У грымотных аблоках знайшлося гама-выпраменьваньне

Дасьледчыкі выявілі, што маланкі ў час навальніц ствараюць складаныя ўспышкі гама-выпраменьваньня, інтэнсыўнасьць і пашыранасьць якіх раней моцна недаацэньвалі.

З дапамогай самалёта NASA ER-2, абсталяванага для назіраньня за гама-прамянямі, навукоўцы выявілі новы тып гама-ўспышкі, названай "міргатлівай гама-ўспышкай". Гэтыя ўспышкі адбываюцца ў кароткіх імпульсах і могуць быць зьвязаны з утварэньнем маланак.

Аказалася, што гама-выпраменьваньне нашмат больш працяглае й распаўсюджанае, чым меркавалася, ахопліваючы велізарныя плошчы й працягваючыся на працягу некалькіх гадзін. Акрамя таго, раней лічылася, што наземныя гама-ўспышкі зьяўляюцца рэдкасьцю, але новыя дасьледаваньні паказалі, што іх значна больш, чым гэта было зафіксавана спадарожнікамі.

Новыя зьвесткі дапамогуць навукоўцам лепш зразумець, якім чынам навальніцы ґенэруюць гама-выпраменьваньне й як гэта зьвязана з электрычнымі палямі ўнутры аблокаў.

Першы артыкул і другі

Навукоўцы стварылі поўную карту мазгоў пладовай мушкі

Дасьледнікі стварылі поўную мапу нэўронных сувязяў, або канэктом, мазґоў плодавай мушкі Drosophila melanogaster, аднаго з самых распаўсюджаных мадэльных арґанізмаў у навуцы. Гэта толькі другая падобная мапа для дарослага арґанізму (першым быў чарвяк Caenorhabditis elegans). На новай мапе адлюстравалі 54,5 мільёна сынапсаў (!), якія злучаюць 140 000 нэўронаў, што былі клясыфікаваныя ў больш чым 8400 тыпаў, многія зь якіх выявілі ўпершыню.

Работу выканалі амэрыканскія й эўрапейскія вучоныя з кансорцыюма FlyWire, якія выкарыстоўвалі машыннае навучаньне для аналізу выяваў мазґоў мушкі, атрыманых з дапамогай электроннага мікраскопу. Затым яны прыцягнулі калеґ і валянтэраў для выпраўленьня памылак, каб стварыць дакладную мадэль. У серыі зь дзевяці артыкулаў, апублікаваных у часопісе Nature, дасьледнікі зьвязваюць розныя мазґавыя ланцугі, выяўленыя ў конектоме, з функцыямі плодавай мушкі, такімі як зрок, рух, навіґацыя й успрыманьне смаку.

Людзям прасьцей прадказаць мінулае, чымся будучыню

Аўтары апублікаванага на гэтым тыдні дасьледаваньня паказалі, што людзям прасьцей здагадацца аб падзеях, якія адбыліся да ўбачанай сцэны, чым прадказаць тое, што здарыцца пасьля. У межах дасьледаваньня людзі глядзелі сцэны з двух тэлесэрыялаў і спрабавалі або аднавіць папярэднія падзеі, або прадказаць будучыя. Высьветлілася, што мінулае адгадвалася значна лепш.

Дасьледчыкі тлумачаць гэта тым, што пэрсанажы часьцей размаўляюць пра сваё мінулае, чым пра будучыню. Аналіз дыялогаў у кнігах, фільмах і сэрыялах таксама пацьвердзіў гэтую заканамернасьць: людзі, як рэальныя, так і выдуманыя, больш абмяркоўваюць мінулыя падзеі. Гэты фэномэн называюць "псыхалягічнай стралой часу", якая адлюстроўвае асымэтрыю чалавечых ведаў аб мінулым і будучыні.

Вынікі падкрэсьліваюць важнасьць памяці ў нашым успрыманьні рэальнасьці і дэмаструюць, што нашая схільнасьць да абмеркаваньня мінулага мае важнае значэньне як для рэальнага жыцьця, так і для аповеду ў выдуманых гісторыях.

