiqh o‘rtasidagi chambarchas bog‘liqlikni yaqqol ko‘rsatadi.

Shuning uchun masalani «Sunnatmi yoki mazhabmi?» tarzida qo‘yish to‘g‘ri emas. To‘g‘ri tushunish shuki: mazhab — Qur’on va Sunnat dalillarini anglash va ulardan hukm chiqarishdagi mujtahid imomning ilmiy yo‘lidir.

"Qur’onni tadabbur qilish va hayotdagi muvaffaqiyat kalitlari"
nomli ushbu kitobda muallif bizlarga Qur'onni tadabbur qilib undagi go'zal ma'nolarni qalblarga joylashni juda chiroyli tarzda tushuntirib beradi.

Ushbu kitobda Qur'on haqida "eng mukammal tadabburni yuksaltirish uchun o‘nta kalit" mazmuni berilgan.

Qur'on haqida yozilgan qancha ko'p kitob mutolaa qilsangiz, uning ichidagi Allohning maqsadlariga shuncha tez yetib borasiz.

Huzayfa roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

"Biz shunday bir qavm edikki, bizga avval iymon berilgan, keyin Qur’on berilgan.
Sizlar esa shunday bir qavmsizki, avval Qur’on berildi, keyin iymon beriladi".

Usmon roziyallohu anhu esa shunday deganlar:

"Agar qalblaringiz pok bo‘lganida edi, Allohning Kalomidan hech qachon to‘ymas edingiz".

Qalbning hayoti va holatiga qarab uning Qur’on ta’siridagi holati ham turlicha bo‘ladi: gohida qalb Qur’on bilan kuch topadi, uyg‘onadi va ibrat oladi, gohida esa zaiflashib, so‘nib boradi.

Alloh taolo Kitobining ko‘plab oyatlarida qalblarning muhrlanishi, ularga ta’sir qiluvchi narsalarning yo‘qolishi va qalbning qotib qolishi haqida ogohlantirgan. Qalb qotib yoki teskari bo‘lib qolsa, inson Qur’on oyatlarini o‘qish yoki eshitish orqali ham tafakkur, ibrat va ta’sir hosil qila olmaydi.

Ibn Abbos roziyallohu anhu

﴿لِمَن كَانَ لَهُ قَلْبٌ﴾

«Albatta, bunda qalbi bor kishi uchun eslatma bordir»,
(Qof surasi, 37)

oyati haqida shunday deganlar:

"Munofiqlar Rasululloh ﷺ huzurlarida o‘tirar, so‘ng chiqib ketib: “U nima dedi o‘zi?” der edilar. Ularning tirik qalblari yo'q edi.

Alloh taoloning munofiqlar haqidagi ushbu so'ziga ishora qilganlar:

﴿وَمِنْهُم مَّن يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ حَتَّىٰ إِذَا خَرَجُوا مِنْ عِندِكَ قَالُوا لِلَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مَاذَا قَالَ آنِفًا ۚ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ﴾

«Ularning orasida sizni tinglaydiganlar ham bor. Ammo huzuringizdan chiqib ketganlarida ilm berilgan kishilardan: “U hozirgina nima dedi?” deb so‘raydilar. Ana o‘shalar — Alloh qalblariga muhr bosgan va nafs-havolariga ergashgan kimsalardir».
(Muhammad surasi, 16)

Navaviy rahimahulloh aytadilar:

"Kishi Qur’on tilovatiga kechasi ko‘proq e’tibor qaratishi, ayniqsa, uni tungi namozda ko‘proq o‘qishi lozim. Bu borada ko‘plab hadis va asarlar kelgan. Tungi namoz va undagi Qur’on tilovatining afzal sanalishiga sabab — u qalbni ko‘proq jamlaydi, chalg‘ituvchi va mashg‘ul qiluvchi narsalardan uzoqroq bo‘ladi, turli dunyoviy ehtiyojlar bilan ovora bo‘lishdan asraydi hamda riyo va boshqa amallarni barbod qiluvchi illatlardan ko‘proq himoya qiladi. Qolaversa, shariat kechasi yaxshiliklarni ado etishga alohida targ‘ib qilgan. Zero, Rasululloh ﷺning Isro voqeasi ham kechasi sodir bo‘lgan".

Hasan Basriy rahimahulloh aytadilar:

"Sizlardan avval o‘tganlar Qur’onni Robbilaridan kelgan maktublar deb bilardilar. Shu bois kechalari uni chuqur tafakkur bilan o‘qir, kunduzlari esa uning ko‘rsatmalarini o‘zlarida tekshirib ko‘rardilar".

Sariy Saqatiy rahimahulloh aytadilar:

"Men manfaat va foydalarni tun qorong‘usida kelganini ko‘rganman".

Juma kunida farzand tarbiyasi

Ey ota, ey ona!

Juma kunini farzandlaringiz uchun iymon madrasasiga aylantiring.

Ularga g‘usl qilishni, pokiza va chiroyli kiyinishni o‘rgating. Rasululloh ﷺ ga salavot aytishni eslatib turing. Farzandlaringizni juma namoziga o‘zingiz bilan birga olib boring va ularni namozga erta borishga odatlantiring.

Namozdan so‘ng oilangiz bilan bir dasturxon atrofida jamlaning. Farzandlaringizdan:

“Bugungi juma xutbasidan nimalarni o‘rganding?”

— deb so‘rang.

Shuningdek, oila davrasida duo qilish, Qur’on tilovat qilish va qarindosh-urug‘lar bilan aloqalarni mustahkamlashga alohida vaqt ajrating.

Zero, bola uyida qayta-qayta ko‘rib, guvoh bo‘lib boradigan ibodatlar vaqt o‘tishi bilan uning qulog‘iga aytiladigan nasihatlargina bo‘lib qolmay, balki o‘zi yashaydigan qadriyatlarga aylanadi.

Ibn Javziy rahimahulloh aytadilar:

“Jahannamga kirishga sabab nima ekanini tafakkur qildim — u gunohlar ekan. Gunohlarga nazar soldim — ularning aksari shahvat va lazzatlarni izlashdan kelib chiqishini ko‘rdim. Lazzatlarga qaradim — ularni arzimas va aldovdan iborat ekanini angladim. Ularning ichida shunday tashvish va g‘amlar borki, oxir-oqibat o‘sha ‘lazzat’ning o‘zini ham lazzatlikdan chiqarib yuboradi.

Xo‘sh, aql egasi qanday qilib o‘zini shunday arzimas va o‘tkinchi lazzatlar uchun qiynaydi-yu, oxir-oqibat Jahannamga rozi bo‘ladi?!”