🔠🟢🔠🔠🔠🔠🔠 🔠🟢🔠🔣
BIRLAMCHI V. 🆚 IKKILAMCHI V.

💬...kompleks birikmalardagi markaziy atomning birlamchi (asosiy) va ikkilamchi (koordinatsion) valentliklari aslida qanday kelib chiqadi, keling shu savollarga javob topamiz✔️

ustoz👨🏻‍🏫 Bunyod Raxmanov
kanal🔗 @ChemOfficer
kanal🔗 @olympic_uz_ru_en

⌨️⌨️⌨️⌨️⌨️
Assalomu aleykum ustoz
Bir savol bor edi: element avval bog' hosil qilib songra gibridlanadimi yoki gibridlanib keyin bog' hosil qiladimi. Universitetdagi bir ustoz avval gibridlanib keyin bog' hosil qiladi dedi. Shunga aniqlik kiritmoqchi edim . Javob uchun oldindan rahmat.

🔠🔤🔠🟢🔤
Voleykum assalom, juda o'rinli savol.
Atom yolg'iz holatda orbitallari gibridlanmagan holatda to'g'rimi, chunki bunga hojat yo'q. Gibridlanish o'zi nima? — jaydari tilda aytganda o'ziga boshqa atomni bog'lash uchun qulaylik (fazoviy optimallik va energetik minimumlik) yaratishdir. Gibridlanish uchun energiya talab qilinadi. Demak, ikki atom o'zaro bir-biriga yaqinlashib bog' hosil qila boshlagach yuqorida aytganimdek noqulaylik vujudga kelsa gibridlanadi. Agar noqulaylik tug'ilmasa gibridlanmaydi. Masalan, H2O dagi O (2 ta energetik pog'ona, atom hajmi tor) ikkita H ga qulay sharoit yaratish uchun gibridlanadi (v.burchak 104,5°). H2S dagi S esa ( 3 ta energetik pog'ona, atom hajmi keng) ikkita H ni o'ziga bog'lash uchun ortiqcha energiya sarflab o'tirmasdan o'ziga bog'laydi, ya'ni gibridlanmaydi (v.burchak 92,1°). Demak, qachonki bog'lanishda noqulaylik vujudga kelsagina gibridlanish ro'y beradi. Yana bir misol, HCl da Cl orbitallari gibridlanmaydi, deylik HClO3 da esa Cl orbitallari gibridlanadi. VBN va MOM ning umumiy qonuniyati shundaki, atom orbitallari energiyasidan molekulyar orbitallar energiyasi kichik bo'lsagina molekula hosil bo'ladi.
Xulosa: bog' hosil bo'lish jarayonida fazoviy noqulaylik va energetik maksimallik vujudga kelgandan so'ng atom orbitallari gibridlanadi.

ustoz👨🏻‍🏫 Bunyod Raxmanov
kanal🔗 @ChemOfficer
kanal🔗 @olympic_uz_ru_en