DAVLAT TILI — BOSHQARUV MADANIYATI VA MILLIY MAS’ULIYAT MEZONI

Til — millatning ma’naviy qiyofasi va tarixiy xotirasidir. Davlat tili esa bu qadriyatning davlat boshqaruvi va jamiyat hayotidagi amaliy ifodasidir. Shu bois davlat tilida ish yuritish oddiy hujjatchilik talabi emas, balki boshqaruv madaniyati, huquqiy intizom va davlatga hurmatning muhim mezonidir.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 7-avgustdagi 437-son qarori davlat tilida ish yuritishni yanada takomillashtirish, til siyosatini izchil amalga oshirish hamda qonunchilik talablariga rioya etishni ta’minlashga qaratilgan.

Qarorning muhim jihati — davlat organlari va hokimliklarda rahbarning ma’naviyat va davlat tili masalalari bo‘yicha maslahatchisi faoliyatini belgilashdir.

Maslahatchilar faoliyati Davlat tilini rivojlantirish departamenti tomonidan muvofiqlashtiriladi hamda ular rahbar va Departament oldida hisobdor hisoblanadi.

Maslahatchining vazifalari keng. U davlat tili va geografik obyektlarga oid qonunchilikka rioya etilishini o‘rganadi, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish choralarini ko‘radi hamda normativ-huquqiy hujjat loyihalarining lingvistik ekspertizasini tashkil etishga ko‘maklashadi.

Bu, avvalo, qaror, farmoyish, bayonnoma va boshqa rasmiy hujjatlarning mazmunan aniq, savodli va til me’yorlariga muvofiq bo‘lishini talab etadi. Chunki hujjatdagi aniqlik — boshqaruvdagi aniqlikdir.

Davlat tilining nufuzi faqat idoralardagi hujjatlar bilan belgilanmaydi. Ko‘cha va mahalla nomlari, peshlavhalar, reklama va tashqi yozuvlar ham tilimizning jamiyatdagi qiyofasini namoyon etadi. Shu bois ularning qonunchilik talablariga muvofiqligi ham muhim.

Qarorda zamonaviy atamalarning o‘zbekcha muqobillarini yaratish, sohaviy lug‘atlarni rivojlantirish hamda sun’iy intellekt asosida o‘zbek tilidagi matn va nutq bilan ishlaydigan raqamli platforma yaratish kabi istiqbolli vazifalar ham belgilangan.

Eng muhimi, davlat tilida ish yuritish uchun maslahatchi bilan bir qatorda tashkilot rahbarlarining ham shaxsiy mas’uliyati belgilangan.
Menimcha, mazkur qarorning mohiyati bitta fikrda mujassam: davlat tiliga hurmat hujjatdan boshlanadi, hujjatdagi savodxonlik esa davlat boshqaruvi madaniyatini namoyon etadi.

Shunday ekan, har bir yozgan hujjatimizda aniqlik, har bir tashqi yozuvimizda savodxonlik, har bir tashabbusimizda milliy g‘urur mujassam bo‘lsin.

Tilimiz ravnaq topsa — tafakkurimiz yuksaladi, tafakkurimiz yuksalsa — boshqaruvimiz takomillashadi. O‘zbek tili — kechamiz merosi, bugunimiz mas’uliyati va kelajagimiz poydevoridir!

Baxodir Ziyoviddinov
Chilonzor tumani hokimining ma’naviyat va davlat tili masalalari bo‘yicha maslahatchisi.

🔵 Сhilonzor_tumani_hokimligi

#Munosabat

Davlat tilida ish yuritish samaradorligi — endi faqat o‘zbek tilida yozishning o‘zi yetarli emas


Jamiyatning intellektual salohiyati va davlat boshqaruvining madaniyati, eng avvalo, uning o‘z ona tiliga bo‘lgan munosabatida namoyon bo‘ladi. Davlat organlarida o‘zbek tilida ish yuritishni tizimli yo‘lga qo‘yish doimo dolzarb ahamiyatga ega boʻlib, ayni shu maqsadda qabul qilingan Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 7-avgustdagi 437-son qarori davlat boshqaruvida til siyosatini yangi bosqichga olib chiqish yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi desak, mubolag‘a bo‘lmaydi.

Qarorning mazmun-mohiyati nimalardan iborat?

Mazkur qaror davlat tashkilotlarida hujjatlarni shunchaki davlat tilida yozishni emas, balki ularning grammatik, mantiqiy va uslubiy jihatdan adabiy til me’yorlariga to‘la mos kelishini ta’minlashni ko‘zda tutadi.

Bu jarayonda vazirlik va idoralarda faoliyat olib borayotgan maʼnaviyat va davlat tili boʻyicha maslahatchilarning nufuzi va mas’uliyatini kuchaytirish, barcha rasmiy va me’yoriy hujjatlarning lingvistik hamda uslubiy jihatdan benuqson bo‘lishini ta’minlash, davlat xizmatchilarining savodxonlik darajasini uzluksiz oshirib borish va til qoidalariga rioya etilishi ustidan doimiy nazorat o‘rnatish kabi bir qator ustuvor vazifalar belgilangan.

Xoʻsh, mazkur talablar qamrovi qanchalik keng?

Bugungi raqamli texnologiyalar davrida faqat qog‘oz-hujjatlar bilan cheklanib qolmay, vazirlik va idoralarning rasmiy veb-saytlari hamda ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalari, elektron xizmat ko‘rsatish ilovalari, bino peshlavhalari hamda barcha turdagi reklama va targ‘ibot materiallarida ham o‘zbek adabiy tili me’yorlariga qat’iy amal qilinishi shartligi bevosita ma'naviyatimizga daxldor, inkor qilib bo‘lmas haqiqatdir.

So‘z mulkining sultoni Hazrat Alisher Navoiy “Muhokamat
ul-lug‘atayn” asarida turkiy tilning boyligi, nafisligi va keng ifoda imkoniyatlarini chuqur asoslab bergan. Bugungi kunda davlat tilida ish yuritish va til me’yorlariga rioya etish borasidagi talablar ham buyuk mutafakkirning tilimizga bo‘lgan yuksak e’tiborining ma’naviy va amaliy davomidir.

Xulosa o‘rnida shuni aytish kerakki, har bir so‘zni ona tilida, o‘z o‘rnida va to‘g‘ri qo‘llash boshqaruv samaradorligini oshirish barobarida, xalqimizning davlat idoralariga bo‘lgan ishonchi va hurmatini oshirishga xizmat qiladi. Zero, Hazrat Navoiy ta’kidlaganidek:

So‘z guharining sharafi chun erur ulug‘,
Kim anga yetmas baho, anga yo‘qdir baho.


Suhrob Poʻlatov

Oʻzbekiston Respublikasi aksiyadorlik tijorat Xalq banki boshqaruv raisining maʼnaviy-maʼrifiy ishlar va davlat tili boʻyicha maslahatchisi

#Munosabat

Davlat tilining nufuzi va amaliy qo‘llanishini yanada mustahkamlovchi muhim qadam

Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 7-avgustdagi “Respublikada davlat tilida ish yuritishni samarali tashkil etishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 437-son qarori o‘zbek tilining davlat boshqaruvi va jamiyat hayotidagi nufuzini yanada oshirishga qaratilgan muhim huquqiy asos bo‘ldi.
Bugungi kunda davlat tilining mavqeini mustahkamlash, davlat tashkilotlarida ish yuritish jarayonlarini o‘zbek adabiy tili me’yorlari asosida tashkil etish, hujjatlarning mazmunan aniq va savodli yuritilishini ta’minlash dolzarb vazifalardan biridir. Mazkur qaror aynan shu yo‘nalishdagi ishlarni tizimli ravishda davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishni nazarda tutadi.
Qarorning muhim jihatlaridan biri — davlat organlari va mahalliy hokimliklarda rahbarning ma’naviyat va davlat tili masalalari bo‘yicha maslahatchisi faoliyatining yanada kuchaytirilayotganidir. Ushbu lavozim maqomining tashkilot rahbari o‘rinbosariga tenglashtirilishi davlat tili masalalariga bo‘lgan e’tibor va mas’uliyatning qanchalik yuqori darajaga ko‘tarilganini ko‘rsatadi.
Endilikda maslahatchilarning faoliyati faqat hujjatlarni ko‘rib chiqish yoki matnlarning imloviy jihatdan to‘g‘riligini nazorat qilish bilan cheklanmaydi. Davlat organlarida tayyorlanayotgan hujjatlar loyihalarining lingvistik ekspertizasini tashkil etish, tashqi yozuvlar, peshlavhalar, reklama va turli e’lonlarda davlat tilidan to‘g‘ri va amaldagi adabiy til me’yorlariga muvofiq foydalanilishini ta’minlash ham muhim vazifalar qatoriga kiradi.
Bu, o‘z navbatida, hududlarda davlat tilidan foydalanish madaniyatini yuksaltirish, aholiga ko‘rinadigan yozuv va axborotlarning savodxonligini oshirish hamda o‘zbek tilining jamiyatdagi amaliy nufuzini mustahkamlashga xizmat qiladi.
Qarorda mazkur mas’uliyatli lavozimlarga munosib va malakali mutaxassislarni tanlash masalasiga ham alohida e’tibor qaratilgan. O‘zbek filologiyasi va jurnalistika yo‘nalishida oliy ma’lumotga ega, tegishli bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lgan mutaxassislarning jalb etilishi sohadagi ishlarning professional darajada olib borilishiga zamin yaratadi.
Alohida e’tiborga molik jihati — davlat tilini zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va sun’iy intellekt imkoniyatlari bilan uyg‘unlashtirishga katta ahamiyat berilayotganidir. 2027-yil 1-dekabrga qadar o‘zbek tilidagi matnlarni ovozli nutqqa aylantirish, xorijiy tillarga tarjima qilish hamda foto va videolardagi yozuvlarni aniqlash imkonini beruvchi sun’iy intellekt platformasining yaratilishi o‘zbek tilining raqamli makondagi imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytiradi.
Bu tashabbus o‘zbek tilining nafaqat davlat boshqaruvida, balki zamonaviy texnologiyalar, ta’lim, ilm-fan va raqamli xizmatlar sohasida ham faol qo‘llanilishiga xizmat qiladi. Eng muhimi, ona tilimizni yangi texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish uning kelajak avlod uchun yanada qulay va zamonaviy til sifatida rivojlanishiga imkon beradi.
Qarorda belgilangan vazifalarning ijrosini ta’minlashda rahbarlarning shaxsiy mas’uliyati ham kuchaytirilmoqda. Davlat tili to‘g‘risidagi qonunchilik talablariga rioya etilishi uchun davlat organlari va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari rahbarlarining javobgarligi belgilanishi bu boradagi ishlarning faqat tavsiya darajasida qolib ketmasligini ta’minlaydi.
Umuman olganda, mazkur qaror davlat tilini rivojlantirish, uning jamiyatdagi mavqeini yanada mustahkamlash va davlat boshqaruvida o‘zbek tilidan samarali foydalanishni ta’minlash yo‘lidagi muhim qadamdir. Endilikda belgilangan vazifalarni hududlarda izchil va sifatli amalga oshirish, davlat tiliga hurmatni kundalik faoliyatimizning ajralmas qismiga aylantirish barchamizning muhim vazifamizdir.
Zero, davlat tiliga e’tibor — milliy o‘zligimizga, ma’naviy qadriyatlarimizga va kelajagimizga bo‘lgan e’tibordir.

Tugmaxon Siddiqova
Namangan tuman hokimining ma’naviyat va davlat tili masalalari bo‘yicha maslahatchisi