Антраполягі высунулі тэорыю пра тое, што чалавечая музычнасьць і мова маглі ўзьнікнуць ад пераходу да хаджэньня на дзьвух нагах (біпэдалізм).

Аўтары заўважаюць, што крокі людзей ствараюць рытмічныя й больш прадказальныя гукі рухаў, чым тое, што можна пачуць ад перасоўваньня нашых бліжэйшых сваякоў (шымпанзэ). Імаверна, гэта дазваляе нашым мазгам больш засяродзіцца на гуках навакольля падчас перасоўваньня, каб пачуць небясьпеку.

Яшчэ ва ўлоньні маці плод падвяргаецца ўплыву рытмічных корокаў жанчыны. Пагойдваньні ў такт (~120 крокаў за хвіліну) актывуюць слых, раўнавагу, і здольнасьць адчуваць свай становішча й рухі. А потым мы маем шмат папулярных гітоў з тэмпам 120 удараў за хвіліну.

Таксама аўтары мяркуюць, што дзіцячае лепятаньне ўзьнікла як замена фізычнаму кантакту з бацькамі. Калі людзі пачалі хадзіць прама, дзець страцілі магчымасьць чапляцца за поўсьць бацькоў, каб падтрымліваць цялесны кантакт. Таму разьвілася мілагучнае лепятаньне, якое маго стаць падмуркам для зьвяўленьня музыкі й мовы пазьней.

Кампутарную тамаграфію прыраўналі да спажываньня алькаголю ў падвышэньні рызыкі рака

Амэрыканскія дасьледнікі падлічылі, што каля 5% штогадовых выпадкаў анкалягічных захворваньняў могуць быць зьвязаныя з кампутарнай тамаграфіяй (КТ). Гэта параўнальна з такімі рызыкамі, як спажываньне калькаголю (5.4%) і атлусьценьне (7.6%).

КТ актыўна выкарыстозваецца ў мэдыцыне для дакладнай дыягностыкі, але праз тое, што гэта фактычна рэнтген на стэроідах, пацыенты атрымліваюць пэўную дозу апраменьваньня. Напрыклад, да 2 мілізывэртаў (мЗв) пры сканаваньні галавы й да 6 мЗв для сканаваньня поласьці жывата (доза ад звычайнай флюараграфіі — 0.05 мЗв).

Дасьледчая каманда прааналізавала 93 млн КТ-сканаваньня, зладжаных ў 2022 годзе, каб разьлічыць дозу апраменьваньня для 18 органаў і ацаніць рызыку анкалягічных захворваньняў, выкарыстоўваюцы дадзеныя выжылых пасьля ядзерных бамбардыровак Японіі.

У выніку навукоўцы прыйшлі да высновы, што КТ магло справакаваць каля 103 000 выпадкаў раку цягам жыцьцьця пацыентаў з выбаркі. Найбольш рызыкоўнай зонай для дарослых аказаўся жывот,а для дзяцей — галава.

Вядома, гэта не нагода адмаўляцца ад такога эфэктыўнага дыягнастычнага сродку, але аўтары заклікаюць ставіцца да кампутарнай тамаграфіі з большай адказнасьцю, і празначаць/рабіць яе толькі па неабходнасьці.

Рэгулярны прагляд мастацкіх твораў палепшыў псыхалягічны стан людзей

Навукоўцы зь Венскага ўнівэрсытэта й іншых эўрапейскіх устаноў прааналізавалі 38 дасьледаваньняў з удзелам 6805 чалавек, каб высьветліць, як прагляд твораў візуальнага мастацтва ўплывае на псыхічнае здароўе. Аказалася, што нават кароткае знаёмства з творамі можа значна паляпшаць самаадчуваньне, асабліва пры наяўнасьці рэгулярнасьці й рэфлексіі.

У дасьледаваньні ацэньваліся ня толькі агульныя эфэкты, але й тое, у якіх умовах мастацтва прыносіць найбольшую карысьць. Атрыманыя вынікі паказалі станоўчы ўплыў на адчуваньні сэнсу жыцьця, асабістага росту й узроўню самаразьвіцьця.

