Piterning prinsipi va layoqatsizlik

"Ierarxik tizimda istalgan ishchi o'zining layoqatsizlik darajasiga chiqishi mumkin". Ushbu prinsip (tamoyil) ilk bor 1969-yilda Lourens J. Piter tomonidan tilga olingan. U yangi bir fan — ierarxologiyani yaratishni istagan edi. Bu fan ishchilarning layoqatsizligi muammosini o'rganishi kerak edi. Piter tashkilotlar va korxonalar ichida layoqatsizlikning (некомпетентность) tabiiy tarzda shakllanishi va rivojlanishini tadqiq qilishni xohlardi.

Piter o'z kuzatishlari asosida bir narsani aniqladi: istalgan tashkilotda agar kimdir o'z vazifasini yaxshi bajarayotgan bo'lsa, unga bundan ham qiyinrog'ini topshirishadi. Agar u o'sha ishni ham yaxshi uddalay olsa, uning lavozimi ko'tariladi.

Va bu ishchi o'zi uddalay olmaydigan, layoqati yetmaydigan ish o'rnini egallamagunicha davom etaveradi. Aynan shu joyida uning rivojlanishi, ya'ni ko'tarilishi to'xtaydi.

"Piterning prinsipi"dan ikki xil xulosa chiqarish mumkin. Birinchidan, tashkilotlarda asosan ishlar o'zining layoqatlilik darajasiga yetmagan insonlar tomonidan amalga oshiriladi. Ikkinchidan, tajribali va samarador ishchi o'z lavozimida qolishga, aniqrog'i, o'z layoqatlilik darajasida qolishga kamdan-kam holatlarda rozi bo'ladi.

Ierarxik tizimdagi ishchi — o'zi foyda keltirmaydigan yoki samarali ishlay olmaydigan darajaga chiqish uchun qo'lidan kelgancha harakat qiladi.

"Hamma o'qiydigan kitob", Bernar Verber kitobidan.

P.S. Menimcha bizda "yuqorida o'tirganlar" juda tez ko'tarilishgan bo'lishsa kerak, oqibatda juda ko'p amaldorlarimiz hozir "o'ta layoqatsiz" holatda.

Meditsina sohasida shu prinsipni bir tasavvur qilib ko'ring...

@Bookerberg

Xalqaro bolalar adabiyoti kengashi (IBBY)ning 2026-yilgi Honour List’iga Qobiljon Shermatovning “Buvamning oshqozonidagi mamlakat” kitobi ham kiribdi. Aytishlaricha, bu Markaziy Osiyodan ushbu ro‘yxatga birinchi marta biror bir badiiy kitobning qo‘shilishi ekan. Avvalroq o‘zbekistonlik bolalar yozuvchisi Muhabbat Yo‘ldoshevaning kitobi “Kichik Nobel”ga da’vogarlik qilayotgani aytilgandi.

#chorak_sarhisobi

XXI asrning chorak qismini ortda qoldirdik desak bo'ladi. Shu munosabat bilan Mirzohid bitta "chellenj" boshlabdi — so'nggi 25 yil ichida suratga olingan filmlar orasida o'ziga eng yoqqanlarining nomlarini ulashibdi va estafetani menga uzatibdi.

Men ham quyida shu chorak asr davomida chiqqan filmlar ichida o'zimga eng yoqadiganlarini saraladim. Bularning har biri alohida 'masterpiece'.

1. Inception, 2010
2. Django Unchained, 2012
3. Departed, 2006
4. WALL-E, 2008
5. The Pianist, 2002
6. Inglourious Basterds, 2009
7. Whiplash, 2013
8. The Wild Robot, 2024
9. The Wolf of Wall Street, 2013
10. Moneyball, 2011

Bonus:

1. Dogville, 2003
2. No Country For Old Men, 2007
3. Klaus, 2019
4. Fury, 2014
5. Arrival, 2016

Xuddi shu tarzda mazkur davrda (XXI asr ilk choragida) suratga olingan filmlar ro’yxatini tuzishi uchun ushbu estafetani @Panda_books kanaliga uzataman.

Sizning 10-talik ro'yxatingizga qaysi filmlar kiradi? Izohlarda yozib qoldiring.

