▪️▪️

«Конституцияда жарияланған адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары кез-келген заңды қабылдаудың негізгі критерийі мен мақсаты болуы тиіс» – Нархоз Университетінің профессоры Виктор Малиновский

****

«Провозглашённые Конституцией права и свободы человека и гражданина должны выступать основополагающим критерием и целью принятия любого закона» – профессор Университета Нархоз Виктор Малиновский

▪️▪️

«Конституция жобасы мына екі ұғымды нақты ажыратады: адамның құқықтары мен бостандықтары, азаматтың құқықтары мен міндеттері» – Әділет министрлігінің Заңнама және құқықтық ақпарат институтының басшысы Индира Әубәкірова

****

«Проект Конституции чётко разделяет два понятия: права и свободы человека, права и обязанности гражданина» – директор Института законодательства и правовой информации Министерства юстиции Индира Аубакирова

▪️▪️

ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты Мұрат Әбенов жаңа Конституцияның негізгі артықшылықтары мен новеллалары туралы пікір білдірді

****

Депутат Мажилиса Парламента РК Мурат Абенов о ключевых преимуществах и основных новеллах новой Конституции

▪️▪️

«Еңбек адамның жеке тәуекелі емес, лайықты өмірдің негізі деп танылады» – ҚР Кәсіподақтар федерациясының төрағасы Сатыбалды Дәулеталин

****

«Труд признается не личным риском человека, а основой достойной жизни» – Председатель Федерации профсоюзов РК Сатыбалды Даулеталин

▪️▪️

Конституциялық комиссия жаңа Ата Заңда волонтерлік қызмет мәртебесін бекітуді қолдады

Азаматтар, қоғамдық ұйымдар, ғалымдар мен заңгерлер қауымдастығының бірқатар ұсынысы негізінде Қазақстаның жаңа Конституциясының жобасына жаңа маңызды толықтырулар енгізілді. Оларды Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның оныншы отырысында Конституциялық Сот төрағасының орынбасары Бақыт Нұрмұханов таныстырды.

✔️ Ол Комиссияға волонтерлік қызметті конституциялық деңгейде бекіту туралы ұсыныстар түскенін хабарлады. Нәтижесінде, қолданыстағы «Волонтерлік қызмет туралы» Заңды және қоғамның дамуы мен қоршаған ортаны қорғаудағы волонтерліктің маңыздылығын ескере отырып, олар қолдау тапқанын мәлімдеді.

«31-баптың 2-тармағында Қазақстан Республикасында ерікті әлеуметтік сақтандыру, әлеуметтік қамсыздандырудың өзге де нысандарын құру, волонтерлік қызмет және қайырымдылықтың ынталандырылатыны жөнінде толықтыру енгізілді», – деді Конституциялық сот төрағасының орынбасары.

✔️ Ол бұл идеяны іске асыру жаңа Конституция жобасының басқа ережелерін үйлесімді түрде толықтыратынын мәлімдеді. Атап айтқанда, Преамбула мен Қазақстан Республикасының түбегейлі қағидаттарын, оның ішінде жауапты және жасампаз патриотизм идеяларын ілгерілету, еңбекқорлық құндылықтарын бекіту және т.б.

✔️ Бақыт Нұрмұханов басқа да өзгерістер Құрылтайдың қызметін ұйымдастырумен байланысты екенін айтты.

🔹 Мәселен, комитеттер мен комиссиялардың құрылу тәртібі, өкілеттіктері, қызметін ұйымдастыруды заңмен айқындайтын жобаның 59-бабының 3-тармағын алып тастауды ұсынды.

✔️ Ол қазіргі уақытта жоғары өкілді органның комитеттері мен комиссияларының қызметі мәселелері «Қазақстан Республикасының Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы» Конституциялық заңмен, «ҚР Парламентінің комитеттері мен комиссиялары туралы» Заңмен, Парламент пен оның палаталарының регламенттерімен реттелетінін еске салды.

«Бұл түзету аталған Конституциялық заңда осы мәселелерді қамтуға және оларды құқықтық реттеу деңгейін арттыруға мүмкіндік береді», – деп атап өтті Бақыт Нұрмұханов.

✔️ Ол сондай-ақ Конституция жобасының мемлекеттік және орыс тілдеріндегі мәтіндерін жетілдіру жұмыстары жалғасып жатқанын хабарлады.

✔️ Бақыт Нұрмұхановтың айтуынша, жұмыс тобы құқықтық нормалар мазмұнының қолжетімділігі мен түсініктілігін қамтамасыз ету үшін тұжырымдарды оңтайландыру бойынша шаралар қабылдауда. Бұл ретте жобалардың терминологиялық және семантикалық бірыңғайлығын қамтамасыз етуге ерекше назар аударылуда.

🔹 Атап айтқанда, Үкімет, Парламент, Президент Әкімшілігі, Конституциялық комиссияның редакциялық-терминологиялық жұмыс тобы, «Қазақ тілі» Халықаралық қоғамы мамандары мен жұмысқа тартылған лингвистердің ұсыныстары негізінде жекелеген редакциялық және стилистикалық түзетулер жүзеге асырылды.

▪️▪️

Конституционная комиссия поддержала закрепление статуса волонтерской деятельности в новом Основном законе

На основании ряда предложений от граждан, общественных организаций, ученых и юридического сообщества в проект новой Конституции РК были внесены новые важные дополнения. Их презентовал заместитель председателя Конституционного суда Бакыт Нурмуханов на десятом заседании Комиссии по Конституционной реформе.

✔️ Он сообщил, что в адрес Комиссии поступили предложения о закреплении волонтерской деятельности на конституционном уровне. В результате, учитывая наличие действующего Закона «О волонтерской деятельности» и важность волонтерства в развитии общества и защите окружающей среды, они были поддержаны.

«В пункте 2 статьи 31 сделано дополнение, что в Республике Казахстан поощряются добровольное социальное страхование, создание иных форм социального обеспечения, волонтерская деятельность и благотворительность», – озвучил заместитель председателя Конституционного суда.

✔️ Он добавил, что реализация данной идеи органично дополняет другие положения проекта новой Конституции. В частности, Преамбулу и основополагающие принципы Республики Казахстан, в числе которых продвижение идей ответственного и созидательного патриотизма, утверждение ценностей трудолюбия и т.д.

✔️ Как отметил Бакыт Нурмуханов, другие изменения связаны с организацией деятельности Курултая.

🔹 Так, предлагается исключить пункт 3 статьи 59 проекта, согласно которому порядок образования, полномочия, организация деятельности комитетов и комиссий определяются законом.

✔️ Он напомнил, что в настоящее время вопросы деятельности комитетов и комиссий высшего представительного органа регламентируются Конституционным законом «О Парламенте Республики Казахстан и статусе его депутатов», Законом «О комитетах и комиссиях Парламента РК», регламентами Парламента и его палат.

«Данная поправка позволит охватить эти вопросы в названном Конституционном законе и повысить уровень их правового регулирования», – подчеркнул Бакыт Нурмуханов.

✔️ Он также сообщил, что продолжается работа по совершенствованию текстов проекта Конституции на государственном и русском языках.

✔️ По словам Бакыта Нурмуханова, рабочей группой принимаются меры по оптимизации формулировок, чтобы обеспечить доступность и понятность содержания правовых норм. При этом особое внимание обращается на обеспечение терминологического и семантического единства проектов.

🔹 В частности, на основе предложений специалистов Правительства, Парламента, Администрации Президента, редакционно-терминологической рабочей группы Конституционной комиссии, Международного общества «Қазақ тілі» и привлеченных лингвистов осуществлены отдельные редакционные и стилистические правки.

▪️▪️

Қазақстанның жаңа Конституциясында меншік нысандарын барынша нақтылай түсу ұсынылды

Мәжіліс депутаты, «Ақ жол» партиясы фракциясының жетекшісі Азат Перуашев ҚР жаңа Конституциясында меншік нысанын барынша нақтылап бекітуді ұсынды. Ол өз ұсынысын Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның оныншы отырысында айтты.

✔️ Азат Перуашев меншік институтының мәртебесі инвестициялық тартымдылық пен экономиканың оң бизнес-ахуалы үшін маңызды рөл атқаратынын атап өтті.

✔️ Оның айтуынша, қолданыстағы Конституцияда меншіктің тек екі түрі қарастырылған: мемлекеттік және жеке меншік. Сонымен бірге қазіргі экономистер кем дегенде меншікті 5-6 түріге бөледі.

«Финляндия, Литва, Латвия, Әзірбайжан және басқа елдердің конституцияларында мемлекеттік және жеке меншікпен қатар муниципалдық нысан көрсетілген. Қытай, Бразилия, Үндістан конституцияларында бұған ұжымдық немесе кооперативтік меншік қосылған. Кейбір елдерде жария меншік, яғни жария қор нарығында орын алатын компаниялардың меншігі ерекше көзге түседі. Бірқатар басқа елде экономикалық алуандылықты ынталандыру мақсатында Конституциядағы меншік нысандарының тізбесі мүлде шектелмеген», – деді ол.

✔️ Азат Перуашевтің пікірінше, нарықтық қатынастардың бүгінгі дамуы қосымша муниципалдық меншікті, ПМИК пен кондоминиумдардың, АШӨК мен кәсіпкерлердің мүлкін анықтау қажеттілігін туғызады.

✔️ Ол сондай-ақ Мемлекет басшысы кооперативтерді ауыл шаруашылығы өндірушілері үшін ең тиімді қызмет түрлерінің бірі ретінде белгілеген Президенттің қаңтардағы «Түркістан» газетіне берген сұхбатын еске салды.

«Бірақ кооператив бүгінде Азаматтық кодексте түсіндірілгендей жеке меншіктің қарапайым жиынтығы ма? Пайшылардың латифундистермен, кредиттік серіктестіктердің қарыз алушылармен көпжылдық даулары және басқа да мысалдар бұл мәселе қолданыстағы заңнамада толық пысықталмағанын көрсетеді», - деп атап өтті депутат.

✔️ Оның айтуынша, тура осылайша бірлескен меншіктің басқа түрлері туралы да айтуға болады, өйткені бүгінде бизнесте жеке кәсіпорындар ғана емес, сонымен қатар мемлекет қатысатын жеке құрылтайшылардың кәсіпорындары, АШӨК атынан шығатын муниципалды органдармен байланысқан бизнес және т.б. дамуда.

✔️ Азат Перуашев индустрия мен креативті экономиканың әртүрлі жаңа нысандарының қарқынды өсуін ескере отырып, уақыт өте келе цифрлық меншіктің жаңа нысандарын анықтау қажеттілігі туындауы мүмкін екенін айтты.

«Осыған байланысты меншік мәселесін шешудегі негізгі қағидат деп нарықтық қатынастар, яғни бәсекелестік, монополияларға қарсы іс-қимыл өлшемшарттары, нақтылап айтқанда – әртүрлі тәсілдерді таңдау мүмкіндігі екенін атап өту қажет деп санаймын», – деді депутат.

🔹 Осыған байланысты «Ақ жол» партиясы фракциясының жетекшісі жаңа Конституцияда меншік нысанын барынша нақтылау мүмкіндігін қарастыруды ұсынды.

🔹 Атап айтқанда, 8-баптың 1-тармағын мынадай редакцияда жазуды ұсынды: «Қазақстан Республикасында меншіктің барлық нысандары танылады, кепілдендіріледі және тең дәрежеде қорғалады».

«Бұл тек мемлекеттік және жеке меншікті ғана емес, экономиканы әртараптандыру және ұлттың әл-ауқатының өсуін қамтамасыз ету мақсатында бизнестің, қоғамның және мемлекеттің ресурстары мен мүмкіндіктерін экономикалық айналымға кеңінен тарту мүмкіндігін ашатын және қорғауды білдіретін барлық басқа да ықтимал нысандарды қолдауды білдіреді», – деп атап өтті Азат Перуашев.

▪️▪️

В Казахстане предложили важную новеллу о формах собственности для новой Конституции РК

Депутат Мажилиса, руководитель фракции партии «Ақ жол», Азат Перуашев предложил закрепить более широкое определение форм собственности в новой Конституции РК. Свое предложение он озвучил на десятом заседании Комиссии по Конституционной реформе.

✔️ Как подчеркнул Азат Перуашев, статус института собственности играет важную роль для инвестиционной привлекательности и позитивного бизнес-климата экономики.

✔️ По его словам, в действующей Конституции предусмотрены только два вида собственности: государственная и частная. При этом современные экономисты выделяют как минимум 5-6 различных видов собственности.

«В Финляндии, Литве, Латвии, Азербайджане и других странах, наряду с государственной и частной собственностью, в конституциях отражена муниципальная форма. В конституциях Китая, Бразилии, Индии к ним добавлена коллективная или кооперативная собственность. В некоторых странах особо выделяется публичная собственность, то есть собственность компаний, котирующихся на публичном фондовом рынке. В ряде других стран в целях стимулирования экономического разнообразия перечень форм собственности в Конституции вообще не ограничен», – озвучил он.

✔️ По мнению Азата Перуашева, сегодняшнее развитие рыночных отношений создает необходимость дополнительно определять муниципальную собственность, имущество КСК и кондоминиумов, СПК и предпринимателей.

✔️ Он также напомнил январское интервью Президента газете «Туркестан», в которой Глава государства обозначил кооперативы одной из наиболее эффективных форм деятельности для сельхозпроизводителей.

«Но является ли кооператив простой суммой частных собственностей, как сегодня трактует Гражданский кодекс? Многолетние споры пайщиков с латифундистами, кредитных товариществ с заемщиками и другие примеры говорят о том, что этот вопрос в действующем законодательстве до конца не проработан», – отметил депутат.

✔️ По его словам, аналогичным образом можно говорить и о других видах совместной собственности, поскольку сегодня в бизнесе развиваются не только частные предприятия, но и предприятия частных учредителей с участием государства, бизнеса с муниципальными органами в лице СПК и т.д.

✔️ Азат Перуашев добавил, что, учитывая бурный рост различных новых форм индустрии и креативной экономики, со временем может появиться потребность в определении новых форм цифровой собственности.

«В этой связи считаю нужным подчеркнуть, что базовым принципом при решении вопроса собственности выступают рыночные отношения, то есть критерии конкуренции, противодействия монополиям, шире говоря – возможность выбора из разнообразных подходов», – сказал депутат.

🔹 В этой связи руководитель фракции партии «Ақ жол» предложил предусмотреть в новой Конституции РК возможности более широкого определения форм собственности.

🔹 А именно изложить пункт 1 статьи 8 в следующей редакции: «В Республике Казахстан признаются, гарантируются и равным образом защищаются все формы собственности».

«Это подразумевало бы поддержку и защиту не только государственной и частной собственности, но и всех других возможных форм, что открыло бы возможность более широкого вовлечения в экономический оборот ресурсов и возможностей бизнеса, общества и государства в целях диверсификации экономики и обеспечения роста благосостояния нации», – подчеркнул Азат Перуашев.

▪️▪️

Индира Әубәкірова: жаңа Конституция адам құқықтары мен азамат құқықтарының аражігін айқын белгілейді

Заңнама және құқықтық ақпарат институтының директоры Индира Әубәкірова Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның оныншы отырысында жаңа Ата заң жобасының 14-бабының 2, 3 және 5-тармақтарына енгізіліп отырған өзгерістердің мәнін түсіндірді.

✔️ Оның айтуынша, бұл түзетулер жай ғана абстрактілі құқықтық ұғымдарды емес, әрбір адамның күнделікті өміріне тікелей әсер ететін маңызды дүниелерді қамтиды.

«Мәселе күрделі заң терминдерінде емес, әрбір адамға қандай құқықтар туғаннан бері тиесілі, қай құқықтар тек азамат мәртебесімен байланысты және мұның не үшін маңызды екенінде жатыр», – деп атап өтті спикер.

✔️ Индира Әубәкірова Конституция жобасында адам құқықтары мен бостандықтары азаматтың құқықтары мен міндеттерінен нақты ажыратылғанын айтты.

«Құқықтар мен бостандықтар әрбір адамға дүниеге келген сәттен бастап тиесілі. Яғни, мемлекет оларды бермейді және өз қалауы бойынша алып қоя алмайды», – деді ол.

✔️ Мұндай құқықтар абсолютті әрі ажырамас сипатқа ие және азаматтыққа, ұлтқа немесе әлеуметтік мәртебеге тәуелді емес. Сондықтан, шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдар да бұл құқықтарды Қазақстан Республикасының азаматтарымен тең дәрежеде пайдалана алады.

✔️ Индира Әубәкірова 14-баптың 3-тармағына ерекше тоқталып, азаматтың құқықтары азаматтықпен тікелей байланысты екенін алға тартты. Оның айтуынша, мұндай құқықтар адамның мемлекетпен тұрақты құқықтық байланысына негізделеді және ол өзара құқықтар мен міндеттердің болуын білдіреді. Осы себепті шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдар азаматтарға ғана тән жекелеген құқықтарды тек заңда нақты көрсетілген жағдайларда ғана пайдалана алады.

