Ustozlar milliy forumidagi ma'ruzalarning videolari chiqishni boshlabdi. Barcha videolarni Respublika ta'lim markazining YouTube sahifasida tomosha qilishingiz mumkin. Adashmasam, navbat bilan barcha videolarni e'lon qilishadi. Men ulardan til va adabiyot hamda boshlangʻich ta'limga oidlarini qoʻyib borishga harakat qilaman.

Ma'ruzachi: Iroda Azimova

Mavzu: Ona tili darslarida oʻqib tushunish malakasini rivojlantirish

Toʻliq video: https://youtu.be/pko64egnSwI

@birgap

Ustozlar milliy forumidan video.

Maʼruzachi: Klaraxon Mavlonova

Mavzu: Yozma nutq koʻnikmalarini rivojlantirish usullari

Toʻliq video: https://youtu.be/Usd5luI44M8

@birgap

HAQIQIY DAHSHAT QAYERDA?
Bloger X.Xudoyberdiyevga raddiya yozaman deb o‘ylab ham ko‘rmagan ekanman. Uning fikrlarini doimo hurmat bilan o‘qiganman.  Ammo endi bir to‘g‘ri kelib qoldi-da. Qattiq olmaslikni so‘rardim. Qizim senga aytayapman...
Avvalo bu dahshat emas -- bu milliy fojea. Endi men sizga dahshatlarni aytay, quloq soling:
1. Anomal issiq sharoitida DTMning soat 10 ga qadar abituriyentlarni 3 soat davomida quyoshning tig‘ida qimirlatmay olib o‘tirishi--bu dahshat, hatto jinoyat.
2. DTM qo‘ygan  navbatchilarning abituriyentlarni ruxsat etilgan Panama bilan imtihonga qo‘ymay (Denovda 14-avgust kuni o‘zim guvoh bo‘lganman), telefon olib kirishga ruxsat berishi (aniqlangani qancha bo‘ldi, aniqlanmagani qancha) bu dahshat, og‘ir jinoyat.
3. O‘sha telefonni kiritishiga yo‘l qo‘yib berganlarning soyada qolib, it ham eslamasligi bu dahshat, jinoyat.
4.Test tuzayapmiz deb Xalqni aldab tayyor to‘plamni tarjima qilib qo‘ya qolish bu dahshat (balki testni tashqariga chiqarishning yangi usulidir).
5. O‘quvchilarning 2-, 3-smenalarda o‘qishi bu dahshat.
6. Moslashtirilgan binolarda kichkina xonalarda 40--45 nafar o‘quvchilarning o‘qishi bu dahshat.
7. Ana shu o‘quvchilarning ustozlari bir yarim-ikki million so‘m oylik olishi bu dahshat.
8. Oylik maoshini ikki millionga yetkazish uchun o‘qituvchilarning avgust oyida dars talashib maktablarni jang maydoniga aylantirishi bu dahshat.
9. Bir yilda ayrim o‘qituvchilarninggina 460 ming so‘m bilan rag‘batlantirilishi esa bu dahshatgina emas, balki uyat.
10. O‘n minglab 140--150 ball to‘plagan abituriyentlar ko‘chada qolib, 10--15  ball to‘plagan abituriyentlarning super-muper kontraktda talaba bo‘lishi bu dahshat...
Yana qancha dahshatlar navbatini kutib turganini o‘zingiz ham bilib turibsiz...
P. S.: Tag‘in o‘quvching kam ball to‘plaganiga o‘zingni oqlayapsanda, degan fikrga bormang, o‘quvchim eng yuqori ball bilan mandatni kutmasdan Prezident granti bilan talaba bo‘ldi.
Normamat Eshonqulov,
Oltinsoy tumanidagi 63-maktab o‘qituvchisi

#metodika

Bugun qadrli pedagog-hamkasblarimizga AQSHlik koʻzga koʻringan pedagog, taʼlimiy tadqiqotlarga ixtisoslashgan “Marzano Research” ilmiy markazi asoschisi va ijrochi direktori Robert J. Marzano tomonidan bildirilgan ayrim professional tavsiyalarni havola qilmoqchiman.

