📢 Сегодня состоится очередное заседание Комиссии по Конституционной реформе (Конституционной комиссии)

Мероприятие будет транслироваться в прямом эфире на официальных страницах в социальных сетях:

📱consot_kz

📱constcouncil.kz

📱 Конституциялық реформа 2026

Начало трансляции в 16:00 часов.

▪️▪️

Конституциялық реформа: 77 бапқа түзетулер енгізілді, бұл Ата Заң мәтінінің 84% құрайды

Конституциялық сот төрағасының орынбасары Бақыт Нұрмұханов Конституциялық реформа комиссиясының мүшелеріне Ата Заңға енгізілетін өзгерістердің жиынтық жобасын таныстырды.

Бұл құжат азаматтардан, саяси партиялардан, қоғамдық ұйымдардан және сарапшылардан түскен барлық ұсыныстардың негізінде әзірленді.

Бақыт Нұрмұхановтың айтуынша, жаңартылған Конституция жобасында Преамбула, 11 бөлім және 104 бап бар. «Халық кеңесі» және «Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу» атты екі жаңа бөлім енгізілген. Тағы 4 бөлімнің атауы өзгерді.

Жалпы, өзгерістер мен толықтырулар Ата заңның барлық бөлімдерін қамтып, 77 бапқа түзетулер енгізілді. Бұл Конституция мәтінінің 84%-ын құрайды.

«Ұсынылған өзгерістер – маңызды әрі ақылға мұқият салынған қадам, олар тұжырымдамалық тәсілдерді өзгертіп, құқықтық дәлдікті нығайтып, Конституцияның сапасын арттырады», – деп атап өтті Конституциялық комиссияның мүшесі.

Жиынтық жоба білікті заңгерлер мен лингвистерден құралған жұмыс топтарында қатар пысықталуда.

Бақыт Нұрмұхановтың айтуынша, мамандар Конституцияның нормаларын дұрыс жазу, мағыналық сәйкессіздіктер мен қарама-қайшылықтарды, сондай-ақ түсініксіздіктерді болдырмау бойынша үлкен жұмыс атқарды.

Жиынтық жобада ұсынылған новеллалар Қазақстанның конституциялық негіздерін қамтып, оның келбетін түбегейлі өзгертеді. Бұл түзетулер көзделген институционалдық және құрылымдық реформалар үшін үлкен әлеуетке ие.

«Адам мен азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыру және қорғау кепілдіктері күшейтіліп жатыр. Президенттік басқару формасын сақтай отырып, мемлекеттік билік құрылымы айтарлықтай өзгереді», – деп мәлімдеді Конституциялық сот төрағасының орынбасары.

Сонымен қатар ол негізгі өзгерістерді де атап өтті: жаңа бір палаталы Парламент моделі енгізіледі, азаматтардың мемлекеттік басқаруға қатысу мүмкіндіктері кеңейеді, Конституциялық соттың құқық қорғау тетіктері мен Ата заң негізінде құқық үстемдігін қамтамасыз ету бойынша қызметінің тиімділігі артады.

Бақыт Нұрмұхановтың хабарлауынша, конституциялық новеллалар мемлекет миссиясын, оның функцияларының мазмұнын, мемлекеттік органдар, қоғамдық ұйымдар мен азаматтар арасындағы өзара қарым-қатынас қағидаттарын жаңа қырынан түсінуге мүмкіндік береді, азаматтық қоғам институттарын мемлекеттік маңызы бар мәселелерді шешуге кеңінен тартуға жол ашады.

«Бұл Конституция мазмұнының жаңаруы мен түбегейлі өзгеруі туралы айтуға мүмкіндік береді», – деп атап өтті ол.

▪️▪️

Конституционная реформа: поправки внесены в 77 статей, что составляет 84% текста Основного закона

Заместитель председателя Конституционного суда Бакыт Нурмуханов презентовал членам Комиссии по Конституционной реформе сводный проект поправок в Конституцию РК.

Документ был проработан и сформирован с учетом всех предложений, поступивших от граждан, политических партий, общественных организаций и экспертов.