Уладальнікі электрамабіляў пакінулі большы вугляродны сьлед

Адмыслоўцы зь Фінляндыі зладзілі дасьледаваньне, у якім паказалі, што ўладальнікі электрамабіляў, нягледзячы на набыцьцё экалягічных транспартных сродкаў, усё яшчэ маюць большы вугляродны сьлед у параўнаньні зь сярэднім чалавекам. Для аналізу выкарысталі дадзеныя апытаньняў, сабраныя для праекту CLIMATE NUDGE у 2022 годзе.

Аказалася, што ўладальнікі электрамабіляў звычайна маюць высокі ўзровень даходу й адукацыі, а таксама праяжджаюць больш кілямэтраў на год. Адзначаецца, што заможныя людзі звычайна больш падарожнічаюць, спажываюць больш рэсурсаў, такіх як электрычнасьць, тавары й паслугі, вытворчасьць якіх зьвязана з выкідамі парніковых газаў, што разам павялічвае агульны вугляродны сьлед.

Такім чынам, хаця купля й выкарыстаньне электрамабіля зьніжае выкіды ў транспартным сэктары, яна не кампенсуе павелічэньне агульнага вугляроднага сьледу, якое зьвязана з больш высокім узроўнем спажываньня сярод забясьпечаных людзей.

Сёлетнюю Нобэлеўскую прэмію па фізыялёгіі й мэдыцыне атрымалі Віктар Амброс і Гэры Раўкан за адкрыцьцё й дасьледаваньні мікраРНК — маленькіх малекул РНК, якія граюць ключавую ролю ў рэгуляцыі сынтэзу бялкоў у вузах. Адкрыцьцё дапамагло навукоўцам зразумець, як вузы, што маюць аднолькавую ДНК, могуць ствараць розныя бялкі й выконваць розныя функцыі. Напрыклад, нэрвовыя й цяглічныя вузы маюць зусім розныя задачы, нягледзячы на ідэнтычную генэтычную інфармацыю.

Работа ляўрэятаў выявіла новы мэханізм, які тлумачыць, як мікраРНК могуць зьвязвацца з мРНК (малекуламі, якія перадаюць генэтычныя інструкцыі для сынтэзу бялкоў) і блакаваць або разбураць іх. Гэты працэс зьяўляецца важнай часткай посттранскрыпцыйнай рэгуляцыі генаў, калі вуза кантралюе, якія бялкі будуць сынтэзавацца й калі.

МікраРНК адыгрываюць важную ролю ў эмбрыянальным разьвіцьці, нармальнай працы вузаў і разьвіцьці захворваньняў, такіх як рак. Гэтыя дасьледаваньні адкрылі новы ўзровень разуменьня таго, як рэгулююцца гены пасьля таго, як яны былі скапіяваныя ў мРНК, і як клеткі вырашаюць, якія бялкі ім вырабляць.

Досьледы на мышах паказалі, што мазгі дзеляць прыём ежы на чатыры этапы

Дасьледаваньне мышыных мазгоў выявіла, што нэўроны ў латэральным гіпаталямусе актывуюцца па чарзе падчас яды, ствараючы своеасаблівую «эстафэту», якая складаецца з чатырох фаз (на фота). Менавіта такія фазы дапамагаюць жывёлам рэгуляваць колькасьць спажытай ежы, прадухіляючы пераяданьне або недаяданьне. Гэтае адкрыцьцё можа дапамагчы лепш зразумець мэханізмы разладаў харчовых паводзінаў у людзей і распрацаваць новыя мэтады лячэньня.

Нямецкія навукоўцы дасьледавалі актыўнасьць нэўронаў у латэральным гіпаталямусе — ключавой вобласьці мазгоў, адказнай за прыроджаныя паводзіны, уключаючы кармленьне. Выкарыстоўваючы альгарытмы штучнага інтэлекту й імплянтаваныя электроды, яны выявілі чатыры розныя групы нэўронаў, якія пасьлядоўна актывуюцца падчас яды. Гэтыя групы нэўронаў перадаюць інфармацыю на адных і тых жа частотах, што дапамагае арганізму правільна ацэньваць і рэгуляваць колькасьць зьедзенай ежы.

Навукоўцы мяркуюць, што актыўнасьць гэтых нэўронаў кантралюецца сыгналамі, зьвязанымі зь фізыялягічным станам арганізму, такімі як узровень цукру ў крыві, абʼём страўніка й канцэнтрацыяй гармонаў голаду. Хоць дасьледаваньне ладзілася на мышах, імаверна, што падобныя працэсы адбываюцца й у мазгах чалавека.