Bu tavsiyalarning aksariyati sizga juda yaxshi tanish, faoliyatingizda qoʻllab-kelmoqdasiz. Shunday boʻlsa-da, yangi oʻquv yili arafasida ularni yana bir bor yodga olish zarar qilmaydi.

Demak, boshladik.

ROBERT MARZANONING TOʻQQIZTA SAMARALI OʻQITISH STRATEGIYASI

Samarali oʻqitish oʻquvchilarning oʻzlashtirishini yaxshilashda muhim ahamiyat kasb etadi. Quyidagi 9 ta oʻqitish strategiyasi oʻquvchilarga yuqori darajaga erishishda asqatadi:

1️⃣Oʻxshashlik va farqlarni aniqlash
Tushunchani oʻxshash hamda farqli xususiyatlarga ajrata olish qobiliyati oʻquvchilarga murakkab muammolarni nisbatan oson usulda tahlil qilish orqali tushunishga yordam beradi.

🔹Masalan, Italiya hamda Germaniyada fashistik diktatura oʻrnatilishining oʻzaro uyqash hamda bir-biriga oʻxshamaydigan jihatlariga auditoriyaning eʼtiborini qaratishni oʻquvchining qoʻliga biri yashil, biri qizil olmani tutqazib, ularning oʻzaro mushtarak jihatlari va oʻrtadagi tafovutni aniqlash sari undashga qiyoslash mumkin.

2️⃣Umumlashtirish va konspektlashtirish
Bu koʻnikmalar oʻquvchilardan nima muhimligini aniqlashni hamda oʻz soʻzlari bilan ifodalashni soʻrash orqali tushunish darajasini oshirish uchun zamin yaratadi.

🔹Afsuski, konspekt haqida soʻz ketganda bizning tushunchalarimiz biroz (balki anchadir) primitivroq – koʻpincha kitob yoki darslikdagi matnni toʻlaligicha daftarga nusxalashni tushunamiz. Konspekt qilishni “zakovat”chilar qotirishadi – savol oʻqilayotganda undagi eng muhim detallarni imkon qadar qogʻozga muhrlab olishadi. Keyin bu detallardan oʻz fikrlarini bayon qilishda, oʻrni kelganda, himoya qilishda foydalanishadi. Taʼlimdagi konspekt ham shunday boʻlishi, yaʼni oʻquvchining oʻzi uchun tushunarli chizmalar, atamalar, sxemalar va hokazolarni ichiga olishi lozim.

🔜DAVOMI BOR...

ROBERT MARZANONING TOʻQQIZTA SAMARALI OʻQITISH STRATEGIYASI

(DAVOMI)

3️⃣Intilishni ragʻbatlantirish va eʼtirof qilish
Ustozlar oʻquvchilarga intilish, yutuq hamda eʼtirof oʻrtasidagi munosabatni koʻrishda yordamlashishi zarur.

🔹Bu “Eng yaxshi oʻqituvchilar kitobdan emas, yurakdan dars oʻtadi” degan gapga bir misol.

4️⃣Uyga vazifa va amaliyot
Amaliyot oʻzlashtirishga yordam beradi, uyga vazifa aniq maqsadga yoʻnaltirilgan hamda alohida samara yoki natijaga qaratilgan boʻlishi shart.

🔹Biz hech oʻzimizga savol berib koʻrganmizmi – nima uchun uyga vazifa beramiz oʻquvchilarga? Berilayotgan uyga vazifalarning samarasi kundalik yoki jurnaldagi baholar bilan cheklanib qolmayaptimi? Berilayotgan vazifalarning qancha qismi amaliy, qanchasi bolaning fikrini oʻstirishga qaratilgan va ulardan QANCHASINI BOLA CHIN DILDAN XOHLAB BAJARMOQDA – ulardan QANCHASINI BOLA SINFDOSHLARI BILAN JAMOA BOʻLIB BAJARMOQDA? Masala shu savollarning javobida koʻndalang.

