В новом выпуске проекта «Три вопроса о Конституции» на телеканале «24KZ» Президент Coventry University Kazakhstan, член Научно-консультативного совета при Конституционном Суде РК Мирас Дауленов рассказывает:

🔹 Почему принцип ответственности перед будущими поколениями закреплён в Конституции Республики Казахстан?

🔹 Как этот принцип будет учитываться при принятии государственных решений?

🔹 Что он означает для обычных граждан и будущего страны?

Смотрите новый выпуск и узнавайте больше о современных конституционных гарантиях прав человека.

🔗 https://youtu.be/0OogewUvqeI?si=nvpzBCKq_OQgukVM

Конституциялық Сотта Мемлекеттік қызметші күні атап өтілді

Бүгін Конституциялық Сотта Мемлекеттік қызметші күніне арналған салтанатты іс-шара өтті.

Іс-шараға Конституциялық Сот аппаратының басшылығы мен қызметкерлері қатысты. Кездесудің құрметті қонағы ретінде Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің кеңесшісі Ералы Тоғжанов қатысты.

Іс-шараны ашқан Конституциялық Соттың Төрағасы Эльвира Азимова ұжымды кәсіби мерекемен құттықтап, мемлекеттік қызметтің конституциялық қағидаттарды іске асырудағы, азаматтардың құқықтарын қорғаудағы және қоғамның мемлекеттік институттарға деген сенімін нығайтудағы маңызды рөлін атап өтті.

Өз сөзінде Эльвира Азимова биылғы жыл мемлекеттік қызмет жүйесінің дамуының жаңа кезеңін бастайтынын айтты. Оның атап өтуінше, 1 шілдеден бастап мемлекеттік қызметті ұйымдастырудың заманауи тәсілдеріне, меритократия, кәсібилік, ашықтық және адамға бағдарланған мемлекеттік басқару қағидаттарына негізделген жаңартылған заңнама күшіне енеді. Жүргізіліп жатқан реформалар мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттыруға және азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сенімін нығайтуға бағытталған.

Ералы Тоғжанов Конституциялық Сот аппаратының қызметкерлерін кәсіби мерекемен құттықтап, мемлекет пен қоғамға адал қызмет етудің маңыздылығына тоқталды. Сондай-ақ мемлекеттік қызметтегі тәжірибесімен бөлісіп, мемлекеттік қызметшілердің кәсіби дамуына қатысты бірқатар ізгі тілегі мен ақыл-кеңесін жеткізді.

Іс-шара аясында Конституцияның үстемдігін қамтамасыз етуге және конституциялық заңдылықты нығайтуға елеулі үлес қосқан қызметкерлерді марапаттау рәсімі өтті.

Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің «Мемлекеттік қызмет ардагері» ведомстволық наградасымен Конституциялық Сот аппараты басшысының орынбасары Ерлан Сапаров марапатталды. Сонымен қатар Өтініштерді бастапқы қарау және қабылдау бөлімінің бас консультанты Гүлмира Жұмаханова «Үздік мемлекеттік қызметші» құрметті атағына ие болды.

Мемлекеттік қызмет конституциялық құндылықтарды іске асырудың, заң үстемдігін қамтамасыз етудің және азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сенімін нығайтудың маңызды тетігі болып қала береді.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

В Конституционном Суде отметили День государственного служащего
 
23 июня т.г. в Конституционном Суде состоялось торжественное мероприятие, посвященное Дню государственного служащего.
В нем приняли участие руководство и сотрудники Аппарата Конституционного Суда. Почетным гостем встречи стал советник Премьер-Министра Республики Казахстан Ералы Тугжанов.

Открывая мероприятие, Председатель Конституционного Суда Эльвира Азимова поздравила коллектив с профессиональным праздником и подчеркнула, что государственная служба является важнейшим инструментом реализации конституционных принципов, защиты прав граждан и укрепления доверия общества к государственным институтам.

