Özbek alifbosi yangilandi! 🇺🇿

Bugun, 2026-yil 21-oktyabrda Prezident Şavkat Mirziyoyev «Lotin yozuviga asoslangan özbek alifbosini joriy etiş töğrisida»gi Qonunga özgartiriş kiritiş haqidagi Qonunni imzoladi (№ O‘RQ–1184).

Qonun Qonunçilik palatasi tomonidan 7-iyulda qabul qilingan, Senat tomonidan 10-sentyabrda ma’qullangan edi.

Nima özgardi?
Alifbo endi 26 ta harf va 3 ta harflar birikmasi örniga 28 ta harf va 1 ta tutuq belgisidan iborat:
• O‘ o‘ → Ö ö (özbek, öqituvçi)
• G‘ g‘ → Ğ ğ (ğalaba, toğ)
• Sh sh → Ş ş (şahar, quyoş)
• Ch ch → Ç ç (çiroyli, kuç)
• Tutuq belgisi (’) saqlanib qoldi: ma’no, şe’r
• “ng” endi alohida birikma sifatida berilmaydi.

📅 Qaçon kuçga kiradi?
Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran olti oy ötgaç kuçga kiradi.
📄 Eski hujjatlar-çi?

Avvalgi alifboda rasmiylaştirilgan hujjatlar, milliy valyuta va qimmatli qoğozlar amal qilaveradi. Davlat idoralarining ramziy belgilari, peşlavha va körsatkiçlardan ular yaroqsiz holga kelguniga yoki belgilangan muddatgaça foydalanilaveradi.

Vazirlar Mahkamasi ikki oy muddatda Qonun ijrosi böyiça çora-tadbirlar dasturini işlab çiqadi.

Yangi alifbo — davlat tilini qöllaş va raqamlaştiriş imkoniyatlarini yanada kengaytiradi!

Markaziy Osiyo | Library | Science

🇷🇺🇺🇦 Украина буюк давлат бўлган Киев Русининг меросхўри. Россия ҳатто унга яқинлаша олмайди ҳам. Россия Украинадан кейин пайдо бўлган - Зеленский.

Markaziy Osiyo | Library | Science

🇰🇬Sadir Japarov 4 soat uxlab, 20 soat işlaşi haqida gapirdi. Qirğiziston prezidenti uning qabuliga kira olmagan fuqaroning şikoyatiga munosabat bildirdi.

“Sizlar 7,5 millionsiz, men esa bitta prezidentman. Oldimga kelgan hammani qabul qilolmayman-ku. Mening iş jadvalim bor. Şundoq ham 24 soatning atigi 4 soatida uxlayman, qolgan 20 soatini işda ötkazaman”, dedi u.

Markaziy Osiyo | Library | Science

«Давлат бошқаруви санъати: Ўзгараётган дунё учун стратегиялар» Маргарет Тэтчер

"Давлат бошқаруви санъати" — 1979−1990 йилларда Буюк Британия бош вазири бўлган машҳур «темир хоним» Маргарет Тэтчернинг китоби ҳисобланади. Тэтчер бу китобни 2003 йилда мамлакат раҳбарига қўлланма сифатида чиқарган ва уни Рональд Рейганга бағишлаган.

"Давлат бошқаруви санъати" — кўп қиррали китоб бўлиб, у мамлакат раҳбариятининг амалий қўлланмасидан ташқарига чиқади. Унда Тэтчер турли мамлакатларнинг муаммоларини таҳлил қилади ва уларнинг ривожланиши учун прогнозлар беради, барқарор ички ва ташқи сиёсат учун демократиянинг қадрини исботлайди, халқаро хавфсизликни муҳокама қилади, кўплаб таниқли сиёсий воқеаларга ўз фикрини билдиради. Китобда ХХ асрнинг иккинчи ярмидаги жаҳон сиёсий жараёнлари ҳақида умумий тушунча берилган.

Library @centerasia_library

Каналга уланиш👇
@centerasiastudy

🧬 80 yoshli inson hujayralarining molekulyar yoshi 20 yoshdan past holatga qaytarildi

Bonn universiteti va universitet klinikasi olimlari laboratoriyada qizil qon hujayralarining yetilmagan shakllarini nerv hujayralarini hosil qila oladigan o‘zak hujayralarga qayta dasturlashtirdi.
Natijada 80 yoshli donordan olingan hujayralarning yoshini ko‘rsatuvchi molekulyar belgilar 20 yoshdan kichik hujayralarga xos holatga o‘zgardi.

Tadqiqot Aging Cell jurnalida chop etildi. Bu natija inson tanasi 60 yilga yoshartirilganini yoki umr uzaytirilganini anglatmaydi. Tajriba laboratoriyadagi hujayralarda o‘tkazilgan.

Ushbu usul hujayralarning qarish va yoshargandek holatga qaytish mexanizmlarini, shuningdek, Altsgeymer kabi yoshga bog‘liq kasalliklarni o‘rganishga yordam berishi mumkin.

🔗 Manba: Bonn universiteti

📚 @ILM_NUR_2020

«Ёлғон умумий тус олган замонда ҳақиқатни айтиш — экстремизмдир»

Жорж Оруэлл

Markaziy Osiyo | Library | Science

🌊 Sarez ko‘li: Markaziy Osiyo uchun qanday xavf mavjud?

Tojikistonning Tog‘li Badaxshon muxtor viloyatida, Pomir tog‘lari bag‘rida joylashgan Sarez ko‘li Markaziy Osiyodagi eng noyob va ayni paytda tabiiy xavf manbalaridan biri hisoblanadi.

Ko‘l qanday paydo bo‘lgan?

1911-yil 18-fevralda yuz bergan kuchli zilzila natijasida ulkan tog‘ ko‘chkisi Murg‘ob daryosi vodiysini to‘sib qo‘ygan. Natijada balandligi 500 metrdan ortiq bo‘lgan tabiiy Usoy to‘g‘oni shakllangan va uning ortida Sarez ko‘li paydo bo‘lgan.

📊 Sarez ko‘li haqida muhim raqamlar:

Uzunligi — taxminan 70 km.
Maksimal chuqurligi — 500 metrga yaqin.
Suv hajmi — qariyb 17 km³, ya’ni 17 milliard m³.
Joylashuvi — dengiz sathidan 3 200 metrdan yuqori.

⚠️ Xavf nimada?

Sarez ko‘lidagi asosiy xavf — tabiiy to‘g‘onning barqarorligi va ko‘lga qulaydigan ehtimoliy yirik ko‘chkilar bilan bog‘liq.

Agar katta hajmdagi suv to‘satdan chiqib ketsa, Bartang, Panj va Amudaryo havzalari bo‘ylab vayronkor toshqin yuzaga kelishi mumkin.

Bunday hodisa nafaqat Tojikiston, balki Afg‘oniston, O‘zbekiston va Turkmanistonning ayrim hududlari uchun ham jiddiy oqibatlar keltirib chiqarishi ehtimoli bor.

Ayrim xavf ssenariylarida 6 milliongacha aholi tilga olinadi. Biroq bu raqamni bevosita va muqarrar xavf ostidagi aholi soni deb qabul qilish to‘g‘ri emas. Oqibatlar to‘g‘onning shikastlanish darajasi, suv hajmi va toshqin tarqalishiga bog‘liq.

🌍 Nega bu masala butun Markaziy Osiyo uchun muhim?

Sarez ko‘li bir davlat hududida joylashgan bo‘lsa-da, ehtimoliy tabiiy ofat oqibatlari davlat chegaralari bilan cheklanmaydi.

Shu sababli ko‘lni doimiy monitoring qilish, erta ogohlantirish tizimlarini rivojlantirish va transchegaraviy favqulodda vaziyatlarga birgalikda tayyorlanish mintaqaviy hamkorlikning muhim yo‘nalishidir.

Muhim jihat: Sarez ko‘lining mavjudligi yaqin orada albatta falokat yuz beradi degani emas. Xavfni ilmiy baholash va muntazam kuzatish zarur.

Library @centerasia_library

Kanalga ulanish
@centerasiastudy

⚔️BUXORODA QATL ETILGAN BRITANIYA ELCHILARI: DIPLOMATIK XATO YOKI SIYOSIY HISOB-KITOB?

XIX asrda Markaziy Osiyo Rossiya imperiyasi va Buyuk Britaniya o‘rtasidagi geosiyosiy raqobat maydoniga aylandi. Tarixda bu jarayon «Katta o‘yin» (The Great Game) nomi bilan mashhur.

Britaniya Rossiyaning janubga siljishidan xavotirlanar, Rossiya esa mintaqadagi siyosiy va harbiy ta’sirini kengaytirishga intilardi.

Ana shunday sharoitda Buxoro amirligi ham ikki imperiya manfaatlari kesishgan muhim hududga aylandi.

🇬🇧 Buxoroga kelgan inglizlar

1830-yillarda Aleksandr Byorns Buxoroga safar qilib, mintaqaning siyosiy, iqtisodiy va geografik holati haqida Britaniya uchun qimmatli ma’lumotlar to‘pladi.

Ammo undan keyin kelgan ikki britaniyalik —

Charlz Stoddart va Artur Konolli

ning taqdiri fojiali yakunlandi.

Stoddart 1838-yilda Buxoroga diplomatik topshiriq bilan kelgan. Biroq amir Nasrullo bilan munosabatlari keskinlashib, zindonga tashlandi.

1841-yilda Konolli ham Buxoroga yetib keldi. U Stoddartni ozod qilishga erisha olmadi va o‘zi ham hibsga olindi.

⚖️ Nega ular qatl etildi?

Tarixchi Mirzo Olim Maxdum Hoji «Tarixi Turkiston» asarida Stoddartning Buxoro saroyidagi urf-odatlarga yetarlicha rioya qilmaganini qayd etadi.

Jumladan, amir qarorgohi — Ark oldidan o‘tayotganda otdan tushmaslik mahalliy siyosiy odobga zid hisoblangan.

Ammo voqeani faqat shu holat bilan tushuntirish yetarli emas. Diplomatik maqom, amirlikning suverenitet haqidagi tasavvurlari, o‘zaro ishonchsizlik va xalqaro vaziyat ham munosabatlarga ta’sir ko‘rsatgan.

1842-yil iyun oyida Stoddart va Konolli Buxoroda qatl etildi.

🌍 Buxoro nimani yo‘qotdi?

Bu hodisa Britaniya bilan diplomatik munosabatlarga jiddiy zarba berdi.

Biroq «agar elchilar qatl etilmaganida, Britaniya Buxoroni Rossiyadan himoya qilgan bo‘lardi» degan fikrni tarixiy haqiqat sifatida qabul qilib bo‘lmaydi. Chunki Britaniyaning mintaqadagi siyosati, avvalo, o‘z imperiyaviy manfaatlariga asoslangan edi.

Shunga qaramay, ushbu voqea muhim savolni o‘rtaga tashlaydi:

Davlat rahbari uchun saroy marosimlariga rioya etilishi muhimroqmi yoki xalqaro vaziyatdan oqilona foydalanishmi?

Tarix shuni ko‘rsatadiki, diplomatiyada madaniy tafovutlarni tushunmaslik va o‘zaro ishonchsizlik ba’zan qurolli to‘qnashuvlarsiz ham og‘ir oqibatlarga olib keladi.

📚 Library @centerasia_library

✅ Kanalga obuna bo‘ling: @centerasiastudy

🎓 Til sertifikati sabab himoyasi qolgan magistrantlar uchun muhim xabar

Taqdim etilgan bayonning 4-bandiga ko‘ra, 2023-yil 14-fevraldagi 13-son bayon asosida istisno tariqasida magistraturaga qabul qilingan talabalar PF–81-son Farmonda belgilangan darajadagi til sertifikatiga ega bo‘lsa, magistrlik dissertatsiyasini himoya qilishiga ruxsat beriladi.

Talab etiladigan darajalar:

🔹 C1 — filologiya yo‘nalishlari;

🔹 B2 — gumanitar, biologik va turdosh fanlar, matematika va statistika, biznes va boshqaruv, huquq, xizmat ko‘rsatish, ijtimoiy va xulq-atvorga mansub fanlar, jurnalistika va axborot, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari;

🔹 B1 — boshqa ta’lim sohalari hamda madaniyat va sport mutaxassisliklari.

Sertifikatning amal qilish muddati tugamagan bo‘lishi va u rasman tan olingan sertifikatlar ro‘yxatiga kirishi shart.

Demak, yuqoridagi tartibda qabul qilingan, mutaxassisligi uchun

B1 darajasi belgilangan magistrantlar B1 sertifikati bilan ham himoyaga qo‘yilishi mumkin.

Sertifikat talabi bekor qilinmagan.

Tegishli sertifikatni taqdim etgan magistrantlarning himoyasini belgilangan tartibda tashkil etish OTM rahbarlariga topshirilgan.

🎓 @Magistr_Hub

🌊 Qo‘shtepa kanali: Amudaryo suvi uchun yangi raqobatmi?

Afg‘oniston shimolida qurilayotgan Qo‘shtepa (Qosh Tepa) kanali Markaziy Osiyoning suv resurslari bilan bog‘liq eng muhim infratuzilma loyihalaridan biriga aylanmoqda.

Loyihaning maqsadi — Amudaryodan suv olib, Afg‘onistonning Balx, Juzjon va Faryob viloyatlarida qishloq xo‘jaligini rivojlantirish.

📊 Loyiha ko‘lami:

• 285 km — kanalning rejalashtirilgan uzunligi.
• 550 ming gektar — sug‘orilishi ko‘zda tutilgan yer maydoni.
• 2022-yil — qurilish boshlangan yil.
• 2028-yil — loyihani yakunlash uchun ilgari e’lon qilingan mo‘ljal.

Afg‘oniston uchun qanday ahamiyatga ega?

Kanal yangi ekin maydonlarini o‘zlashtirish, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishni ko‘paytirish, oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlash va ish o‘rinlarini yaratishga xizmat qilishi kutilmoqda.

🇺🇿 O‘zbekiston uchun qanday xavflar mavjud?

Amudaryo O‘zbekiston va Turkmaniston qishloq xo‘jaligi uchun strategik suv manbayidir.

Qo‘shtepa kanali to‘liq ishga tushgach, quyi oqimga yetib keladigan suv hajmi kamayishi mumkin. Bu ayniqsa suv tanqisligi kuchaygan yillarda sug‘orish tizimlari va Orolbo‘yi ekologiyasiga qo‘shimcha bosim yaratadi.

Ayrim tahlillarda kanal Amudaryo oqimining

20 foizigacha

qismini olishi mumkinligi aytiladi. Biroq bu hali amalda o‘lchangan suv sarfi emas, balki turli farazlarga asoslangan bahodir.

🌍 Mintaqa oldidagi asosiy savol

Afg‘oniston o‘z hududida qishloq xo‘jaligini rivojlantirishga intilmoqda. O‘zbekiston va Turkmaniston esa quyi oqimdagi suv ta’minotining barqarorligidan manfaatdor.

Shu bois masalaning yechimi faqat kanal qurilishiga munosabat bildirishda emas, balki

transchegaraviy suv resurslarini birgalikda boshqarish, suv sarfini o‘lchash va suv tejovchi texnologiyalarni kengaytirishda

.

Qo‘shtepa kanali Markaziy Osiyoda suv endi nafaqat ekologik va iqtisodiy, balki xalqaro hamkorlikning ham strategik masalasi ekanini ko‘rsatmoqda.

Library @centerasia_library

Kanalga ulanish
@centerasiastudy

Qorin dardiga mubtalo bo'lgan o'zbegim.

Millatning ertasi ilmga bo‘lgan ishtahasi bilan belgilanadi.

– Qancha zamonaviy klinikalar qurmaylik, eng so‘nggi uskunalarni olib bermaylik, malakali xodimlarsiz natija bo‘lmaydi,

– dedi Prezidentimiz.

Bugun 11 ta davlat oliygohida yiliga 15 ming shifokor tayyorlanmoqda. Biroq bitiruvchilarning hammasi ham ishga kirgan birinchi kundan bemor bilan ishlashga tayyor emas.

– Boshqa sohada yosh xodim xato qilishi mumkin, ammo bo‘lg‘usi shifokorning bunga haqqi yo‘q. Chunki tibbiyot xodimining har bir harakati ortida inson hayoti turibdi,

– dedi davlatimiz rahbari.

Shu bois, kadrlar tayyorlash klinik amaliyot bilan bog‘lanadi. Kelasi yildan talabalar haftada uch kun bemor bilan ishlashni o‘rganadi, bitiruvchilar esa oxirgi o‘quv yilida to‘liq tibbiyot muassasasida amaliyot o‘taydi.

Bakalavriatni bitirgan hamshira va tibbiyot og‘asiga 1,5 million so‘m, magistraturani tugatganlarga 2,5 million so‘m qo‘shimcha ustama to‘lanadi. Oilaviy shifokorlik bo‘yicha tor soha mutaxassisiga ustama 5,5 million so‘m bo‘ladi.

Rasmiy sahifalarimiz
Veb-sayt|Telegram|Facebook|Instagram|You Tube|X|in|WiKi|Aloqa

👑 BOKIRA VIRJINIYA: BIR NOM ORTIDAGI SIYOSIY TARIX

AQShning Virjiniya shtati nomi qayerdan kelib chiqqanini bilasizmi?

Bu nom ortida XVI asr Angliyasi, qirolicha Yelizaveta I va mashhur dengizchi ser Uolter Reli (Walter Raleigh) bilan bog‘liq qiziqarli tarix bor.

👑 «Bokira qirolicha» kim edi?

1558–1603-yillarda Angliyani boshqargan Yelizaveta I hech qachon turmush qurmagan. Shu sababli u tarixda

Virgin Queen

— «Bokira qirolicha» nomi bilan mashhur bo‘lgan.

Uning hukmronligi davrida Angliyaning dengizdagi qudrati ortdi. 1588-yilda Ispaniyaning «Yengilmas armada»si ustidan qozonilgan g‘alaba mamlakat tarixidagi muhim voqealardan biriga aylandi.

🧭 Uolter Reli qanday qilib tarixga kirdi?

Uolter Reli ingliz saroyining nufuzli arbobi, dengiz ekspeditsiyalari tashkilotchisi, yozuvchi va tadqiqotchi edi.

1584-yilda u Shimoliy Amerikada ingliz mustamlakasini barpo etish uchun qirollik ruxsatini oldi. Uning homiyligida ekspeditsiyalar tashkil etildi.

Yangi hududga Virginia — Virjiniya nomi berildi.

Bu nom qirolicha Yelizaveta I ning «Bokira qirolicha» sifatidagi timsoliga bog‘lanadi. Ya’ni yangi yerlar nomi orqali hukmdorga ramziy hurmat ko‘rsatilgan.

🎖 Nom qo‘yish Relining mansabini oshirganmi?

Qiziq jihati shundaki, Reli 1585-yilda ritsarlik unvonini olgan. Biroq uning aynan «Virjiniya» nomini taklif qilgani uchun mukofotlangani tarixiy jihatdan isbotlangan emas.

Uning saroydagi mavqeyi harbiy, siyosiy va dengizchilik faoliyati bilan ham bog‘liq bo‘lgan.

Shuningdek, Reli Virjiniyaga shaxsan borgan va u yerga ingliz bayrog‘ini o‘rnatgan, degan tasavvur ham to‘g‘ri emas. U ekspeditsiyalarning tashkilotchisi va homiysi edi.

🇺🇸 Nega bu nom hozirgacha saqlanib qolgan?

Keyinchalik Virjiniya Shimoliy Amerikadagi ingliz mustamlakachiligining muhim markazlaridan biriga aylandi.

1607-yilda aynan shu hududda Jeymstaun — inglizlarning Shimoliy Amerikadagi birinchi uzoq muddat saqlanib qolgan manzilgohi tashkil etildi.

1776-yilda AQSh mustaqilligi e’lon qilingach ham Virjiniya nomi saqlanib qoldi.

💡 Xulosa. Tarixda geografik nomlar shunchaki joyni anglatmaydi. Ular hokimiyat, siyosiy manfaat, ramziy hurmat va davlatlarning o‘z ta’sirini kengaytirish istagini ham aks ettiradi.

Virjiniya bunga yorqin misol: XVI asrdagi ingliz monarxiyasi bilan bog‘liq nom bugun ham AQSh xaritasida yashab kelmoqda.

Ba’zan birgina nomning o‘zi butun bir davr siyosatini tushuntirib bera oladi.

📚 Library @centerasia_library

✅ Kanalga ulanish: @centerasiastudy