🔜DAVOMI BOR...

Masalan, shu uyga vazifa Finlandiya maktablarida yoʻq. Lekin sifatli taʼlim bor. Hamma baxtli.

Singapurda esa haftasiga oʻrtacha 9-10 soat vaqt sarflarkan bolalar uyga vazifaga (A study by the Organisation for Economic Cooperation and Development found that the average 15-year-old student in Singapore devoted 9.4 hours to homework weekly, far surpassing the global average of five hours a week (S'pore ranks third globally in time spent on homework, Dec 25, 2014).

Natija: The Singapore students had higher levels of anxiety and stress, particularly about grades and tests. Experts correlate these rising stress levels with another disturbing trend— the increasing number of Singapore youth who need professional mental health services.

ROBERT MARZANONING TOʻQQIZTA SAMARALI OʻQITISH STRATEGIYASI

(DAVOMI)

5️⃣Nolingvistik taqdimot shakllari
Tushunchalar va lugʻatni boyitish uchun koʻrgazmali materiallar, rasmlar, piktogrammalar va pantomimalarni muomalaga kiritish.

🔹Tasavvur qiling – darslik. 4 ta bobdan iborat. Dastlabki 3 ta bobida birorta ham infografika yoʻq. 4-bobda deyarli har bir mavzuda infografika qoʻllangan. Nima deb oʻylaysiz, oʻquvchiga qaysi bobni oʻzlashtirish oson va qiziqarli boʻlishi mumkin?

“Ming marta eshitgandan bir marta koʻrgan afzal”, deydi dono xalqimiz. Masalan, biror keysni tushuntirayotganda shunga doir vizual material boʻlgani qandoq yaxshi (misol).

6️⃣Hamkorlik taʼlimi
Tadqiqotlar koʻrsatmoqdaki, oʻquvchilarni hamkorlik guruhlariga biriktirgan holda oʻqitish umumiy oʻzlashtirish samaradorligi oshishiga xizmat qiladi.

🔹Nima uchun 4-strategiyada uyga vazifalarni jamoaviylik asosida bajarish muhimligi taʼkidlangani tushunarli boʻldi deb oʻylayman. Nafaqat uyga vazifalar, oraliq summativ nazorat ishlarini ham (aytaylik, bir chorakda ikkita oraliq summativ nazorat boʻlsa, shulardan aqalli bittasini) hamkorlik taʼlimi negizida shakllantirish lozim. Bunda “Tengdosh – tengdoshga” effekti muhim rol oʻynashi shubhasiz.

🔜DAVOMI BOR...

Adabiyot fanidan 2022-2023-oʻquv yili uchun taqvimiy-mavzu reja.

Eslatma: ushbu fanda 6-, 7- hamda 10-sinf darsliklari yangilangan.

@birgap

56 ball ham ololmaganlar haqidagi statistika rosa aylanyapti.

Baholash boʻyicha mutaxassis sifatida shuni ayta olaman:

Davlat test markazi har bir variantning sifat koʻrsatkichlari (reliability hamda validity) haqidagi maʼlumotlarni ochiqlamas ekan ushbu testlar orqali chiqarilgan har qanday xulosa shubha ostida qolaveradi. Xulosaning asossiz ekani "mana men" deb turaveradi.

@birgap

Taqvimiy mavzu rejalarning istalgan shakldagi koʻrinishi.

PDF
Microsoft Word
Microsoft Excel

Oldingi tarqatilgan jadvallarda texnik sabab bilan raqamlar oʻzgarib qolgan ekan, mana shu xato toʻgʻrilab qoʻyildi. Excelni PDFga aylantirganda muammo chiqqan shekilli.

@birgap

Taqvimiy mavzu rejalarning istalgan shakldagi koʻrinishi.