В своем выступлении Эльвира Азимова отметила, что текущий год знаменует начало нового этапа развития государственной службы. С 1 июля вступает в силу обновленное законодательство, основанное на современных подходах к организации государственной службы, принципах меритократии, профессионализма, открытости и человекоцентричного государственного управления. По словам Председателя Конституционного Суда, проводимые преобразования направлены на повышение эффективности государственного аппарата и укрепление доверия граждан к государственным институтам.

Ералы Тугжанов поздравил сотрудников Аппарата Конституционного Суда с профессиональным праздником, отметив важность добросовестного служения государству и обществу. Он поделился своим опытом государственной службы, а также высказал ряд пожеланий и напутствий, направленных на дальнейшее профессиональное развитие государственных служащих.

В рамках мероприятия состоялась церемония награждения сотрудников, внесших значительный вклад в обеспечение верховенства Конституции и укрепление конституционной законности.

Ведомственной наградой Агентства по делам государственной службы «Мемлекеттік қызмет ардагері» награжден заместитель руководителя аппарата Конституционного Суда Ерлан Сапаров. Почетного звания «Үздік мемлекеттік қызметші» удостоена главный консультант Отдела первичного рассмотрения обращений и приема Гульмира Жумаханова.

Государственная служба остается важнейшим инструментом реализации конституционных ценностей, обеспечения законности и укрепления доверия граждан к государственным институтам.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының шешімдеріндегі мемлекеттік қызметке тең қол жеткізу құқығын қорғау
 
✅НҚ-4
2023 жылғы 6 наурызда Конституциялық Сот мемлекеттік қызметтің беделін түсіретін тәртіптік теріс қылық жасағаны үшін жұмыстан шығарылған азаматтардың мемлекеттік қызметке кіруіне өмір бойына тыйым салуды Конституцияға сәйкес емес деп таныды.
Сот еңбек ету және мемлекеттік қызметке қол жеткізу құқықтарын шектеу кезінде әділдік пен мөлшерлестік қағидаттарының сақталуы қажеттігін атап өтті.
 
✅НҚ-19
2023 жылғы 13 маусымда Конституциялық Сот мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген тұлғалардың кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру құқығын шектеуді, егер мұндай шектеу конституциялық маңызы бар мақсаттармен негізделмесе, Конституцияға сәйкес емес деп таныды.
Сот кәсіпкерлік еркіндігін шектеу шаралары мөлшерлі, сараланған болуы және орындалатын жария функциялардың сипатын ескеруі тиіс екенін көрсетті.
 
✅НҚ-26
2023 жылғы 31 тамызда Конституциялық Сот сыбайлас жемқорлық қылмыс жасаған адамдарды квазимемлекеттік сектор субъектілеріне жұмысқа қабылдау кезінде қолданылатын шектеулерді қолдану тәртібін түсіндірді.
Сот мұндай шектеулер басқарушылық функцияларды жүзеге асырумен байланысты лауазымдарға қатысты қолданылатынын және оларды қолдану кезінде құқықтық айқындық қамтамасыз етілуі тиіс екенін атап өтті.
 
✅НҚ-27
2023 жылғы 31 тамызда Конституциялық Сот дәлелді себепсіз қатарынан үш және одан да көп сағат қызмет орнында болмағаны үшін жұмыстан шығарылған азаматтардың әскери және құқық қорғау қызметіне кіруіне өмір бойына тыйым салуды Конституцияға сәйкес емес деп таныды.
Сот мемлекеттік қызметке қол жеткізу құқығын шектеу әділдік пен мөлшерлестік қағидаттарына сай болуы, сондай-ақ жасалған теріс қылықтың сипаты мен ауырлығын ескеруі қажет екенін көрсетті.
 
