По итогам заседания участники высказались за дальнейшее укрепление взаимодействия Конституционного Суда с научным сообществом и международными партнерами в целях повышения эффективности защиты конституционных прав, развития правовой науки и совершенствования правовой системы государства.

Председатель Конституционного Суда предложила новый формат участия членов Научно-консультативного совета в деятельности Суда, предусматривающий подготовку экспертных заключений по обращениям, принятым к конституционному производству.

📱 consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

Мемлекеттік басқару академиясында жаңа Конституцияның негізгі ережелері талқыланды

Республикалық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының күшіне енуіне бір айдан сәл астам уақыт қалды. Осыған байланысты мемлекеттік қызметшілердің конституциялық қағидаттар мен нормаларды түсінуі және оларды қызметтік тәжірибеде қолдану тәсілдері ерекше өзектілікке ие болып отыр.

Аталған мәселелерге Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында өткен «Конституция – қазақстандық қоғамды жаңғыртудың құралы: құндылықтар мен нормалар» тақырыбындағы ғылыми-практикалық семинар арналды. Шара барысында Конституциялық Соттың Төрағасы Эльвира Азимова, Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы Дархан Жазықбай, Астана халықаралық университетінің профессоры, заң ғылымдарының докторы Исидор Шәмілұлы Борчашвили баяндама жасады.

Өз сөзінде Конституциялық Соттың Төрағасы 2026 жылғы конституциялық реформаның тұжырымдамасын жан-жақты таныстырды.

Семинар қатысушыларына жаңа Конституция жобасын әзірлеу кезеңдеріне шолу жасалып, жұмыс топтарының қызметі, азаматтардың ұсыныстарын жинауға арналған онлайн-платформалардың жұмысы, қоғамдық талқылауларды өткізу және республикалық референдумға дайындық барысы туралы ақпарат берілді. Конституциялық өзгерістерді талқылау үдерісіне азаматтардың жоғары деңгейде қатысуына ерекше назар аударылды.

Сондай-ақ мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіруге және билік тармақтарының бөліну қағидатын одан әрі дамытуға бағытталған жаңа Конституцияның негізгі ережелері қарастырылды. Атап айтқанда, Вице-президент институтын енгізу, бір палаталы Парламентке (Құрылтайға) көшу, Қазақстан Халық Кеңесін құру, сондай-ақ Конституциялық Соттың тәуелсіз конституциялық бақылау органы ретіндегі рөлін күшейту жөніндегі ұсыныстар сөз болды.

Презентация барысында конституциялық құндылықтар мен мемлекеттік саясаттың басым бағыттары да кеңінен ашып көрсетілді. Адам құқықтары мен бостандықтары саласындағы өзгерістерге, мемлекеттің егемендігі мен аумақтық тұтастығы қағидаттарының мызғымастығына, сондай-ақ Қазақстан Республикасының қабылдаған халықаралық міндеттемелеріне адалдығына ерекше назар аударылды.

Конституциялық жаңалықтарды іс жүзінде іске асыру және олардың мемлекеттік органдар қызметіне ықпалы жөніндегі мәселелер аудиторияның зор қызығушылығын тудырды. Талқылау барысында жаңа Конституция ережелерін тиімді енгізу құқықтық мәдениет деңгейіне, мемлекеттік қызметшілердің кәсіби даярлығына және құқық қолдану қызметінде конституциялық қағидаттарды дәйекті сақтауға тікелей байланысты екендігі атап өтілді.

Профессор Исидор Борчашвили Академияның кітапхана қорына білім беру және ғылыми-зерттеу қызметінде пайдалану үшін өзінің «Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсіндірме» атты ғылыми басылымдарын табыс етті.

Кездесу қорытындысында Конституциялық Соттың Төрағасы конституциялық реформаның мақсаты демократиялық институттарды нығайтуға, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға және адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау тетіктерін жетілдіруге бағытталғанын атап өтті.

📱 consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

В Академии госуправления обсудили ключевые положения новой Конституции

Чуть более месяца остается до вступления в силу новой Конституции Республики Казахстан, принятой на республиканском референдуме. В этой связи особую актуальность приобретает вопрос понимания и подходов к применению конституционных принципов положений в практике государственных служащих.