@Bookerberg

Biz asta-sekin tarjimonlarga ehtiyoj qolmaydigan davrga yetib kelayapmiz. Aniqrog'i, shunaqa bir davrni ostonasida turibmiz.

Do'stimiz Hasan Mehmonov bir yarim yil oldin bitta startap ustida ishlayotgani haqida aytgan edi. U matnlarni (keyinchalik audio va videofayllarni ham) o'zbek tiliga ravon va aniqroq tarjima qilib bera oladigan AI yaratayotgan edi. Yaqinda ushbu uskuna nihoyat ishlash uchun tayyor ekanligini aytdi.

Oldin bunga biroz skeptik qaradim. "O'zbek tiliga yaxshi tarjima qilolmasa keragov" dedim. Keyin u menga tarjima namunalarini ko'rsatgach, fikrim o'zgardi. Badiiy tarjimani ham sifatli qilib bera olarkan.

AI tarjimon shunchaki kitobni to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima qilmasdan, aksincha, uning turi, shakli, murakkabligi, badiiy yoki ilmiyligidan kelib chiqib, shunga moslashgan holatda tarjima qilarkan.

Hammasi yaxshi-yu, lekin shu, tarjimonlarni nonini yarimta qiladigan AI ekan))

Hasan nashriyotlar va tarjimonlarni hamkorlikka chaqiryapti. Sifatli tarjima kerak bo'lsa, kelishuv asosida qilib berarkan: @mehmonov_hasan

Yuqoridagi faylda ushbu AI orqali tarjima qilingan matnlardan namunalar bilan tanishishingiz mumkin. Matn tahrirlanmagan, ya'ni to'liq holida AI chiqarib bergan tarjima.

@Bookerberg

"Non-Fiction"ning keyingi soni qaysi kitob haqida deb o'ylaysizlar?

(rejaga ko'ra, bugun chiqshi kerak yangi soni)

@Bookerberg

"Yaxshi kitoblarni o‘qish — bu o‘tmishning eng ajoyib kishilari bilan suhbat qurish demakdir, bo'lganda ham, bu shunday suhbatki, unda ular bizga o‘zlarining faqat eng sara fikrlarini yetkazishadi".

Rene Dekart, fransuz faylasufi, matematigi va tabiatshunosi

@Bookerberg

Sun'iy intellekt tobora jiddiy mavzuga aylangani sayin, mana o'zbek tilida ham bu haqdagi kitoblar ko'paymoqda. Pirnashr shu mavzudagi eng yaxshi adabiyotlardan birini tarjima qilib, nashrdan chiqaribdi.

Richard Sasskind sun'iy intellekt mavzusida bir qancha kitoblar yozgan. Avvalroq uning "Sizning kelajagingiz tarixi" kitobini o'qigandim. U kitobda kelajakda ish o'rinlari, kasblar va turli sohalardagi ishchilarning taqdiri qanday kechishi haqida fikr yuritgan.

Siz rasmini ko'rib turgan kitob (original nomi "How To Think About AI") shu yilning o'zida chop etilgan [originali ham 2025-yilda chiqqan, va shu yilning o'zida o'zbek tilida chiqyapti — qoyil qolish kerak]. AI haqidagi boshqa kitoblardan farqli o'laroq, bunisida GPTlar haqida ham ko'p tahlillar bor ekan. Bu mavzuda men oldin o'qigan kitoblar ChatGPT paydo bo'lishidan oldin yozilgan edi. Shu sababli, internetni butkul o'zgartirib yuborgan bu texnologiya paydo bo'lganidan keyin yozilgan adabiyotlar va tahliliy fikrlar men uchun qiziq edi.

Xullas, shu kitob mutolaasini boshladim. Kitobdan o'zim duch kelgan qiziq fikrlar bilan ulashib boraman.

Pirnashr oxirgi paytlar bir-biridan qiziqarli ilmiy-ommabop kitoblar nashr qilmoqda. Hali yaqinda men tarjima qilgan "Upstart. How China Become A Great Power" ("Xitoy qanday qilib buyuk davlatga aylandi?") kitobi ham nashrdan chiqadi. Bu ham ajoyib kitob. Tavsiya qilaman.

@Bookerberg