Нобэлеўскую прэмію па фізіцы прысудзілі піянэрам машыннага навучаньня

Сёлетнія ляўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы, Джон Гопфілд і Джэфры Гінтан, зрабілі значны ўнёсак у разьвіцьцё мэтадаў, якія ляжаць у аснове сучаснага машыннага навучаньня. Іх дасьледаваньні, якія пачаліся ў 1980-х гадах, былі зьвязаныя з распрацоўкай штучных нэўронных сетак, якія імітуюць працу чалавечага мозгу. Такія сеткі цяпер шырока выкарыстоўваюцца ў галіне штучнага інтэлекту й прымяняюцца для вырашэньня задач, такіх як распазнаваньне аб’ектаў, малюнкаў і патэрнаў. Іх працы заклалі аснову для стварэньня сучасных тэхналёгій, якія сёньня трансфармуюць многія вобласьці навукі й тэхналёгій.

Падрабязнасьці па спасылцы:
https://telegra.ph/Nobeleuskuju-premiju-pa-fizicy-prysudzili-pijaneram-masynnaha-navucannia-10-08

Нобэлеўская прэмія па хіміі 2024 году была прысуджана за выдатныя адкрыцьці ў галіне вывучэньня й прадказаньня структуры бялкоў — ключавых "будаўнічых блёкаў" жыцьця. Дэвід Бэйкер, Дэміс Хасабіс і Джон Джампэр зрабілі прарыў, які значна зьменіць будучыню мэдыцыны, біяінжынэрыі й шматлікіх іншых сфэр.

Першае адкрыцьцё належыць Дэвіду Бэйкеру, які стварыў новыя віды бялкоў з нуля. Гэта вельмі важнае дасягненьне, бо бялкі граюць цэнтральную ролю ў хімічных працэсах у арганізьме. Каманда Бэйкера распрацавала мэтады, якія дазваляюць ствараць штучныя бялкі, якія могуць выкарыстоўвацца ў якасьці лекаў, вакцын, нанаматэрыялаў або ў дыягностыцы хвароб.

Другое значнае адкрыцьцё зрабілі Дэміс Хассабіс і Джон Джампэр з дапамогай сваёй сыстэмы штучнага інтэлекту AlphaFold2. Яны вырашылі праблему, над якой навукоўцы працавалі больш за 50 гадоў: як прадказаць форму бялка, ведаючы яго хімічны склад. У 2020 годзе іх альгарытм навучыўся дакладна вызначаць трохмерную структуру амаль усіх вядомых навуцы бялкоў. Гэта адкрыцьцё дазваляе хутчэй ствараць новыя лекі й фэрмэнты, у тым ліку такія, што здольныя раскладаць плястык.

Такія навуковыя дасягненьні адкрылі новыя магчымасьці для больш глыбокага разуменьня жыцьця й стварэньня бялкоў з унікальнымі ўласьцівасьцямі, што мае патэнцыял кардынальна зьмяніць мэдыцыну, экалёгію й іншыя сфэры.

Маркіроўка на антыдэпрэсантах аб рызыцы суіцыдаў павысіла іх колькасьць сярод дзяцей і падлеткаў

У 2003 годзе Управа харчовых прадуктаў і лекаў ЗША (FDA) папярэдзіла пра магчымасць павышэння рызыкі суіцыдальных думак і спробаў у дзяцей і падлеткаў, якія прымаюць антыдэпрэсанты, што прывяло да абавязковай маркіроўкі з перасьцярогай у інструкцыях прэпаратаў. Пазней у групу рызыкі дадалі і людзей да 24 гадоў. Цяпер група дасьледнікаў пад кіраўніцтвам Стывэна Сумэрая з Гарварду зладзіла аналіз дадзеных, каб ацаніць уплыў такіх мер.

Яны выявілі, што пасля ўвядзення маркіроўкі знізіліся ўзроўні дыягностыкі дэпрэсіі і колькасць візітаў да лекараў, што суправаджалася ростам колькасці атручванняў псіхатропнымі прэпаратамі і павелічэннем колькасці смерцяў ад суіцыдаў, якія да гэтага скарачаліся. Пры гэтым смяротнасць ад непраднамерных траўмаў працягвала зніжацца. Аўтары прыйшлі да высновы, што маркіроўка з перасьцярогамі можа абмяжоўваць доступ да медыцынскай дапамогі і ўскладняць прафілактыку самагубстваў, прыносячы больш шкоды, чым карысці.

