Elektriklik

Elektriklik shunaqa kasb, ha bir soatlik ish bor deb hisoblab chaqirishadi, bazan kun bo'yi qolib ketasiz.

Masalan: Puskatelni almashtirishda kabellarini ham yangilash kerak bo'lib qoladi, do'konga ham o'zingiz borib kelishingizga tog'ri keladi.

Ob'ektni egasini o'zini jo'natsangiz mos keladiganini topib kelgunicha, uch marta borib keladi, hamma narsani tushuntirib shundan olib kelasiz deb yuborsangiz ham, u borib do'kon sotuvchisiga tushuntira olmaydi😅

Ho'p aytgan narsangizni topib keldi, endi eski joyiga o'rnatish uchun qotiriladigan joylari mos kelmaydi😇

Sxemasi yo'q joyga borib qolsangiz butun shkafni ishlashini anglab olish uchun ozroq (jichcha😊) vaqt ketadi.

@elcom_group

Test uchun foto

@elcom_group

SSR relesini afzalliklari

SSR relesi, nomidan ham bilish mumkin, harakatlanuvchi qismlari bo'lmagan elektron kommutatsiya qurilmasi hisoblanadi.

Quyida SSR relesini asosiy afzalliklarini ko'rib chiqamiz.


1) Uzoq muddat ishlashi va ishonchlilik: Harakatlanuvchi qismlarning yo'qligi sabablik mexanik jihatdan eskirishlari bo'lmaydi, bu esa analogi bo'lgan elektromagnit relelarga qaraganda bir necha baravar ko'proq xizmat ko'rsatishni ta'minlaydi. 10000 000 - 100 000 000 sikl. Amalda hizmat ko'rsatishni talab qilmaydi.


Mexanik relelarda elektr yoyi, kontaktlarni mayda korroziya va eroziyaga olib keladi, natijada oxir oqibat ishdan chiqadi. Normal sharoitda 20 yildan ortiq xizmat ko'rsatadi.

2) Yuqori tezlikdagi  kommutatsiya: SSR mexanik relelarga qaraganda  tezroq uzib ulaydi. Harakatlanuvchi qismlari yo'qligi sabablik millisekundlarda kommutatsiya qiladi.

3) Shovqinsiz: Ular mutlaqo shovqinsiz ishlaydi, chunki mexanik kontaktlari mavjud emas. Turar joy binolari, ofislar meditsina muassasalarida qo'llashga mos keladi.

4) Kontaktlarni zirillashi yo'q: yarimo'tkazgich kalitlar, xatosiz kommutatsiyani ta'minlaydi

5) Shovqinlarga yuqori chidamlilik: Mexanik relelar bilan solishtirganda zarba, vibratsiya va kuchlanish o'ynashiga  barqaror ishlaydi.

6) Boshqaruvchi toki iste'moli past : Mikrokontrollerlar (Arduino, PLC)ni  past signalli chiqishlari yordamida, kuchli yuklamalarni (isitgichlar, motorlar) boshqarish imkonini beradi.

7) Galvanik bog'lanmagan: boshqaruv zanjiri, kuch zanjiridan ajratilgan.

8) Ixcham va germetik: Hajmi kichkina va chang va namlikka chidamliroq. Ixcham bo'lganligi uchun montajda oz joyni egallaydi, vazni yengilligi sabablik sputnik qurilmalar samolyotlarni elektr sxemalarida qo'l keladi.

Germetikligi bir qancha afzalliklarni beradi, xususan, boshqaruv zanjirining xavfsizligi, uchqun va yoy hosil bo'lishini oldini oladi. Bu esa beftni qayta ishlash zavodlari va kimyo sanoatida uchqun xavf tug'diradigan sharoutlarda keng qo'llaniladi.

9) Ichki qarshili yo'q: ichki qarshili yo'qligi sabablik katta toklarni ham qizimasdan, juda tez uzib ulaydi.

10) Boshqaruv aniqligi: haroratni regulyatorlari, invertorlar yoki chastota o'zgartirgich belgilangan ko'rsatgichlarni ushlab turish uchun mikrosekundlik oraliqlarda davriy ravishda kommutatsiyasini talab qiladi.