✔️ Сондай-ақ, ол 14-баптың 5-тармағына түсініктеме беріп, құқықтар мен бостандықтарды жүзеге асырудың шегін белгілеу оларды шектеу деген сөз емес екенін айтты. Бұл шек, керісінше, бір адамның еркіндігі екінші адамның құқықтары мен бостандығына нұқсан келтірмеуі үшін қажетті тепе-теңдікті сақтауға бағытталған. Конституция жобасында құқықтар мен бостандықтарды іске асыру өзге адамдардың құқықтарын құрметтеу, конституциялық құрылыстың негіздерін сақтау, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету, халықтың денсаулығы мен қоғамдық моральды қорғау талаптарымен тығыз байланысты екені айқын көрсетілген.

✔️ Әубәкірованың айтуынша, ұсынылып отырған өзгерістер құқықтық айқындықты күшейтіп, нормаларды еркін әрі субъективті түрде түсіндіру қаупін азайтуға мүмкіндік береді.

▪️▪️

Новая Конституция четко разграничивает права гражданина и права человека – Индира Аубакирова

Директор Института законодательства и правовой информации Индира Аубакирова выступила на 10-ом заседании Комиссии по конституционной реформе, разъяснив значение изменений в пунктах 2, 3 и 5 статьи 14 проекта новой Конституции.

✔️ В своем выступлении она отметила, что предлагаемые поправки касаются не абстрактных юридических формулировок, а напрямую затрагивают интересы каждого человека. По ее словам, «речь идет не о сложных юридических формулировках, а о том, какие права есть у каждого человека, а какие только у гражданина государства, и почему это важно».

✔️ Аубакирова подчеркнула, что проект Конституции четко разграничивает права и свободы человека и права и обязанности гражданина. При этом она особо отметила: «права и свободы принадлежат каждому человеку от рождения. Это означает, что государство не дает человеку права и не может их отнять по своему желанию». Эти права являются абсолютными и неотчуждаемыми и не зависят от гражданства, национальности или социального статуса. Иностранные граждане и лица без гражданства обладают ими наравне с гражданами Республики Казахстан.

✔️ Говоря о пункте 3 статьи 14, Индира Аубакирова пояснила, что права гражданина возникают в силу гражданства как устойчивой правовой связи человека с государством и предполагают взаимные права и обязанности. В этой связи иностранцы и лица без гражданства могут пользоваться отдельными правами гражданина лишь в случаях, прямо предусмотренных законом.

✔️ Комментируя пункт 5 статьи 14, она отметила, что установление пределов реализации прав и свобод не означает их ограничения, а служит обеспечению баланса, при котором свобода одного человека не нарушает свободы других. Также, как рассказала Индира Аубакирова, проект Конституции закрепляет реализацию прав и свобод с уважением прав других людей, основ конституционного строя, общественного порядка, здоровья населения и общественной нравственности.

✔️ Индира Аубакирова подчеркнула, что предлагаемые изменения направлены на повышение правовой определенности и снижение рисков произвольного толкования норм.

▪️▪️

Халықаралық шарттар Қазақстан Республикасының қолданыстағы құқығының құрамдас бөлігі болып қала береді – Виктор Малиновский

Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның оныншы отырысында «Нархоз университеті» КеАҚ профессоры Виктор Малиновский жеке тұлғаның құқықтық мәртебесіне арналған жаңа Ата заң жобасының 14-бабы бойынша пікір білдіріп, бірқатар маңызды түзетулерге назар аударды.

✔️ Оның айтуынша, Қазақстан Республикасының қолданыстағы құқығының мәнін, мазмұны мен қолданылуын айқындауы тиіс деген ережені адам құқықтары мен бостандықтарын қамтитын 14-баптың 2-тармағында бекіту керек.

«Конституцияға сәйкес, заң шығарушы, атқарушы және сот билігі органдары қызметінің басты ұстанымы адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етуге негізделуі тиіс. Билік органдары қабылдайтын кез келген заң, нормативтік және өзге де құқықтық актілер осы құндылықтарды қорғауға және жүзеге асыруға бағытталуы қажет. Сондай-ақ, әрбір жеке шешім тұлғаның құқықтарын басшылыққа алуы тиіс», – деді Виктор Малиновский.

✔️ Оның айтуынша, «қолданыстағы құқық» ұғымын жүйелі түрде қолдану заң тұрғысынан дұрыс. Бұл ұғым тек заңдарды ғана емес, құқықтың басқа да көздеріне түсініктеме береді. Сонымен қатар, профессор бұл ұғымның мемлекеттегі құқықтық олқылықтарды жоюға және адамдардың құқықтарын қорғауды күшейтуге арналғанын атап өтті.

✔️ Өз сөзінде Малиновский 14-баптың 3-тармағына да ерекше тоқталды. Спикер адамның құқықтары мен міндеттері азаматтығынан туындайтынын жеткізіп, бұл құқықтардың тұлғаның мемлекетпен берік саяси-құқықтық байланысына негізделетінін айтты. Ғалым оларды нақты әрі бұлжытпай бекіту қажеттігін де алға тартты.

✔️ Профессордың пікірінше, мұндай конституциялық нақтылау адам мен азаматтық құқықтың ара-жігін ажыратуға мүмкіндік береді. Бұл конституциялық құқық теориясы мен тәжірибесінде жалпыға танылған тәсіл болып есептеледі.

«Адам құқықтары абсолютті, бөлінбейтін және әмбебап сипатқа ие. Олар әрбір адамға туғанынан бері тиесілі және азаматтығына, құқықтық мәртебесіне, тұрғылықты жеріне немесе басқа да жағдайларға тәуелді емес. Адам құқықтары ең жоғары конституциялық құндылық болып саналады және қолданыстағы барлық құқықтың мәнін, мазмұнын және қолданылуын айқындайды», – деді профессор.

✔️ Оның айтуынша, сәйкесінше ааматтық тек азаматтық құқықтардың көлемін ғана айқындап қоймайды, сонымен бірге адамның мемлекеттегі ерекше құқықтық мәртебесін көрсетеді. Сәйкесінше, жеке адамдарға ғана тән арнайы міндеттерді де белгілейді.

«Мұндай міндеттерге Қазақстан Республикасын қорғау және әскери қызмет атқару, тарихи және мәдени мұраны сақтау туралы қамқорлық, табиғатты қорғау және табиғи байлықтарға ұқыпты қарау, сондай-ақ Конституция мен заңдардан тікелей туындайтын өзге де міндеттер жатады», – деді Малиновский.

✔️ Бұл ереже әртүрлі тұлғалардың құқықтары мен міндеттерін нақтылай отырып, Ата заңдағы 14-баптың мәнін ашады дейді профессор. Сонымен қатар, Малиновский аталған баптың 5-тармағына да түсініктеме беріп, құжатта жеке тұлғаның құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асырудың шегі әділ түрде белгіленгенін атап өтті.

✔️ Баяндаманың жеке бір бөлігі халықаралық шарттарға және олардың ұлттық құқықпен арақатынасына арналды. Малиновский Конституция жобасында ратификацияланған халықаралық шарттар Қазақстан Республикасының қолданыстағы құқығының құрамдас бөлігі екенін және ұлттық құқықтық жүйеде қолданылуға тиіс екені туралы қағидаттың сақталатынын хабарлады.

✔️ Оның пікірінше, ратификацияланған халықаралық шарттардың заңдардан басымдығы туралы ереженің жойылуы адам құқықтары саласындағы бұрын ратификацияланған және қолданыстағы халықаралық шарттарға қауіп төндірмейді.

🔹 Осылайша, профессор сөзіне сәйкес, басты мәселе құқық көздерінің формалды басымдығында емес екен. Ең маңыздысы – соттар мен өзге де мемлекеттік органдардың құқық қолдану тәжірибесінде халықаралық шарттардың күші сақталады. Жаңа Конституция жобасы бұл қағидатты жоққа шығармайды және деңгейін түсірмейді.

▪️▪️

Международные договоры сохраняются частью действующего права Казахстана – Виктор Малиновский

На очередном заседании Комиссии по Конституционной реформе профессор НАО «Университет Нархоз» Виктор Малиновский представил развернутую позицию по статье 14 проекта новой Конституции, посвящённой правовому положению личности, обозначив ряд принципиальных конституционных уточнений.

✔️ Говоря о пункте 2 статьи 14, он отметил необходимость закрепить положение о том, что права и свободы человека определяют сущность, содержание и применение действующего права Республики Казахстан.

«Провозглашенные Конституцией права и свободы человека и гражданина должны выступать основополагающим критерием и целью принятия любого закона, подзаконного, нормативного и иного правового акта органов законодательной, исполнительной и судебной власти, а также каждого индивидуального правоприменительного решения, затрагивающего условия и порядок реализации прав и свобод личности», – сообщил Виктор Малиновский.

✔️ Использование более широкого и системного понятия «действующее право», по его словам, является юридически точным, поскольку охватывает не только законы, но и иные источники права, обязывая государство устранять существующие и потенциальные пробелы в регулировании и расширять гарантии защиты прав личности.

✔️ Отдельное внимание Малиновский уделил пункту 3 статьи 14, указав на необходимость прямо и недвусмысленно закрепить, что гражданину Республики Казахстан права и обязанности принадлежат в силу гражданства, то есть вытекают из устойчивой политико-правовой связи лица с государством. Такое конституционное уточнение, по его словам, позволяет четко разграничить права человека и права гражданина, что является общепризнанным подходом в теории и практике конституционного права.

«Права человека носят абсолютный, неотчуждаемый и универсальный характер, принадлежат каждому от рождения и не зависят от гражданства, правового статуса, места проживания или иных условий. Они выступают высшей конституционной ценностью и предопределяют смысл, содержание и применение всего действующего права», – подчеркнул профессор.

✔️ В то же время гражданские права принадлежат лицу исключительно в силу гражданства и выражают его особый правовой статус как члена политического сообщества государства.

✔️ Соответственно, подчеркнул профессор, гражданство обуславливает не только объем гражданских прав, но и возложение на лицо специальных конституционных обязанностей, которые не могут быть в равной мере возложены на иных лиц.

«К числу таких обязанностей относятся защита Республики Казахстан и несение воинской службы, забота о сохранении исторического и культурного наследия, охрана природы и бережное отношение к природным богатствам, а также иные обязанности, прямо вытекающие из Конституции и законов», – отметил Малиновский.

✔️ По его словам, закрепление данного положения позволит обеспечить конституционную ясность при определении объема прав и обязанностей различных категорий лиц и укрепить правовую логику статьи 14. Комментируя пункт 5 статьи 14, Малиновский отметил, что он справедливо закрепляет пределы осуществления прав и свобод личности.

✔️ Отдельный блок выступления был посвящен международным договорам и их соотношению с национальным правом. Малиновский сообщил, что проект Конституции сохраняет принцип, согласно которому ратифицированные международные договоры являются частью действующего права Республики Казахстан и подлежат применению в национальной правовой системе.

✔️ В этой связи исключение положения о приоритете ратифицированных международных договоров над законами, по его оценке, не создает угрозы для ранее ратифицированных и действующих международных договоров в области прав человека.

🔹 Таким образом, подчеркнул профессор, ключевым является не формальный вопрос приоритета источников, а реальное соблюдение международных договоров наряду с законами в правоприменительной практике судов и иных государственных органов, что проектом новой Конституции не исключается и не умаляется.

▪️▪️

«Міндетті емес, «құқылы» – Мәжіліс депутаты жаңа Конституцияда саяси жүйені неғұрлым икемді етуді ұсынды

Қазақстанның жаңа Конституциясының жобасына жасанды әрекетсіздіктен, ұзаққа созылған институционалдық дағдарыс сценарийлерінен қорғаудың пәрменді құқықтық тетіктері енгізілген. Бұл туралы Мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның оныншы отырысында сөйлеген сөзінде мәлімдеді.

✔️ Атап айтқанда, 46-шы және 62-баптардың бастапқы редакциясы негізгі тағайындауларды қайта келісуден бас тартқан кезде Құрылтайдың таратылуын көздеді, бұл «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» формуласына сәйкес келмейді.

«Қоғамда, әсіресе, әлеуметтік желілерде және сарапшылар ортасында Құрылтайды таратудың негіздері қызу талқыланды. Сондықтан «AMANAT» партиясының фракциясы 46-шы және 62-баптың «Президент таратады» деген тұжырымдамасын «Президент таратуға құқылы» деп өзгертуді ұсынады. Осының нәтижесінде Құрылтайды жасанды түрде тарату және саяси дағдарыс мүмкіндігі жойылады. Ұсынылған нақтылау – бұл жүйені іштен шайқалтудан, оны жасанды түрде жасалған келіспеушілік арқылы істен шығарудан және елді ұзаққа созылған институционалдық дағдарысқа тартуға тырысудан сақтандырудың бір түрі. Бұл өзгерістер реформалар логикасына және Әділетті Қазақстан моделіне сәйкес келеді. Сондай-ақ Комиссия мүшелеріне 62-баптың екінші тармағына «Президент ұсынған кандидатураны тағайындаудың» орнына «Президент ұсынған әрбір кандидатураны тағайындау» деген нақтылау енгізуді ұсынғым келеді. Бұл осы баптағы әркелкіліктерді болдырмауға мүмкіндік береді», – деп атап өтті комиссия мүшесі.

Мұрат Әбенов өз сөзінде Вице-Президент институтын енгізу логикасына түсініктеме берді.

«Біз әлемдік қоғамдастыққа жақсы таныс Vice-President түсінікті және мойындалған халықаралық моделін саналы түрде таңдаймыз. Бұл Қазақстанның танымалдығы мен саяси салмағын арттырады және біздің билік жүйемізді сыртқы серіктестер үшін барынша түсінікті етеді», - деп түсіндірді ол конституциялық новелланы.

✔️ Сонымен қатар, Мәжіліс депутатының айтуынша, Ата заң жобасының новеллаларын дұрыс түсінбеу реформаларды мәнін бұрмалауға әкеп соғады. Сондықтан бүгін бәрін шешіп алуымыз қажет.

«Бүгінде қоғамда cancel culture, яғни, «жою мәдениеті» құбылысы күшейіп жатыр. Біз әртүрлі елдерде қоғамдық пікірталастың шектен шығып кететінін байқаймыз: адамды сөзбен сендірмей, «жою қажет» деп таңбалайды. Конституция жобасында бұған қатысты нақты құндылық жүйесі белгіленген: адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғылмайды және заңмен қорғалады. Бұл сынға тыйым салу туралы емес. Біздің жолымыз – айқын пікірталас және жауапкершілік», - деп атап көрсетті ол.

✔️ Сонымен қатар депутат қоғамда да көптеген мәселелер туғызған Ата заң жобасының 5-бабының 6-тармағына назар аударды.

«Желіде бұл норма «мемлекет ішіндегі мемлекет» құрып отыр екен деген тезис белсенді түрде таралуда. Бұл шындыққа жанаспайды. Қазақстан бірыңғай құқықтық кеңістігі бар біртұтас мемлекет болып қала береді. Алатау – бұл автономия да, ерекше аумақ та емес. Бұл біздің қазақстандық қала. Онда жаңа жұмыс орындарын құру, инвестициялар тарту үшін бизнеске жеделдетілген рәсімдер қарастырылған белгілі бір қаржылық дербестік қарастырылуда», – деп түйіндеді Әбенов.

▪️▪️

«Не обязан, а «вправе»: мажилисмен предложил в новой Конституции сделать политическую систему более гибкой

В проект новой Конституции Казахстана встроены действенные правовые механизмы защиты от искусственного паралича власти и сценариев затяжного институционального кризиса. Об этом заявил депутат Мажилиса Мурат Абенов, выступая на десятом заседании Комиссии по конституционной реформе.

✔️ В частности, первоначальная редакция статей 46 и 62 предусматривала роспуск Курултая при повторном отказе в согласовании ключевых назначений, что не соответствовало формуле «Сильный Президент – влиятельный Парламент – подотчетное Правительство».

«В обществе, особенно в социальных сетях и экспертной среде, бурно обсуждались основания для роспуска Курултая. Поэтому Фракция партии «AMANAT» предлагает изменить формулировку 46-ой и 62-ой статьи с «Президент распускает» на «Президент вправе распустить». Благодаря этому исключается риск искусственного роспуска Курултая и устраняется сама возможность политического кризиса. Предлагаемое уточнение является своего рода страховкой от попыток раскачать систему изнутри, парализовать ее через искусственно созданный конфликт и втянуть страну в затяжной институциональный кризис. Данные изменения соответствуют логике реформ и модели Справедливого Казахстана. Также хотел бы предложить членам Комиссии внести уточнение в пункт второй статьи 62, вместо «назначение кандидатуры, предложенной Президентом», заменить на «назначение каждой кандидатуры, предложенной Президентом». Это позволит избежать разночтений в данной статье», – подчеркнул член Комиссии.

✔️ Прокомментировал в своем выступлении Мурат Абенов и логику введения института Вице-Президента.

«Мы осознанно выбираем понятную и признанную международную модель Vice-President, хорошо известную мировому сообществу. Это повышает узнаваемость и политический вес Казахстана и делает нашу систему власти более понятной для внешних партнеров», – прокомментировал он конституционную новеллу.

✔️ Кроме этого, по словам мажилисмена, неверная трактовка новелл проекта Основного закона, искажает общественное восприятие реформ и запускает цепочку заблуждений с нарастающими последствиями. Именно поэтому сегодня особенно важно расставить все точки над «i».

«Сегодня в обществе все громче звучит феномен cancel culture, «культура отмены». Мы видим, как в разных странах общественная дискуссия все чаще превращается в охоту на ведьм: человека не спором убеждают, а клеймом «отменяют». В проекте Конституции этому соответствует четкая ценностная рамка: честь и достоинство человека неприкосновенны и охраняются законом (статья 20). Это не про запрет критики. Наш путь – зрелая дискуссия и ответственность», – акцентировал он.

✔️ Вместе с тем, депутат обратил внимание на пункт 6 статьи 5 проекта Основного закона, по которому в обществе также возникло немало вопросов.

«В сети активно распространяется тезис о том, что данная норма якобы создает «государство в государстве». Это не соответствует действительности. Казахстан остается унитарным государством с единым правовым пространством. Алатау – это не автономия и не особая территория. Это наш казахстанский город. В нем предусматривается определённая финансовая самостоятельность, ускоренные процедуры для бизнеса, чтобы создать новые рабочие места, привлечь инвестиции», – резюмировал Абенов.

▪️▪️

Саясаттанушы Марат Шибұтов: Ата Заңның жобасы бүкілхалықтық референдумға шығаруға дайын деп санаймын

Саясаттанушы Марат Шибұтов болашақ бірпалаталы Парламент – Құрылтайды тарату мүмкіндігі туралы конституциялық норманы неғұрлым егжей-тегжейлі тұжырымдауды ұсынды. Ол өз пікірін Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның оныншы отырысында білдірді.

✔️ Марат Шибұтов Құрылтай бірқатар жоғары лауазымды тұлғаларды тағайындауды келісуге құқылы екенін айтты. Олардың қатарында Вице-Президент, Премьер-Министр, Конституциялық Соттың 10 судьясы, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесі және Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесі бар. Яғни, қазіргіден әлдеқайда көп.

✔️ Марат Шибұтов Парламентті тарату тетіктерін неғұрлым икемді және ымыраға келуге мүмкіндік беретіндей етуді ұсынды.

«Таратады» деген сөздің орнына мен үзілді-кесілділікті алып тастап, келісімге келу мүмкіндігін қалдырып, «таратуға құқылы» дегенді қолдануды ұсынамын. Бұл «Президент» бөліміндегі 46-баптың 2, 4, 8-тармақтарына және «Құрылтай» бөліміндегі 62-баптың 1, 2-тармақтарына қатысты. Осылайша, біз саяси жүйені икемді және ымыраға келуге бейім етеміз. Құрметті Комиссия, менің ұсынысымды қолдауды сұраймын», – деді ол.

✔️ Саясаттанушы сондай-ақ ҚР жаңа Конституциясына ұсынылған әрбір тұжырым Конституциялық комиссияда қызу талқылаудан өтіп, ашық қоғамдық бағалаумен сүйемелденгенін атап өтті.

«Бұл күрделі, кейде ыңғайсыз, бірақ адал үдеріс болды. Нәтижесінде, қазіргі кезеңде бізде түрлі сала сарапшыларының бірлескен еңбегі мен әртүрлі ұстаным, тәжірибе мен дүниетанымының нәтижесі болып табылатын жоба бар. Сондықтан да Ата заң жобасы жалпыхалықтық дауыс беруге шығаруға дайын деп санаймын», – деп қорытындылады Марат Шибұтов.

▪️▪️

Политолог Марат Шибутов: считаю, что проект Основного закона готов для вынесения на всенародный референдум

Политолог Марат Шибутов предложил более детально сформулировать конституционную норму о возможности роспуска будущего однопалатного Парламента – Курултая – при неоднократном отказе согласовать ключевые кадровые назначения. Свое мнение он озвучил на десятом заседании Комиссии по Конституционной реформе.

✔️ Марат Шибутов сообщил, что Курултай будет вправе согласовывать назначение ряда высших должностных лиц. В их числе Вице-президент, Премьер-министр, 10 судей Конституционного суда, 6 членов Центральной избирательной комиссии и 8 членов Высшей аудиторской палаты. То есть существенно больше, чем сейчас.

✔️ Марат Шибутов предложил сделать механизм роспуска Парламента более гибким и нацеленным на поиск компромисса.

«Вместо формулировки «распускает» предлагаю использовать «вправе распустить», убрав однозначность и оставив возможность договориться. Это касается пунктов 2, 4, 8 статьи 46 в разделе «Президент» и пунктов 1, 2 статьи 62 в разделе «Курултай». Таким образом, сделаем политическую систему более гибкой и склонной к компромиссу. Прошу уважаемую Комиссию поддержать мое предложение», – озвучил он.

✔️ Политолог также подчеркнул, что каждая формулировка, предлагаемая в новую Конституцию РК, прошла через насыщенные обсуждения внутри Конституционной комиссии и сопровождалась открытой общественной оценкой.

«Это был сложный, иногда неудобный, но честный процесс. В результате на текущем этапе мы имеем проект, который является результатом совместного труда и различных подходов, опыта и мировоззрений экспертов из разных сфер. Именно поэтому считаю, что проект Основного закона готов для вынесения на всенародное голосование», – заключил Марат Шибутов.

▪️▪️

Жаңа Конституция жобасына аға буын үшін маңызды нормалар енді – Бақтығожа Ізмұхамбетов

Мәжіліс депутаты, «Ардагерлер ұйымы» республикалық қоғамдық бірлестігінің төрағасы Бақтығожа Ізмұхамбетов жаңа Конституция жобасына егде адамдарға қатысты қандай маңызды нормалар енгенін айтып берді.

«Жаңа Конститутция жобасында әрбір азаматқа жалақы мен зейнетақының ең төмен мөлшеріне, жасына, науқастануына немесе мүгедектігіне байланысты әлеуметтік қамсыздандыруға тікелей кепілдік берілген. Сонымен бірге, мемлекет әлеуметтік қамсыздандырудың және қайрымдылықтың түрлі нысандарын дамытуға жәрдемдесу міндетін алып отыр, бұл егде жастағы адамдар үшін қосымша қауіпсіздік береді», – деді Бақтығожа Ізмұхамбетов Конституциялық комиссия X отырысында.

🔹 Констуцияның жаңа жобасында Преамбулаға тарихи-мәдени мұраны сақтау мен ұлттық мәдениетті қолдау − мемлекеттік қызметтің негізгі қағидаларының бірі деген тұжырым енгізілді. Осылайша ел болашағын қалыптастыруда, ең алдымен жинақталған білім, тәжірибе және тәрбиені ұрпаққа жеткізу арқылы аға буынның айрықша рөлі мойындалып отыр.

«Бұрынғы консультативтік құрылымдардың орнына «Қазақстанның Халық Кеңесі» құрылып, құрамына барлық өңірлердің өкілдері енеді. Бұл да аға буынға маңызды мемлекеттік шешімдер мен заңдарды талқылауға қатысу мүмкіндігін береді», – дейді депутат.

🔹 Аға буын үшін маңызды тармақ − кәмелетке толған еңбекке қабілетті балалардың еңбекке жарамсыз ата-аналарына қамқорлық жасау міндетін Конституцияда бекіту ұрпақтар сабақтастығы мен отбасылық ынтымақтастықты күшейтеді.

🔹 Жаңа Конституция жобасы азаматтардың жеке қаражаты мен өмірін қорғауды да күшейтеді. Мемлекет банк салымдардың, жинақтардың сақталуына және қаржылық операциялардың құпия болуына кепілдік береді.

«Онда жеке деректерді алаяқтардан және заңсыз пайдаланудан, оның ішінде интернет-кеңістікте қорғау жеке норма болып бекітіледі. Бұл цифрлық технологияларды пайдалана алмайтын және мемлекеттік қызметтерді, медициналық көмекті алу немесе қаржылық операция жүргізуде сын-қатерге жиі тап болатын егде адамдар үшін ерекше маңызды», – деп толықтырды Ардагерлер ұйымының төрағасы.

🔹 Сондай-ақ, ел ардагерлері 3-бапта жоғары экологиялық мәдениетті қалыптастыру және табиғатқа ұқыпты қарау қағидатының алғаш рет конституциялық деңгейде бекітілгеніне де риза.

✔️ Сөз соңында Бақтығожа Ізмұхамбетов ардагерлер қауымы осы әзірленген Конституция жобасын қолдайтынын жеткізді.

▪️▪️

В проект новой Конституции включены важные для старшего поколения нормы – Бактыгожа Измухамбетов

Депутат Мажилиса, председатель РОО «Организация ветеранов» Бактыгожа Измухамбетов рассказал о ключевых нормах проекта новой Конституции, имеющих важное значение для граждан пожилого возраста.

«В проекте новой Конституции каждому гражданину гарантируется право на минимальный размер заработной платы и пенсии, а также на социальное обеспечение по возрасту, в случае болезни или инвалидности. Кроме того, государство берет на себя обязательство содействовать развитию различных форм социальной поддержки и благотворительности, что создает дополнительные гарантии безопасности для людей пожилого возраста», – отметил Бактыгожа Измухамбетов на 10-ом заседании Конституционной комиссии.

🔹 В проекте новой Конституции в Преамбулу включено положение о сохранении историко-культурного наследия и поддержке национальной культуры как одного из ключевых принципов деятельности государства. Таким образом, при формировании будущего страны признается особая роль старшего поколения – через призму передачи накопленных знаний, опыта и ценностей последующим поколениям.

«Вместо прежних консультативных структур создается «Халық Кеңесі», в состав которого войдут представители всех регионов. Это позволит представителям старшего поколения участвовать в обсуждении важных государственных решений и законов», – подчеркнул депутат.

🔹 Еще одной значимой нормой для старшего поколения стало конституционное закрепление обязанности совершеннолетних трудоспособных детей заботиться о нетрудоспособных родителях. Эта норма направлена на укрепление преемственности поколений и семейной солидарности.

🔹 Проект новой Конституции также усиливает защиту личных средств и жизни граждан. Государство гарантирует сохранность банковских вкладов и сбережений, а также конфиденциальность финансовых операций.

«Отдельной нормой закрепляется защита персональных данных от мошенничества и незаконного использования, в том числе в интернет-пространстве. Это имеет особое значение для пожилых людей, которые не всегда уверенно пользуются цифровыми технологиями и чаще сталкиваются с рисками при получении государственных услуг, медицинской помощи или совершении финансовых операций», –добавил председатель Организации ветеранов.

🔹 Кроме того, представители ветеранского сообщества положительно оценили, что на конституционном уровне закреплен принцип формирования высокой экологической культуры и бережного отношения к природе.

✔️ В завершение Бактыгожа Измухамбетов сообщил, что ветеранское сообщество страны поддерживает разработанный проект новой Конституции.