Как отметил Бакыт Нурмуханов, в предлагаемом проекте обновленной Конституции содержатся Преамбула, 11 разделов и 104 статьи. Включены два новых раздела – «Народный Совет» и «Внесение изменений и дополнений в Конституцию». Еще 4 раздела переименованы.

В целом изменения и дополнения затронули все разделы Основного закона, поправки внесены в 77 статей, что составляет 84% текста Конституции.

«Предложенные изменения – это важный и глубоко продуманный шаг, меняющий концептуальные подходы, укрепляющий юридическую точность и повышающий качество Основного закона», – сказал член Конституционной комиссии.

Работу над сводным проектом параллельно ведут рабочие группы, состоящие из компетентных юристов и лингвистов. Бакыт Нурмуханов подчеркнул, что специалисты проделали огромную работу по правильному изложению норм, исключению смысловых несовпадений, разночтений и неясностей.

По словам Бакыта Нурмуханова, новеллы, обозначенные в сводном проекте, затрагивают базис конституционной материи Казахстана: они кардинально меняют облик Основного закона и содержат огромный потенциал для дальнейших институциональных и структурных преобразований.

«Усиливаются гарантии реализации и защиты конституционных прав и свобод человека и гражданина. При сохранении Президентской формы правления существенно меняется организация единой государственной власти», – сообщил зампредседателя Конституционного суда.

Он также перечислил ключевые изменения: вводится новая модель однопалатного Парламента, расширяются формы участия граждан в управлении делами государства, повышается эффективность правозащитных механизмов и деятельности Конституционного суда по обеспечению верховенства права на основе Конституции.

Как отметил Бакыт Нурмуханов, конституционные нововведения позволяют по-новому трактовать миссию государства, содержание его функций, определять принципы взаимоотношений государственных органов, общественных организаций и граждан, шире вовлекать институты гражданского общества в решение государственно-значимых задач.

«Это позволяет говорить о коренном преобразовании и обновлении содержания Конституции», – отметил он.

▪️▪️

Қазақстан Конституциясының преамбуласының редакциясы толықтай жаңартылады

Конституцияның Преамбуласын толық жаңартып, мемлекет пен діннің өзара ықпалдастығы нормаларын жетілдіру ұсынылады. Бұл туралы Конституциялық сот төрағасының орынбасары Бақыт Нұрмұханов Конституциялық комиссияға түзетулердың жиынтық жобасын таныстырған кезде мәлімдеді.

Оның айтуынша, Конституцияның Преамбуласын жаңа редакцияда толық өзгерту ұсынылып отыр, ол жаңа ұлттық құндылықтарды және қазіргі заманның талаптарын ескере отырып дайындалған.

Бақыт Нұрмұхановтың айтуынша, Преамбулада Конституцияны қабылдаудың негізгі мақсаттары, қағидаттары, құндылықтары және себептері бекітілген. Сондай-ақ, қоғамдық бағдарды анықтайтын мемлекеттің миссиясы, тарихи контекст пен мәдени ерекшеліктер көрініс табады. Жалпы алғанда, Преамбула қоғам мен мемлекеттің даму бағытын айқындайды.

«Жобада мемлекеттің мәртебесі анықталған – Қазақстан Республикасы демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет, ал оның ең жоғары құндылықтары – адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары ретінде танылған», – деп атап өтті Бақыт Нұрмұханов

Жалпы, ол «Конституциялық құрылыc негіздері» бөлімінде мемлекеттің ұйымдастырылуын, Қазақстанның егемендігін, аумақтық тұтастығын және басқа да маңызды қағидаттарды бекітетін негізгі ережелер көрсетілетінін атап өтті.

Сонымен қатар, билікті бөлу қағидаты туралы норма жаңаша тұжырымдалды және елдің қолданыстағы құқығы мәселелеріне арналған конституциялық ережелер нақтыланды.

Бақыт Нұрмұханов қазіргі замандағы мәселелерді ескере отырып, қоғамдық бірлестіктердің қызметін және олардың мемлекетпен өзара іс-қимылын реттейтін конституциялық ережелердің де нақтыланғанын атап өтті.

