Конституциялық Сот: әлеуметтік кепілдіктерді ұсыну шарттарын саралауға объективті әрі әлеуметтік тұрғыдан негізделген өлшемшарттар болған жағдайда жол беріледі
 
📨 Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотына зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін қызметкерлер кәсіптерінің тізбесін қолдануға қатысты өтініш келіп түсті. Аталған қызметкерлер үшін міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ) аударылады.

Өтініш беруші зиянды еңбек жағдайларындағы жұмыс кезеңдерін есепке алудың ерекшеліктеріне байланысты МКЗЖ төлеу өтілін қалыптастыру кезінде теңдік қағидаты мен әлеуметтік қамсыздандыру құқығының бұзылуы мүмкін екенін көрсеткен.

Өтінішті алдын ала зерделеу қорытындысы бойынша Конституциялық Сот оны конституциялық іс жүргізу тәртібімен қарауға негіздердің жоқ екендігі туралы қорытындыға келді. Себебі келтірілген дәлелдер нақты мән-жайларды бағалауға және уәкілетті мемлекеттік органдар мен жалпы юрисдикция соттарының құзыретіне жататын салалық құқықтық реттеуді қолдануға қатысты.

Сонымен қатар Конституциялық Сот Конституцияның әлеуметтік қамсыздандыру құқығына кепілдік беретінін, ал оны іске асырудың тәртібі мен шарттары Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексімен айқындалатынын түсіндірді.

Әлеуметтік кодекске сәйкес зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін қызметкерлер үшін жұмыс берушілер міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын төлейді. Сондай-ақ кодексте тиісті кәсіптер тізбесін бекіту жөніндегі өкілеттік уәкілетті мемлекеттік органға берілген.

Конституциялық Сот аталған тізбе орындалатын еңбек функцияларына, зиянды еңбек жағдайларындағы жұмыс ұзақтығына, жұмыс орнының ерекшеліктеріне және өзге де көрсеткіштерге байланысты салалық өлшемшарттар негізінде қалыптастырылатынын атап өтті. Еңбек жағдайларын айқындау мәселелері салалық құқықтық реттеу аясына жатады және тікелей конституциялық реттеудің нысанасы болып табылмайды.

Бұдан бөлек, Конституциялық Сот нақты әлеуметтік қамсыздандыру түрлерін ұсынудың негіздері мен шарттарын айқындау кезінде объективті әрі әлеуметтік тұрғыдан негізделген өлшемшарттар болған жағдайда азаматтардың құқықтарын саралауға жол берілетіні туралы бұрын қалыптастырылған құқықтық ұстанымын растады.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

Конституционный Суд: дифференциация условий социальных гарантий допускается при наличии объективных и социально оправданных критериев
 
📨В Конституционный Суд Республики Казахстан поступило обращение, связанное с применением перечня профессий работников, занятых на работах с вредными условиями труда, в отношении которых уплачиваются обязательные профессиональные пенсионные взносы (ОППВ).

Заявитель указывал на возможное нарушение принципа равенства и права на социальное обеспечение в связи с особенностями учета периодов работы во вредных условиях при формировании стажа уплаты ОППВ.

По итогам предварительного изучения обращения Конституционный Суд пришел к выводу об отсутствии оснований для его рассмотрения в конституционном производстве, поскольку приведенные доводы касаются оценки фактических обстоятельств и применения отраслевого регулирования, относящихся к компетенции уполномоченных государственных органов и судов общей юрисдикции.

Вместе с тем Конституционный Суд разъяснил, что Конституция гарантирует право на социальное обеспечение, а порядок и условия его реализации определяются Социальным кодексом Республики Казахстан.

Социальный кодекс предусматривает уплату обязательных профессиональных пенсионных взносов работодателями за работников, занятых на работах с вредными условиями труда, а также закрепляет полномочие уполномоченного государственного органа по утверждению перечня соответствующих профессий.

Конституционный Суд отметил, что указанный перечень формируется на основе отраслевых критериев, связанных с выполняемыми трудовыми функциями, продолжительностью работы во вредных условиях труда, особенностями рабочего места и иными показателями. Вопросы определения условий труда относятся к сфере отраслевого регулирования и не являются предметом непосредственного конституционного регулирования.

Кроме того, Конституционный Суд подтвердил ранее сформулированную правовую позицию, согласно которой при определении оснований и условий предоставления конкретных форм социального обеспечения допускается дифференциация прав граждан при наличии объективных и социально оправданных критериев.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

Конституциялық Сот бала күтіміне байланысты әлеуметтік төлемді тағайындау кезінде табысты есепке алу тәртібін түсіндірді
 
📨Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотына бала бір жарым жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты әлеуметтік төлемді есептеу тәртібін реттейтін Әлеуметтік кодекстің 85-бабы 1-тармағының Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы өтініш келіп түсті.