Спонсар гэтага допісу — мая стужка ў ТыкТоку, дзе зараз вельмі шмат відэа з наступствамі ўрагану ў Злучаных Штатах.

Ураганы — гэта магутныя трапічныя цыклоны, якія ўзьнікаюць над цёплымі акіянамі недалёк ад экватару. Фармаваньне такіх цыклонаў пачынаецца пад уплывам высокай тэмпэратуры вады, вільгаці й атмасфэрнага ціску.

Калі тэмпэратура вады перавышае 26.5 градуса, выпарэньне паскараецца, а вільгаць паднімаецца ў атмасфэру, дзе й "зьбіраецца" ў аблокі. Пад уплывам кручэньня Зямлі, гэтае вільгатнае паветра пачынае таксама круціцца. У цэнтры карагода ціск крыху падае, што ўзмацняе цыклон прытокам новага паветра.

Магутнасьць такога цыклону залежыць ад выпарэньня вады: чым больш вады выпарылася, тым большая моц цыклону, і ён пераўтвараецца ва ўраган. Прытым вобласьць з паніжаным ціскам ў цэнтры захоўваецца, яе часам называюць "вокам урагану", і тут заўсёды захоўваецца спакойнае надворʼе, пакуль вакол лётаюць дамы й іншая маёмасьць.

Яшчэ падчас урагану адбываецца ўздым ровеню мора, бо моцныя вятры гоняць ваду на бераг, а таксама падае ціск унутры буры, таму вада крыху засмоктваецца ў яе. У выніку берагавая тэрыторыя сустракае падвадкі, а ўраган рушыць далей па сушы й хутка губляе сваю моц.

Што тычыцца Флёрыды (і некаторых іншых штатаў), то там ураганы адбываюцца часта праз геаграфічнае становішча й вялікую колькасьць цёплай вады з усіх бакоў.

Жывых мікробаў знайшлі ўнутры горнай пароды, якой каля 2 млрд гадоў

Група навукоўцаў з Такійскага ўнівэрсытэту знайшла мікраарганізмы ў драбнюткіх шчылінах 2-мільярдалетняй пароды ў Паўднёвай Афрыцы, што робіць гэтую знаходку самай старажытнай населенай пародай. Мікраарганізмы, знойдзеныя на глыбіні 15 мэтраў у Бушвельдзкім магматычным комплексе, жывуць ва ўмовах экстрэмальнай ізаляцыі, магчыма, харчуючыся глінай, якая забясьпечвае іх неабходнымі рэчывамі.

Каманда пацьвердзіла, што мікраарганізмы зьяўляюцца "карэннымі жыхарамі" пароды, а не забруджвальнікамі, што даказвае іхнюю жыцьцяздольнасьць. Гэтае адкрыцьцё можа праліць сьвятло на раньнія формы жыцьця на Зямлі й прапанаваць новыя падыходы да пошукаў жыцьця на Марсе, бо скалы гэтага комплексу па ўзросьце й складу падобныя да марсіянскіх. Аднак, самі мікраарганізмы зьявіліся ў пародзе пазьней, і дакладны час іх зьяўленьня яшчэ трэба вызначыць.

Батанікі ўпершыню адкрылі новы від расьлін з дапамогай дрону

Навуковая экпэдыцыя адбывалася на востраве Каўаі, што ў Гавайскім архіпэлягу. Для вывучэньня цяжкадаступных месцаў адмыслоўцы скарысталіся дронам, а потым, калі заўважалі незвычайную расьліну, прыладзілі да апарату дадатковыя прыборы, каб сабраць гэрбарны ўзор і насеньне.

Новая расьліна атрымала назву Schiedea waiahuluensis і адносіцца да сямества іскарковых. Гэты хмызьняк (куст) вышынёй каля 40 см і мае зяленаватыя кветкі, расьце на вышыні 530-950 мэтраў.

Бліскаўкі зрабілі з цэлюлозы. Візуальна яны аналягічныя плястыкавым, але не наносяць шкоды прыродзе

Звычайныя бліскаўкі, якія мы бачым у касмэтыцы, адзеньні й дэкорах, уяўляюць сабой сурʼёзную пагрозу для навакольнага асяродзьдзя. Гэтыя бліскаўкі вырабляюцца зь мікраплястыку — дробных часьцінак плястыку памерам менш за 5 мм. Пападаючы ў навакольнае асяродзьдзе, мікраплястык назапашваецца ў глебе й вадаёмах, адкуль яго амаль немагчыма выдаліць. Мікраплястык часта глынаюць жывёлы, што прыводзіць да пашкоджаньня іхняй стрававальнай сыстэмы й, у выніку, плястык трапляе ў харчовыя ланцугі. Дасьледаваньні паказалі, што мікраплястык аказвае таксычны ўплыў на марскія арганізмы, а яго ўплыў на сушы вывучаны недастаткова, хаця забруджваньне глебы плястыкам у некалькі разоў перавышае забруджваньне акіянаў.

Навукоўцы з Кембрыдзкага ўнівэрсытэту распрацавалі больш бясьпечную й экалягічную альтэрнатыву — бліскаўкі на аснове цэлюлозы. Такі матэрыял, які атрымліваюць з глюкозы й драўняных валокнаў, цалкам біяраскладальны, а дадаваньне ў яго нанакрышталікаў дазваляе захаваць бляск.

Каб пераканацца ў бясьпецы новых бліскавак, дасьледнікі пратэставалі іх на бесхрыбетных Folsomіa candіda, якія часта выкарыстоўваюцца для ацэнкі якасьці глебы. Гэтыя арганізмы адчувальныя да забруджвальнікаў, таму аўтары спраўдзілі, як бліскаўкі паўплываюць на іхняе выжываньне, рост і размнажэньне. У ходзе дасьледаваньня было выяўлена, што звычайныя плястыкавыя бліскаўкі ў высокай канцэнтрацыі (1000 мг на кг глебы) зьніжалі здольнасьць бесхрыбетных да размнажэньня на 61 %. У той жа час цэлюлозныя бліскаўкі не аказалі нэгатыўнага ўплыву ні на размнажэньне, ні на іншыя паказьнікі здароўя бесхрыбетных.

Дэпрэсыя й слабасьць сталі сымптомамі шкробуту ў пажылой канадкі

65-гадовая жанчына з Канады зьвярнулася да лекараў са скаргамі на слабасьць і абмежаваную рухомасьць ног, якія разьвіваліся на працягу васьмі дзён. Лекары таксама заўважылі зьмену колеру скуры на сьцёгнах. Жанчына расказала, што яе рацыён складаўся ў асноўным з кансэрваваных супаў, тунца, белага хлеба й плаўленага сыру. Пасьля ўнутрывеннага ўвядзеньня вітаміна С яе стан палепшыўся, што пацьвердзіла здагадку лекараў пра шкробут (цынгу). Дыягназ быў таксама пацьверджаны лябараторнымі аналізамі.

Шкробут — гэта стан, выкліканы дэфіцытам вітаміну С, важнага для сынтэзу калаґену рэчыва, які ў сваю чаргу падтрымлівае трываласьць тканак. Безь вітаміну С тканкі слабеюць, што прыводзіць да праблем з апорна-рухальным апаратам і крывацёкаў, асабліва зь дзёснаў. Таксама вітамін С неабходны для сынтэзу сератаніну й гармонаў шчытападобнай залозы. Шкробут можа разьвіцца праз 2–3 месяцы пасьля спыненьня паступленьня вітаміна С у арганізм.

Лекары з Унівэрсытэта Таронта апісалі выпадак гэтай жанчыны. Яна паступіла ў аддзяленьне неадкладнай дапамогі са скаргамі на слабасьць у нагах і праблемы з рухомасьцю. Таксама ў яе была вядомая нейраґенная й судзінная кульгавасьць, павышаны ціск, парушэньні абмену ліпідаў, дэфіцыт гармонаў шчытападобнай залозы, трывожнасьць і дэпрэсія. Яна палiла паўпачкі цыгарэт у дзень.