Прагляд мастацтва, як высьветлілася, спрыяе ня толькі паляпшэньню настрою, але й умацоўвае псыхалягічную ўстойлівасьць, падтрымлівае эмацыйнае аднаўленьне й садзейнічае глыбокай рэфлексіі. Пазытыўны эфэкт можа зьяўляцца як у музэях, так і дома, у лякарнях або анлайн. Эфэкты фіксаваліся як пасьля аднаразовых візытаў, так і ў выніку доўгатэрміновых праграм з удзелам у рэфлексіўных практыках — напрыклад, у вядзеньні дзёньнікаў або калектыўным абмеркаваньні пабачанага.

Дасьледнікі вылучылі пяць асноўных мэханізмаў, празь якія мастацтва ўплывае на псыхіку: эмацыйнае рэгуляваньне, кагнітыўная актывацыя (увага, памяць, навучаньне), сацыяльнае ўзаемадзеяньне, самаўсьведамленьне й аднаўленчы эфэкт. Асабліва карысным такі ўплыў можа быць для людзей у стрэсавай сытуацыі або з хранічнымі захворваньнямі.

На думку аўтараў, мастацтва можа стаць простым і даступным інструмэнтам падтрымкі псыхічнага здароўя — безь неабходнасьці адмысловага навучаньня або дарагой інфраструктуры. Яно ўжо прысутнічае ў публічных і прыватных прасторах, і гэты рэсурс можна выкарыстоўваць больш мэтанакіравана.

Маратон перад сном можа быць ня лепшай ідэяй

Хуткая прабежка ці інтэнсіўная трэнаваньне перад сном падаюцца добрым спосабам уціснуць трошкі здаровага ладу жыцьця ў напружаны графік. Але новае буйное дасьледаваньне паказвае: такія заняткі могуць крыху пагоршыць якасьць начнога адпачынку — хаця й ня ўсе вечаровыя практыкаваньні маюць нэгатыўны эфэкт.

Каманда навукоўцаў з Monash University і іншых устаноў прааналізавала даныя амаль 15 тысяч чалавек, сабраныя за год з дапамогай біясэнсараў. У выніку яны выявілі, што інтэнсіўныя фізычныя нагрузкі менш чым за 4 гадзіны да адпачынку зьвязаныя зь некаторамі прыкметамі пагаршэньня сну: людзі засыналі даўжэй, спалі карацей, а таксама мелі больш высокі пульс і меншую варыябельнасьць сэрцавых скарачэньняў уначы. Апошняе часта лічыцца паказьнікамі нагрузкі на арганізм.

Аўтары падкрэсьліваюць, што найбольшы эфэкт назіраўся менавіта пасьля трэніровак з высокай кардыянагрузкай (футбол, забегі), якія выклікаюць працяглае павышэньне пульса, тэмпэратуры цела й нэрвовай узбуджанасьці. Пры гэтым лёгкія фізычныя нагрузкі, такія як шпацыр ці павольнае плаваньне, значна менш уплываюць на сон.

Хаця папярэднія дасьледаваньні давалі супярэчлівыя вынікі, гэтае — адно з самых маштабных і дакладных. Яно ахапіла мільёны начэй і ўлічвала шмат дадатковых фактараў: век, фізычную форму, сэзон і нават якасьць адпачынку напярэдадні.

Навукоўцы з Каліфарнійскага ўнівэрсытэта ў Бэрклі стварылі тэхналёгію, якая дазваляе людзям бачыць новы, раней недаступны чалавечаму зроку колер. Сваю распрацоўку, апублікаваную ў Science Advances, аўтары назвалі Oz, а новы колер — olo.

Звычайна мы бачым колеры дзякуючы тром тыпам фотаадчувальных вузаў у сеткавіцы вока (коўбачкам), якія ўспрымаюць сьвятло рознай даўжыні хваль (кароткія S, сярэднія M і доўгія L). Але некаторыя з гэтых рэцэптараў — асабліва тыя, што рэагуюць на сярэднюю даўжыню хвалі (M-коўбачкі) — перакрываюцца іншымі рэцэптарамі, таму некаторыя адценьні мы фізычна ня можам адрозьніць.

Каб абыйсьці гэтае абмежаваньне, дасьледнікі выкарыстоўвалі лазерныя мікрадазоўкі сьвятла, накіраваныя толькі на M-коўбачкі. Так яны змаглі "ўключыць" толькі адзін тып рэцэптараў, чаго не адбываецца ў прыродзе, і выклікаць у людзей "бачаньне" зусім новага насычанага сіне-зялёнага колеру, які нельга аднавіць звычайнымі мэтадамі.