Өтініш иесі әлеуметтік төлемді тағайындау кезінде есепке 2025 жылғы қаңтар айындағы нөлдік табысы енгізілгенін көрсетті. Себебі ол осы кезеңде жүктілікке және босануға байланысты демалыста болған. Оның пікірінше, бұл әлеуметтік төлем мөлшерінің төмендеуіне алып келіп, жұмыс істейтін жүкті әйелдер үшін кемсітушілік сипаттағы жағдай қалыптастырған.

Өтініштің уәждері мен қолданыстағы заңнама нормаларын зерделеген Конституциялық Сот Қазақстан Республикасының әлеуметтік мемлекет екенін, ал Конституция азаматтарға әлеуметтік қамсыздандырылу құқығына, ана мен баланы қорғауға, сондай-ақ заң мен сот алдында жұрттың бәрінің тең болуына кепілдік беретінін атап өтті.

Сот бала күтіміне байланысты әлеуметтік төлемнің бала күтімі бойынша демалыс кезеңінде жоғалтқан табыстың бір бөлігін өтеуге бағытталған мемлекеттік қолдау шарасы екенін көрсетті. Сонымен қатар Конституция мұндай төлемдердің мөлшерін айқындау тәртібін заңнамалық деңгейде реттеуге мүмкіндік береді. Әлеуметтік қамсыздандырудың конституциялық кепілдіктерін іске асыру мақсатында заң шығарушы Әлеуметтік кодексте бала күтіміне байланысты әлеуметтік төлем мөлшерін айқындау тәртібін бекіткен.

Әлеуметтік кодекстің 85-бабының 1-тармағына сәйкес әлеуметтік төлемді есептеу үшін орташа айлық табыс әлеуметтік төлемге құқық туындаған айдың алдындағы соңғы жиырма төрт күнтізбелік ай ішінде әлеуметтік аударымдар жүргізілген табыстар сомасын жиырма төртке бөлу арқылы айқындалады. Конституциялық Сот бұл тәртіп бірдей жағдайлар мен мән-жайларда тұрған барлық алушыларға тең дәрежеде қолданылатынын атап өтті.

Сонымен қатар Конституциялық Сот жұмыс берушінің қаражаты есебінен уақытша еңбекке жарамсыздық бойынша әлеуметтік жәрдемақы төлеуді реттейтін Еңбек кодексінің 133-бабының ережелеріне назар аударды. Аталған нормаға сәйкес жалақы сақталмайтын демалыс кезеңіне сәйкес келетін уақытша еңбекке жарамсыздық күндері үшін жәрдемақы төленбейді. Осылайша әлеуметтік төлемдерді есептеу кезінде заңда белгіленген есептік кезең ішінде әлеуметтік аударымдар жүргізілген нақты алынған табыстар ғана ескеріледі.

Конституциялық Сот әлеуметтік төлемдерді есептеу тәртібін айқындау мәселелері заңнамалық реттеу саласына жататынын атап өтті. Сондықтан заң шығарушы таңдаған есептеу тетігінің орындылығы мен мазмұнын бағалау, егер конституциялық кепілдіктер заңнамада тиісінше көрініс тапқан болса, конституциялық бақылау нысанасына жатпайды.

Бұдан бөлек, Конституциялық Сот балаларға қамқорлық жасау және оларды тәрбиелеу ата-ананың табиғи құқығы әрі міндеті екенін, ал неке мен отбасы, ана, әке және бала мемлекеттің қорғауында болатыны жөніндегі бұрын қалыптастырылған құқықтық ұстанымын еске салды.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

Конституционный Суд разъяснил порядок учета доходов при назначении выплаты по уходу за ребенком
 
📨В Конституционный Суд поступило обращение о проверке на соответствие Конституции пункта 1 статьи 85 Социального кодекса, регулирующего порядок исчисления социальной выплаты по уходу за ребенком до достижения им возраста полутора лет.

Заявитель указала, что при назначении выплаты в расчет был включен месяц с нулевым доходом, поскольку в январе 2025 года она находилась в отпуске по беременности и родам. По ее мнению, это привело к снижению размера выплаты и создало дискриминационные условия для работающих беременных женщин.

Изучив доводы обращения и нормы законодательства, Конституционный Суд отметил, что Республика Казахстан является социальным государством, а Конституция гарантирует гражданам право на социальное обеспечение, защиту материнства и детства, а также равенство всех перед законом и судом.