PDF
Microsoft Word
Microsoft Excel

Oldingi tarqatilgan jadvallarda texnik sabab bilan raqamlar oʻzgarib qolgan ekan, mana shu xato toʻgʻrilab qoʻyildi. Excelni PDFga aylantirganda muammo chiqqan shekilli.

@birgap

— Bu ovqatni yemayman! — dedi qizaloq.
— Yegin, mezbonga ayb boʻladi! — dedi onasi.
— Аmmam meni oʻpishini xohlamayman! — dedi qizaloq bir kuni.
— Аmmang notoʻgʻri tushunadi, oʻptir! — dedi yana onasi.
— Dadam olgan sochtoʻqnogʻichni yoqtirmadim, — dedi qizaloq yana bir kuni. Ona shivirladi:
— Dadang xafa boʻladilar, hoziroq sochingga taq uni!..

Oradan yillar oʻtdi, qizaloq ulgʻaydi. Rafiqa, ona, xola, amma, kelin, qaynegachi boʻldi. Hayotda bir qancha rol sohibi boʻldi, lekin BAXTLI BOʻLOLMАDI. Chunki har doim kimgadir ayb boʻlmasin, deya yoqtirmaganini “yoqtirmadim”, sevmaganini “sevmadim”, ranjiganida “ozorlandim”, gʻazablanganida “jahlim chiqdi” deyolmadi. Qachonki, ogʻiz juftlab bularni aytishga chogʻlansa, bolaligidagi pichirlab uqtirilgan tanbehlar esiga tushdi: “аyb boʻladi”, “xafa boʼladi”, “notoʻgʻri tushunadi”.


Boshqalarning oʻy va hislari, bolalarimizning tushuncha va tuygʻularidan qiymatli emas. Bolamizga ayb boʻlgunicha, boshqasiga boʻlsin. Birovga ayb boʻladi, deya bu zalvorni farzandimiz bir umr ortmoqlab yuradi. Soʻng bir qarasaki, butun boshli umr boshqalarni mamnun qilish yoʻlida kelib, kechib ketibdi.

Xoʻsh, bizning mamnuniyatimiz nima boʻladi? Аvvalo oʻzimiz uchun yashaylik. Biz bu dunyoga boshqalarni xursand qilish uchun kelmaganmiz. Boshqalar xohlaganidek odam boʻlishga, birovlarning didiga, kayfiyatiga koʻra yashashga majbur emasmiz. Yaratiqlarga yarash uchun yaratilmaganmiz!..

Facebookdan olindi.

@birgap

RTMdagi filolog akalarim bilan yigʻilib qolsagoq til, imlo, punktuatsiya haqida gaplashamiz. Bir kuni Orif Tolib aka "Nega koʻchirma gapda qoʻshtirnoq ishlatilgani yetmagandek, undan oldin ham, keyin ham qandaydir tinish belgilarini qoʻllashimiz kerak? Ana shu qoʻshtirnoqning oʻzi uning koʻchirma gap ekanini anglatish uchun yetarli-ku!" deb qoldi.

Menga bu fikr yoqdi.

P.S.: sezgan boʻlsangiz men ham oʻsha "ortiqcha" belgilarni ishlatmadim, osmon uzilib yerga tushmadi yoki tilimiz qashshoqlashib qolmadi.

@birgap

Menimcha hukumat talabalarga davlat granti ajratish tizimini butkul qayta koʻrib chiqishi kerak. Menda 2ta taklif bor:

1. Davlat grantiga qabul qilish topshirganlar ichida eng yuqori ball asosida emas, oldindan belgilangan maʼlum ball evaziga boʻlishi kerak. Masalan, toʻplash mumkin boʻlgan ballning 90 foizi. Yaʼni Toʻplash mumkin boʻlgan ball 100 boʻlsa 90 dan yuqori olgan barcha grantga qabul qilinadi. Yoki sal oʻzgartirish mumkin. Grantga jami 5 ta oʻrin bor. Ular 90dan yuqori ball toʻplaganlar orasida taqsimlanadi. Biror yoʻnalishda hech kim shu ballni ololmasa, demak hamma kontraktda oʻqiydi.

