Forwarded from Fitrat.uz
🟢 ЖОНЛИ СУҲБАТ
Бугун, 19 июл куни соат 20:30 да @fitratuz телеграм каналида онлайн савол-жавоб бўлиб ўтади.
Тошкент вилояти бош-имом хатиби Жасурбек домла Раупов саволларингизга жавоб берадилар.
Ўзингизни қизиқтирган диний саволларга жавоб олишингиз мумкин.
Дўстларингизга ҳам улашинг
https://t.me/joinchat/AAAAAEGj0hkBXGlopIDbXA
Бугун, 19 июл куни соат 20:30 да @fitratuz телеграм каналида онлайн савол-жавоб бўлиб ўтади.
Тошкент вилояти бош-имом хатиби Жасурбек домла Раупов саволларингизга жавоб берадилар.
Ўзингизни қизиқтирган диний саволларга жавоб олишингиз мумкин.
Дўстларингизга ҳам улашинг
https://t.me/joinchat/AAAAAEGj0hkBXGlopIDbXA
1-бинонинг масжидида хуфтон намозида Тошкент вилоят домлалари иштирокида ҳожиларнинг одоби ва шукроналик ҳақида Маликов Абдулҳамид домла суҳбат қилиб бердилар.
👉 @diyonatli
👉 @diyonatli
👍4
СОЛИҲ ДЎСТ
Ҳасан Басрий раҳимаҳуллоҳдан "Энди бизлар учун на оқловчилар ва на бирон қадрдон дўст бордир" (Шуаро: 100, 101) оятлари ҳақида сўралганда шундай дедилар:
"Бу қиёмат куни бўлади. Жаннат аҳли жаннатга, дўзах аҳли дўзахга кириб бўлгандан кейин, жаннат аҳлидан бўлган бир киши:
- "Эй Роббим, фалончи ҳамроҳим қаерда, фалончи дўстим қаерда? Уни жаннатда кўрмаяпман-ку!" дейди. Шунда унга:
- "У дўзахда", дейилади. Шунда ҳалиги киши:
- "Эй Роббим, ё Парвардигоро! Унинг ёнимда эмаслиги сабаб жаннат менга татимаяпти", дейди.
Шунда Аллоҳ таоло унинг дўстини дўзахдан чиқарилишига буйруқ беради. У дўзахдан чиқиб, жаннатга кираркан, дўзах аҳли:
- "Уни ким шафоат қилди, уни ким чиқарди?! Унинг солиҳ амали борми?!" дейдилар.
- "Йўқ", деб жавоб берилади.
- "Унда шаҳид отаси ёки шаҳид акаси шафоат қилдими?" дейдилар.
- "Йўқ", дейилади.
- "Унда, пайғамбарлар ва расуллар шафоат қилишдими?" дейдилар.
- "Йўқ, уни солиҳ бир дўсти шафоат қилди", дейилади.
Шунда дўзах аҳли фарёд қилишади ва "Энди бизлар учун на оқловчилар ва на бирон қадрдон дўст бордир. Бас қанийди яна бир марта (яшашнинг иложи) бўлса-ю, бизлар ҳам мўминлардан бўлсак", дейдилар. (Шуаро: 100-102).
Кошки дунёга бир зумга бўлсада қайтарилсагу, яхши инсонлар билан танишсак, дейдилар... Аллоҳ бизларни Жаннатда жам буладиган дустлардан қилсин. Амийн.
Жаннат эгалари жаннатга кирганларида дунёда эзгу йўлда бирга юрган дўстларини кўрмасалар иззат соҳиби (буюк Аллоҳ)дан "Эй Роббимиз дунёда биз билан бирга намоз ўқиган рўза тутган дўст биродарларимиз бор эди, уларни кўрмаяпмиз" деб сўрашади! Аллоҳ таоло "дўзахга боринглар юрагида зарра оғирлигича иймони борларни олиб чиқинглар" деб марҳамат қилар экан! Ҳасан Басрий роҳимаҳуллоҳ "мўмин дўстларни кўпайтиринглар, қиёматда улар шафоат қиладилар" дедилар. Сизни жаннатга етаклаган дўст чин вафодордир..!!!
Ибн Алжавзий роҳимаҳуллоҳ" агар жаннатда мени орангизда топмасангиз"
Эй Роббимиз фалончи банданг дунёда бизга сени эслатарди денглар" дедилару йиғладилар... Аллоҳ у кишини ўз раҳматига олсин. Мен ҳам ораларингизда бўлмасам мени суриштиринглар эҳтимол бир мартагина бўлса ҳам Аллоҳни эслатгандирман!!!. Эй Аллоҳ сенга итоат қилишда кўмакдош яхши дўст бергин. Амийн...!
👉 @diyonatli
Ҳасан Басрий раҳимаҳуллоҳдан "Энди бизлар учун на оқловчилар ва на бирон қадрдон дўст бордир" (Шуаро: 100, 101) оятлари ҳақида сўралганда шундай дедилар:
"Бу қиёмат куни бўлади. Жаннат аҳли жаннатга, дўзах аҳли дўзахга кириб бўлгандан кейин, жаннат аҳлидан бўлган бир киши:
- "Эй Роббим, фалончи ҳамроҳим қаерда, фалончи дўстим қаерда? Уни жаннатда кўрмаяпман-ку!" дейди. Шунда унга:
- "У дўзахда", дейилади. Шунда ҳалиги киши:
- "Эй Роббим, ё Парвардигоро! Унинг ёнимда эмаслиги сабаб жаннат менга татимаяпти", дейди.
Шунда Аллоҳ таоло унинг дўстини дўзахдан чиқарилишига буйруқ беради. У дўзахдан чиқиб, жаннатга кираркан, дўзах аҳли:
- "Уни ким шафоат қилди, уни ким чиқарди?! Унинг солиҳ амали борми?!" дейдилар.
- "Йўқ", деб жавоб берилади.
- "Унда шаҳид отаси ёки шаҳид акаси шафоат қилдими?" дейдилар.
- "Йўқ", дейилади.
- "Унда, пайғамбарлар ва расуллар шафоат қилишдими?" дейдилар.
- "Йўқ, уни солиҳ бир дўсти шафоат қилди", дейилади.
Шунда дўзах аҳли фарёд қилишади ва "Энди бизлар учун на оқловчилар ва на бирон қадрдон дўст бордир. Бас қанийди яна бир марта (яшашнинг иложи) бўлса-ю, бизлар ҳам мўминлардан бўлсак", дейдилар. (Шуаро: 100-102).
Кошки дунёга бир зумга бўлсада қайтарилсагу, яхши инсонлар билан танишсак, дейдилар... Аллоҳ бизларни Жаннатда жам буладиган дустлардан қилсин. Амийн.
Жаннат эгалари жаннатга кирганларида дунёда эзгу йўлда бирга юрган дўстларини кўрмасалар иззат соҳиби (буюк Аллоҳ)дан "Эй Роббимиз дунёда биз билан бирга намоз ўқиган рўза тутган дўст биродарларимиз бор эди, уларни кўрмаяпмиз" деб сўрашади! Аллоҳ таоло "дўзахга боринглар юрагида зарра оғирлигича иймони борларни олиб чиқинглар" деб марҳамат қилар экан! Ҳасан Басрий роҳимаҳуллоҳ "мўмин дўстларни кўпайтиринглар, қиёматда улар шафоат қиладилар" дедилар. Сизни жаннатга етаклаган дўст чин вафодордир..!!!
Ибн Алжавзий роҳимаҳуллоҳ" агар жаннатда мени орангизда топмасангиз"
Эй Роббимиз фалончи банданг дунёда бизга сени эслатарди денглар" дедилару йиғладилар... Аллоҳ у кишини ўз раҳматига олсин. Мен ҳам ораларингизда бўлмасам мени суриштиринглар эҳтимол бир мартагина бўлса ҳам Аллоҳни эслатгандирман!!!. Эй Аллоҳ сенга итоат қилишда кўмакдош яхши дўст бергин. Амийн...!
👉 @diyonatli
❤1👍1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламга илк ваҳий нозил бўлган Нур тоғига зиёрат.
Устоз Абдулҳамид домла.
👉 @diyonatli
Устоз Абдулҳамид домла.
👉 @diyonatli
❤7👍6😢2
НИКОҲ
«Никоҳда бўлиш шариатга Қуръони Карим, суннати набавия ва Ислом умматининг ижмоъси орқали кирган:
1. Аллоҳ таоло Қуръони Каримнинг бир неча оятларида мўмин-мусулмонларни никоҳда бўлишга, уйланишга, оила қуришга амр этган.
Ўша оятлардан баъзиларини юқорида ўрганиб ўтдик.
2. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларининг кўплаб ҳадиси шарифларида никоҳга тарғиб қилганлар.
Улардан баъзиларини ўргандик, қолганларини, иншааллоҳ, яна ўрганамиз.
3. Ислом уммати, жумҳури уламолар никоҳ зарур эканлигига доимо иттифоқ қилиб келганлар.
Турли кишиларнинг ҳолатига қараб, никоҳда бўлишлари ҳукми ҳам турличадир.
1. Вожиб-фарз.
Агар бир инсон никоҳли бўлмаса, зинога боришига ишониб етса ва никоҳга кетадиган сарф-харажатга эга бўлгач, никоҳдаги шеригига зулм қилмасдан, ҳаққини адо этишига ишонса, ундай одамга никоҳ фарз-вожиб бўлади.
Чунки мусулмон киши ўз иффатини сақлаши, ҳаром ишдан тийилиши матлубдир.
Ислом шариатида «Вожиб нарсани адо этиш учун керак бўлган нарсани қилиш ҳам вожибдир», деган қоида бор. Бу ерда ана шу қоидага амал қилинади.
Киши ўз иффатини сақлаши, ҳаром ишга бормаслиги вожиб. Ўша вожибни қилиш учун никоҳ – уйланиш лозим. Демак, у одам учун уйланиш – оила қуриш вожиб бўлади.
2. Ҳаром.
Агар бир инсон никоҳланиб, ўзининг никоҳидаги шеригига зулм қилиши ва зарар етказишига ишониб етса, ундай одам учун оила қуриш ҳаром бўлади.
Бу ҳолатда Ислом шариатининг «Ҳаромга олиб борувчи нарса ҳам ҳаромдир», деган қоидаси ишга тушади.
Бировга зулм қилиш, зарар етказиш ҳаром. Ўша зулм ва зарардан иборат ҳаром иш никоҳ туфайли бўлиши аниқ бўлганлиги учун унга олиб борадиган йўл – никоҳ ҳам ҳаром бўлади.
3. Макруҳ.
Агар бир инсон никоҳланса, ўзининг никоҳдаги шериги – жуфти ҳалолига нисбатан зулм ва зарар келишидан қўрқса, аммо тўлиқ ишонмаса, никоҳ бундай одам учун макруҳдир.
4. Суннати муаккада.
Мўътадил инсон учун, зинодан қўрқмайдиган, оила қурса, жуфти ҳалолига зулм қилишдан, зарар етказишдан ҳам қўрқмайдиган киши учун оила қуриш суннати муаккададир.
Кишилар орасида оммавий учрайдиган ушбу ҳолат ва унинг ҳукми оят ва ҳадисларнинг кўпчилигида баён этилган ҳолатдир.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг уйланганлари ва никоҳда бардавом бўлганлари, саҳобаи киромлар ва кейинги авлодларнинг уни маҳкам ушлаганлари никоҳнинг, оилали бўлишнинг суннати муаккада эканлигига далилдир. Ҳанафийлар «Бу суннати муаккада вожибга тенг», дейдилар.
Ким бу ишни қилмаса, тарки суннат қилган ҳисобланади.
5. Мубоҳ.
Уйланишга рағбат қилдирувчи нарсалар ҳам, ундан ман қилувчи нарсалар ҳам бўлмаган ҳолда никоҳ мубоҳ бўлади».
Ушбу зикр қилинган нарсалардан кейин никоҳ – оила қуриш дийнимиз тарғиб қилган ибодат эканлигини билиб олдик.
"Ҳадис ва Ҳаёт" китобидан.
👉 @diyonatli
«Никоҳда бўлиш шариатга Қуръони Карим, суннати набавия ва Ислом умматининг ижмоъси орқали кирган:
1. Аллоҳ таоло Қуръони Каримнинг бир неча оятларида мўмин-мусулмонларни никоҳда бўлишга, уйланишга, оила қуришга амр этган.
Ўша оятлардан баъзиларини юқорида ўрганиб ўтдик.
2. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларининг кўплаб ҳадиси шарифларида никоҳга тарғиб қилганлар.
Улардан баъзиларини ўргандик, қолганларини, иншааллоҳ, яна ўрганамиз.
3. Ислом уммати, жумҳури уламолар никоҳ зарур эканлигига доимо иттифоқ қилиб келганлар.
Турли кишиларнинг ҳолатига қараб, никоҳда бўлишлари ҳукми ҳам турличадир.
1. Вожиб-фарз.
Агар бир инсон никоҳли бўлмаса, зинога боришига ишониб етса ва никоҳга кетадиган сарф-харажатга эга бўлгач, никоҳдаги шеригига зулм қилмасдан, ҳаққини адо этишига ишонса, ундай одамга никоҳ фарз-вожиб бўлади.
Чунки мусулмон киши ўз иффатини сақлаши, ҳаром ишдан тийилиши матлубдир.
Ислом шариатида «Вожиб нарсани адо этиш учун керак бўлган нарсани қилиш ҳам вожибдир», деган қоида бор. Бу ерда ана шу қоидага амал қилинади.
Киши ўз иффатини сақлаши, ҳаром ишга бормаслиги вожиб. Ўша вожибни қилиш учун никоҳ – уйланиш лозим. Демак, у одам учун уйланиш – оила қуриш вожиб бўлади.
2. Ҳаром.
Агар бир инсон никоҳланиб, ўзининг никоҳидаги шеригига зулм қилиши ва зарар етказишига ишониб етса, ундай одам учун оила қуриш ҳаром бўлади.
Бу ҳолатда Ислом шариатининг «Ҳаромга олиб борувчи нарса ҳам ҳаромдир», деган қоидаси ишга тушади.
Бировга зулм қилиш, зарар етказиш ҳаром. Ўша зулм ва зарардан иборат ҳаром иш никоҳ туфайли бўлиши аниқ бўлганлиги учун унга олиб борадиган йўл – никоҳ ҳам ҳаром бўлади.
3. Макруҳ.
Агар бир инсон никоҳланса, ўзининг никоҳдаги шериги – жуфти ҳалолига нисбатан зулм ва зарар келишидан қўрқса, аммо тўлиқ ишонмаса, никоҳ бундай одам учун макруҳдир.
4. Суннати муаккада.
Мўътадил инсон учун, зинодан қўрқмайдиган, оила қурса, жуфти ҳалолига зулм қилишдан, зарар етказишдан ҳам қўрқмайдиган киши учун оила қуриш суннати муаккададир.
Кишилар орасида оммавий учрайдиган ушбу ҳолат ва унинг ҳукми оят ва ҳадисларнинг кўпчилигида баён этилган ҳолатдир.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг уйланганлари ва никоҳда бардавом бўлганлари, саҳобаи киромлар ва кейинги авлодларнинг уни маҳкам ушлаганлари никоҳнинг, оилали бўлишнинг суннати муаккада эканлигига далилдир. Ҳанафийлар «Бу суннати муаккада вожибга тенг», дейдилар.
Ким бу ишни қилмаса, тарки суннат қилган ҳисобланади.
5. Мубоҳ.
Уйланишга рағбат қилдирувчи нарсалар ҳам, ундан ман қилувчи нарсалар ҳам бўлмаган ҳолда никоҳ мубоҳ бўлади».
Ушбу зикр қилинган нарсалардан кейин никоҳ – оила қуриш дийнимиз тарғиб қилган ибодат эканлигини билиб олдик.
"Ҳадис ва Ҳаёт" китобидан.
👉 @diyonatli
👍3
ҲОЖИ ТЎЙИ ҚИЛИШ ШАРИАТДА БОРМИ?
Сафардан қайтганда зиёфат бериш, таом улашиш суннатда келган амаллардан ҳисобланади. Бу ҳақда имом Бухорий раҳматуллоҳи алайҳ «Саҳиҳ»да алоҳида бир боб очиб, унда қуйидаги ҳадисни келтираганлар:
عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللهِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا: أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ نَحَرَ جَزُورًا أَوْ بَقَرَةً. زَادَ مُعَاذٌ: عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَارِبٍ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللهِ: اشْتَرَى مِنِّي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَعِيرًا بِوَقِيَّتَيْنِ وَدِرْهَمٍ أَوْ دِرْهَمَيْنِ، فَلَمَّا قَدِمَ صِرَارًا أَمَرَ بِبَقَرَةٍ فَذُبِحَتْ فَأَكَلُوا مِنْهَا، فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ أَمَرَنِي أَنْ آتِيَ الْمَسْجِدَ فَأُصَلِّيَ رَكْعَتَيْنِ، وَوَزَنَ لِي ثَمَنَ الْبَعِيرِ.
Жобир розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадинага келганларида туя ёки сигир сўйдилар».
Муъоз Шуъбадан ривоят қилиб, қўшимча қилади: «Муҳориб Жобир ибн Абдуллоҳнинг «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам мендан икки увқияю бир [ёки икки] дирҳамга бир туя сотиб олдилар. Сирорга* етганларида буюрдилар, бир сигир сўйилди. Ундан ейишди. Мадинага келганларида менга масжидга бориб, икки ракат намоз ўқишни буюрдилар ва менга туянинг қийматини тортиб бердилар», деганини эшитган экан».
Ўша пайтда пул бирлиги тилла ва кумуш бўлгани учун тарозида тортиб берилган. Увқия – кумуш танга бўлиб, вазни 119 граммга, қиймати эса қирқ дирҳамга тўғри келади. Дирҳам қадимги кумуш танга бўлиб, вазни 2,975 граммга тенг.
Сирор – Мадина яқинидаги, яъни у ердан уч мил (бир мил 1848 метр) узоқликдаги жой.
Демак, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам баъзан сафардан қайтганларида одамларнинг эҳтиёжига қараб таом улашган эканлар.
Ушбу бобда имом Бухорий раҳматуллоҳи алайҳ буюк саҳобий Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу меҳмонлар учун қазо рўзани тарк этиб, оғиз очиқ бўлишларини ҳам келтириб ўтади. Ибн Ҳажар Асқалоний шарҳда буни очиқлаб айтадики, Ибн Умар розияллоҳу анҳу сафарда рўза тутмай, сафардан келганда зиёратчиларга таом улашиб, улар билан бирга таомланар, зиёфатлар тугагач, рамзоннинг қазо рўзасини тутиб берар эканлар.
Буларнинг барчаси сафардан эсон‑омон қайтганлик шукронасига дастурхон ёзиш, меҳмондорчилик ташкил қилиш шариатда жоиз, мустаҳаб амал эканини англатади. Бироқ, бу ҳар сафардан кейин ва ҳамма шундай зиёфат қилиши керак дегани ҳам эмас, балки шароити бемалол одам қилса, яхши бўлишини англатади.
Сафардан қайтганда бериладиган зиёфат фиқҳда «ан‑нақиъа» дейилади. Уни мусофир бериши ҳам, унинг учун бошқалар ташкиллаштириши ҳам мумкин. Ҳар иккисини ҳам ҳукми ва номи бир. Ҳаждан қайтганда зиёфат ташкил қилишнинг ҳам аслида ёмон жойи йўқ, шукрона дастурхони ҳисобланади. Динимизда таом улашиш, ижтимоий алоқларни тиклаш, силаи раҳм, ўзаро зиёратлашиш савобли амаллардан деб уқтирилади. Бунда шубҳа йўқ. Бироқ, ҳаждан қайтишга хос махсус маросим шариатда кўрсатилмаган ва сафар зиёфати ҳам суннатга мувофиқ бўлиши лозим.
Ҳаждан қайтганда зиёфат беришда қуйидаги мулоҳазаларни эътиборда тутиш даркор:
1. Шариатда “ҳожи тўйи қилиш керак” деган талаб йўқ, аммо сафрдан, жумладан, ҳаждан қайтганда зиёфат бериш жоиз, бироқ бунда бор борича, йўқ ҳолича иш тутиши лозим. Яъни моддий имконияти бемалол бўлган одам кишиларга таом улашса, мустаҳаб амал, аммо ўша одамга ҳам мажбурият йўқ. Моддий имконияти тор одам ўзини машаққатга қўймасин, ўртаҳол одам оилавий, қирндошларга бир маҳал таом таом улашса, шу ҳам ўша зиёфат ўрнига ўтаверади.
Эшитишимча, айрим одамлар “ҳожи тўйи” қилишни мажбурий деб билиб, уларга тоқати етмагандан ҳам ҳаж ёки умрага боришдан қочишар экан. Бу мутлақо хато ёндашув. Бу зиёфат ҳеч қачон ҳаж‑умра амалларига кирмайди, ихтиёрий бир эҳсон, холос. Аммо одамлар одатларга асир тушганидан бир ихтиёрий амални деб вожибни тарк этиб юбориши ҳам мумкин экан. Шунинг учун ҳам ушбу масаланинг моҳиятини билиб қўйиш лозим.
Сафардан қайтганда зиёфат бериш, таом улашиш суннатда келган амаллардан ҳисобланади. Бу ҳақда имом Бухорий раҳматуллоҳи алайҳ «Саҳиҳ»да алоҳида бир боб очиб, унда қуйидаги ҳадисни келтираганлар:
عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللهِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا: أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ نَحَرَ جَزُورًا أَوْ بَقَرَةً. زَادَ مُعَاذٌ: عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَارِبٍ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللهِ: اشْتَرَى مِنِّي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَعِيرًا بِوَقِيَّتَيْنِ وَدِرْهَمٍ أَوْ دِرْهَمَيْنِ، فَلَمَّا قَدِمَ صِرَارًا أَمَرَ بِبَقَرَةٍ فَذُبِحَتْ فَأَكَلُوا مِنْهَا، فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ أَمَرَنِي أَنْ آتِيَ الْمَسْجِدَ فَأُصَلِّيَ رَكْعَتَيْنِ، وَوَزَنَ لِي ثَمَنَ الْبَعِيرِ.
Жобир розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадинага келганларида туя ёки сигир сўйдилар».
Муъоз Шуъбадан ривоят қилиб, қўшимча қилади: «Муҳориб Жобир ибн Абдуллоҳнинг «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам мендан икки увқияю бир [ёки икки] дирҳамга бир туя сотиб олдилар. Сирорга* етганларида буюрдилар, бир сигир сўйилди. Ундан ейишди. Мадинага келганларида менга масжидга бориб, икки ракат намоз ўқишни буюрдилар ва менга туянинг қийматини тортиб бердилар», деганини эшитган экан».
Ўша пайтда пул бирлиги тилла ва кумуш бўлгани учун тарозида тортиб берилган. Увқия – кумуш танга бўлиб, вазни 119 граммга, қиймати эса қирқ дирҳамга тўғри келади. Дирҳам қадимги кумуш танга бўлиб, вазни 2,975 граммга тенг.
Сирор – Мадина яқинидаги, яъни у ердан уч мил (бир мил 1848 метр) узоқликдаги жой.
Демак, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам баъзан сафардан қайтганларида одамларнинг эҳтиёжига қараб таом улашган эканлар.
Ушбу бобда имом Бухорий раҳматуллоҳи алайҳ буюк саҳобий Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу меҳмонлар учун қазо рўзани тарк этиб, оғиз очиқ бўлишларини ҳам келтириб ўтади. Ибн Ҳажар Асқалоний шарҳда буни очиқлаб айтадики, Ибн Умар розияллоҳу анҳу сафарда рўза тутмай, сафардан келганда зиёратчиларга таом улашиб, улар билан бирга таомланар, зиёфатлар тугагач, рамзоннинг қазо рўзасини тутиб берар эканлар.
Буларнинг барчаси сафардан эсон‑омон қайтганлик шукронасига дастурхон ёзиш, меҳмондорчилик ташкил қилиш шариатда жоиз, мустаҳаб амал эканини англатади. Бироқ, бу ҳар сафардан кейин ва ҳамма шундай зиёфат қилиши керак дегани ҳам эмас, балки шароити бемалол одам қилса, яхши бўлишини англатади.
Сафардан қайтганда бериладиган зиёфат фиқҳда «ан‑нақиъа» дейилади. Уни мусофир бериши ҳам, унинг учун бошқалар ташкиллаштириши ҳам мумкин. Ҳар иккисини ҳам ҳукми ва номи бир. Ҳаждан қайтганда зиёфат ташкил қилишнинг ҳам аслида ёмон жойи йўқ, шукрона дастурхони ҳисобланади. Динимизда таом улашиш, ижтимоий алоқларни тиклаш, силаи раҳм, ўзаро зиёратлашиш савобли амаллардан деб уқтирилади. Бунда шубҳа йўқ. Бироқ, ҳаждан қайтишга хос махсус маросим шариатда кўрсатилмаган ва сафар зиёфати ҳам суннатга мувофиқ бўлиши лозим.
Ҳаждан қайтганда зиёфат беришда қуйидаги мулоҳазаларни эътиборда тутиш даркор:
1. Шариатда “ҳожи тўйи қилиш керак” деган талаб йўқ, аммо сафрдан, жумладан, ҳаждан қайтганда зиёфат бериш жоиз, бироқ бунда бор борича, йўқ ҳолича иш тутиши лозим. Яъни моддий имконияти бемалол бўлган одам кишиларга таом улашса, мустаҳаб амал, аммо ўша одамга ҳам мажбурият йўқ. Моддий имконияти тор одам ўзини машаққатга қўймасин, ўртаҳол одам оилавий, қирндошларга бир маҳал таом таом улашса, шу ҳам ўша зиёфат ўрнига ўтаверади.
Эшитишимча, айрим одамлар “ҳожи тўйи” қилишни мажбурий деб билиб, уларга тоқати етмагандан ҳам ҳаж ёки умрага боришдан қочишар экан. Бу мутлақо хато ёндашув. Бу зиёфат ҳеч қачон ҳаж‑умра амалларига кирмайди, ихтиёрий бир эҳсон, холос. Аммо одамлар одатларга асир тушганидан бир ихтиёрий амални деб вожибни тарк этиб юбориши ҳам мумкин экан. Шунинг учун ҳам ушбу масаланинг моҳиятини билиб қўйиш лозим.
👍2❤1