Суд указал, что социальная выплата по уходу за ребенком является мерой государственной поддержки, направленной на частичную компенсацию утраченного дохода в период нахождения в отпуске по уходу за ребенком. При этом Конституция не исключает законодательного регулирования порядка исчисления размеров таких выплат. Реализуя конституционные гарантии социального обеспечения, законодатель закрепил в Социальном кодексе порядок определения размера социальной выплаты по уходу за ребенком.

Согласно пункту 1 статьи 85 Социального кодекса среднемесячный размер дохода для исчисления социальной выплаты определяется путем деления суммы доходов, с которых производились социальные отчисления, за последние двадцать четыре календарных месяца, предшествовавшие месяцу возникновения права на социальную выплату. Конституционный Суд отметил, что данный порядок распространяется в равной степени на всех получателей соответствующих социальных выплат, находящихся в одинаковых условиях и обстоятельствах.

Вместе с тем Конституционный Суд обратил внимание на положения статьи 133 Трудового кодекса, регулирующей выплату социального пособия по временной нетрудоспособности за счет средств работодателя. Согласно этой норме пособие не выплачивается за дни временной нетрудоспособности, приходящиеся на отпуск без сохранения заработной платы. Таким образом, при расчете социальных выплат учитываются фактически полученные доходы, с которых производились социальные отчисления в установленный законом расчетный период.

Конституционный Суд отметил, что вопросы определения порядка исчисления социальных выплат отнесены к сфере законодательного регулирования. Следовательно, оценка целесообразности и содержания выбранного законодателем механизма расчета не относится к предмету конституционного контроля, если конституционные гарантии нашли надлежащее отражение в законодательстве.

Кроме того, Конституционный Суд напомнил ранее выраженную правовую позицию о том, что забота о детях и их воспитание являются естественным правом и обязанностью родителей, а брак и семья, материнство, отцовство и детство находятся под защитой государства.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

📌 ӨТКЕН АПТАДАҒЫ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ СОТТЫҢ ЖАҢАЛЫҚТАР ДАЙДЖЕСТІ

📆 22.06.2026 – 26.06.2026

✅ Конституциялық Сотта Мемлекеттік қызметші күні атап өтілді
🔗 толығырақ

📄 Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының шешімдеріндегі мемлекеттік қызметке тең қол жеткізу құқығын қорғау
🔗 толығырақ

📄 «Құқық қорғау қызметі туралы» Заңның құқық қорғау органдары қызметкерлерінің қызметін тоқтатудың жекелеген мәселелерін реттейтін 81-бабының 6-тармағының Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы азаматтың өтінішін алдын ала қараудың қорытындысы бойынша Конституциялық Соттың шешімі.
🔗 толығырақ

📄 Зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін қызметкерлер кәсіптерінің тізбесін қолданудың Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы азаматтың өтінішін алдын ала қараудың қорытындысы бойынша Конституциялық Соттың шешімі.
🔗 толығырақ

📄 Әлеуметтік кодекстің бала бір жарым жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты әлеуметтік төлемді есептеу тәртібін реттейтін 85-бабы 1-тармағының Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы азаматтың өтінішін алдын ала қараудың қорытындысы бойынша Конституциялық Соттың шешімі.
🔗 толығырақ

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok

📌 ДАЙДЖЕСТ НОВОСТЕЙ КОНСТИТУЦИОННОГО СУДА ЗА МИНУВШУЮ НЕДЕЛЮ

📆 22.06.2026 – 26.06.2026

✅ В Конституционном Суде отметили День государственного служащего
🔗 подробнее

📄 Защита права на равный доступ к государственной службе в решениях Конституционного Суда Республики Казахстан
🔗 подробнее

📄 Решение Конституционного Суда по итогам предварительного рассмотрения обращения гражданина о проверке конституционности пункта 6 статьи 81 Закона «О правоохранительной службе», регулирующего отдельные вопросы прекращения службы сотрудников правоохранительных органов.
🔗 подробнее

📄 Решение Конституционного Суда по итогам предварительного рассмотрения обращения гражданина о проверке конституционности применения перечня профессий работников, занятых на работах с вредными условиями труда.
🔗 подробнее

📄 Решение Конституционного Суда по итогам предварительного рассмотрения обращения гражданина о проверке конституционности пункта 1 статьи 85 Социального кодекса, регулирующего порядок исчисления социальной выплаты по уходу за ребенком до достижения им возраста полутора лет.
🔗 подробнее

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | TikTok