✅НҚ-38
2023 жылғы 26 желтоқсанда Конституциялық Сот құқық қорғау органының беделін түсіретін теріс қылық жасағаны үшін құқық қорғау органдарынан шығарылған адамдардың мемлекеттік қызметке кіруіне өмір бойына тыйым салуды Конституцияға сәйкес емес деп таныды.
Сот мемлекеттік қызметке қол жеткізу құқығын шектеулерді белгілеу кезінде мөлшерлестік қағидатын сақтау және жасалған құқық бұзушылықтың сипатын ескеру қажеттігін атап өтті.
 
✅НҚ-62
2025 жылғы 24 қаңтарда Конституциялық Сот әскери қызметтің шекті жасына жеткеннен кейін әскери қызметті ұзартуға тек әскери қызметшінің келісімімен ғана жол берілетінін көрсетті.
Сот сондай-ақ әскери қызметшілерге ақшалай үлесті төлеуді заңға тәуелді деңгейде шектейтін нормаларды Конституцияға сәйкес емес деп танып, құқықтар мен әлеуметтік кепілдіктерді шектеу тек заңмен ғана белгіленуі мүмкін екенін атап өтті.
 
✅НҚ-75
2025 жылғы 25 тамызда Конституциялық Сот теріс себептер бойынша жұмыстан шығарылған адамдардың құқық қорғау қызметіне кіруіне тыйым салудың конституциялылығын растады.
Сот кандидаттарға қойылатын жоғары талаптар құқық қорғау қызметінің ерекше мәртебесіне байланысты екенін атап өтіп, заңнаманың үйлесімділігі мен құқықтық айқындығын қамтамасыз ету үшін оны одан әрі жетілдіру қажеттігін көрсетті.
 
✅НҚ-84
2026 жылғы 9 маусымда Конституциялық Сот сыбайлас жемқорлық қылмыс жасаған квазимемлекеттік сектор субъектілері қызметкерлерімен еңбек шартын бұзу туралы норманы қолдану тәртібін түсіндірді.
Сот аталған шектеу тек жария функцияларды жүзеге асыратын тұлғаларға ғана қатысты екенін көрсетіп, әділдік, мөлшерлестік және еңбек ету бостандығы құқығы қағидаттарын сақтау қажеттігін атап өтті.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

Защита права на равный доступ к государственной службе в решениях Конституционного Суда Республики Казахстан
 
✅НП-4
6 марта 2023 года Конституционный Суд признал неконституционным бессрочный запрет на поступление на государственную службу граждан, уволенных за дисциплинарные проступки, дискредитирующие государственную службу. Суд указал на необходимость соблюдения принципов справедливости и соразмерности при установлении ограничений права на труд и доступ к государственной службе.
 
✅НП-19
13 июня 2023 года Конституционный суд признал неконституционным ограничение права на осуществление предпринимательской деятельности для лиц, приравненных к лицам, уполномоченным на выполнение государственных функций, если такое ограничение не обусловлено конституционно значимыми целями.
Суд указал, что ограничения свободы предпринимательства должны быть соразмерными, дифференцированными и учитывать характер выполняемых публичных функций.
 
✅НП-26
31 августа 2023 года Конституционный суд разъяснил порядок применения ограничений при трудоустройстве лиц, совершивших коррупционные преступления, в субъекты квазигосударственного сектора.
Суд указал, что такие ограничения распространяются на должности, связанные с осуществлением управленческих функций, и должны обеспечивать правовую определенность при их применении.
 
✅НП-27
31 августа 2023 года Конституционный суд признал неконституционным бессрочный запрет на поступление на воинскую и правоохранительную службу для граждан, уволенных за отсутствие на службе без уважительной причины в течение трех и более часов подряд.
Суд указал, что ограничения права на доступ к государственной службе должны соответствовать принципам справедливости и соразмерности, а также учитывать характер и тяжесть совершенного проступка.
 
