🔻وحی به پیامبر(ص): تصویر تصنعی و تصویر واقعی

✍ جواد درویش


✔️ماجرای نمایشگاه «جهنم فومن» را یادتان هست؟ همانکه سپاه باسلیقه فرهنگی گیلان از وضعیت قبر و قیامت و بهشت و جهنم درست کرده بود.
حالا فرض کنید همین مجموعه خوش‌ذوق بخواهد واقعه بعثت و صحنه وحی به پیامبر(ص) را بازسازی کند!
احتمالاً شبیه یک هیئت خواهد بود که بالای منبر جناب جبرائیل نشسته و پیامبر هم روی زمین. جبرائیل با صدای رضا هلالی می‌گوید: «بخوان» پیامبر هم می‌خواند و بعد خوشحال و شاد و خندان از کوه پایین می‌رود و صبح روز بعد اولین روز کاری خودش را به عنوان پیامبر خدا در مکه آغاز می‌کند!

🔹حالا اگر بخواهیم به تصویر واقعی‌تری از پدیده وحی به پیامبر اسلام برسیم چگونه است؟
خانم لزلی هزلتون در کتاب «اولین مسلمان» چنین تلاشی را در یک فصل کتاب کرده است.

قبل از پرداختن به آن، و از آنجا که من نه‌تنها خود پیامبر اسلام، بلکه فالوئرهای کویش را هم خیلی دوست دارم، می‌خواهم چند جمله‌ای درمورد خود این لزلی خانم هزلتون و آشنایی‌ام با ایشان بنویسم.

🔹لزلی هزلتون خودش را همیشه یک یهودی شکاک معرفی می‌کند ولی عاشقانه پیامبر اسلام را دوست دارد.
من اولین بار سال ۲۰۱۶ یک سخنرانی TED از او دیدم و به عنوان یکی از اولین مطالب همین کانال منتشر کردم. یادداشتی هم نوشتم و روش فهم او را با عبدالکریم سروش مقایسه کردم.

🔸آنقدر از محتوای این سخنرانی ذوق زده شده بودم که به خودش، بدون امید به جوابی، ایمیل زدم و تشکر کردم و خواستم که یک سخنرانی مجازی در دانشگاه شریف برای ما داشته باشد.
او پاسخ داد و نوشت:

Javad, greetings, and thank you so much for the honor of this invitation.  Alas, I am absolutely no good on Skype -- it makes me feel incredibly self-conscious -- so have to decline.
    But I'm curious (as always), so tell me, what kind of philosophy do you specialize in?
    And since I know (or hope) you're curious too, you might be interested in 'The First Muslim,' my biography of Muhammad, as well as in 'After the Prophet,' which covers the fifty years after his death.
            All best -- Lesley

🔹دو کتابی که در ایمیل معرفی کرده را گرفتم و تورقی کردم ولی کامل نخواندم. گذشت تا سال قبل که در خبرها دیدم به رحمت خدا رفته. دوباره رفتم سراغ کتابش و دیدم که ترجمه هم شده. به سختی کتاب را پیدا کردم و با اشتیاق خواندم.
خواندن که چه عرض کنم؟ جرعه جرعه نوشیدم و با حلیمه و آمنه و عبدالمطلب و مردم مکه در ۶۵۰ میلادی، و خود حضرت محمد(ص) زندگی کردم. کتاب او هم رمان است، هم علوم اجتماعی، هم تاریخ و هم اقتصاد.

🔻حالا بر می‌گردم به بحث وحی.
خانم هزلتون از تاریخ ابن اسحاق و از قول عایشه و عبدالله بن زبیر توصیفاتی از واقعه وحی را به نقل از خود پیامبر می‌آورد. (این توصیفات دقیقا شبیه همان چیزهاییست که ما تا الان شنیده‌ایم)
قضاوت خود هزلتون این است که این توصیفات فوق‌العاده بی‌عمق و فاقد روح است.
می‌گوید شاید بتوانیم سعی کنیم به صورت واقعی‌تری به رویداد وحی نزدیک شویم. مثال از کارهای رودلف اتو می‌زند که سعی کرده چنین کاری را در آثارش درمورد انبیا عهد عتیق انجام دهد.
او می‌گوید:
«وحی ویژگی کاملاً حیران‌کننده، شگفت‌انگیز و شدیدا رعب‌آور دارد. زبان روح بند می‌آید و به بدن چنان رعشه‌ای می‌افتد که کوچک‌ترین ذره از وجود نیز تحت تاثیر قرار می‌گیرند»

🔹می‌دانید مهم‌ترین دلالت این تصویر چیست؟ اینکه در این تصویر کسی که تجربه وحیانی داشته هیچ شباهتی به افرادی که توهمات خوشایند و حالت‌های سرمستی دارند، ندارد. لذا بهانه‌ای که سالهاست به خاطر همان روایت‌های بی‌روح، به دست منکران پیامبر اسلام(ص) افتاده را از آنها می‌گیرد.

🔹از همه جالب‌تر اشاره خیلی کوتاهی است که بعد از این خانم هزلتون به تحقیقاتی در روانشناسی جدید ذیل عنوان   alter states consciousness (ASC) انجام شده، دارد.
من هم اخیرا مطالعاتی در این موضوعات داشته ام. تحقیقات علمی در این حوزه، می‌تواند کمی ما را آبجکتیولی به این تجربیاتِ دینیِ وحیانیِ کاملا سابجکتیو، نزدیک کند.

با این حال صد سال هم دانشمندان کار کنند، در عینی‌سازی مفاهیم پیچیده، به سپاه هنرمند فومن نخواهند رسید.


🆔 @dinonline

🔻محمد؛ شخصیت دانای عرب

✔️مطالعات تطبیقی و نقد تاریخی منابع سیره نبوی، امکان بازخوانی جدیدی از شخصیت حضرت محمد(ص) در دوران پیشابعثت فراهم کرده است. یافته‌ها حاکی از آن است که ایشان، برخلاف تصویر رایج در برخی متون کهن، از موقعیت اجتماعی و اقتصادی ممتازی در مکه برخوردار بود و از طریق سفرهای تجاری به شام و ایران، با جریان‌های فکری و فرهنگی عصر پساباستان آشنا شده بود. محمد عثمانی، در این مقاله، با استناد به منابع تاریخی و یافته‌های باستان‌شناسی اخیر، در پی ترسیم چهره‌ای از «محمدِ تاجر» به عنوان یک «دانای عرب» است که بستر ضروری برای درک عمیق‌تر از پیامبری ایشان فراهم می‌آورد.

📎 پیوند به متن کامل این مطلب در سایت دین‌آنلاین
https://www.dinonline.com/45489


🆔 @dinonline

درس‌گفتار سرگذشت یک کتاب (أثولوجیا در دو روایت)

«أثولوجیا، متنی که قرن‌ها الهام‌بخش فیلسوفان بوده است. در این درس‌گفتار، از واحد محض تا مراتب عقل و نفس را دنبال می‌کنیم؛ جایی که فلسفهٔ نوافلاطونی به پرسش‌های بنیادین وجود، معرفت و سعادت پاسخ می‌دهد. فرصتی برای اندیشیدن عمیق، هم برای پژوهشگر حرفه‌ای و هم برای جویندهٔ حقیقت.»
در این دوره علاوه بر معرفی و تاریخچه کتاب أثولوجیا، تمام ده میمر روایت مشهور أثولوجیا روایت شده و محتوای آن‌ها به مخاطب معرفی شده است.

این درس‌گفتار توسط دکتر مهدی عسگری به صورت آفلاین ارائه شده است.
هزینه دوره: ۶۰۰ هزار تومان
(به مناسبت میلاد پیامبر اکرم صلوات الله علیه و آله درس‌گفتار با پنجاه درصد تخفیف عرضه می‌شود.)

آیدی جهت هماهنگی:

@Handschriftmann

دیگر درس‌گفتارها:
لینک
لینک
لینک
https://t.me/joinchat/UmlD7YKiYShe9xO6

🔻 الهیاتِ «محمدِ» سالک، برداشت‌هایی برای امروز

با حضور  فرهاد شفتی

به میزبانی نورا نوری‌صفت


چهارشنبه ۱۹ شهریورماه ۱۴۰۴


🆔 @dinonline

🔻جامعه‌شناسی ارتداد(بازنشر گزارشی از کتاب فیل زاکرمن)
✍محمود سیفی

✔️کتاب «ایمان و بس؛ چرا انسانها منکر دین می شوند؟» درباب علل جامعه‌شناختیِ دین‌گریزی یا به تعبیر دقیق‌تر جامعه‌شناسیِ ارتداد است. این کتاب حاصل کندوکاو و تاملاتی جامعه‌شناسانه از مصاحبۀ عمیق با ۸۷ مرتد است؛ کسانی که بعد از دوره‌ای از ایمان دینی، به انکار آن برخاسته‌اند. از آنجا که مصاحبه‌شوندگان غالباً از امریکا که کشوری مذهبی است انتخاب شده‌اند، سیر احوالات افراد، تاحدودی با تجربه‌های ایرانی مشابه است. این موضوع، مطالعه کتاب را جذاب‌تر می‌کند. در میان مصاحبه‌شوندگان، مسلمانان، به‌ویژه یک نفر ایرانی نیز حضور دارد.

📎پيوند به متن کامل این گزارش در سایت دین‌آنلاین
https://www.dinonline.com/4588/

🆔 @dinonline

📚ابوذر

✔️نوزدهم شهریورماه برابر با سالروز درگذشت مرحوم طالقانی است. دین آنلاین در این پرونده کوشیده است تا برخی زوایای اندیشه ای وی را بازتاب دهد.
سید محمود طالقانی از مصلحانِ دینی بود. او در زمانه ای می زیست که نگاه‌ها به روحانیت و اسلام، با حساسیت دنبال می شد. او کوشید تا ترسیمی از دین ارائه دهد و بسیاری از انتقادها به اسلام را پاسخ گوید. او دین را در عرصه اجتماع می‌خواست. معتقد بود که اسلام را باید از گوشه مساجد بیرون کشید و به عرصه اجتماع وارد کرد. دینی که او معرفی می‌کرد، می‌باید به کار انسان‌ها می‌آمد. نه اینکه در طاقچه تقدس بماند و جز برای تبرک از آن استفاده‌ای نشود.

🔹نقدها به سید محمود طالقانی
✍ سیدهادی طباطبایی


🔹طالقانی و تمسّک به قرآن
✍ احسان نادریان

🔹طالقانی و اصلاحِ فکر دینی
✍ زینب نجابت

🔹زیست جهانِ طالقانی؛ نگاهی به زندگانی مرحوم سید محمود طالقانی
✍ مهدی دلیر

📎 پیوند به متن کامل این پرونده در سایت دین‌آنلاین

🆔 @dinonline

🟡 وبینار دو روزه «هوش مصنوعی و خردورزی»

به همت خانه خرد و خیال و با حضور سه اندیشمند حوزه فلسفه و تکنولوژی

اساتید سخنران (به ترتیب زمان ارائه)‌ :

▫️دکتر حسین دباغ (استاد فلسفه دانشگاه نورث ایسترن لندن و مدرس دانشگاه آکسفورد)

▫️دکتر ابوطالب صفدری (پژوهشگر پسادکتری دانشگاه برمن آلمان)

▫️دکتر هادی صمدی (استاد فلسفه علم دانشگاه علوم و تحقیقات تهران)

زمان وبینار:
شنبه و دوشنبه (۲۹ و ۳۱ شهریور) | در بستر گوگل میت

ظرفیت محدود / همین الان ثبت‌نام کن

📥 برای اطلاع از شرایط ثبت‌نام به آیدی زیر پیام دهید:
@samaneh_houshiyar

خانه خرد و خیال | @kheradvakhiyal
اینستاگرام || توییتر
🔚

🔻اخلاق‌درمانی در ساحت فرهنگ

✍ سیدیاسین حسینی

✔️«اخلاق‌درمانی» به‌مثابه پارادایمی انقلابی در مواجهه با بحران‌های معرفتی عصر حاضر، با تلفیق سه‌گانهٔ «فلسفه اخلاق»، «علوم اعصاب فرهنگی» و «انسان‌شناسی آموزشی»، چارچوبی نوین برای بازتعریف نسبتِ اخلاق و معرفت در ساحت‌های علمی و اجتماعی ارائه می‌دهد. سیدیاسین حسینی در این متن با عبور از خوانش‌های کلاسیکِ اخلاق‌محور، واکاوی می‌کند که چگونه «عقلِ اخلاقی» می‌تواند در برابر چالش‌های سه‌گانهٔ مدرنیته—«مرگ حیات اخلاقی»، «گستاخی اومانیستی»، و «تئاتر اخلاق نمایشی»—به سپری معرفت‌شناختی بدل شود. با استناد به آرای فیلسوفانی چون لویناس («اخلاق بهمثابه فلسفهٔ اولی») و یافته‌های نوروساینس («تقویت مسیرهای عصبی قشر پیش‌پیشانی через تمرین‌های اخلاقی»)، نویسنده مدلی عملیاتی برای تحول نهادهای آموزشی پیشنهاد می‌کند؛ مدلی که در آن «کارنامهٔ اخلاقی» و «جمهوری اخلاقی علمی» نه‌تنها به بازتولید معرفت اصیل می‌انجامد، بلکه «بت‌های فرهنگیِ» حاکم بر فضای دانشگاهی را ابراهیم‌وار درهم می‌شکند. این جستار، درنهایت، پاسخی است به این پرسش بنیادین که آیا می‌توان با «اخلاق‌درمانیِ ساختاری»، از فروکاستِ حقیقت به ابزارِ قدرت در نظام‌های پساحقیقت جلوگیری کرد.

📎 پيوند به متن کامل این مطلب در سایت دین‌آنلاین
https://www.dinonline.com/45325/


🆔 @dinonline

🔻امکان ملاقات سعدی و مولانا؛ در سایه تطابق زمانی و مکانی سفرهای سعدی و مهاجرت مولانا

✍ فرهاد مشکور

✔️در میان افسانه‌ها و روایت‌های دل‌نشین ادبیات فارسی، داستان ملاقات دو غول بی‌همتای شعر و عرفان، سعدی شیرازی و مولانا جلال‌الدین رومی، همواره جایگاهی رازآلود و الهام‌بخش داشته است. فرهاد مشکور در این مقاله با رویکردی تاریخی-هرمنوتیکی و با بررسی دقیق تطابق‌های زمانی و مکانی سفرهای سعدی و مهاجرت مولانا، در پی واکاوی این پرسش دیرینه است: آیا این دو چهرهٔ ماندگار، که جهان‌بینی‌شان ادبیات فارسی را متحول کرد، هرگز روی در روی یکدیگر دیدند؟ فرهاد مشکور در این جستار، با عبور از لایه‌های اسطوره‌ای روایت‌های متأخر، به بازخوانی انتقادی منابع دست اول می‌پردازد و سرانجام به پاسخی روشن و مستند می‌رسد.

📎 پیوند به متن کامل این مقاله در سایت دین‌آنلاین
https://www.dinonline.com/45492/



🆔 @dinonline

📖برشی از مقاله "نیاز به الهیات پساغزه" نوشته وحید سهرابی‌فر

✔️...در الهیات سنتی، ما از سویی با خدایی مواجهیم که کاملا در عالم دخالت دارد و همه امور منحصرا با اراده و مشیت او و بر اساس توحید افعالی پیش می‌رود. فارغ از این مفاهیم الهیاتی، او در معرفی خود در متون دینی نیز همواره این مسئله را مد نظر قرار داده است که یقینا به یاری مومنان خواهد شتافت[3]. این نگاه اساسا شکل‌دهنده رابطه انسان و خداست و در ادعیه دینی به مومنان توصیه شده است، خواسته‌های خود را از خداوند بخواهند و او را با توجه به  پیشینه‌ی امیدبخش مداخلاتش، چنین خطاب کنند «ای آن‌که کاروان را برای نجات یوسف در سرزمین بی‌آب و گیاه برانگیخت، و او را از چاه بیرون آورد و پس از بردگی به پادشاهی‌اش رساند. ای آن‌که یوسف را به نزد یعقوب پس از آنکه دو چشمش از اندوه سفید شد و دلش آکنده از غم بود بازگرداند. ای آن‌که رنج و بلا را از ایّوب دور ساختی و دست ابراهیم را پس از سالخوردگی و در پایان زندگی از کشتن فرزندش باز داشتی. ای آن‌که دعای زکرّیا را اجابت کرد و یحیی را به او بخشید و او را یگانه و تنها وا نگذاشت. ای آن‌که یونس را از دل ماهی بیرون آورد، ای آن‌که دریا را برای بنی‌اسرائیل شکافت و آنان را نجات داد و فرعون و لشگریانش را از غرق‌شدگان قرار داد.»[4] نمونه‌های این چنینی، بسیار بیش از آن است که اینجا بازگو شود. به طور خلاصه خداوند همواره به بندگانش وعده می دهد که به او اعتماد کنند زیرا او «راهنماى سرگشتگان»، «فریادرس فریادخواهان»، «دادرس دادخواهان»، «پناه پناه‌جویان»، «امان‌بخش ترسناکان»، «امید در برابر پیش‌آمدهاى ناگوار» و « پناه هنگام درماندگى»[5] است. با این حال، اگر با این پشتوانه سترگ به فاجعه غزه نگاه کنیم، چه خواهیم دید؟ چه می‌توانیم ببینم؟ آنچه دیده می‌شود شکست نظامی، نسل‌کشی انسان‌های بیگناه، نابود شدن تمام شهرها و امکاناتشان و باقی ماندن انبوهی از انسان ها- از جمله کودکان- آسیب دیده که خانواده خود را از دست داده‌اند و با بسیاری از روان‌زخم‌ها[6] باید به زندگی خود در وضعیتی نامعلوم ادامه دهند.

📎 پیوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین
https://www.dinonline.com/45483/


🆔 @dinonline

❓ چرا باید در وبینار «هوش مصنوعی و خردورزی» شرکت کنم؟ / ببینید

🔸وبینار «هوش مصنوعی و خردورزی» شنبه و دوشنبه هفته آینده در بستر گوگل میت برگزار خواهد شد.

🔸اساتید سخنران (به ترتیب ارائه):

شنبه: دکتر حسین دباغ (استاد نورث ایسترن لندن)
دوشنبه:
دکتر ابوطالب صفدری (پژوهشگر پسادکتری دانشگاه برمن آلمان)
دکتر هادی صمدی (استاد دانشگاه علوم و تحقیقات تهران)

🔸کلیپ تصویری توسط هوش مصنوعی NotebookLM ساخته شده است.

📥 با توجه به حمایت مالی یک سرمایه‌گذار، برای اطلاع از تخفیف ویژه ثبت‌نام به آیدی زیر پیام دهید:
@samaneh_houshiyar

خانه خرد و خیال | @kheradvakhiyal
اینستاگرام || توییتر
🔚

🔻راه‌بردن به معنای ایمان تکلیفی در قرآن
✍ حمید وحیددستجردی

✔️خلاصه مقاله:
دكتر حمید وحید دستجردی در این مقاله به بررسی این موضوع می پردازد که چگونه قرآن انسان ها را به ایمان آوردن موظف می کند، در حالی که ایمان یک حالت درونی است که به طور مستقیم در اختیار ما نیست. نویسنده دو راه حل برای این مسئله ارائه می دهد:

يكم: ارائه تحليلي خاص از ايمان. اگر جنبه شناختی ایمان را یک حالت اعتقادی مانند باور ندانیم، بلکه یک حالت ذهنی دیگری مانند “فرض کردن” یا “پذیرش” بدانیم که تحت کنترل ارادی ما قرار دارند، آنگاه تکلیف به ایمان امكان‌پذير خواهد بود. زیرا این حالات ذهنی تحت کنترل ارادی ما قرار دارند.

دوم: تمسك به عامليت معرفتي شخص در فرايند كسب باور. اگر بپذیریم شخص عامليت معرفتي دارد، و در قبال باورهايي كه به دست مي‌آورد به لحاظ معرفتي مسئول است، آنگاه علي الاصول تعلق فرمان الهي به داشتن باوري خاص امكان‌پذير خواهد بود.

به عقيده نويسنده، حتي اگر قائل شويم مولفه شناختي ايمان حالت ذهني باور است، باز هم مي‌توان به كمك راه حل دوم، فرمان به ايمان را امكان‌پذير دانست، هرچند باورهاي انسان تحت كنترل ارادي او نباشند. نويسنده استدلال مي‌كند الگوي پاسخگویی به دلایل می‌تواند هم اختیار در باور را تضمین کند و هم عاملیت معرفتی را. مطابق اين رويكرد، دلایل معرفتی می توانند مطلق و الزام آور باشند. این بدان معناست که ما نه تنها مجاز به داشتن باورهای موجه هستیم، بلکه در برخي شرايط موظف به داشتن آنها نیز هستیم، هرچند آن باورها خارج از كنترل مستقيم ارادي ما باشند.

در پایان نویسنده نتیجه می‌گیرد که چارچوب مفهومی ارائه شده در این مقاله می تواند به ما در فهم بهتر فرمان قرآنی به مردم برای داشتن ایمان گزاره‌ای به خدا کمک کند.

📎پيوند به متن کامل این مقاله در سایت دین‌آنلاین
https://www.dinonline.com/44892/


🆔 @dinonline