Агляд выявіў пацямненьне скуры на сьцёгнах, якое зьявілася тры месяцы таму. У яе таксама былі павялічаныя дзёсны й кровазьліцьці на нагах. На працягу некалькіх гадоў яна адчувала цяжкасьці зь перасоўваньнем, што абмяжоўвала яе магчымасьці гатаваць ежу й купляць прадукты. Яна жыла адна й харчавалася пераважна кансэрвамі й прадуктамі хуткага прыгатаваньня. Вітаміны ці дабаўкі яна не прымала.

Пасьля абсьледаваньня лекары пачалі ўводзіць жанчыне вітамін С унутрывенна, а затым перавялі яе на таблеткі. Пасьля пачатку лячэньня яе стан палепшыўся, і слабасьць у нагах прайшла.

Гэты выпадак паказвае, што нават пры доступе да ежы сацыяльная ізаляцыя можа прывесьці да дэфіцыту вітамінаў, як гэта было з маракамі, якія доўгі час не атрымлівалі сьвежыя садавіна й гародніну. Лекары мяркуюць, што сацыяльныя службы павінны надаваць больш увагі пажылым людзям, якія жывуць у ізаляцыі.

Сланіхі пазналі былых дазорцаў праз 13 гадоў

Дасьледнікі зь Нямеччыны зладзілі эксьперымент з удзелам афрыканскіх сланіх, каб спраўдзіць іхнюю здольнасьць запамінаць людзей, зь якімі яны не кантактавалі цягам 13 гадоў. У досьледзе жывёлам паказвалі фотаздымкі, давалі паслухаць галасы й панюхаць пахі былых дазорцаў і незнаёмцаў. Вынікі паказалі, што сланіх больш цікавілі пахі знаёмых людзей, што сьведчыць пра здольнасьць захоўваць доўгатэрміновыя ўспаміны.

Шматлікія назіраньні паказваюць, што афрыканскія сланы Loxodonta africana могуць запамінаць суродзічаў і людзей, але эксьперыментальна гэта яшчэ ня спраўджвалі. Таму дасьледнікі хацелі даведацца, ці сапраўды сланы могуць пазнаваць людзей праз гады, ґрунтуючыся на розных стымулах: візуальных, гукавых і абаняльных.

Сланісе Бібі (36 гадоў) і ейнай дачцэ (15 гадоў) прапанавалі тры тыпы стымулаў ад знаёмых (былых дазорцаў) і незнаёмых людзей: фотаздымкі, галасы й пахі. Пахі былі прадстаўлены ў выглядзе футболак, у якіх людзі спалі адну ноч. Эксьперымент ладзілі з дапамогай установак, разьмешчаных побач з вальерам сланоў, і вымяралі час цікавасьці да стымулаў, частату й працягласьць дотыкаў хобатам.

Хоць сланы праяўлялі цікавасьць да ўсіх тыпаў стымулаў ад знаёмых людзей, значная розьніца была заўважана толькі пры дасьледаваньні пахаў. Сланіхі часьцей дакраналіся хобатам да ўстановак з футболкамі былых дазорцаў, чым зь незнаёмымі. Такім чынам, абаняньне аказалася ключавым фактарам у пазнавальнасьці людзей.

Дасьледчыкі зрабілі выснову, што сланы здольныя захоўваць доўгатэрміновыя ўспаміны пра знаёмых людзей, але для больш дакладнага разуменьня патрэбныя дадатковыя дасьледаваньні, бо ў эксьперыменце ўдзельнічалі толькі дзьве жывёлы, і абедзьве былі самкамі.

Білінгвізм значна палепшыў мазґавыя функцыі

Асабліва ў тых, хто валодае дзьвюма мовамі зь дзяцінства

З папярэдніх дасьледаваньняў вядома, што валоданьне дзьвюма мовамі можа паляпшаць увагу, дапамагаць мазґам даўжэй заставацца здаровымі й нават спрыяць аднаўленьню пасьля траўмаў. У новым дасьледаваньні, праведзеным канадзкімі й гішпанскімі навукоўцамі, спраўдзілі, як білінгвізм уплывае на сувязь паміж рознымі абласьцямі мозгу.

У эксьперыменце ўдзельнічаў 151 чалавек, яны размаўлялі на францускай, анґельскай або былі дзьвюхмоўнымі. Навукоўцы зазначылі, калі ўдзельнікі й удзельніцы пачалі вывучаць другую мову. Потым усіх сканавалі з дапамогай функцыянальнай магнітна-рэзананснай тамаграфіі (фМРТ), каб вывучыць сувязі паміж рознымі аддзеламі мазґоў, а ня толькі асобныя вобласьці, як гэта рабілася ў папярэдніх дасьледаваньнях.

Вынікі паказалі, што ў дзьвюхмоўных людзей сувязі паміж участкамі мазґоў былі мацнейшымі, чым у тых, хто гаварыў толькі на адной мове. Асабліва выразным такі эфэкт быў у тых, хто пачаў вывучаць другую мову ў раньнім узросьце. Найбольш значныя зьмены назіраліся паміж мозачкам і левай лобнай карой — гэта важныя вобласьці для каардынацыі рухаў і кіраваньня маўленьнем.

Аўтары падсумоўваюць: чым раней чалавек вучыць другую мову, тым шырэй задзейнічаны ўчасткі мазґоў, зьвязаныя з нэўраплястычнасьцю. Таму раньняе вывучэньне мовы спрыяе лепшаму ўзаемадзеяньню паміж мозачкам і карой мазґоў.

Чалавек можа адчуць ледзь заўважныя зьмены ў пахах

Звычайна ўдых займае ад адной да трох сэкунд, і за гэты час у нос трапляюць малекулы, якія дазваляюць нам адчуваць пахі. Аднак да нядаўняга часу заставалася пытаньне: ці могуць людзі ўспрымаць зьмены пахаў, якія адбываюцца хутчэй, чым працягласьць аднаго ўдыху?

Новая прылада, распрацаваная для дакладнага кантролю пахаў, паказала, што наш нос можа даць рады з гэтым. Так, людзі здольныя защважаць зьмены ў пахах за долі сэкунды.

Згаданая прылада рэагуе на пачатак удыху, фіксуючы зьмены ціску ў носе, і выпускае два розныя пахі. Пры гэтым адзін з пахаў падаецца крыху далей ад носа, чым іншы.

Больш за 200 удзельнікаў і ўдзельніц эксьперыментаў удыхалі два хімічныя пахі за адзін удых. Навукоўцы дакладна кантралявалі розьніцу ў часе паміж пахамі з дакладнасьцю да мілісэкунды. Людзям давалі розныя пахі — напрыклад, яблычны, кветкавы, цыбульны або цытрынавы — і прасілі вызначыць, у якім парадку яны іх адчулі.

У выніку ўсе людзі змаглі дакладна вызначыць парадак пахаў, нават калі розьніца паміж імі складала ўсяго 60 мілісэкунд. Гэта адкрыцьцё сьведчыць пра тое, што наша нюхальная сыстэма працуе з такой жа хуткасьцю, як і ўспрыманьне колеру.

Далей аўтары плянуюць вывучыць, які нашыя мазґі апрацозваюць інфармацыю пра пахі ня толькі ў межах аднаго ўдыху, але й паміж імі, улічваючы, што наш нос здольны адрозьніваць вельмі шмат пахаў.

Сьветлыя ночы і цёмныя дні павысілі рызыку заўчаснай сьмерці

Дасьледаваньне, апублікаванае ў часопісе Proceedіngs of the Natіonal Academy of Scіences, выявіла сувязь паміж парушэньнем цыркадных рытмаў ад няправільнага асьвятленьня й павышанай рызыкай заўчаснай сьмерці.

Навукоўцы прааналізавалі зьвесткі з брытанскага Біябанку, дасьледаваўшы 88 905 чалавек (>62 гады), якія насілі прылады для адсочваньня ўзроўню асьвятленасьці. У выніку выявілася, што людзі, якія падвяргаліся большаму ўзьдзеяньню сьвятла ноччу альбо адчувалі недахоп сьвятла ўдзень, мелі больш высокую рызыку сьмяротнасьці, асабліва ад сэрцава-судзінных захворваньняў. Аўтары мяркуюць, што падтрымка цемры ўначы й сьвятла ўдзень можа зьнізіць рызыкі для здароўя.

