Kuchlanish tushuvi nima degani?

Kuchlanish tushuvi - bu atama elektr zanjirida, kuchlanishni istalgan pasayishi bilan tavsiflanadi.

Atamadan, sxemadagi aniq bir komponentda kuchlanishni yo'qolishida ham foydalanish mumkin.
Barcha elektr zanjirlar, qanchalik oddiy bo'lmasin, o'zi orqali o'tgan elektr toki oqimiga ma'lum bir qarshilik ko'rsatadi.

Bu qarshilik elektr tokinining ishini anchagina murakkablashtiradi va shu tarzda energiyani so'ndiradi.

Bu energiya sarfi, kuchlanishni pasayishiga sabab bo'ladi, shuning uchun bu atamani kuchlanish tushuvi deyiladi.

Masalan, oddiy bitta sxema 9 volt batareyada ishlaydi, sxemada oddiy lampochka va ulagich bor xolos deylik.

Agar ulagich ulanmagan holda batareyadagi kuchlanishini o'lchasak, multimetr taxminan 9 volt kuchlanishni ko'rsatadi. Agar ulagichni ulasak lampochka yonadi, bunda kuchlanish ham taxminan 1,5 voltga pasayadi.

Kuchlanishni bu pasayish bizga ma'lum kuchlanish tushuvi deyiladi. Bu batareya lampochkani yoqish natijasida sodir bo'lyapti.

Zanjirdagi har bir komponent, o'tkazgichlar ham elektr toki oqimiga ma'lum bir qarshilik ko'rsatadi va bu kuchlanish tushuvini yuzaga keltiradi.

Yana bir misol biz avtomobil akkumulyatorlarni kuchlanishi 13,8-14,5 volt oraligidagi ta'minlash manbai orqali quvvatlaymiz, akkumulyatorimiz to'la 100% quvvatlanganda esa 12,6 volt kuchlanishni beradi. Bu yerda ham kuchlanish tushuvini hisobga olingan.

@elcom_group

#Savol: (Eldor)

Assalomu alaykum.
Telegram guruhga bugun qo'shildim.
Televizor, Tuner, Blok pitaniya va shunga o'xshash elektr jihozlarni tuzatishga qiziqaman.
Lekin hali deyarli hech narsa bilmayman.
Shuning uchun telemasterlikni noldan boshlab mustaqil o'rganmoqchiman.
Menga qanday PDF formatdagi kitoblarni maslahat berasizlar?

#Javob:
Kitob ham huddi ustoz singaridir, uni to'g'ri tanlasangiz qisqa muddatda, bir joyda turib qolmasdan, osongina o'rganish mumkin.

Televizor ustachilikni kitob o'qib o'rganib bo'lmaydi, ustozsiz o'rganish imkonsiz. Siz elektronikadan yaxshi mutaxasis bo'lishingiz mumkin biroq televizor tuzata olmaysiz.

Televizor tuzatish emas, elektronikani o'rganish uchun kerakli kitoblarni ko'rib chiqaylik.

Elektronika bo'yicha ko'p nusxada chop qilindan, bir necha marotava to'ldirilib qayta nashr qilingan, yillar davomida eskirmayotgan rus tilida kitoblar bor.


1. Svoren Rudolf "Elektrichastvo shag za shagom"

2. Xorovits P., Xill U. "Iskusstvo sxemotexniki"

3. Borisov V.G. "Yuniy radiolyubitel"

4. Charlz Platt "Elektronika dlya bachinayushix"

Bu yerda o'zbek tilidagi kitoblarni keltirmadim sababi, u kitoblar aksariyati o'quv yurtlar uchun chiqariladi, juda ko'p formulalarga to'xtalib o'tiladi shuning uchun boshlovchilarga to'g'ri kelmaydi.

"Iskusstvo sxemotexniki kitobini elektronikadan boshlang'ich malumotlarni bilib olgandan keyin boshlaganingiz yaxshi, istalgan yuqoridagi uchta kitobdan biri bilan tanushib chiqqandan keyin o'wishni tavdiya qilaman.

Yana ko'plab kitoblar bor biroq boshlanishiga shu kitoblarni o'zi yetarli, agar hamma kitoblarni yozsam kitobni o'ziga ko'milib qolasiz.

@elcom_group

Nikola Tesla insonlarga inson tarafidan berilgan eng katta sovg'ani berdi. Koinotni buyuk sirlarini bilgan kashfiyotchi.

@elcom_group

O'tgan asr teknologiyasi, oldinlari kabel kanal, klipsa, dyubel homutlar yo'q edi. Elektriklar hammasi kabellarni montaj qilishda huddi shu usuldan foydalangan.

Videoda tunukani biroz sifatsizroq bukyaptipti, lekin bundan chiroyliroq chiqadi, men ko'pincha kraska banka bo'shagan idishi yoki kofe idishidan foydalanar edim.

@elcom_group

⚡️Xitoyliklar dunyodagi eng kuchli uchuvchi elektr stansiyasini yaratishdi.

1 MVt quvvat energiya ishlab chiqaradigan dirijabl-shamol turbinasi gibridi 1500 m balandlikda uchib, butun qishloqni energiya bilan ta'minlaydi, bunday balandlikda shamol tezligi yer yonidagidan uch baravar yuqoridir.

Ular, birinchi navbatda, bunday stansiyalardan chekka hududlarda va tabiiy ofatlar yuz bergan joylarda foydalanishni rejalashtirishmoqda. Kelajakda esa shamol 200 barobar kuchliroq bo’lgan 10 000 metr balandlikka ko’tarila oladigan yanada yaxshiroq versiyasini yig’ishmoqchi.

📟 DigiTech manba

Õzbekiston hududida qayerda shunday signal sharlari (shar-marker) bor?

Abzor qılamızmı 😊

Bosim datchigini (реле давления) shu rasmdagi singari fazani o'ziga avtomat qo'yib ulangan deylik.

Kimdur vilkani adashib, faza fa nol o'rnini almashtirib ulab qo'ysa nima bo'ladi?

@elcom_group

Yuqoridagi rasmdagi savolni javobi.

Bosim relesi, zanjirni faza va nol liniyasini uzib ulanadigan qurilma. Ya'ni faza ham nol ham bosim relesining kontaktlari orqali o'tadi.

Avtomat o'chirgich himoyasi, iste'molchida qisqa tutashuv va liniyadagi ortiqcha yuklama bo'lganda ishga tushadi.

Iste'molchilarga tok faza o'tkazgichi orqali keladi, nol esa shartli ravishda qurilmani ishlashi uchun ulanadi. Demak avariya holatida zanjirni faza o'tkazgichi uzilishi kerak.

Nol liniyani o'ziga avtomat o'chirgich o'rnatish xavfsizlik qoidalarini qo'pol buzilishi hisoblanadi. Chunki avariya holati yuz berganda avtomat faqat neytral o'tkazgichni o'zini uzadi.

Aytaylik faza qurilma korpusiga tegib qisqa tutashuv sodir bo'lsa, avtomat faqat neytralni o'zini o'chirsa, korpus kuchlanish ostida qolib, insonlarni tok urishi yoki yong'inga olib kelishi mumkin.

Shuning uchun fazani o'ziga bir qutblik avtomat qo'yilishi eng ma'qul variant hisoblanadi.

PUE qoidalarida ham neytral uchun alohida avtomat o'rnatilishi taqiqlanadi. PUE qoidalarida ayrim alohida holatlardagina nolga avtomat qo'yishga ruxsat beriladi.

Bunday qurilmalarda xavfsizlikni ta'minlash uchun bir vaqtda faza va nolni uzadigan ikki qutblik avtomat o'chirgich o'rnatilishi maqsadga muvofiq.

Demak bosim relesi bunday holatda ishlayveradi, avariya yuz berganda himoya faqat nolni uzadi, qurilma korpusida esa xavf yuzaga keladi.

@elcom_group

#Savol: (Amirov Sh)
Akalar zo'rmisizlar avtomobil generatorini multimetrda tekshirsa bo'ladimi???

#Javob:
Ha multimetr yordamida tekshirsa bo'ladi.
Birinchi dvigatel ishlamay turganda, akkumulyatorni klemmalaridagi kuchlanishni o'lchanadi, normal holatda quvvati to'la bo'lsa, akkumulyator ideal holatda 12,6 volt atrofida bo'ladi.

Dvigatelni yurgizamiz, gaz bermasdan normal holatda aylanib tursin va hech qaysi elektr priborlarini ham ulamay turamiz. Ishlab turgan dvigatelda akkumulyatorga kelayotgan kuchlanishni o'lchaymiz 13,8 - 14,5 volt oralig'ida bo'ladi.

Endi elektr priborlarni, faralar, pechka, o'tirgich qizdiradigan va orqa oynani qizdiradigan istemolchilarni birma bir yoqib, ulab ko'ramiz, undan keyin kuchlanishni o'lchaganimizda, kuchlanish biroz o'tirishi kerak yani 13,7 - 14 volt atrofida, agar kuchlanish bundan past bo'lsa masalan 13 voltdan past deylik u holda generatorni tekshirish kerak bo'ladi.

@elcom_group

#Savol: (29141 29141)
Kuchlanish relesi qo'yish shartmi?

#Javob:
Diqqat
Kuchlanish relesi, hech qanday sehrli ko'rinishda kuchlanishni stabilizatsiya qilmaydi. Releni bir turi xolos.

U berilgan diapazonda kuchlanishni nazorat qiladi, agar tarmoqda nimadir joyida bo'lmasa, iste'molchini faqat o'chiradi/yoqadi.


O'zbekistonda va MDH davlatlarida standart kuchlanish maishiy texnika uchun 220 volt qilib qabul qilingan. Bu kuchlanish 20% ga o'zgarsa, 176-264 volt bo'ladi. Hamma texnika ham ishlaydimi bu kuchlanishda? Albatta yo'q.


Rele nimalardan himoya qiladi, keling tanishib chiqamiz!


1. Past kuchlanishdan.
Xavfliligi shundaki , past kuchlanishdan dvigatel va kompressorlar va boshqa elektr priborlar kuyadi.
Tushuntiradigan bo'lsam dvigatellar, kuchlanish 170 voltdan pastda juda kuchli qiziydi, ya'ni aylanish qiyinlashib ketadi.

Sovutgich kompressori ham past kuchlanishda ishga tusha olmasdan kuchanib qizib turaveradi. Bir soat shu tarzda tursa kuyadi.

2. Kuchlanishni oshishi.
Kuchlanish 1 sekundga oshsa xam undan rozetkaga ulangan hamma texnika kuyishi mumkin.


3. Nolni uzilishi (380 volt mehmonga keladi)
Barcha elektr priborlar kuyadi.

Kuchlanish normal holatda 220 volt bo'ladi, uch fazalik tarmoqda nol uzilib qolsa, iste'molchi magistralga yulduz sxemasida nolsiz ulanadi. Bu degani kuchlanish 220 volt emas, 380 volt bo'ladi.


4. Kuchlanishni tez tez o'chishi.
Agar kuchlanish o'chib yonishi masalan 1-2 minut bo'lsa, ko'pgina priborlarga salbiy ta'sir qiladi. Yana sovutgich, elektron gaz qozoni.


Elektr shitni kirishiga kuchlanish relesini o'rnatib, xotirjam yashash mumkin. Hamma texnika himoyalangan bo'ladi.

Endi savolga javob beramiz:
Kuchlanish relesini albatta qo'yish kerak. Kuchlanish o'ynashi bo'ladimi yo'qmi, yaxshisi himoya bo'lgani yaxshi, keyin texnikani tashlab yuborish yoki ustaga olib borgandan ko'ra.

@elcom_group

#Savol: (Jo'rabek D)
Assalomu alaykum aka yaxshimisiz Gazel yuk mashinasini akkumulyatorini nexia 2 ga qo'ysa bo'ladimi magnitofon va boshqa elektr jihozlarini kuydirib yubormaydimi iltimos javob bering aka.

#Javob:
Aslida akkumulyatorni sig'imi istalgani bo'laveradi.
Sig'imi ikki marta, uch marta katta bo'lsin. O'n marta katta bo'lsin. Asosiysi, avtomobilni shtatnoy o'zini akkumulyatoridan kichkina bo'lmasa bo'ldi.

Matizni bagajiga, yuk mashinasini akkumulyatorini 12 volt/225 amper ham qo'ysangiz bo'laveradi.


Bunday holatda avtomobilni elektr tarmog'ida, startyorda, generatorda ham hech qanaqa muammo bo'lmaydi.

Starter huddi o'zini akkumulyatori singari aylantiraveradi. Generator quvvatlayveradi.

Katta sig'imli akkumulyatorni zaryadi to'lmay qolmaydimi?

Starter(yoki avtomobilni boshqa elektr iste'molchilar) doim bir xil tok oladi, xarakteristikasi o'zgarmas bo'ladi.

Endi tasavvur qilaylik, to'liq zaryadlangan akkumulyatorni energiya miqdorini. Avtomobilni dvigatelini aylantirish uchun, qanchadir hajmda suv ketdi deylik, aytaylik starter dvigatelni aylantirish uchun bir litr suv ichdi.

Generator bu sarflangan bir litr suvni 15 minutli yo'lda to'ldirib qo'yadi. Hech qanaqa farq yo'q, ya'ni bu bir litr suvni qanday hajmli idishdan olishga, 60 hajmli sig'im, 225 hajmli sig'immi, olib yana qaytarib qo'yishini.

Neksiya 2 va Gazel uchun ham 12volt/60 amperlik akkumulyatordan foydalaniladi, bemalol qo'ysangiz bo'ladi. Gazelda ko'pincha 70 amperlik bo'ladi, bemalol nekxia 2 ga joylashadi.

Katta so'g'imli akkumulyatorni qachon qo'yib bo'lmaydi?

Kapot ostida zahira bo'sh joy yo'q bo'lsa, o'rnatib bo'lmaydi. Ayniqsa hozirgi mashinalarda bo'sh joy juda kam.

@elcom_group