@elcom_group

Birinchi transformator,
1885 yil Otto Blati, Karol Sipernovskiy va Miksha Deri uchalasi bir bo'lib birinchi transformator va elektr energiyasini inquksion qurilmalar yordamida uzatish va tarqatishni kashf qilishgan.
Transformator tufayli, elektr energiyasini uzoq masofaga uzatish imkoniyati paydo bo'lgan.

👉t.me/elcom_group

Rasxodni qisqartirish kere bôlsa uy devoringizni uteplyat qiling shunda elektr tushimidagi va gaz tushimidagi mablagʻlar ancha kamayadi 😉

Uy va xonadonlarda elektr shitni qayerga o’rnatish kerak?

Avtomat o’chirgichlar ba'zan o’z vazifasini bajara olmasligi mumkin. Odatda bunday holat, ishdan chiqqan qurilma, elektr shitidan uzoq masofada joylashganda sodir bo’ladi (100 metr atrofida).

O’tkazgich izolyatsiyasi istalgan sekundda yonib ketishi mumkin, shuning uchun maksimal tezda elektr shitiga teginish muhim.

Shit uchun joy tanlash.
O’rnatish uchun eng qulay joy bu kirish eshigi atrofi koridor hisoblanadi. Bunday holatda tarmoqdan kelayotgan kirish kabeli uzoqqa tortish kerak bo’lmaydi.

O’rnatish balandligi bo’yicha Eng yaxshi variant katta odamni ko’zi bilan bir xil darajada bo’lishi. Shunda hisoblagich ko’rsatgichini ko’rib olish qulay va zarur holatlarda avtomatlarni o’chirish oson bo’ladi.

Shitni eshik oldiga o’rnatilishini yana bir sababi, bu joyda tabiiy ventilyatsiya bor havo doim almashib turadi. Agar elektr shit binoni ichkari joyida bo’lsa, qisqa tutashuv vaqtida bir qancha miqdor ajralgan tutun hamma yoqqa tarqab ketadi, shuning uchun bu talabga rioya qilish kerak.

Quyidagi jolarga o'rnatish ta'qiqlanadi:

Gaz hisoblagich, quvurlar, kanalizatsiya, isitish quvuri va boshqa kommunikatsiyadan 50 sm uzoqlikda bo’lishi kerak.

Namlik yuqori bo’lgan vannaxona, dushxona, sanuzel, oshxona, hammom va boshqa suv toshishi xavfi yuqori bo’lgan ob’ektlarga o’rnatish taqiqlanadi.

@elcom_group

#Savol:
Assalomu aleykum hammaga.Oramizda relechik boʻlib ishlaydiganlar bormi.Savolim bor edi.35 kvli liniyada neytrali nima uchun yerga ulanmagan boʻladi?? Yer bilan qisqa tutashuv boʻlsa qaysi qaysi zashita ishlaydi?

#Javob:
35 kV kuchlanishli elektr tarmoqlarida neytral nuqtaning yerga ulanmasligi (yoki izollangan neytral rejimi) bir qancha texnik va iqtisodiy sabablarga ega. O‘zbekiston va ko‘plab MDH davlatlari energiya tizimida 3-35 kVli tarmoqlar odatda izollangan neytral rejimida ishlaydi.
​Mana buning asosiy sabablari:

​1. Bir fazali yerga tutashuvda ishni davom ettirish imkoniyati
​Bu eng asosiy afzallik hisoblanadi. Agar 35 kVli liniyada bitta faza yerga tegib qolsa (masalan, izolyator sinishi natijasida), fazalararo kuchlanish o‘zgarmaydi.

​Natija: Iste'molchilarni tarmoqdan uzishga hojat qolmaydi. Tizim ma'lum vaqt davomida (odatda 2 soatgacha) avariya holatida ishlashni davom ettirishi mumkin. Bu vaqt ichida tezkor guruh nosozlik joyini topib, ta'mirlashga ulguradi.