Тэст зь пяцьцю ахвотнікамі пацьвердзіў, што гэты колер сапраўды не ўкладваецца ў звыклую каляровую гаму. Яго немагчыма цалкам аднавіць нават з дапамогай самых насычаных натуральных колераў.

Аўтары спадзяюцца, што прэзэнтаваная тэхналёгія будзе карысная ня толькі ў дасьледаваньнях зроку, але й для мэдыцыны. Напрыклад, для мадэляваньня страты зрокавых рэцэптараў пры захворваньнях сеткавцы або для дапамогі людзям з парушэньнямі каляровага зроку, у тым ліку дальтанізмам.

А яшчэ сёньня гэтаму каналу споўнілася ажно 8 гадоў.

Спадзяюся, рэшткаў маёй матывацыі хопіць яшчэ прынамсі на год.

Дзякуй.

Электронныя цыгарэты даганяюць звычайныя ў павышэньні рызыкі захворваньняў лёгкіх

Новы мэтааналіз, зладжаны міжнароднай камандай навукоўцаў, паказаў, што выкарыстаньне электронных цыгарэт на 44% павышае рызыку разьвіцьця хранічнай абструктыўнай хваробы лёгкіх (ХАХЛ). Пры такім паталягічным стане ў пацыентаў часткова незваротна пагаршаецца дыхальная функцыя праз запаленьне тканак лёгкіх. Зьмены часта адбываюцца так павольна, што дыягназ выяўляецца на позьніх стадыях.

Аналіз агулам ахапіў каля 3.5 млн чалавек і 140 000 выпадкаў ХАХЛ, уключна з новымі зьвесткамі за 2020-2024 гады. Таксама ў аналізе аўтары аддавалі перавагу новым пакаленьням электронных цыгарэт.

Электронныя цыгарэты першапачаткова прасоўваліся як бясьпечная альтэрнатыва звычайным, прытым асаблівы фокус быў на маладую аўдыторыю. Аднак усё больш навуковых зьвестак сьведчаць пра наяўнасьць у электронных цыгарэт шкодных для сэрцава-судзіннай і дыхальный сыстэмы чалавека эфэктаў.

Аўтары мэтааналізу падкрэсьліваюць, што сучасныя мадэлі вэйпаў, нягледзячы на тэхналягічныя паляпшэньні, усё яшчэ зьвязаныя з рызыкай разьвіцьця сурёзных захворваньняў лёгкіх, як і звычайныя цыгарэты.

У заходняй Афрыцы дзікіх шымпанзэ заўважылі за сумесным спажываньнем падброджаных пладоў дрэва Treculia africana.

Агулам шымпанзэ часьцяком ядуць вялікія плады T. africana, якія паляжалі некалькі дзён на зямлі. За гэты час у іх назапашваецца ад 0.01% да 0.6% алькаголю. А банкеты могуць працягвацца не адзін дзень. Цікава, што ў 10 з 70 назіраных выпадкаў прыматы дазвалялі суродзічам есьці той жа плод, хаця побач былі іншыя.

Навукоўцы мяркуюць, што звычка дзяліцца падброджанымі фруктамі можа быць вельмі старажытнай і зьвязанай з паводзінамі агульнага продка чалавека й іншых прыматаў. Магчыма, гэта нават пачатак нашай традыцыі сумесных застольляў.

⚠️ у шымпанзэ вэрсыя алькагольдэгідрагеназы (фэрмэнт, які разьбівае малекулу этаноля) не такая эфэктыўная, як у людзей. Таму для ап'яненьня ім трэба не так шмат.

Штодзённае спажываньне грэцкіх арэхаў паменшыла запаленьне й рызыку рака тоўстай кішкі

Апублікаваныя вынікі клінічных выпрабаваньняў, якія паказалі, што штодзённае спадываньне грэцкіх арэхаў зьніжае ўзровень сыстэмнага запаленьня й памяншае рызыку разьвіцьця рака тоўскай кішкі.

Ключавым «актыўным рэчывам» у арэхах сталі элягітаніны — поліфэнолы, што пераўтвараюцца мікрабіёмам у кішэчніку ва ўралітыны. Менавіта ўралітын A можа пахваліцца моцным супрацьзапаленчым эфэктам і здольнасьцю падаўляць рост ракавых вузаў.