«Мемлекет пен діннің, мемлекеттік рәміздердің және басқалардың өзара іс-қимылын реттейтін ережелер жетілдіріліп жатыр», – деп атап өтті ол.

▪️▪️

Преамбула Конституции Казахстана получит полностью новую редакцию

В Конституции РК предлагается полностью обновить Преамбулу и усовершенствовать нормы о взаимодействии государства и религии. Об этом сообщил заместитель председателя Конституционного суда Бакыт Нурмуханов, презентуя сводный проект поправок Конституционной комиссии.

Он отметил, что Преамбулу Основного закона Казахстана предлагается оформить полностью в новой редакции с учетом новых общенациональных ценностей и современных вызовов.

По его словам, в ней зафиксированы фундаментальные цели, принципы, ценности и мотивы принятия Конституции. Отражена миссия государства, исторический контекст и культурные особенности, определяющие общественные ориентиры. В целом Преамбула задает вектор развитию общества и государства.

«В проекте определяется статус государства – Республика Казахстан признается демократическим, светским, правовым и социальным государством, высшими ценностями которого являются человек, его жизнь, права и свободы», – перечислил Бакыт Нурмуханов.

В целом он подчеркнул, что в разделе «Основы конституционного строя» отражаются фундаментальные положения, определяющие организацию государства, закрепляющие суверенитет Казахстана, территориальную целостность и другие важнейшие принципы.

Вместе с тем, по-новому сформулирована норма о принципе разделения властей и уточнены конституционные положения, посвященные вопросам действующего права страны.

При этом Бакыт Нурмуханов отметил, что с учетом современных вызовов уточнены конституционные нормы, регламентирующие деятельность общественных объединений и их взаимодействие с государством.

«Совершенствуются нормы о взаимодействии государства и религии, государственных символах и другие», – подчеркнул он.

▪️▪️

Қазақстанда неке мен отбасы құндылықтары конституциялық деңгейде күшейтіледі

Конституцияның адамның жеке басына қол сұқпаушылық, адамның негізгі құқықтарын қорғау және сот билігінің тәуелсіздігіне қатысты нормалары айтарлықтай күшейтіледі. Бұл мәселелер Конституциялық комиссияның төртінші отырысында қаралған Ата Заңға енгізілетін өзгерістердің жиынтық жобасынан көрініс тапты.

Жоба таныстырылымында Конституциялық сот төрағасының орынбасары Бақыт Нұрмұханов ұсынылған өзгерістердің басты тұстарына ерекше тоқталып, «Негізгі құқықтар, бостандықтар мен міндеттер» атты бөлімнің жаңа атауы қарастырылған мәселелерді толық қамтитын атап өтті.

Бұл ретте ұсынылған новеллалар адамның ең жоғары құндылық екені туралы қағидатқа сүйене отырып, құқықтар мен бостандықтарды іске асыру және қорғау кепілдіктерін күшейтеді және толықтырады.

«Бұл өмір сүру құқығын абсолюттік дәрежеге көтеру, адамға бағдарланған саясат, адамның жеке басына қол сұғылмаушылық пен «Миранда ережесінің», цифрлық дәуірде жеке мәліметтерді қорғау, ар-намыс пен қадір-қасиетті қорғауды күшейту, әлеуметтік құқықтар мен құқықтық анықтық қағидаттарын бекіту деген сөз», — деді Бақыт Нұрмұханов.

Ол қазіргі уақытта Конституцияның 7-бөліміндегі сот әділдігі қағидаты ретінде қарастырылып отырған кейбір нормалардың адам құқықтарын қорғау кепілдігі ретінде осы бөлімге көшіріліп, жеке бапқа біріктірілетінін айтты.

«Сөз бостандығы мен шығармашылық еркіндік құқығына жаңа мән-мағына беріліп, демократиялық және құқықтық мемлекетте жеке тұлғаның еркін дамуының маңызды шарты саналатын зияткерлік меншікті қорғау кепілдіктерінің бөлек түрлері белгіленді»,

– деп атап өтті Конституциялық сот төрағасының орынбасары.

Оның айтуынша, Конституцияда неке мен отбасы құндылықтарын, сондай-ақ қоршаған ортаны қорғау міндеттемелері күшейтіледі.

«Аты өзгерген «Сот жүйесі. Прокуратура. Құқық қорғау тетіктері» бөлімінде айтарлықтай өзгерістер көзделген. Оған сот ісін жүргізу нысандарын кеңейтуге, әділеттілік пен сот тәуелсіздігінің конституциялық қағидаттарын нығайтуға, сондай-ақ сот жүйесіндегі кадр мәселелеріне қатысты сот мәселелері бойынша маңызды түзетулер кіреді», – деді Бақыт Нұрмұханов.

Сондай-ақ, ол Конституциялық комиссия мүшелерінің назарын адвокатураның құқықтық мәртебесін бекітетін жеке баптың қарастырылғанына аударды.

Сонымен қатар, Конституциялық комиссияның мүшесі Құрылтайдың құрылуына байланысты «Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару» бөліміне нақты түзетулер енгізу қажет болғанына да тоқталды.

Сөз соңында Бақыт Нұрмұханов «Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу» деп аталатын жаңа бөлім Ата Заңның мәтінін ең үздік халықаралық тәжірибеге сәйкес жаңартуға мүмкіндік беретінін атап өтті.

▪️▪️

Ценности брака и семьи усилят на конституционном уровне в Казахстане

Конституция Казахстана получит серьезное усиление норм в области человекоцентричности государства, неприкосновенности личности, защиты ключевых прав человека и независимости судебной власти. Это следует из сводного проекта поправок в Основной закон, который был рассмотрен на четвертом заседании Конституционной комиссии.

В ходе презентации сводного проекта заместитель председателя Конституционного суда Бакыт Нурмуханов подчеркнул, что новое название раздела «Основные права, свободы и обязанности» наиболее полно отразит предусмотренные в нем положения.

При этом предлагаемые в нем новеллы усилят и дополнят гарантии реализации и защиты прав и свобод исходя из принципа высшей ценности человека.

«Это абсолютизация права на жизнь, человекоцентричность, закрепление неприкосновенности личности и «правил Миранды», защита персональных данных в цифровую эпоху, усиление защиты чести и достоинства личности, социальных прав личности, принципа правовой определенности», – озвучил Бакыт Нурмуханов.

Он уточнил, что некоторые положения, предусмотренные сейчас в 7 разделе Конституции в качестве принципов правосудия, переносятся в данный раздел как гарантии прав человека и объединяются в самостоятельной статье.

«Получило новое звучание право на свободу слова и творчества, выделены его отдельные виды с гарантиями защиты интеллектуальной собственности, что является непременным условием свободного развития личности в демократическом и правовом государстве», – отметил зампредседателя Конституционного суда.

По его словам, в Конституции будут усилены ценности брака и семьи, а также обязанность защиты окружающей среды.

«Серьезные изменения предусмотрены в переименованном разделе «Правосудие. Прокуратура. Правозащитные механизмы». В него включены важные поправки по вопросам судебной власти, связанные с расширением форм судопроизводства, усилением конституционных принципов правосудия и независимости судей, кадровыми вопросами судебной системы», – сообщил Бакыт Нурмуханов.

Он также обратил внимание членов Конституционной комиссии на отдельную статью, закрепляющую в Конституции правовой статус адвокатуры.

Кроме того, он добавил, что учреждение Курултая обусловило необходимость внесения точечных изменений в Разделе «Местное государственное управление и самоуправление».

При этом новый раздел под названием «Внесение изменений и дополнений в Конституцию» позволит актуализировать текст Основного закона с учетом передового международного опыта.

▪️▪️

Халық Кеңесі барлық азаматтардың мүддесін білдіреді – Бақыт Нұрмұханов

Конституциялық комиссия мүшелері Қазақстан Республикасы Ата Заңының негізгі бөлімдеріне түзетулерді дайындау бойынша ауқымды жұмыс атқарды. Атап айтқанда, ел Парламентінің өкілеттіктері мен рәсімдеріне айтарлықтай ревизия жүргізілді. Бұл туралы Конституциялық сот төрағасының орынбасары Бақыт Нұрмұханов Комиссияның төртінші отырысында мәлімдеді.

«Президент» бөлімінің ережелері тұжырымдамалық тұрғыдан қайта қаралды: президенттік сайлау мен ант беру рәсімінің мерзімі, Мемлекет басшысының Құрылтаймен, Үкіметпен және басқа да мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылы аясындағы өкілеттіктері, сондай-ақ кадр мәселелері мен норма шығару функциялары.

«Бөлімге вице-президенттің құқықтық мәртебесі мен өкілеттіктеріне арналған жаңа бап енгізілді», – деп атап өтті Бақыт Нұрмұханов.

Оның айтуынша, бір палаталы Парламентке көшу аясында «Құрылтай» бөліміне кең ауқымды түзетулер жобасы дайындалды. Атап айтқанда, екі палаталы Парламент және оның осындай жүйедегі қызметі туралы ережелер алынып тасталды.

«Заң шығарушы органның өкілеттіктері мұқият қайта қаралды. Құрылтайдың сессиялары мен қызметін ұйымдастыруға қатысты барлық баптар жаңартылды. Заң шығару бастамасы құқығы бар субъектілердің тізімі кеңейтілді. Құрылтай қабылдаған заңдармен реттелетін негізгі қоғамдық қатынастардың тізімі кеңейтілді. Заң жобаларын қарау және қабылдау рәсімдерін реттейтін ережелер қайта қаралды», – деді Конституциялық сот төрағасының орынбасары.

Бақыт Нұрмұханов атап өткендей, республика азаматтары арасынан құрылған Қазақстан Халық Кеңесіне қатысты ережелер жеке бөлімде шоғырланған. Сондай-ақ, жаңа жоғары кеңес органы Қазақстан халқының мүдделерін білдіру және заң шығару бастамасы құқығына ие болатыны бекітіледі.

Сонымен қатар, салалық конституциялық заңда көрсетілген Конституциялық соттың құқықтық мәртебесі туралы ережелер де Конституция жобасына енгізілді.

«Конституциялық қадағалауды жүзеге асыратын және бүкіл ел бойынша Конституцияның үстемдігін қамтамасыз ететін тәуелсіз мемлекеттік орган ретіндегі мәртебесін бекітеді», – деп атап өтті Бақыт Нұрмұханов.

Сөз соңында ол Конституциялық Сот шешімдерінің құқықтық салдары да нақты айқындалатынын да айтты.

▪️▪️

Народный совет Казахстана будет представлять интересы всех граждан страны – Бакыт Нурмуханов

Члены Конституционной комиссии провели масштабную работу по подготовке изменений в ключевые разделы Конституции РК. В частности, проведена серьезная ревизия полномочий и процедур Парламента страны. Об этом на заседании Комиссии сообщил заместитель председателя Конституционного суда Бакыт Нурмуханов.

Так, были концептуально пересмотрены положения раздела «Президент»: касательно полномочий Главы государства при взаимодействии с Курултаем, Правительством и другими госорганами, а также в части кадровых вопросов и нормотворческих функций.

«В раздел включена новая статья, посвященная правовому статусу и полномочиям Вице-Президента», – отметил Бакыт Нурмуханов.

По его словам, в рамках перехода к модели однопалатного Парламента подготовлен проект масштабных поправок в раздел «Курултай». В частности, из него исключаются положения, касающиеся двухпалатного Парламента и его деятельности при такой системе.

«Проведена серьезная ревизия полномочий законодательного органа. Обновлены все статьи, касающиеся сессий и организации деятельности Курултая. Дополнен перечень субъектов, обладающих правом законодательной инициативы. Расширен перечень важнейших общественных отношений, которые регулируются законами, принимаемыми Курултаем. Пересмотрены нормы, регулирующие процедуры рассмотрения и принятия проектов законов», – сказал зампредседателя Конституционного суда.

Как отметил Бакыт Нурмуханов, в самостоятельном разделе сосредоточены положения о Народном совете Казахстана, который формируется из числа граждан республики. При этом закрепляется, что новый высший консультативный орган будет представлять интересы народа Казахстана и обладать правом законодательной инициативы.

Наряду с этим, положения о правовом статусе Конституционного суда, содержащиеся в отраслевом конституционном законе, также включены в проект Конституции.

«Они предполагают закрепление его статуса как независимого государственного органа, осуществляющего конституционный контроль и обеспечивающего верховенство Конституции на всей территории страны», – подчеркнул Бакыт Нурмуханов.

Он добавил, что также будут четко обозначены правовые последствия решений Конституционного суда.

▪️▪️

Мемлекеттің біртұтастығы, Қазақстан аумағының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және оған қол сұғылмаушылығы туралы норма өзгеріссіз қалады – Конституциялық комиссия

Қазақстан Республикасының Конституциясына белгілі бір аумақтарға қаржы саласында арнайы құқықтық режим енгізу немесе «жылдам даму қалалары» деп аталатын қалаларды құру мүмкіндігін қарастыратын норманы енгізу ұсынылуда. Бұл туралы Конституциялық комиссияның төртінші отырысында Конституциялық Сот төрағасының орынбасары Бақыт Нұрмұханов мәлімдеді.

Оның айтуынша, бұл Астанадағы Халықаралық қаржы орталығының қызметі және Алатау қаласын дамытуға қатысты. Аталған шаралар республиканың тиімді экономикалық дамуын қамтамасыз етуге бағытталған.

Бұл ретте, Бақыт Нұрмұханов ұсынылып отырған норманы Конституцияның негізгі ережелерімен тығыз байланыста қарастыру қажеттігін атап өтті. Аталған ережелерге сәйкес елдің әкімшілік-аумақтық құрылымы тек қана конституциялық заңмен анықталады.

«Мемлекеттің біртұтастығы, Қазақстан аумағының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және оған қол сұғылмаушылығы туралы норма өзгеріссіз қалады», — деп атап өтті Конституциялық Сот төрағасының орынбасары.

▪️▪️

Норма об унитарности государства, целостности, неприкосновенности и неотчуждаемости территории Казахстана остается неизменной – Конституционная комиссия

В Конституцию Республики Казахстан предлагается ввести новое положение о возможности установления специального правового режима в финансовой сфере или так называемых «городов ускоренного развития» на отдельных территориях страны. Об этом сообщил заместитель председателя Конституционного Суда Бакыт Нурмуханов на четвертом заседании Конституционной комиссии.

По его словам, речь идет, в частности, о деятельности Международного финансового центра «Астана», а также о развитии города Алатау. Данные меры направлены на обеспечение эффективного экономического развития республики.

При этом Бакыт Нурмуханов подчеркнул, что предлагаемая норма должна рассматриваться в тесной взаимосвязи с основополагающими положениями Конституции, согласно которым административно-территориальное устройство страны определяется исключительно конституционным законом.

«Конституционная норма об унитарности государства, а также о целостности, неприкосновенности и неотчуждаемости территории Казахстана остается неизменной», — подчеркнул Бакыт Нурмуханов.

▪️▪️

Өзгерістер мен толықтырулар Ата Заңның барлық бөлімдерін қамтиды – Бақыт Нұрмұханов

*****

Изменения и дополнения затрагивают все разделы Основного Закона – Бакыт Нурмуханов

▪️▪️

Мемлекеттің біртұтастығы, Қазақстан аумағының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және оған қол сұғылмаушылығы туралы норма өзгеріссіз қалады – Конституциялық комиссия

****

Норма об унитарности государства, целостности, неприкосновенности и неотчуждаемости территории Казахстана остается неизменной – Конституционная комиссия

▪️▪️

Конституцияда неке мен отбасы құндылықтары, қоршаған ортаны қорғау міндеті күшейтіледі

****

В Конституции будут усилены ценности брака и семьи, обязанность защиты окружающей среды

▪️▪️

Заң шығарушы органның өкілеттіктері айтарлықтай қайта қаралды – Бақыт Нұрмұханов Конституцияның жаңа жобасы туралы баяндады

****

Проведена серьезная ревизия полномочий законодательного органа – Бакыт Нурмуханово проекте новой редакции Конституции