2. Oʻquv yili davomida turli grantlar ajratib borish. Bu amaliyot Yevropa va AQSH davlatlarida ancha urfga kirgan. Universitetlar grantlarni bir yilga yoki bir semestrga beradi. Yaxshi oʻzlashtirishda, oʻzini koʻrsatishda davom etganlar keyingi yil ham grantni qoʻlga kiritishi mumkin boʻladi. Aksincha boʻlsa grant olib qoʻyiladi.

@birgap

6 – 7-sinf ona tili oʻqituvchilari uchun tavsiya

Bundan buyon har bir mavzuda kamida bitta audiomatn mavjud. Siz ushbu audiomatnlarni qoʻyib eshittirishdan oldin oʻquvchilaringizni tinglash jarayoniga tayyorlashingiz lozim boʻladi. Bu juda ham oddiy:

oʻquvchilardan diqqatlarini jamlashni soʻrang;

hozir qanday audiomatn qoʻyib eshittirishingizni eʼlon qiling;

audiomatn asosida oʻquvchilarni qanday topshiriqlar kutib turganini ayting;

oʻzlari kerakli deb bilgan oʻrinlarni eslatma tarzida yozib olishlari mumkinligini tushuntiring.

Tayyorgarlik bosqichi yakunlangach audiomatnni qoʻyib eshittirish mumkin boʻladi. Oʻquvchilarning holatidan kelib chiqib audiomatnni bir yoki ikki marta qoʻyib berishingiz mumkin. Uch marta qoʻyib berishni tavsiya qilmaymiz.

Yuqoridagi tayyorgarlik bosqichini yil davomida har doim takrorlash shart emas, dastlabki audiomatnlarda qoʻllashning oʻzi oʻquvchilarda koʻnikmani shakllantirishga yetarli boʻladi. Keyinchalik, oʻquvchilarga tinglash jarayoniga tayyorgarlik koʻrishlarini lozimligini aytib 1 daqiqa vaqt berishning oʻzi yetarli boʻlib qoladi.

Audiomatnlarni qoʻyish uchun sharoitim yoʻq deyishdan oldin mana bu mavzuni oʻqib koʻring.

Omad!

P.S.: audiomatnlar tayyor boʻlishi bilan sizlarga yetkazamiz. Darslar boshlanishidan oldin hammasi yetkaziladi.

@birgap

Koʻzing quvnaydi-ya😍

Xayrli boʻlsin!

@birgap

Mana shunaqa rasmlardan boʻlsa bemalol ulashaveringlar.

Maktabni ham koʻrsatsangiz nur ustiga nur (viloyat, tuman (shahar) bilan).

@birgap

Mustaqilligimiz bor boʻlsin!

@birgap

Endi men ham oʻqituvchiman.

Kuni kecha Toshkent shahrida yangi ochilgan, bu oʻquv yilidan faoliyatini boshlaydigan "Sodiq school" maktabida Ona tili fani oʻqituvchisi sifatida ish boshlashim aniq boʻldi.

Yangi gʻoyalar, ishlanmalarni endi oʻzim sinab koʻra olaman.

8-, 9-, 10-, 11-sinflar bilan ishlash nasib qiladi. Buning eng yoqimli tomoni shundaki, bu sinflarning darsliklari hali yangilanmagan. Maktab esa darsliksiz dars oʻtishimga rozi. Bu degani darslik dars jarayonida yozilishi ham mumkin.

Yangi oʻquv yilida barchaga kuch-quvvat tilayman.

P.S.: endi mendan ham oʻqituvchi emassan degan tamgʻa yechiladi (shundoq ham mutaxassisligim pedagog edi).

@birgap

Ishonchim komil, siz bu ranglarni bilmaysiz. Lekin ko'p eshitgansiz.