У выпрабаваньнях узялі ўдзел 39 чалавек у веку 40–65 гадоў з павышанай рызыкай раку тоўстай кішкі. Спачатку цягам тыдня яны цалкам выключылі з рацыёну прадукты, што ўтрымліваюць элягітаніны, каб зьнізіць зыходны ровень уралітынаў амаль да нуля. Потым на працягу трох тыдняў штодня елі порцыю грэцкіх арэхаў у межах кантраляванага харчаваньня. Да й пасьля гэтага ў ўдзельнікаў/удзельніц вымяралі маркеры запаленьня ў крыві, мачы й кале, а напрыканцы дасьледаваньня праводзілі калёнаскапію.

У тых, чый мікрабіём актыўней выпрацоўваў уралітын A, назіралася значнае зьніжэньне запаленчых бялкоў у крыві й памяншэньне небясьпечных бялкоў у тканках паліпаў у тоўстай кішцы. Асабліва прыкметны эфэкт быў у людзей з залішняй вагой. Такія вынікі падмацоўваюць меркаваньне, што простая звычка «жменька арэхаў штодня» можа стаць даступным сродкам для падтрымкі здароўя кішэчніка й прафіляктыкі раку.

Ін'екцыя золата палепшыла зрок мышам

Амэрыканскія навукоўцы распрацавалі новы мэтад лячэньня ўзроставага пагаршэньня зроку з дапамогай наначасьцінак золата. Выправабаньні на мышах паказалі, што залаты пыл у вачах можа часткова аднавіць зрок.

Мэтад наступны: нананчасьцінкі золата пакрываюцца антыцеламі, а потым уводзяцца наўпрост у вока, дзе яны трапляюць на сеткавіцу. Наступным крокам гэтыя наначасьцінкі актывуюцца інфрачырвоным лазэрам, у выніку чаго яны пачынаюць выконваць ролю фотарэцэптараў. Вядома, самі наначасьцінкі золата ня могуць успрымаць візуальную інфармацыю, але яны могуць награвацца ў інфрачырвоным сьвятле, ствараючы пры гэтым лякальнае электрамагнітнае поле. Менавіта яно пачынае ўплываць на фотарэцэптарныя вузы так, быццам на іх падае сьвятло.

Што тычыцца мышэй з парушэньнямі зроку, то ў іх наначасьцінкі не выклікалі аніякіх таксычных эфэктаў і працягвалі функцыянаваць некалькі месяцаў. І хаця гэта толькі пілётнае дасьледаваньне, яно ўжо зараз выглядае пэрспэктыўна, бо існыя мэтады лячэньня дэгенэрацыі зроку ўключаюць апэрыцыі альбо ўсталёўку імплянтаў.

Вітаем, даражэнькія! 🤗
Мы - ініцыятыва BelRead - займаемся перакладамі замежнай літаратуры на беларускую мову, агучкай і пошукамі цікавага, звязанага з Беларуссю 📚✨

У сацсетках мы дзелімся цікавымі навінамі, даследуем і папулярызуем беларускую мову, расказваем пра беларускіх пісьменнікаў і перакладчыкаў 📖✨

Бясплатна пачытаць пераклады можна на Patreon
Сачыць за абвесткамі - у Instagram і Telegram

А нядаўна на нашым Youtube выйшла 4 частка агучкі кнігі пра гісторыю Мінска стагадовай даўніны 🎉

Далучайцеся 💖

Яшчэ адна навуковая сэнсацыя, якая абяцае разьбіць нашыя кулінарныя ілюзіі: новае дасьледаваньне італьянскіх навукоўцаў зьвязвае рэгулярнае спажываньне курыцы з павышанай рызыкай раку стрававальнай сыстэмы й нават раньняй сьмерцю. Так, менавіта курыцы — той самай, якая лічыцца здаровай альтэрнатывай "канцэрагенным" стэйкам і каўбасам з чырвонага мяса.

Дасьледаваньне ахапіла амаль 5 тысяч чалавек і працягвалася 20 гадоў. Па выніках, тыя, хто еў больш за 300 грамаў птушкі ў тыдзень, мелі на 27% вышэйшую рызыку памерці ад раку страўніка, кішэчніка ці іншых гастраэнтэралягічных жахаў у параўнаньні з тымі, хто абмяжоўваўся сотняй грамаў.

Але дасьледаваньне мае свае хібы. Напрыклад, фізычная актыўнасьць удзельнікаў/удзельніц — не ўлічвалася зусім. Таксама не вядома, ці елі яны курыцу ў выглядзе варанаші філе ці, скажам, тры разы на тыдзень замаўлялі курыныя крылцы з KFC. Да ўсяго харчовыя звычкі ўдзельнікаў вывучаліся не праз кантраляваныя дыеты ці аналізы, а праз анкеты. Хто не любіць з раніцы ўзгадаць, што ты еў тры тыдні таму? Ці два гады таму.

Таму максымум, што паказала гэтае дасьледаваньне — сувязь, але не прычыну. Ці то справа ў самой курыцы, ці ў соўсах, смажаньні, альбо проста ў тым, што аматары курынага мяса жывуць менш актыўна й маюць іншыя праблемы са здароўем — сказаць пакуль нельга. І філе зь лядоўні вкідаць пакуль ня трэба.

Відавочныя сымптомы інсульту ў амэрыканкі зьвявіліся падчас мігрэні

У прыёмнае аддзяленьне амэрыканскага шпіталя паступіла 46-гадовая жанчына. Яна скардзілася на моцны пульсацыйны боль у галаве, які працягваўся каля трох гадзін. Адначасова з болем зьявілася млявасьць і здранцьвеньне ў правай далоні, што паступова распаўсюдзілася на ўсю руку. Раней у яе ўжо бывала мігрэнь зь візуальнай аўрай — гэта калі перад вачыма зьяўляюцца зіхатлівыя лініі ці іншыя візуальныя эфэкты перад пачаткам спохвату.

Пры аглядзе мэдыкі заўважылі, што сіла й адчувальнасьць у правай руцэ зьніжаныя. Яны западозрылі інсульт і накіравалі жанчыну на МРТ і дасьледаваньне судзінаў мазгоў. МРТ паказала, што ў левай паўкулі крыві цекла крыху менш, чым трэба, але прыкмет сапраўднага інсульту з пашкоджаньнем тканак не выявілі. Усе судзіны былі адкрытыя й ніякіх тромбаў не знайшлі.

У выніку лекары паставілі жанчыне дыягназ "гэміплегічная мігрэнь" — гэта рэдкая форма мігрэні, пры якой часова слабеюць цягліцы з аднаго боку цела. Таксама могуць узьнікаць праблемы са зрокам, адчуваньнямі й нават маўленьнем. Лічыцца, што такая мігрэнь узьнікае з-за часовага "затуханьня" актыўнасьці пэўных участкаў мазгоў, што спачатку прыводзіць да зьніжэньня крывябегу, а пасьля — да яго ўзмацненьня. Такая форма хваробы можа быць спадчыннай або ўзьнікаць выпадкова, як у апісаным выпадку.

Пасьля падтрымальнай тэрапіі боль у галаве прайшоў праз 45 хвілін, а слабасьць у руцэ зьнікла праз паўтары гадзіны. Жанчыну выпісалі з рэкамэндацыяй назірацца ў лекараў.

Біятэхналягічны стартап распрацаваў новы спосаб мужчынcкай кантрацэпцыі. Наперадзе другая фаза клінічных выпрабаваньняў

Амэрыканская біятэхналягічная кампанія Contraline паведаміла пра важны прагрэс у распрацоўцы новага спосабу мужчынскай кантрацэпцыі. У іх клінічным выпрабаваньні тэхналёгіі ADAM, удзельнікі дасягнулі галоўнага выніку: праз два гады пасьля імплянтацыі гідрагеля ў семявыводныя пратокі ў іх не выяўляліся спэрматазоідаў у эякуляце.

ADAM — гэта водарастваральны, біясумяшчальны гідрагель, які перашкаджае транспарту спэрматазоідаў, прапаноўваючы доўгатэрміновую й зваротную альтэрнатыву прэзэрватывам і вазэктоміі. Зараз у клінічным дасьледаваньні адзначаюцца добрыя вынікі бясьпекі й адсутнасьць цяжкіх пабочак.

Кампанія таксама атрымала дазвол на пачатак другой фазы выпрабаваньняў у Аўстраліі, якія стартуюць неўзабаве.

Совы маюць адметны спосаб харчаваньня — яны цалкам заглынаюць здабычу, а неператраўленыя часткі, такія як косьці, пёры ці панцыры, пазьней адрыгваюць у выглядзе шчыльных камякоў. І хоць у іхні рацыён уваходзяць дробныя грызуны, птушкі, амфібіі й нават некаторыя паўзуны, наступны выпадак стаў сапраўднай рэдкасьцю.