Навукоўцы вывучаюць адкуль вузы ведаюць, куды ім расьці пасьля траўмы

Калі арґанізм атрымлівае траўму альбо страчвае канцавіну, вузы павінны зразумець, колькі тканкі трэба аднавіць і ў якім месцы. Але адкуль яны «ведаюць», куды расьці, застаецца загадкай. Хоць навукоўцам вядома, што ў многіх арґанізмаў вузы аднаўляюць тканкі дзякуючы так званай «пазыцыйнай памяці» — вузы «запамінаюць» сваё месца ў целе, — працэс усё яшчэ вывучаецца.

Група навукоўцаў зь Інстытуту мэдычных дасьледаваньняў Стоўэрса зладзіла дасьледаваньне, каб вызначыць, якія вузы ўдзельнічаюць у пазыцыйнай памяці. Яны вывучалі, як афрыканская рыбка Nothobranchіus furzerі аднаўляе свае хваставыя плаўнікі пасьля ампутацыі, і высьветлілі, што вузы эпідэрмісу скуры зьмяняюцца ў залежнасьці ад таго, наколькі блізка да цела была адрэзаная частка плаўніка. Пры гэтым аказалася, што хуткасьць росту новага плаўніка не заўсёды залежыць ад месца ампутацыі.

Спачатку аўтары спраўдзілі, як месца ампутацыі ўплывае на хуткасьць аднаўленьня. Вядома, што калі адрэзаць невялікі кавалачак на самым канцы плаўніка, то ён хутка рэґенеруе, але калі адрэзаць бліжэй да цела рыбы — гаіцца будзе даўжэй. Таму каманда пастанавіла скрыстацца малекулярнымі мэтадамі, каб лепш зразумець гэта.

Навукоўцы выявілі, што адрозьненьні паміж вузамі, якія засталіся пасьля розных ампутацый, былі нязначнымі на ўзроўні ґенаў. Але самае цікавае было ў тым, што яны выявілі новы стан вузаў скуры, які ўзьнікае пры аднаўленьні тканак. Гэтыя вузы былі найбольў актыўнамі пры ампутацыі бліжэй да цела, а таксама яны актыўна ўдзельнічалі ў рэґенэрацыі й былі зьвязаныя з працэсамі, якія адбываюцца падчас эмбрыянальнага разьвіцьця.

Акрамя таго, дасьледнікі выдалілі з дапамогай мэтаду CRІSPR-Cas9 адзін з ґенаў, зьвязаны з апісаным працэсам, і ўбачылі, што рэґенэрацыя плаўнікоў прысьпяшылася, але толькі пры ампутацыі падалей ад цела. Гэта адкрыцьцё паказала, што хуткасьць рэґенэрацыі можна зьмяняць, калі выкарыстоўваць правільныя ґенные шляхі.

Боль ад вострай ежы можа часткова ўзьнікаць у мазгах

Калі вам невыносна балюча есьці вострыя стравы, гэта можа быць зьвязана з тым, што вы загадзя вырашылі, што не пераносіце іхнюю пякучасьць. Як сьцьвярджаюць навукоўцы ў часопісе PLOS Biology, частка болю, які вы адчуваеце, можа ўзьнікаць у вашых мазґах.

Дасьледнікі вывучылі рэакцыю мазґоў 46 чалавек, 22 зь якіх заявілі, што ненавідзяць вострую ежу, а 24 прызналіся, што любяць яе. Падчас досьледу ўсім прапаноўвалі пакаштаваць ваду, слабы востры соўс і вельмі востры соўс, пры гэтым адбываўся маніторынг мазґавой актыўнасьці.

Калі людзей папярэджвалі, што яны зьбіраюцца каштаваць нешта вострае, мазґі аматараў вострага актывавалі зоны, зьвязаныя з задавальненьнем. Яны таксама паведамлялі, што ім спадабаўся перажыты досьвед. А тыя, хто не любіў вострую ежу, мелі актыўнасьць у зонах, адказных за боль, і ацэньвалі соўс як менш прыемны.

Такія вынікі паказваюць, як нашыя чаканьні — як станоўчыя, так і адмоўныя — могуць уплываць на ўспрыманьне. Гэты эфэкт можа быць карысны для паляпшэньня мэтадаў кіраваньня болем, напрыклад, пры падрыхтоўцы да апэрацый ці іншых трывожных мэдычных працэдур.

Раптоўная апытанка:
👻 - люблю вострыя стравы
🎃 - цярпець іх не магу