Этим вопросам была посвящен прошедший в в Академии государственного управления при Президенте Республики Казахстан научно-практический семинар на тему: «Конституция как инструмент модернизации казахстанского общества: ценности и нормы». В рамках мероприятия выступили Председатель Конституционного Суда Эльвира Азимова, Председателем Агентства по делам государственной Жазыкбай Дархан, профессор Международного университета Астана, доктор юридических наук Борчашвили Исидор Шамилович.

В ходе выступления Председатель Конституционного Суда подробно представила концепцию конституционной реформы 2026 года.
Участникам семинара был представлен обзор этапов подготовки проекта новой Конституции, включая деятельность рабочих групп, работу онлайн-платформ для сбора предложений граждан, проведение общественных обсуждений и подготовку к республиканскому референдуму. Особое внимание было уделено высокой вовлечённости граждан в процесс обсуждения конституционных изменений.

Отдельно были рассмотрены основные положения новой Конституции, направленные на совершенствование системы государственного управления и дальнейшее развитие принципа разделения властей. В частности, речь шла о предложениях по учреждению института Вице-Президента, переходе к однопалатному Парламенту (Курултаю), создании Қазақстан Халық Кеңесі, а также усилении роли Конституционного Суда как независимого органа конституционного контроля.

В рамках презентации были также раскрыты ключевые конституционные ценности и приоритеты государственной политики. Особое внимание было уделено изменениям в сфере прав и свобод человека, неизменности принципов суверенитета, территориальной целостности государства и приверженности принятым обязательствам Республики Казахстан.

Живой интерес аудитории вызвали вопросы практической реализации конституционных новелл и их влияния на деятельность государственных органов. В ходе обсуждения было отмечено, что успешное внедрение положений новой Конституции зависит от уровня правовой культуры, профессиональной подготовки государственных служащих и последовательного соблюдения конституционных принципов в правоприменительной деятельности.

Профессор Исидор Борчашвили передал в библиотечный фонд Академии авторские научные издания «Комментарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан» для использования в образовательной и исследовательской деятельности.

Подводя итоги встречи, Председатель Конституционного Суда подчеркнула, что конституционная реформа направлена на укрепление демократических институтов, повышение эффективности государственного управления и совершенствование механизмов защиты прав и свобод человека.

📱 consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

🇰🇿🇫🇷 В Конституционном Суде обсудили развитие политико-правовых реформ Казахстана

Конституционные реформы Казахстана стали одной из ключевых тем встречи Председателя Конституционного Суда Эльвиры Азимовой с французским политологом Тьерри де Монбриалем - основателем и президентом Французского института международных отношений (IFRI), а также председателем Всемирной политической конференции.

В ходе беседы стороны обсудили современные тенденции развития конституционного правосудия, вопросы совершенствования государственных институтов и дальнейшего развития политико-правовых реформ.

Особое внимание было уделено казахстанскому опыту конституционных преобразований. Эльвира Азимова рассказала о работе над реформой Основного закона, роли Комиссии по конституционной реформе и общественном восприятии происходящих изменений. По ее словам, запрос на справедливость, открытость государственных институтов и укрепление верховенства права остается одним из главных общественных приоритетов.

Тьерри де Монбриаль проявил интерес к механизмам модернизации политической системы Казахстана. В центре обсуждения оказались вопросы перераспределения полномочий между государственными институтами, взаимодействия ветвей власти, особенности назначения политических должностных лиц, а также деятельность Национального курултая как площадки для общественного диалога.

Завершая встречу, стороны подтвердили заинтересованность в продолжении экспертного обмена по вопросам развития современных правовых и политических институтов.

📱 consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының шешімдеріндегі балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау
 
Балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау Қазақстан Республикасы Конституциялық Соты қызметінде ерекше орын алады. Отбасылық қатынастарға, алименттік міндеттемелерге, бала асырап алуға, баланың ұлтын айқындау мәселелеріне және өзге де салаларға қатысты істерді қарау барысында Конституциялық Сот әрдайым баланың мүддесін барынша қамтамасыз ету жөніндегі конституциялық қағидатқа сүйенеді.