20 красавіка на камэру Wild Birds Unlimited Barred Owl Cam патрапіў цікавы момант: самец паўночнага пугача (Stix Varia) прынёс сваёй самцы ў гняздо маладую чарапаху. Самка крыху зьдзівілася незвычайнаму пачатсунку й ня стала прапаноўваць яго птушанятам. Праўда сама таксама зь ім не дала рады: пасьля колькіх спробаў глынуць здабычу, яна кінула яе.

Дасьледнікі адзначаюць, што за 12 гадоў назіраньняў гэта першы вядомы выпадак дастаўкі чарапахі ў савінае гняздо.

ВІДЭА ТУТ

Пазадарожнікі аказаліся больш небясьпечнымі ў горадзе

Пешаходы й раварысты, якія трапляюць у ДТЗ з пазадарожнікам альбо лёгкім грузавіком, маюць на 44% вышэйшы шанец загінуць, чым ў здарэньні зь легкавіком. Прытым для дзяцей рызыка яшчэ большая — 82%. Такія вынікі паказалі брытанскія дасьледнікі ў сваім аналізе больш за 680 000 выпадкаў ДТЗ за апошнія 35 гадоў.

Асноўнай прычынай назвалі больш высокую й тупую пярэднюю частку згаданых аўтамабіляў. Менявіта яна наносіць пры сутыкненьні небясьпечныя траўмы.

Аўтары бачаць выйсьце ў тым, каб абмежаваць выкарыстаньне вялікі аўто ў горадзе.

Віртуальная рэальнасьць дапамагла мужчынам адчуць сябе абʼектамі вэрбальных дамаганьняў

Навуковы экспэрымэнт паказаў, што ў мужчын, якія ўвасобіліся ў жаночых аватараў у віртуальнай рэальнасьці, вэрбальныя дамаганьні выклікалі заўважна нэгатыўныя эмоцыі ў выглядзе гневу й агіды.

Дасьледаваньне ладзілася групай італьянскіх навукоўцаў з мэтай зразумець, як мужчыны адчуюць сябе ў сытуацыі кэтколінгу — формы вэрбальнага ґвалту, зьвязанага з ґендэрнымі стэрэатыпамі.

Агулам у досьледзе бралі ўдзел 36 маладых мужчын, якіх адправілі ў віртуальнае асяродзьдзе ў вобразе жаночага аватару. Там, на віртуальнай сцэне, мужчыны сутыкнуліся с тыповым кэтколінгам у свой бок ад некаторых "мужчынскіх аватараў". Эмацыйныя рэакцыі фіксаваліся з дапамогай шкалы ацэнкі пачуцьцяў.

Вынікі паказалі, што тыя, хто сутыкнуўся з вэрбальнымі дамаганьнямі адчулі зачна большы гнеў і агіду, чым мужчыны, які мелі нэўтральныя кантакты ў віртуальным асяродзьдзі.

Вядома, дасьледаваньне не паказавае, ці зьмянілася стаўленьне ўдзельнікаў да праблемы пасьля досьледаў, але аўтары мяркуюць, што падобныя перажываньні могуць стымуляваць асабістую рэфлексыю паводзінаў.

Стужкі сьветладыёдаў зьнізілі імавернасьць нападу акул на людзей

Вынікі новага міжнароднага дасьледаваньня паказалі, што сьветладыёдныя стужкі, усталяваныя на ніжнім баку спэцыльных падманак, могуць значна зьнізіць рызыку нападаў акул. Гэтыя LED-агні імітуюць натуральную стратэгію камуфляжу, якую выкарыстоўваюць многія марскія істоты, каб стаць нябачнымі для драпежнікаў, што глядзяць зьнізу.

Дасьледаваньне ладзілі ля ўзьбярэжжа Паўднёвай Афрыкі, дзе вялікія белыя акулы часта нападаюць на абʼекты, падобныя да цюленяў. Але калі падманкі мелі сьвятлодыёдныя палоскі на ніжнім боку, акулы значна радзей на іх нападалі. Найбольш эфэктыўнымі былі гарызантальныя палосы сьвятла, якія парушаюць сілуэт і перашкаджаюць акуле ўспрымаць абʼект як патэнцыяльную здабычу.

