DAVLAT TILI — BOSHQARUV MADANIYATI VA MILLIY MAS’ULIYAT MEZONI

Til — millatning ma’naviy qiyofasi va tarixiy xotirasidir. Davlat tili esa bu qadriyatning davlat boshqaruvi va jamiyat hayotidagi amaliy ifodasidir. Shu bois davlat tilida ish yuritish oddiy hujjatchilik talabi emas, balki boshqaruv madaniyati, huquqiy intizom va davlatga hurmatning muhim mezonidir.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 7-avgustdagi 437-son qarori davlat tilida ish yuritishni yanada takomillashtirish, til siyosatini izchil amalga oshirish hamda qonunchilik talablariga rioya etishni ta’minlashga qaratilgan.

Qarorning muhim jihati — davlat organlari va hokimliklarda rahbarning ma’naviyat va davlat tili masalalari bo‘yicha maslahatchisi faoliyatini belgilashdir.

Maslahatchilar faoliyati Davlat tilini rivojlantirish departamenti tomonidan muvofiqlashtiriladi hamda ular rahbar va Departament oldida hisobdor hisoblanadi.

Maslahatchining vazifalari keng. U davlat tili va geografik obyektlarga oid qonunchilikka rioya etilishini o‘rganadi, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish choralarini ko‘radi hamda normativ-huquqiy hujjat loyihalarining lingvistik ekspertizasini tashkil etishga ko‘maklashadi.

Bu, avvalo, qaror, farmoyish, bayonnoma va boshqa rasmiy hujjatlarning mazmunan aniq, savodli va til me’yorlariga muvofiq bo‘lishini talab etadi. Chunki hujjatdagi aniqlik — boshqaruvdagi aniqlikdir.

Davlat tilining nufuzi faqat idoralardagi hujjatlar bilan belgilanmaydi. Ko‘cha va mahalla nomlari, peshlavhalar, reklama va tashqi yozuvlar ham tilimizning jamiyatdagi qiyofasini namoyon etadi. Shu bois ularning qonunchilik talablariga muvofiqligi ham muhim.

Qarorda zamonaviy atamalarning o‘zbekcha muqobillarini yaratish, sohaviy lug‘atlarni rivojlantirish hamda sun’iy intellekt asosida o‘zbek tilidagi matn va nutq bilan ishlaydigan raqamli platforma yaratish kabi istiqbolli vazifalar ham belgilangan.

Eng muhimi, davlat tilida ish yuritish uchun maslahatchi bilan bir qatorda tashkilot rahbarlarining ham shaxsiy mas’uliyati belgilangan.
Menimcha, mazkur qarorning mohiyati bitta fikrda mujassam: davlat tiliga hurmat hujjatdan boshlanadi, hujjatdagi savodxonlik esa davlat boshqaruvi madaniyatini namoyon etadi.

Shunday ekan, har bir yozgan hujjatimizda aniqlik, har bir tashqi yozuvimizda savodxonlik, har bir tashabbusimizda milliy g‘urur mujassam bo‘lsin.

Tilimiz ravnaq topsa — tafakkurimiz yuksaladi, tafakkurimiz yuksalsa — boshqaruvimiz takomillashadi. O‘zbek tili — kechamiz merosi, bugunimiz mas’uliyati va kelajagimiz poydevoridir!

Baxodir Ziyoviddinov
Chilonzor tumani hokimining ma’naviyat va davlat tili masalalari bo‘yicha maslahatchisi.

🔵 Сhilonzor_tumani_hokimligi

#Munosabat

Davlat tilida ish yuritish samaradorligi — endi faqat o‘zbek tilida yozishning o‘zi yetarli emas


Jamiyatning intellektual salohiyati va davlat boshqaruvining madaniyati, eng avvalo, uning o‘z ona tiliga bo‘lgan munosabatida namoyon bo‘ladi. Davlat organlarida o‘zbek tilida ish yuritishni tizimli yo‘lga qo‘yish doimo dolzarb ahamiyatga ega boʻlib, ayni shu maqsadda qabul qilingan Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 7-avgustdagi 437-son qarori davlat boshqaruvida til siyosatini yangi bosqichga olib chiqish yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi desak, mubolag‘a bo‘lmaydi.

Qarorning mazmun-mohiyati nimalardan iborat?

Mazkur qaror davlat tashkilotlarida hujjatlarni shunchaki davlat tilida yozishni emas, balki ularning grammatik, mantiqiy va uslubiy jihatdan adabiy til me’yorlariga to‘la mos kelishini ta’minlashni ko‘zda tutadi.

Bu jarayonda vazirlik va idoralarda faoliyat olib borayotgan maʼnaviyat va davlat tili boʻyicha maslahatchilarning nufuzi va mas’uliyatini kuchaytirish, barcha rasmiy va me’yoriy hujjatlarning lingvistik hamda uslubiy jihatdan benuqson bo‘lishini ta’minlash, davlat xizmatchilarining savodxonlik darajasini uzluksiz oshirib borish va til qoidalariga rioya etilishi ustidan doimiy nazorat o‘rnatish kabi bir qator ustuvor vazifalar belgilangan.

Xoʻsh, mazkur talablar qamrovi qanchalik keng?

Bugungi raqamli texnologiyalar davrida faqat qog‘oz-hujjatlar bilan cheklanib qolmay, vazirlik va idoralarning rasmiy veb-saytlari hamda ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalari, elektron xizmat ko‘rsatish ilovalari, bino peshlavhalari hamda barcha turdagi reklama va targ‘ibot materiallarida ham o‘zbek adabiy tili me’yorlariga qat’iy amal qilinishi shartligi bevosita ma'naviyatimizga daxldor, inkor qilib bo‘lmas haqiqatdir.

So‘z mulkining sultoni Hazrat Alisher Navoiy “Muhokamat
ul-lug‘atayn” asarida turkiy tilning boyligi, nafisligi va keng ifoda imkoniyatlarini chuqur asoslab bergan. Bugungi kunda davlat tilida ish yuritish va til me’yorlariga rioya etish borasidagi talablar ham buyuk mutafakkirning tilimizga bo‘lgan yuksak e’tiborining ma’naviy va amaliy davomidir.

Xulosa o‘rnida shuni aytish kerakki, har bir so‘zni ona tilida, o‘z o‘rnida va to‘g‘ri qo‘llash boshqaruv samaradorligini oshirish barobarida, xalqimizning davlat idoralariga bo‘lgan ishonchi va hurmatini oshirishga xizmat qiladi. Zero, Hazrat Navoiy ta’kidlaganidek:

So‘z guharining sharafi chun erur ulug‘,
Kim anga yetmas baho, anga yo‘qdir baho.


Suhrob Poʻlatov

Oʻzbekiston Respublikasi aksiyadorlik tijorat Xalq banki boshqaruv raisining maʼnaviy-maʼrifiy ishlar va davlat tili boʻyicha maslahatchisi