✅НП-38
26 декабря 2023 года Конституционный суд признал неконституционным бессрочный запрет на поступление на государственную службу для лиц, уволенных из правоохранительных органов за совершение проступка, дискредитирующего правоохранительный орган.
Суд указал на необходимость соблюдения принципа соразмерности при установлении ограничений права на доступ к государственной службе и учета характера совершенного правонарушения.
 
✅НП-62
24 января 2025 года Конституционный Суд указал, что продление воинской службы после достижения предельного возраста допускается только с согласия военнослужащего. Суд также признал неконституционными нормы, ограничивавшие выплату денежного довольствия военнослужащим на подзаконном уровне, подчеркнув, что ограничения прав и социальных гарантий могут устанавливаться исключительно законом.
 
✅НП-75
25 августа 2025 года Конституционный Суд подтвердил конституционность запрета на поступление на правоохранительную службу лиц, уволенных по отрицательным мотивам.
Суд отметил, что повышенные требования к кандидатам обусловлены особым статусом правоохранительной службы, и указал на необходимость дальнейшего совершенствования законодательства для обеспечения его согласованности и правовой определенности.
 
✅НП-84
9 июня 2026 года Конституционный Суд разъяснил порядок применения нормы о расторжении трудового договора с работниками субъектов квазигосударственного сектора, совершившими коррупционные преступления.
Суд указал, что данное ограничение распространяется только на лиц, выполняющих публичные функции, подчеркнув необходимость соблюдения принципов справедливости, соразмерности и права на свободу труда.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

Конституциялық Сот Еңбек кодексі мен құқық қорғау қызметі туралы заңнама нормаларының арақатынасын түсіндірді
 
📨Конституциялық Сотқа «Құқық қорғау қызметі туралы» Заңның құқық қорғау органдары қызметкерлерінің қызметін тоқтатудың жекелеген мәселелерін реттейтін 81-бабының 6-тармағының Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы өтініш келіп түсті.

Өтініш материалдарына сәйкес, өтініш беруші арнайы заңнамада көзделген негіз бойынша ішкі істер органдарындағы қызметінен босатылған. Қызметтен босатумен келіспеген ол сотқа жүгініп, тиісті бұйрықтың бала күтіміне байланысты демалыста жүрген кезінде шығарылғанын көрсеткен, сондай-ақ жұмыста болмаған кезеңдегі кепілдіктерді көздейтін еңбек заңнамасының ережелеріне сілтеме жасаған. Бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар оның талаптарын қанағаттандырудан бас тартқан.

Өтініш берушінің пікірінше, даулы норма оның теңдікке, денсаулығын қорғауға және балаға қамқорлық жасау мүмкіндігіне қатысты конституциялық құқықтарын бұзады.

Өтінішті алдын ала зерделеу қорытындысы бойынша Конституциялық Сот құқық қорғау қызметі жария-құқықтық сипатқа ие және мемлекеттің конституциялық маңызы бар функцияларын орындауға бағытталған мемлекеттік қызметтің ерекше түрі болып табылатынын атап өтті. Осыған байланысты заң шығарушы қызмет өткерудің, оны тоқтатудың арнайы шарттарын, сондай-ақ осыған байланысты шектеулер мен кепілдіктерді белгілеуге құқылы.

Сот Еңбек кодексінің 144-бабына сәйкес құқық қорғау органдары қызметкерлерінің қызмет саласындағы қатынастар еңбек заңнамасымен, арнайы заңдарда көзделген ерекшеліктер ескеріле отырып реттелетінін көрсетті. Бұл аталған санаттағы адамдардың қызмет өткеруі мен қызметін тоқтату мәселелері ең алдымен құқық қорғау қызметі туралы заңнамамен айқындалатынын білдіреді.

Дауланып отырған норма қызметкерді демалыста немесе емделуде болған кезеңде қызметтен шығаруға жол берілмейтіні туралы жалпы қағиданы бекітеді, сондай-ақ заңда көзделген қызметтен босатудың жекелеген негіздері бойынша осы қағидадан ерекшеліктерді белгілейді. Осылайша заң шығарушы құқық қорғау қызметінің ерекшеліктерін ескере отырып, оны тоқтатудың арнайы тәртібін айқындаған.

Конституциялық Сот сондай-ақ өтініш берушінің уәждері мәні бойынша істің мән-жайларына құқықтық баға берген жалпы юрисдикция соттарының сот актілерімен келіспеушілікке келіп тірелетінін атап өтті. Ал Конституциялық Сот сот шешімдерін қайта қарамайды және нақты мән-жайларға баға бермейді, өйткені заңға сәйкес ол тек құқық мәселелерін ғана қарайды.

Өтінішті алдын ала зерделеу нәтижелері бойынша Конституциялық Сот өтініш берушінің конституциялық құқықтарының бұзылғаны туралы қорытынды жасауға негіздер анықтамады.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

Конституционный Суд разъяснил соотношение норм Трудового кодекса и законодательства о правоохранительной службе
 
📨В Конституционный Суд поступило обращение о проверке на соответствие Конституции пункта 6 статьи 81 Закона «О правоохранительной службе», регулирующего отдельные вопросы прекращения службы сотрудников правоохранительных органов.

Из материалов обращения следует, что заявитель был уволен из органов внутренних дел по основанию, предусмотренному специальным законодательством. Не согласившись с увольнением, он обратился в суд, указывая, что соответствующий приказ был издан в период его отпуска по уходу за ребенком, а также ссылался на положения трудового законодательства, предусматривающие гарантии в период отсутствия на работе. Суды первой и апелляционной инстанций отказали в удовлетворении его требований.

По мнению заявителя, оспариваемая норма нарушает его конституционные права, включая право на равенство, охрану здоровья и возможность заботы о ребенке.

По итогам предварительного изучения обращения Конституционный Суд отметил, что правоохранительная служба является особым видом государственной службы, имеющим публично-правовой характер и направленным на выполнение конституционно значимых функций государства. В связи с этим законодатель вправе устанавливать специальные условия прохождения службы, ее прекращения, а также связанные с этим ограничения и гарантии.

Суд указал, что в соответствии со статьей 144 Трудового кодекса отношения в сфере службы сотрудников правоохранительных органов регулируются трудовым законодательством с учетом особенностей, предусмотренных специальными законами. Это означает, что вопросы прохождения и прекращения службы данной категории лиц определяются прежде всего законодательством о правоохранительной службе.

Оспариваемая норма закрепляет общее правило о недопустимости увольнения сотрудника в период нахождения в отпуске или на лечении, а также устанавливает исключения из этого правила для отдельных оснований увольнения, предусмотренных законом. Таким образом, законодатель определил специальный порядок прекращения правоохранительной службы с учетом ее особенностей.

Конституционный Суд также отметил, что доводы заявителя по существу сводятся к несогласию с судебными актами судов общей юрисдикции, которые уже дали правовую оценку обстоятельствам дела. Тогда как Конституционный Суд не пересматривает судебные решения и не оценивает фактические обстоятельства, поскольку в соответствии с законом рассматривает исключительно вопросы права.

По итогам предварительного изучения обращения Конституционный Суд не усмотрел оснований для вывода о нарушении конституционных прав заявителя.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

Конституциялық Сот: әлеуметтік кепілдіктерді ұсыну шарттарын саралауға объективті әрі әлеуметтік тұрғыдан негізделген өлшемшарттар болған жағдайда жол беріледі
 
📨 Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотына зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін қызметкерлер кәсіптерінің тізбесін қолдануға қатысты өтініш келіп түсті. Аталған қызметкерлер үшін міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ) аударылады.

Өтініш беруші зиянды еңбек жағдайларындағы жұмыс кезеңдерін есепке алудың ерекшеліктеріне байланысты МКЗЖ төлеу өтілін қалыптастыру кезінде теңдік қағидаты мен әлеуметтік қамсыздандыру құқығының бұзылуы мүмкін екенін көрсеткен.