Дасьледнікі адзначаюць, што такая тэхналёгія ня шкодзіць асяродзьдзю й не пагражае акулам — яна проста зьбівае іх з панталыку. Хаця патрэбна дадатковая праверка, вынікі адкрываюць магчымасьць стварэньня бясьпечных сродкаў абароны для аматараў акіянаў.

Усебаковы погляд на мазґі падчас чытаньня

Навукоўцы з Інстытуту Макса Плянка пастанавілі разабрацца, што адбываецца ў мазґах чалавека, калі ён чытае. Для гэтага яны прааналізавалі 163 папярэднія навуковыя працы, у якіх вывучаліся розныя тыпы чытаньня — ад асобных літар да цэлых тэкстаў — і тое, як на гэта рэагуюць мазґі. Атрыманыя дадзеныя дапамагаюць лепш зразумець, як ідзе апрацоўваньне пісьмовага маўленьня, і чаму чытаньне зьяўляецца такой складанай і важнай здольнасьцю.

Вынікі паказалі, што асноўная актыўнасьць пры чытаньні адбываецца ў левай палове мазґоў, асабліва ў тых зонах, якія зьвязаныя з мовай і зрокам. Напрыклад, пры чытаньні асобных літар актывуецца толькі адна невялікая частка зрокавай кары, але калі чалавек чытае цэлыя словы ці сказы — уключаюцца дадатковыя ўчасткі. Таксама навукоўцы заўважылі розьніцу паміж тым, калі чалавек чытае пра сябе й калі чытае ўголас: чытаньне ўголас актывуе зоны, зьвязаныя з рухам і гукамі, у той час як унутранае чытаньне больш задзейнічае ўнівэрсальныя “вылічальныя” мазґавыя вобласьці.

Агулам дасьледаваньне можа дапамагчы лепш зразумець, як мазґі апрацоўваюць мову, і што ідзе ня так у людзей зь цяжкасьцямі чытаньня — напрыклад, пры дысьлексіі. У будучыні гэтыя вынікі могуць стаць асновай для стварэньня новых мэтадаў дапамогі дзецям і дарослым, якія сутыкаюцца з падобнымі праблемамі.

Веданьне рызыкі разьвіцьця хваробы Альцгаймэра зьмяніла звычкі пацыентаў не ў лепшы бок

Хвароба Альцгаймэра зьяўляецца найбольш распаўсюджанай формай дэменцыі, і пакуль невядома, якім чынам яна разьвіваецца. Найбольш імавернай прычынай часта называюць назапашваньне бэта-амілоідных бляшак у мазґах. Прытым гэтае назапашваньне пачынаецца за дзесяцігодзьдзі да зьяўленьня першых сымптомаў, але выявіць пачатак патялягічнага працэсу дапамагае пазытронна-эмісыённая тамаграфія. Што праўда, ПЭТ не дае дакладных вынікаў, бо нават пры наяўнасьці амілоідных бляшак, хвароба Альцгаймэра можа не разьвіцца.

Цяпер ізраільскія й амэрыканскія навукоўцы зладзілі дасьледаваньне з удзелам 199 чалавек у веку ад 40 гадоў, каб вызначыць, як веданьне свайго статусу ПЭТ-сканаваньня адбіваецца на псыхічным і фізычным стане. Для гэтага ўдзелькам/удзельніцам перад сканаваньнем прапанавалі адказаць на шэраг пытаньняў адносна псыхічнага стану, задаволенасьці памяцьцю, ладу жыцьця й матывацыі яго падтрымліваць. Праз 6 месяцаў пасьля атрыманьня вынікаў ПЭТ-сканаваньня, апытанка паўтарылася.

Такім чынам аўтары выявілі, што людзі з адмоўнымі вынікамі сканаваньня (няма рызыкі ХА) адчулі заўважнае паляпшэньне свайго псыхічнага стану. Таксама людзі са станоўчымі вынікамі ня сталі больш трывожнымі ці прыгнечанымі, іхны псыхічны стан застаўся стабільным. Аднак у абодвух выпадках назіралася зьніжэньне матывацыі прытрымлівацца здаровых звычак. І гэта не вельмі добрая тэндэнцыя: каля 45% выпадкаў хваробы зьвязаныя менавіта з ладам чыцьця. То бок, зьмяніўшы свае звычкі можна калі не пазбавіцца, то адтэрмінаваць разьвіцьцё хваробы Альцгаймэра.