Конституциялық Соттың нормативтік қаулылары мен қорытынды шешімдерінде қалыптастырылған құқықтық ұстанымдар заңнаманы және құқық қолдану практикасын жетілдіруге, құқықтық айқынсыздықты жоюға және балалар құқықтарын қорғау кепілдіктерін нығайтуға ықпал етеді. Қаралатын құқықтық қатынастардың әртүрлілігіне қарамастан, оларды ортақ бір тәсіл біріктіреді: балалардың құқықтары мен заңды мүдделеріне қатысты мәселелерді реттеу кезінде баланың әл-ауқатын қамтамасыз ету мен оның мүдделерін қорғауға басым мән берілуге тиіс.

✅ 2023 жылғы 1 маусымдағы №18-НҚ нормативтік қаулысында Конституциялық Сот азаматтардың сотқа жүгінуіне дейін молекулалық-генетикалық сараптама жүргізу талабын заңсыз деп көрсетті. Аталған талап мемлекеттің баланың мүддесін барынша қамтамасыз ету міндетіне сәйкес келмейді деп танылып, кейіннен күшін жойды.

✅ 2024 жылғы 28 маусымдағы №46-НҚ қорытынды шешімінде Конституциялық Сот жеке кәсіпкерлер үшін алимент мөлшерін есептеу кезінде құқықтық айқынсыздық бар екенін анықтады. Сот алимент төлеушінің нақты табыстары ескерілуі қажеттігін атап өтті, өйткені алимент мөлшерін айқындаудағы қателіктер тікелей баланың мүддесіне әсер етеді. Шешім қорытындысы бойынша кәсіпкердің кірістері мен шығыстарын ескере отырып алимент есептеу тетігі бекітілді.

✅ 2024 жылғы 23 шілдедегі №49-НҚ қорытынды шешімінде Конституциялық Сот «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодекстің бала асырап алуға қатысты нормасын конституциялық емес деп таныды. Сот заңнамалық тетіктер баланы отбасында тәрбиелеу мен дамыту үшін оның мүдделері мен қажеттіліктеріне сай неғұрлым қолайлы жағдайлар жасауға бағытталуы тиіс екенін көрсетті. Аталған құқықтық қатынастар Конституцияға сәйкестендірілді.

✅ 2024 жылғы 24 желтоқсандағы №58-НҚ қорытынды шешімінде Конституциялық Сот бірнеше сот актілері бойынша алимент өндіру мәселелерін неғұрлым толық реттеу қажеттігіне назар аударды. Кейіннен Жоғарғы Сот нормативтік қаулыға тиісті өзгерістер енгізді, бұл балалардың мүліктік мүдделерін қорғау кепілдіктерін күшейтуге мүмкіндік берді.

✅ 2025 жылғы 16 сәуірдегі №70-НҚ нормативтік қаулысында Конституциялық Сот «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодекстің ата-аналары белгісіз болған не олардың ұлтын анықтау мүмкін болмаған жағдайларда баланың ұлтын айқындау және өзгерту тәсілдерінің болмауына қатысты нормасын Конституцияға сәйкес емес деп таныды. Сот баланың құқықтары мен заңды мүдделеріне әсер ететін өмірлік жағдайларды ескеру қажеттігін атап өтті.

✅ 2026 жылғы 18 мамырдағы №80-НҚ қорытынды шешімінде Конституциялық Сот ата-аналарға қатысты әкімшілік қамақ қолданудағы айырмашылықтар жыныс белгісіне емес, ата-ананың балаға үздіксіз күтім жасауды қамтамасыз етуге нақты қатысу дәрежесіне байланысты екенін, сондықтан бұл кемсітушілік болып табылмайтынын атап өтті. Сот заң шығарушы қолданатын «он төрт жасқа дейінгі бала» санаты баланың тұрақты күтімге, тәрбие мен қамқорлыққа жоғары тәуелділігін көрсететінін атап көрсетті.

Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының практикасы балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау конституциялық бақылаудың басым бағыттарының бірі екенін дәйекті түрде растайды. Соттың нормативтік қаулылары мен қорытынды шешімдерінде қалыптастырылған құқықтық ұстанымдар заңнаманы жетілдіруге, құқықтық айқынсыздықты жоюға және бала құқықтарын іске асыру кепілдіктерін нығайтуға ықпал етеді. Конституциялық Сот қалыптастырған тәсілдерді заңнама мен құқық қолдану практикасына дәйекті енгізу балалар құқықтарын неғұрлым тиімді қорғауды қамтамасыз етіп, әділеттілік, гуманизм және құқық үстемдігі қағидаттарын нығайтудың маңызды шарты болып қызмет етеді.
 
📱 consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

Защита прав и законных интересов детей в решениях Конституционного Суда Республики Казахстан
 
Защита прав и законных интересов детей занимает особое место в деятельности Конституционного Суда Республики Казахстан. Рассматривая дела, затрагивающие семейные отношения, алиментные обязательства, усыновление, вопросы определения национальности ребенка и иные сферы, Конституционный Суд неизменно исходит из конституционного принципа наилучшего обеспечения интересов ребенка.

Правовые позиции, сформулированные в нормативных постановлениях и итоговых решениях Конституционного Суда, способствуют совершенствованию законодательства и правоприменительной практики, устранению правовой неопределенности и укреплению гарантий защиты прав детей. Несмотря на различие рассматриваемых правоотношений, их объединяет единый подход: при регулировании вопросов, затрагивающих права и законные интересы детей, первостепенное значение должно придаваться обеспечению благополучия и защите интересов ребенка.

✅ В нормативном постановлении от 1 июня 2023 года №18-НП Конституционный Суд указал на незаконность требования о проведении молекулярно-генетической экспертизы до обращения граждан в суд. Соответствующее требование было признано не соответствующим обязанности государства по наилучшему обеспечению интересов ребенка и впоследствии отменено.

✅ В итоговом решении от 28 июня 2024 года №46-НП Конституционный Суд выявил правовую неопределенность при расчете алиментов для индивидуальных предпринимателей. Суд подчеркнул необходимость учета реальных доходов плательщика, поскольку ошибки в определении размера алиментов непосредственно затрагивают интересы ребенка. По итогам решения был закреплен механизм расчета алиментов с учетом доходов и расходов предпринимателя.

✅ В итоговом решении от 23 июля 2024 года №49-НП Конституционный Суд признал неконституционной норму Кодекса «О браке (супружестве) и семье», касающуюся усыновления. Суд указал, что законодательные механизмы должны быть направлены на создание наиболее благоприятных условий для воспитания и развития ребенка в семье, отвечающих его интересам и потребностям. Указанные правоотношения были приведены в соответствие с Конституцией.

✅ В итоговом решении от 24 декабря 2024 года №58-НП Конституционный Суд обратил внимание на необходимость более полного регулирования вопросов взыскания алиментов по нескольким судебным актам. В дальнейшем Верховным Судом были внесены соответствующие изменения в нормативное постановление, что позволило усилить гарантии защиты имущественных интересов детей.

✅ В нормативном постановлении от 16 апреля 2025 года №70-НП Конституционный Суд признал не соответствующей Конституции норму Кодекса «О браке (супружестве) и семье» в части отсутствия иных способов определения и изменения национальности ребенка в случаях, когда родители неизвестны либо невозможно установить их национальность. Суд подчеркнул необходимость учета жизненных ситуаций, затрагивающих права и законные интересы ребенка.

✅ В итоговом решении от 18 мая 2026 года №80-НП Конституционный Суд отметил, что различия в применении административного ареста к родителям обусловлены не признаком пола, а степенью фактического участия родителя в обеспечении непрерывного ухода за ребенком, и потому не являются дискриминацией. Суд подчеркнул, что используемая законодателем категория «ребенок в возрасте до четырнадцати лет» отражает повышенную зависимость ребенка от постоянного ухода, воспитания и заботы.

Практика Конституционного Суда Республики Казахстан последовательно подтверждает, что защита прав и законных интересов детей является одним из приоритетных направлений конституционного контроля. Правовые позиции, сформулированные в нормативных постановлениях и итоговых решениях Суда, способствуют совершенствованию законодательства, устранению правовой неопределенности и укреплению гарантий реализации прав ребенка. Последовательное внедрение выработанных Конституционным Судом подходов в законодательство и правоприменительную практику обеспечивает более эффективную защиту прав детей и служит важным условием укрепления принципов справедливости, гуманизма и верховенства права.

📱 consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok