Xavfsizlik birinchi o‘rinda

Anchadan beri maqola yoza olmadim. Shu sababli bir necha maqolani birdan tayyorlashga harakat qilaman.

Sizlar bilan biror mavzuni to‘liq yoritish ustida o‘ylayotgan edim. Chunki mana 2 yildan beri Shaxsiy ma’lumotlar gigiyenasi, Korxona ma’lumotlari xavfsizligi bo‘yicha gapirib kelaman. Afsuski, hammaga ham yetkazish imkoni bo‘lmadi.

Buning natijasida esa odamlarimiz ma’lumotlari (qisman) ko‘chaga chiqish, yoki korxonalarimiz tizimlari buzilishi haqida xabarlar chiqdi.

Keling, siz bilan shuni qanday qilib to‘g‘rilash mumkin ekanini ko‘rib chiqsak.

Agar har birimiz o‘zimizda va korxonamizda shu ishlarni yo‘lga qo‘yishni boshlasak, o‘ylaymanki ko‘pchilikka foydali bo‘ladi.

Oxirgi postlarimdan birida CIS va ITIL haqida yozgan edim. Buni men O‘zbekistonda ishlab yurganimda yaxshi his etmas edim. Va albatta ko‘p xatolar qilganman. CISni o‘rganib, uni korxonada tatbiq qilganimdan keyin, shuni bildim-ki, buni O‘zbekistonda hammamiz qo‘llashimiz kerak.

CIS nima?

CIS (Critical Security Controls) bu shunchaki qoidalar to‘plami bo‘lmay, balki butun dunyodagi ekspertlar tomonidan, haqiqiy hayotdagi kiberhujumlarni o‘rganib chiqib tuzilgan "jangovar" qo‘llanma.

CIS Controls - Korxonada Axborot Texnologiyalari (AT) xavfsizligini ta’minlash uchun aniq, qadamma-qadam yozilgan yo‘riqnoma.

Buning qismlari bizning O‘zDST standartimizda ham bor. Lekin CISning eng katta ustunligi - u "tirik". Har yili xakerlarning yangi usuldagi hujumlariga qarab yangilanib turadi. Men ilk bor ishlashni boshlaganimda 6-talqinini ishlatgan edim. Hozirda CIS Controls v8.1 amalda.

Shu mavzuda bir necha post tayyorlab, siz ham korxonangizda ishlatishingiz uchun sodda tilda yozishga harakat qilaman. Tayyorlab qo‘ygan andozalarimni ulashaman. Sizga va korxonangizga foydali bo‘lsa, xursand bo‘laman. Bitta duo qilib qo‘ysangiz yetadi.

Demak CIS ni o‘rganishni boshladik.

#CIS #CISControls #Xavfsizlik

CIS | IG | 1-qism | 2-qism (bonus) | 3-qism

28.03.2026 London
@DrAlgorithm

CIS: Tatbiq etish Guruhlari (IG)

CIS tarixan katta korxonalar xavfsizligi uchun ishlab chiqilgan. Lekin hamma ham katta bank yoki zavod emas. Kichik korxonalar ham CISni o‘zida tatbiq qilishni xohlaydi. Buni amalga oshirish uchun esa Implementation Groups (IGs) - Tatbiq etish Guruhlari ishlab chiqilgan.

Har bir korxona o‘zining "vazni" va imkoniyatiga qarab, qaysi guruhga kirishini tanlab oladi. Barcha nazorat (controls) turlari 3 ta IG ga ajratilgan.

IG1 - Asosiy kiber gigiyena (Essential Cyber Hygiene)

Bu o‘rta va kichik korxonalar uchun. Odatda alohida xavfsizlik mutaxassisi yo‘q yoki IT xodimlar soni kam korxonalar uchun. Ular asosan tayyor texnika va dasturlardan foydalanishadi.

Maqsad: Eng keng tarqalgan, oddiy hujumlardan himoyalanish.

Kimlar uchun: Kichik ofislar, do‘konlar, yakka tartibdagi tadbirkorlar. Asosiysi - ish to‘xtab qolmasligi.

IG2 - Korxona darajasi (IG1 ni o‘z ichiga oladi)

Bu guruh alohida IT bo‘limi va infratuzilmani boshqaradigan xodimlari bor korxona uchun. Korxonada mijozlarning shaxsiy ma’lumotlari bilan ishlansa, shu guruhdagi nazoratlarni ishlatishlari taklif etiladi.

Maqsad: Murakkab IT tizimni boshqarish va axborot sizib chiqishini oldini olish.

Kimlar uchun: O‘rta biznes, ishlab chiqarish korxonalari, xizmat ko‘rsatish servislari. Agar korxona tizimi buzilsa, korxona abro‘siga va mijoz ishonchiga katta ta’sir qiladi.

IG3 - Mutaxassis darajasi (IG1 va IG2 ni o‘z ichiga oladi)

Bu darajadagi korxonalarda xavfsizlik bo‘yicha alohida bo‘limi yoki mutaxassis (Xavfsizlik bo‘limi) bo‘lishi kerak. Ular davlat ahamiyatiga ega ma’lumotlarni yoki katta moliyaviy tizimlarni boshqaradi.

Maqsad: Eng zamonaviy, maqsadli va murakkab (zero-day) hujumlarni qaytarish.

Kimlar uchun: Banklar, davlat tashkilotlari, tibbiyot markazlari, katta fintech kompaniyalar.

Nimadan boshlash kerak?

Ko‘pchilik ro‘yxatni ko‘rib qo‘rqib ketadi. Qo‘rqmang!

Sizning kompaniyangiz qanchalik katta bo‘lmasin (hatto bank bo‘lsa ham), tavsiyam - IG1 dan boshlang.

Avval "gigiyena"ni to‘g‘rilab olmasdan, murakkab himoya tizimini qurolmaysiz.

Keyingi postlarda har bir nazorat (Control) bo‘yicha o‘tib chiqamiz.

#CIS #CISControls #Xavfsizlik

CIS | IG | 1-qism | 2-qism (bonus) | 3-qism

29.03.2026 London
@DrAlgorithm

IT Asset Management

CIS Controls v8.1 asosida

Tasavvur qiling: Korxonangizda 200 ta noutbuk bor. Bir kuni xavfsizlik hodisasi yuz berdi — kimningdir kompyuteri orqali ma’lumotlar sizib chiqqan. Siz so‘raysiz: "Bu kompyuter kimniki? Qachon berilgan? Qanday dasturlar o‘rnatilgan?" — va hech kim javob bera olmaydi.

Bu muammo asset management (aktivlarni boshqarish) yo‘qligidan kelib chiqadi.

Ushbu maqolada CIS Controls v8.1 xalqaro standartiga asoslangan holda, qurilmalarni boshqarish jarayonlarini ko‘rib chiqamiz.

1. Asset Management Nima?

Asset management (IT aktivlarni boshqarish) tashkilotdagi texnik qurilmalarni ro‘yxatga olish, kuzatib borish va nazorat qilish jarayoni o‘z ichiga oladi.

Nimalar "asset" hisoblanadi?

* Kompyuterlar: noutbuk va ish stoli kompyuterlari (Mac, PC)
* Serverlar: fizik serverlar, virtual mashina va cloud serverlar (AWS, GCP, Azure)
* Tarmoq qurilmalari: router, switch, access point va firewall’lar
* Mobil qurilmalar: smartfon va planshetlar
* IoT qurilmalar: printer, kamera, smart TV va sensorlar
* Tashqi saqlash: USB disk, tashqi HDD/SSD va NAS qurilmalari

Nega uchun bu muhim?

1. Xavfsizlik: noma’lum qurilma = nazorat qilinmagan xavf.
2. Moliyaviy nazorat: qurilma qayerda, kimda, holati qanday ekanini bilishimiz kerak.
3. Qonuniy talablar: audit o‘tkazilganda ro‘yxat tayyor turishi uchun.
4. Samaradorlik: ortiqcha qurilma sotib olmaslik, mavjudlarini to‘g‘ri taqsimlash.

CIS Controls v8.1 nima deydi?

CIS Safeguard 1.1 talabi:

Tashkilotdagi ma’lumotlarni saqlash yoki qayta ishlash imkoniyatiga ega barcha aktivlarning aniq, batafsil va yangilangan ro‘yxati yuritilishi kerak.

Har bir qurilmaga quyidagi ma’lumotlar belgilanishi shart:

* Qurilma identifikatsiyasi: qurilma nomi (hostname), model, ishlab chiqaruvchi, seriya raqami
* Mas’ul shaxs (owner): qurilmadan kim foydalanadi va kim javobgar
* Bo‘lim (department): qaysi tashkiliy birlikka tegishli
* Qurilma konfiguratsiyasi: protsessor, RAM, disk hajmi, operatsion tizim versiyasi
* Tarmoq ma’lumotlari (agar statik ulanish bo‘lsa): MAC va IP manzili, tarmoqqa ulanish ruxsatnomasi (approved / not approved)

#CIS #AssetManagement #CISControls #Xavfsizlik #qurilma

CIS | IG | 1-qism | 2-qism (bonus) | 3-qism

30.03.2026 London
@DrAlgorithm

Qurilmalar nazorati (2-qism)

CIS Controls v8.1 asosida

Qurilmalarni to‘g‘ri nazorat qilish uchun ularni bir tizimga solib, tasniflash kerak. Ularni vazifasi, shakli, maxfiyligi va boshqa ma’lumotlariga asosan tasniflash foydali bo‘ladi. Keling shularni birma-bir ko‘rib chiqamiz.

2.1 Asosiy kategoriyalar

Kategoriya - Misol (Xavf darajasi)

* Foydalanuvchi qurilmasi (End-user devices) - Noutbuk, ish stoli, planshet (O‘rta - Yuqori)
* Mobil qurilmalar - Smartfon, planshet (BYOD ham) (Yuqori)
* Serverlar - Fizik, virtual, cloud (Juda yuqori)
* Tarmoq qurilmalari - Router, switch, AP, firewall (Juda yuqori)
* IoT / Xizmatchi qurilmalar - Printer, kamera, sensor, smart TV (Past - O‘rta)
* Tashqi xotira - USB, HDD, NAS (O‘rta - Yuqori)

2.2 Ma’lumot sezgirligi bo‘yicha tasniflash

Har bir qurilmaga unda saqlanadigan va qayta ishlanadigan ma’lumot bo‘yicha ham tasniflanadi. Bu Ma’lumot turlari (data classification) ro‘yxatingizga biriktiriladi:

🔴 Maxfiy (Confidential): moliyaviy ma’lumotlar, mijozlar bazasi, xodimlar ma’lumotlari

🟡 Ichki (Internal): ichki hujjatlar, loyiha andozalari, strategik rejalar

🟢 Ommaviy (Public): marketing materiallari, veb-sayt kontenti

Bu tasniflash qurilmani qanchalik jiddiy himoyalash kerak ekanini belgilab beradi. Aynan Maxfiy (qizil) nishonli qurilmalarni ehtiyotkorlik bilan nazorat qilish kerak.

2.3 Egalik huquqi bo‘yicha

Odatda korxonalar xodimlari ishlashi uchun qurilmalarni o‘zlari sotib oladi. Kichik korxonalarda esa shaxsiy qurilmalar bilan ishlashga ruxsat beriladi. Yana bir tur korxonalarda aralash usul ishlatiladi.

Egalik huquqi bo‘yicha quyidagilarga bo‘lsak bo‘ladi.

- Korxona mulki (Company-owned): korxona sotib olgan qurilma.
- Shaxsiy / BYOD (Bring Your Own Device): xodimning shaxsiy qurilmasi.
- Korxona sotib olgan, xodim ishlatadi / COPE (Corporate-Owned, Personally Enabled): korxonaning, lekin shaxsiy ishlatishga ham ruxsat berilgan qurilma.
- Ijaraga olingan (Leased): Boshqa korxonadan yoki lizingga asosida olingan qurilma.

2.4 Tartib raqam - Asset Tag

Har bir qurilmaga Tartib Raqam beriladi. Bu amaliyotni ko‘pchilik biladi. Faqat iltimos Bo‘yoq (Kraska) bilan yozib chiqmang. Zamonaviy usullari ko‘p hozir.

Tashkilot hajmiga qarab ikki xil shakl tavsiya etilaman:

Yirik korxonalar uchun (1000+ xodim)

Shakl:

[Kategoriya]-[Yil]-[Tartib raqami]

Misollar:

- LPT-2026-0042 - Laptop, 2026-yilda ro‘yxatga olingan, 42-qurilma
- SRV-2025-0003 - Server, 2025, 3-server
- MOB-2026-0118 - Mobil qurilma
- NET-2024-0007 - Tarmoq qurilmasi
- IOT-2026-0015 - IoT qurilma

Bu shaklda kategoriya va yil darhol ko‘rinadi, minglab qurilmalar orasida navigatsiya oson bo‘ladi. Eskirgan qurilmani topib va ro‘yxatdan chiqarish oson bo‘ladi.

Kichik va o‘rta korxonalar uchun (1000 gacha xodim)

Bu shaklni o‘zim uchun o‘ylab topganman. 3 ta korxonada ishlatganman. Juda samarali usul bo‘lgan.

Shakl:

[Biror harf]-[Qurilma ID]-[Sub qurilma ID]

Bu shakl qurilma va uning tashkil etuvchilari (aksessuarlar) bir guruhda bo‘ladi. Bitta qurilma bilan birga kelgan yoki sotib olingan barcha narsalar bir xil asosiy raqamni oladi. Masalan, Noutbuk sotib olganda uning simlari, sichqoncha kabi qo‘shimcha qurilmalari bo‘lishi mumkin.

Misol — yangi noutbuk keldi, komplektatsiyasi bilan:
- M-0034-01 - Noutbuk (asosiy qurilma)
- M-0034-02 - Quvvatlantiruvchi adapter
- M-0034-03 - Adapter kabeli
- M-0034-04 - Sichqoncha (birga sotib olingan)

Afzalligi: boshidagi 4 raqam (’0034’) bo‘yicha bir-biriga bog‘liq barcha narsalarni topish oson. Xodim korxonadan ketganda M-0034-* bo‘yicha qidirib, hamma narsani - noutbukni ham, adapterini ham, sichqonchasini ham - qaytarib olish mumkin.

Fizik yorliq (stiker) ham yopishtiriladi - qurilmani ko‘zda tutib aniqlash uchun. Har bir qo‘shimcha qurilma (aksessuarga) ham kichik stiker yopishtiriladi.

#CIS #AssetManagement #CISControls #Xavfsizlik #qurilma

CIS | IG | 1-qism | 2-qism (bonus) | 3-qism

31.03.2026 London
@DrAlgorithm

Yangi qurilmaga so‘rov jarayoni
(New device request)

Qurilmalar nazorati (3-qism)

Korxonaga yangi xodim kelganida yoki yangi faoliyat boshlaganingizda yangi qurilma sotib olishga ehtiyoj bo‘ladi. Yangi qurilmani tartibsiz sotib olish esa yaxshi ish emas, albatta rasmiy jarayon mavjud bo‘lishi kerak. Shunday jarayonlardan biri Yangi qurilmaga so‘rov jarayoni. Kelin shu haqida gaplashamiz.

So‘rov bosqichlari

Xodim → Bo‘lim boshlig‘i → AT bo‘lim → Moliya → Buyurtma → Yetkazib berish

Xodimga qurilma kerak bo‘lganida albatta o‘zining bo‘lim boshlig‘idan so‘rashi kerak. O‘zboshimchalik bilan sotib olishi yoki ATga olib bering deyishi to‘g‘ri emas. Shu sababli ko‘rsatilgan ketma-ketlikda ishlash eng yaxshi usullardan biri.

* Xodim rahbari bilan maslahat qiladi va keyin qurilmaga so‘rov yuboradi.
* AT bo‘limi so‘rovni ko‘rib chiqadi. Agar bo‘lim boshlig‘i roziligi topilmasa, o‘zi so‘raydi. Tasdiq olinganidan keyin moliya bo‘limiga chiqadi.
* Moliya bo‘limi bilan narxni kelishadi. Bunda AT bo‘limi xodimi 2-3ta alternativ narx berishi kerak.
* AT xodimi buyurtma beradi va yetib kelishini nazorat qiladi.
* Yetib kelgan qurilmani avval ro‘yxatdan o‘tkazadi va keyin xodimga beradi.

Shuni birma-bir qarab chiqsak:

1-qadam: Xodim so‘rov yuboradi

So‘rovda quyidagilar ko‘rsatiladi:
- Qurilma turi (noutbuk, telefon, va h.k.)
- Nima maqsadda kerak (ishlab chiqish, buxgalteriya, dizayn)
- Maxsus talablar (GPU kuchi, RAM va SSD hajmi, va boshqalar.)

2-qadam: Bo‘lim boshlig‘i tasdiqlaydi:

- Byudjetga mos kelishini tekshiradi
- Haqiqatan kerakligini tasdiqlaydi

3-qadam: AT bo‘lim baholaydi:

- Mavjud bo‘sh qurilma bor-yo‘qligini tekshiradi (qayta ishlatiladigan qurilma)
- Texnik talablarni moslashtiradi yoki standart konfiguratsiya tanlaydi
- Agar tayyor qurilma bo‘lmasa, moliya bo‘limi bilan sotib olishni maslahat qiladi

4-qadam: Moliya tasdiqlaydi va byudjet ajratadi

- AT bo‘limidan kelib tushgan talabni o‘rganadi.
- Agar budjet ajrata olinsa, sotib olishga ruxsat beradi
- Qaysi hisob/kartadan to‘lov qilish ko‘rsatmasini beradi.
- To‘lov invoice’larini yuritadi.

5-qadam: Sotib olinadi yoki ombordan ajratiladi

- Sotib olingan qurilma ishlatishdan avval Qurilma Nazorati tizimiga kiritiladi.
- Raqamlanadi va nishon (stiker) yopishtiriladi.
- Keyin xodimga berishga kirishiladi.

Bu jarayon odatda ancha sodda. Eng qiyin narsa, bu jarayonni hayotda ishlata olish.

Ko‘pincha AT bo‘limi qurilmani tizimga kiritmaydi, yoki kech kiritadi. Ba’zida bo‘limlar o‘zlari moliya bo‘limi bilan kelishmasdan qurilma sotib oladi. Oradan vaqt o‘tib, falon qurilma qani? - degan savolga barcha bo‘limlar javob bermay qoladi.

* Shularni hisobga olib, muqim bir odam bu jarayonni nazoratga olishi kerak.
* Rahbar ham, boshqa xodimlar ham biror qurilma kerak bo‘lsa, albatta shu mas’ul xodimdan so‘rashi kerak.
* Kim nima so‘rashidan qat’iy nazar Shakl (form)ni to‘ldirib, murojaat yuborishi kerak. Og‘zaki so‘rash mumkin emas.

Tizimga solishda boshlanishiga email orqali yuborsa bo‘ladi. Keyinchalik Google Forms’ga o‘tilsa, keyin kattaroq tizimlarga ham o‘tsa bo‘ladi.

#CIS #AssetManagement #CISControls #Xavfsizlik #qurilma

CIS | IG | 1-qism | 2-qism (bonus) | 3-qism

01.04.2026 London
@DrAlgorithm

Qurilmani ro‘yxatga olish

Qurilmalar nazorati (4-qism)
CIS Controls v8.1 asosida

Qurilmaga so‘rov berildi, moliyani tasdiqladik va qurilma yetib keldi. Endi uni to‘g‘ri ro‘yxatga olishimiz kerak. Keling shuni birma-bir qarab chiqamiz.

Qachon ro‘yxatga olinadi?

- Yangi qurilma sotib olganimizda
- Xodim shaxsiy qurilmasidan (BYOD) foydalanishi kerak bo‘lganida
- Cloud’da yangi server/tuzilma yasaganimizda (VM, container, cluster)
- IoT qurilma sotib olinganida (printer, kamera, sensor)
- Ijaraga olingan qurilma yetib kelganida

Oltin Qoida: Har qanday Qurilma tarmoqqa ulanishidan AVVAL ro‘yxatga olingan bo‘lishi shart.

Ro‘yxatga olish jarayoni

Qurilmani ro‘yxatga olish jarayonini bitta amallar ketma-ketligi qilib yozib olsangiz o‘zingizga oson bo‘ladi. Odatda korxonalarda turli rasmiy hujjatlar bo‘ladi, shu asosida tuzsangiz bo‘ladi. Agar sizning korxonada hali yozilgan hujjat mavjud bo‘lmasa, demak shu ro‘yxat uni yozishga turtki bo‘ladi.

O‘zingiz uchun oson va qulay shaklda yozib olsangiz bo‘ladi. Aniq majburiy shartlar yo‘q. Men sizga namuna sifatida quyidagini yozib chiqdim.

1-qadam: Fizik tekshiruv.

- Qurilma qutidan chiqarilib, holati yoziladi (yangi/ishlatilgan/ta’mirlangan)
- Seriya raqami, model raqami tekshiriladi

2-qadam: Asset Tag berish

- Tartib raqam (ID) tayyorlanadi (masalan,’M-0034-01’, ’LPT-2026-0043’)
- Fizik stiker yopishtiriladi (qog‘oz va skotch esingizdami?)
- Inventar tizimiga kiritiladi

3-qadam: Texnik sozlash (Provisioning)

- MDM (Mobile Device Management) profiliga qo‘shiladi
- Xavfsizlik dasturlari o‘rnatiladi (antivirus, encryption)
- Tarmoq sozlamalari kiritiladi (IP, hostname)
- Domain‘ga qo‘shiladi (mavjud bo‘lsa)
- Bo‘limga moslab, kerakli dasturlar o‘rnatiladi. (Xodim o‘zi dastur o‘rnatishi mumkin emas)

4-qadam: Ma’lumotlarni tizimga kiritish

Inventar bazasida quyidagi maydonlar to‘ldiriladi:

* Asset ID - Unikal identifikator (LPT-2026-0043)
* Kategoriya - End-user device (Laptop)
* Ishlab chiqaruvchi / Model - Aniq model (Dell Latitude 5550)
* Seriya raqami - Ishlab chiqaruvchining raqami (SN-7GK2M93)
* Xodim (Owner) - Kim foydalanadi (Alisher Karimov)
* Bo‘lim nomi - (Moliya bo‘limi)
* Sotib olingan sana - (2026-03-15)
* Kafolat muddati - Warranty expiry (2029-03-15)
* Holati - Faol/tuzatishda/ishlatilmayapti (Active)
* Joylashuv - Fizik manzil (Bosh ofis, 3-qavat)

Katta korxonalarda qo‘shimcha ravishda ishlatiladi:

* OT versiyasi - O‘rnatilgan tizim (Windows 11 Pro 24H2)
* Data classificatio - Ma’lumot turi (Confidential)
* Hostname - Tarmoqdagi nomi (FIN-LAPTOP-043)
* MAC manzili - Tarmoq kartasi manzili (AA:BB:CC:DD:EE:FF)
* IP manzili - Agar statik bo‘lsa (192.168.10.43)
* Egalik turi - Korporativ yoki shaxsiy qurilma (Corporate)

5-qadam: Xodimga topshirish

- Xodimga qurilmadan foydalanish siyosati (Device usage Policy, Acceptable Use Policy, BYOD Policy va bosh.) tushuntiriladi.
- IT bo‘limga yordam uchun murojaat qilish qoidalari aytib o‘tiladi.

Cloud va Virtual aktivlarni ro‘yxatga olish

Fizik qurilmalar bilan bir qatorda, cloud resurslar ham inventarga kiritiladi:

- AWS EC2 instancelar, RDS bazalar
- GCP VM lar, Cloud SQL
- Azure VM lar
- Docker/Kubernetes clusterlar

Bu resurslar uchun ham Asset ID, mas’ul shaxs, maqsad, va xavfsizlik klassi yoziladi. Avtomatlashtirish uchun Infrastructure-in-code yordamida tagging tizimidan foydalaniladi.

Ishlab turgan korxonada bu jarayonni boshlab olish vaqt oladi. Lekin bir marta yo‘lga qo‘yib olsangiz, keyin ishlaringiz ancha yengil kechadi. Senior ishni boshlab berib, keyin Juniorga topshirganda ehtiyot bo‘ling.

Bu ish dangasalikni yomon ko‘radi. Keyin qilaman desangiz, vaqt o‘tib, qurilmalar kimda ekanini izlab yurishingizga kerak bo‘ladi.

#CIS #AssetManagement #CISControls #Xavfsizlik #qurilma

CIS | IG | 1-qism | 2-qism (bonus) | 3-qism | 4-qism

05.04.2026 Boku
@DrAlgorithm

Qurilma egasi almashinishi

Qurilmalar nazorati (5-qism)
CIS Controls v8.1 asosida

Korxonada xodim boshqa bo‘limga o‘tganida, ishdan ketganida yoki qurilma boshqa xodimga berilishi kerak bo‘lganida ham bir jarayon bor. Bu jarayonni ham tartibga keltirish muhim hisoblanadi.

Keling, qurilma qabul qilinganida yoki boshqa xodimga berilganida nimalarga e’tibor berishni ko‘rib chiqsak.

1-qadam: Eski egasidan qabul qilib olish

Korxona qurilmalari shaxsiy mulk emas. Shu sababli xodim korxona qurilmasini buzmasdan ishlatishi kerak. Ko‘p holatlarda korxona mulkiga e’tiborsizlik, vaqtida ko‘rikka olib kelmaslik, yoki ehtiyotkorona ishlatmaslik qurilmani tez buzilishiga va eskirishiga olib keladi.

Xodimdan qurilmani qabul qilib olishda shu ma’lumotlarni ham e’tiborga olgan yaxshi.

Nimalarga e’tibor qaratsak, foydali?

- Qurilma fizik ravishda olinadi. Falonchiga berib qo‘ydim, deb o‘tkazib yubormang. AT bo‘lim ko‘rib chiqishi kerak ekanini bilishligi lozim.
- Kerak bo‘lsa topshirayotgan xodim dalolatnomaga imzo chekadi ("qurilmani qaytardim" deb)
- Shaxsiy ma’lumotlar o‘chiriladi. Shu sababli xodim, qurilmani topshirishidan avval o‘ziga tegishli shaxsiy ma’lumotlarni boshqa joyga saqlab olishi kerak.
- Qurilma fizik holati tekshiriladi. Agar ataylab ziyon yetkazilgan bo‘lsa, rahbariyat bilan gaplashiladi.
- Qurilmalar ro‘yxatida xodimdan qabul qilib olingani belgilab qo‘yiladi.

2-qadam: IT bo‘lim vazifalari

- Ma’lumotlar tozalanadi. ⚠️ OT qayta o‘rnatiladi. (Chekka-chekkada qolib ketgan dastur ertaga ziyon berishi mumkin.)
- Xavfsizlik dasturlari yangilanadi.
- Zarur bo‘lsa, ta’mirlanadi.

Qurilmani xuddi yangi kelgan qurilma kabi Standart holatga olib kelinadi. Avval ishlatilgan ma’lumotlarni tiklab bo‘lmasligi kerak.

3-qadam: Yangi xodimga topshirish

- Yangi profil sozlanadi. ⚠️
- Xodim qaysi bo‘limda va lavozimga ishlashiga qarab kerakli dasturlar o‘rnatib beriladi. O‘zi o‘rnatishi mumkin emas.
- Yangi qabul-topshirish dalolatnomasi imzolanadi. (agar kerak bo‘lsa)
- Qurilmalar ro‘yxatida yangi xodimga berilgani belgilab qo‘yiladi.

Bu bo‘lim qiyin emas. Lekin ertasi kunga qoldirib bo‘lmaydigan jarayon. Tez va shoshmashosharlik bilan qilinsa, yozib qo‘yilmasa, keyin nima bo‘lganini eslash qiyin bo‘ladi. Shu sababli bu ishni o‘z vaqtida qilgan yaxshi.

#CIS #AssetManagement #CISControls #Xavfsizlik #qurilma

CIS | IG | 1-qism | 2-qism (bonus) | 3-qism | 4-qism

11.04.2026 Toshkent
@DrAlgorithm