Өтінішті алдын ала зерделеу қорытындысы бойынша Конституциялық Сот оны конституциялық іс жүргізу тәртібімен қарауға негіздердің жоқ екендігі туралы қорытындыға келді. Себебі келтірілген дәлелдер нақты мән-жайларды бағалауға және уәкілетті мемлекеттік органдар мен жалпы юрисдикция соттарының құзыретіне жататын салалық құқықтық реттеуді қолдануға қатысты.

Сонымен қатар Конституциялық Сот Конституцияның әлеуметтік қамсыздандыру құқығына кепілдік беретінін, ал оны іске асырудың тәртібі мен шарттары Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексімен айқындалатынын түсіндірді.

Әлеуметтік кодекске сәйкес зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін қызметкерлер үшін жұмыс берушілер міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын төлейді. Сондай-ақ кодексте тиісті кәсіптер тізбесін бекіту жөніндегі өкілеттік уәкілетті мемлекеттік органға берілген.

Конституциялық Сот аталған тізбе орындалатын еңбек функцияларына, зиянды еңбек жағдайларындағы жұмыс ұзақтығына, жұмыс орнының ерекшеліктеріне және өзге де көрсеткіштерге байланысты салалық өлшемшарттар негізінде қалыптастырылатынын атап өтті. Еңбек жағдайларын айқындау мәселелері салалық құқықтық реттеу аясына жатады және тікелей конституциялық реттеудің нысанасы болып табылмайды.

Бұдан бөлек, Конституциялық Сот нақты әлеуметтік қамсыздандыру түрлерін ұсынудың негіздері мен шарттарын айқындау кезінде объективті әрі әлеуметтік тұрғыдан негізделген өлшемшарттар болған жағдайда азаматтардың құқықтарын саралауға жол берілетіні туралы бұрын қалыптастырылған құқықтық ұстанымын растады.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

Конституционный Суд: дифференциация условий социальных гарантий допускается при наличии объективных и социально оправданных критериев
 
📨В Конституционный Суд Республики Казахстан поступило обращение, связанное с применением перечня профессий работников, занятых на работах с вредными условиями труда, в отношении которых уплачиваются обязательные профессиональные пенсионные взносы (ОППВ).

Заявитель указывал на возможное нарушение принципа равенства и права на социальное обеспечение в связи с особенностями учета периодов работы во вредных условиях при формировании стажа уплаты ОППВ.

По итогам предварительного изучения обращения Конституционный Суд пришел к выводу об отсутствии оснований для его рассмотрения в конституционном производстве, поскольку приведенные доводы касаются оценки фактических обстоятельств и применения отраслевого регулирования, относящихся к компетенции уполномоченных государственных органов и судов общей юрисдикции.

Вместе с тем Конституционный Суд разъяснил, что Конституция гарантирует право на социальное обеспечение, а порядок и условия его реализации определяются Социальным кодексом Республики Казахстан.

Социальный кодекс предусматривает уплату обязательных профессиональных пенсионных взносов работодателями за работников, занятых на работах с вредными условиями труда, а также закрепляет полномочие уполномоченного государственного органа по утверждению перечня соответствующих профессий.

Конституционный Суд отметил, что указанный перечень формируется на основе отраслевых критериев, связанных с выполняемыми трудовыми функциями, продолжительностью работы во вредных условиях труда, особенностями рабочего места и иными показателями. Вопросы определения условий труда относятся к сфере отраслевого регулирования и не являются предметом непосредственного конституционного регулирования.

Кроме того, Конституционный Суд подтвердил ранее сформулированную правовую позицию, согласно которой при определении оснований и условий предоставления конкретных форм социального обеспечения допускается дифференциация прав граждан при наличии объективных и социально оправданных критериев.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok