Mansur Siddiq bilan hamkorlikda yuritadigan Sandiq telegram kanalimizda grammatika testlaridan qiynaladiganlar uchun “bomba” yangilik tayyorlayapmiz.

Bexabar qolmaslik uchun kanalga a’zo boʻlib oling👇
@sandiqchamiz

“Soatdek ishlaydigan tizim kerak”. Bog‘cha bolalariga zo‘ravonlik nega to‘xtamayapti?

Shu yil yanvar oyida Chirchiqdagi ixtisoslashtirilgan bog‘chada imkoniyati cheklangan bolalar urib, kaltaklandi. Bir oydan keyin Farg‘onadagi davlat bog‘chasida 6 yoshli bolaning butun badani tok urishi oqibatida jiddiy kuydi. Iyulga kelib esa poytaxtdagi xususiy bog‘chada tarbiyalanuvchilar shafqatsizlarcha qiynoqqa solingani ma’lum bo‘lyapti.

Bular – hozirgacha ijtimoiy tarmoqlar orqali ko‘rinib qolgan holatlar. Yana qanchasi jamoatchilikdan yashirilgani yoki yopiq qolayotgani noma’lum. Ammo umumiy kartinada vaziyat yaxshi emasligi aniq. Boisi, ta’lim tizimi rivojlangan davlatlarda, birgina bolaga nisbatan qilingan zo‘ravonlik ham aslida ko‘p deb hisoblanadi.

O‘zbekiston bog‘chalarida bolalar zo‘ravonlikka uchrashining ildiz sabablari nimada? Nega tizimdagi nazorat va xavfsizlik mexanizmlari bunday voqealarning oldini ololmayapti? Jismoniy va buning ortidan ruhiy zarbalar olish bolaga qancha vaqt salbiy ta’sir ko‘rsatadi?

Gazeta Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligining maktabgacha taʼlim tizimi faoliyatini muvofiqlashtirish departamenti direktori Lola Berdiyeva, pedagog Shokir Tursun hamda oila psixologi Rozaliya Gabdulhakova bilan ayni mavzuni tahlil qilishga urindi. Batafsil.

Matn

Video

Ustozlar, maktablarda 0-sinflar ish boshlagani haqida eshitgandim. Shu sinflarning oʻquv dasturi, ish rejasini qayerdan olish mumkin? Davlat tasdiqlagan biror narsa bormi oʻzi?

@birgap

VM qaroridan parcha

Boshlangʻich sinf ustozlari uchun milliy sertifikat haqida Vazirlar Mahkamasi qarori tasdiqlanibdi. Koʻpchilikni ustama miqdori qiziqtirayotgan edi.

@birgap

Qoʻshilaman

@birgap

Toʻgʻri, qoʻshilaman. Ammo bunda bolalarni ayblamayman. Nega? Bunga taʼlim tizimi, ona tili va adabiyot darslarining toʻgʻri tuzilmagani, odamlar bolasining oldida kitob oʻqimay qoʻygani aybdor.

Biz tilni qoidalar tuzilmasi sifatida oʻqitaverdik, oʻqitaverdik, bolalarimiz esa juda ham oddiy soʻzlarni-da bilmay katta boʻlaverdi. Ana endi ular oʻz hislarini ifodalash uchun soʻz topolmaydi.

@birgap

Sandiq: attestatsiya jamoasidan “bomba” loyiha 💣

Biz hech kim xayoliga keltirmagan ishga qoʻl urdik.

🥹 Tasavvur qiling, jonli efir, unda amaldagi ona tili darsliklari hammuallifi, oʻsha mashhur “Abituriyent” gazetasi ona tili testlari muallifi Mansur Siddiq sizning grammatika boʻyicha savollaringizga javob bermoqda.

Ha, toʻgʻri oʻqidingiz, jonli efirda, onlayn tarzda savollaringizga javob bermoqchimiz.

Jonli efir 3 qismdan iborat:
1. Sandiq kanalida berilgan quiz testlarning eng qiyinlari tahlili
2. Siz avvaldan yozib yuborgan savollarga javoblar
3. Efir vaqtida beriladigan savollarga javoblar

Savollarni ushbu havola orqali avvaldan yuborib qoʻyishingiz mumkin:
https://forms.gle/BugNiBu6hBy2QoUh8

10-avgust kuni soat 21:00 da quyidagi manzilda kutamiz:
@sandiqchamiz

Munosiblarga xabar qiling. Foydalanib qolishsin.

@birgap

Mana buni barcha ustozlarga, abituriyentlarga aytdingizmi?

Barchani @sandiqchamiz kanalida kutamiz!

Kanalda har kuni test berib borilayotganini ham eslatib qo'ymoqchiman.

@birgap

Bu efir boshlanmoqda, @sandiqchamiz kanalida sizni kutamiz.

Kanal mavzusiga mos emas, lekin aytib qoʻyishim kerak.

Musulmon odam piramida usulidagi savdodan yiroq yurishi kerak, halol emas.

Piramida qanday boʻladi?

Piramidaning asosiy belgilari:

Asosiy daromad mahsulotdan emas, odam chaqirishdan keladi. Agar sizga "mahsulot sotmasang ham boʻladi, faqat 3 kishi olib kelsang kifoya" deyilsa – bu toza piramida.

Haqiqiy qiymatga ega mahsulot boʻlmaydi. Koʻpincha niqob uchun arzimas, bozor narxidan bir necha barobar qimmat tovar koʻrsatiladi. Asl maqsad mahsulotning emas, yangi aʼzoning puli.

"Kafolatlangan katta daromad" vaʼdasi. "Hech narsa qilmaysan, oʻzi pul keltirib turadi, oyiga 20-30% foyda" kabi chaqiriqlar shariatdagi halol sheriklik qoidalariga zid. Halol tijoratda foyda kafolatlanmaydi, xatar va zarar ham birga taqsimlanadi.

Pastdagilarning yutqazishi evaziga yuqoridagilar boyiydi. Tizim yangi odamlarning badali hisobiga aylanadi. Yangi odam kelishi toʻxtashi bilan piramida qulaydi va eng oxirgi kirgan koʻpchilik boridan ayriladi.

Nega harom? Chunki bu yerda birovning molini botil yoʻl bilan yeyish, ochiq aldov, oʻta katta noaniqlik va qimorga xos mexanizm yotadi. Halol savdoda esa real tovar yoki xizmat almashinuvi, mehnat va adolatli xatar sherikligi boʻlishi shart.

Atrofingizdagilar, yaqinlaringiz bunday "oson boyish" tuzoqlariga tushib qolmasin. Halol topilgan ozgina daromad haromdan kelgan dabdabadan barakaliroq.

@birgap

Anchadan beri ta’lim haqida tahliliy nimadir yozmabman. Mana bu postni oʻqib anchadan beri oʻylab yurganlarimni tartiblashga va yozishga qaror qildim. Yaʻni ichki va tashqi motivatsiya haqida fikrlarim bilan oʻrtoqlashmoqchiman. Tilga olingan postda aytilmagan oʻrinlar to'xtalishni niyat qilganman. Yaʻni bu fikrlarni postdagi mulohazalarga toʻldirish oʻlaroq qabul qilasiz.

@birgap

Mukofot (ragʻbat) qachon foyda, qachon zarar?

Mukofot ichki motivatsiyani oʻldiradi degan fikr keng tarqalgan. Ammo bu qonuniyat har doim ham ishlayvermaydi. Faoliyat oʻquvchiga aslida qiziq boʻlsagina shunday holat kuzatiladi.

Misol keltiraman:
Aziza rasm chizishni yaxshi koʻradi. Uni hech kim majburlamaydi, hech kim mukofot bermaydi. U shunchaki chizadi, chunki bu unga yoqadi. Endi oʻqituvchi yaxshi niyat bilan har bir rasm uchun yulduzcha berish tizimini joriy qildi. Aziza avvaliga xursand. Chizadi, yulduzcha oladi.

Lekin sekin-asta oʻzgarish boshlanadi. Aziza endi chizishdan oldin oʻylaydi: bu rasm uchun yulduzcha berisharmikan? Yulduzcha bermaydigan joyda, masalan, uyda chizish qiziqarli boʻlmay qoladi. Chunki uning ongida nega chizaman degan savolga javob oʻzgardi. Avval javob yoqqani uchun edi. Endi javob yulduzcha uchun.

Bir kuni yulduzcha tizimi toʻxtasa Aziza ham chizmay qoʻyadi. Chizish uchun sabab yoʻqolgan, chunki asl sabab, yaʻni qiziqish, allaqachon yulduzcha bilan almashtirib yuborilgan.

1999-yilda 128 ta tadqiqot natijlari tahlil qilingan meta-analiz e'lon qilingan. Aniqlanishicha, mukofotning salbiy ta'siri faqat dastlab qiziqarli boʻlgan faoliyatlarda kuzatilgan. Zerikarli vazifalarda bunday ta'sir topilmagan.
Masalan, koʻpaytirish jadvalini yodlash, soʻzlarni takrorlash, husnixat mashqlari. Bu yerda oʻldiriladigan ichki motivatsiyaning oʻzi yoʻq. Shuning uchun mukofot hech narsani buzmaydi. Aksincha, oʻquvchini zarur, lekin zerikarli ishni bajarishga undaydi.

Yuqorida tilga olingan tadqiqotdagi 13 ta tajribada bitta guruhga qiziqarli, boshqasiga zerikarli vazifa berilgan va ikkala holatda mukofotning ta'siri taqqoslangan. Qiziqarli vazifalarda mukofot ichki motivatsiyani kuchli pasaytirgan. Zerikarli vazifalarda esa hech qanday pasayish kuzatilmagan.

Xulosa shuki, zerikarli vazifalarda mukofot ichki motivatsiyani oʻldirmaydi, chunki oʻldiriladigan motivatsiyaning oʻzi deyarli yoʻq. Lekin juda qiziq nuqta bor, mukofot zerikarli vazifalarga qiziqishni ham uygʻotmaydi. Mukofot zerikarli mashqni bajartiradi, lekin uni sevdirmaydi. Mualliflar zerikarli vazifalar uchun asosiy masala mukofot emas, oʻquvchi mashqning oʻzi uchun ahamiyatini tushunib, uni oʻz ixtiyori bilan bajarishga oʻtishi ekanini taʻkidlaydi.

@birgap

Oʻtgan postda Aziza haqida yozgan edim. Rasm chizishni sevadigan qiz yulduzcha tizimi kiritilgach chizishni tashlab qoʻydi. Mukofot uning qiziqishini siqib chiqardi.

Endi teskari holatni koʻrib chiqamiz.

Bekzod koʻpaytirish jadvalini yodlashni yomon koʻradi. Uni hech narsa qiziqtirmaydi – na jadvalning oʻzi, na takrorlash. Oʻtiradi, chalgʻiydi, chala bajaradi. E'tibor bering, bu yerda oʻldiriladigan qiziqishning oʻzi yoʻq. Chunki qiziqish boshidan boʻlmagan.

Oʻqituvchi har kuni bexato aytilgan bitta ustun uchun yulduzcha berish tizimini joriy qildi. Bekzod endi oʻtiradi va yodlaydi. Yoqqani uchun emas, yulduzcha uchun. Va bu normal. Aziza keysidagi xavf bu yerda ishlamaydi. Yulduzcha hech qanday qiziqishning oʻrnini egallagani yoʻq, chunki egallanadigan joy boʻsh edi.

Lekin bu bilan hali ish bitmaydi. Bir necha haftadan keyin boshqa narsa yuz beradi. Bekzod matematika darsida misollarni tezroq yecha boshlaydi. Sinfdoshlari hali barmoq bilan sanayotganda u javobni aytib boʻladi. Birinchi marta oʻzini matematikada kuchli his qiladi.

Mana shu nuqta eng muhimi. Endi Bekzodda yulduzchadan boshqa sabab paydo boʻldi. Natijani koʻrish va oʻz kuchini his qilish. Aqlli oʻqituvchi shu paytni boy bermaydi. Yulduzchani asta kamaytiradi va eʻtiborni natijaga qaratadi. Qara, oʻtgan oyda ikki daqiqada oʻn misol yechayotgan eding, endi yigirmata yechding deb tashqi motivatsiyani ichki motivatsiyaga yoʻnaltira boshlaydi.

Yulduzcha oʻz vazifasini bajardi. U koʻprik boʻldi. Bekzodni motivatsiya yoʻq joydan motivatsiya paydo boʻladigan joygacha olib oʻtdi.

Azizada mukofot bor qiziqishni siqib chiqardi, Bekzodda mukofot qiziqish paydo boʻlguncha vaqtdan yutib berdi.

Demak, asosiy savol mukofot berishim kerakmi emas. Bu vazifaga oʻquvchining qiziqishi bormi va mukofotdan keyin uni qayerga olib oʻtmoqchiman boʻlishi kerak.

Tashqi motivatsiyani rad etish emas, uni toʻgʻri boshqarish kerak. Ayrim hollarda odat shakllantirish uchun tashqi motivatsiyadan boshqa yoʻl yoʻq.

@birgap

Judayam qiziq va g'alati xabar aniqladim.

Xorijiy tillarga ixtisoslashtirilgan maktabning tayyorlov guruhi hamda 1–7-sinflariga to‘lov-shartnoma asosida qo‘shimcha sinflarni tashkil etish rejalashtirilmoqda.

Tasavvur qilyapsizmi, davlat maktabi pulli sinf ochyapti.

Endi bir joyni ushlab oling, o'sha davlatning pulli sinflari narxini aytaman:
1-4-sinflar uchun oyiga 24 000 000 so'm
5-11-sinflar uchun oyiga 29 000 000 so'm

Agar davlat ochgan maktabda joy bo'lsa, nega bepul sinflar emas, pulli sinflar ochilyapti? Agar joy yo'q bo'lsa, shartnoma asosida o'qitiladigan bolalar qayerda o'qiydi?

@birgap

Harvardga kirgan o'quvchimiz haqida video qilishgan ekan. Tomosha qiling. Qiziq xulosalar bor.

https://youtu.be/GISs_ChphHs?si=WEtoXl5uEAA9vzT6

@birgap

Yangi o‘quv yilida boshlang‘ich sinflarimizda reja qilganimizdan koʻproq sinf ochyapmiz. Shu sababli o‘zbek tilida dars beradigan boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini qidiryapmiz.

Kerakli joylarga yetib borishida koʻmaklashsangiz xursand boʻlaman.

Murojaat uchun:
@MadinaShuxratQizi

Topshiringlar.

Maktab: Sodiq School
Toshkent shahrida

@birgap