​2. Nosozlik tokining kichikligi
​Neytral yerga ulanmaganligi sababli, bir faza yerga tekkanda zanjir yopilmaydi. Yerga oqayotgan tok faqat liniyaning sig‘imi hisobiga juda kichik bo‘ladi.
​Afzalligi: Yerga tutashuv nuqtasida kuchli yoy hosil bo‘lmaydi va uskunalar jiddiy shikastlanmaydi.

​3. Iqtisodiy tejamkorlik
​Agar neytral yerga mahkam ulangan bo‘lsa (masalan, 110 kV va undan yuqori tarmoqlarda bo‘lgani kabi), har qanday yerga tutashuv qisqa tutashuv hisoblanadi.

​Bu holatda juda qimmat va murakkab himoya vositalari hamda har bir avariyada liniyani o‘chirib-yoquvchi kuchli o‘chirgichlar (viklyuchatellar) kerak bo‘lar edi. 35 kVli tarmoqlar juda keng tarqalganini hisobga olsak, bu katta xarajat demakdir.

​Tizimning kamchiliklari (Nima uchun hamma joyda shunday emas?) Garchi bu rejim qulay bo‘lsa-da, uning xavfli tomonlari ham bor:
​
Kuchlanishning ortishi: Bir faza yerga tekkanda, sog‘lom fazalardagi kuchlanish yerga nisbatan \sqrt{3} marta (lineyniy kuchlanishgacha) ko‘tariladi. Bu esa izolyatsiyaga og‘irlik tushiradi.
​
Murakkab izolyatsiya: Uskunalar (transformatorlar, kabellar) faza kuchlanishiga emas, balki liniya kuchlanishiga bardosh beradigan izolyatsiyaga ega bo‘lishi shart.

​Xulosa:
​35 kVli liniyalarda neytralning yerga ulanmasligi elektr ta'minoti uzluksizligini ta'minlash va avariya toklari miqdorini kamaytirish uchun eng maqbul yechim deb topilgan.

Muallif: Botirali Marizoyev

@elcom_group

Life Hack
@elcom_group

#savol:
Chastota o'zgartirgich (chastotnik) ishlayotgan vaqtda asinxron dvigatelni ulash yoki uzish mumkinmi?

#javob:
Har qanday holatda ham mumkin emas. Chastota o'zgartirgich ishlayotgan vaqtda yuklamani ajratish tok oqimning ko'tarilishiga olib kelishi va chastota o'zgartirgich chiqishlaridagi IGBT tranzistorlariga zarar etkazishi mumkin.

Shuning uchun chastota o'zgartirgich chiqishi va yuklama o'rtasidagi har qanday rubilnik, kontaktorlar, avtomat o'chirgichlar va shunga o'xshash kommutatsiya qurilmalar o'rnatish tavfsiya qilinmaydi.

Agar bunday qurilmalar o'rnatish juda zarur bo'lsa, barcha kommutatsiya faqat chastota o'zgartirgich chiqishi o'chirilgan holatda bo'lishi kerak.

@elcom_group

#savol:
Chastota o'zgartirgich quvvatidan past quvvatga ega elektr motorni ulash mumkinmi?

#javob:
Ha, mumkin biroq cheklovlar mavjud. Odatda, bunday holatda elektr motor chastota o'zgartirgich quvvatining yarmidan kam bo'lmasligi kerak (masalan, 2,2 kVt quvvatga ega chastota o'zgartirgichga kamida 1,1 kVt quvvatga ega dvigatelni ulanishi mumkin).

Bunday cheklov chastota o'zgartirgichlar odatda nominal quvvatining 50% dan past bo'lgan yuklama toklarini kuzata olmasligi bilan bog'liq.

Ba'zi arzon chastota o'zgartirgichlar hatto dvigatel tokining sozlamalariga ega bo'lmaydi va bir xil nominaldagi dvigatel bilan ishlashga mo'ljallangan bo'ladi.

@elcom_group

Kuzgi va qishki mavsum boshlanishi bilan hammayoqda qor bilan qoplanish holatini kuzatamiz ayniqsa izalyatorlar ustini qalin qor qoplaydi oʻylashingiz mumkin qorda qisqa tutashuv boʻlmaydimi deb ? Chunki qor butun yuzani qamrab oladi. Yuq nega degan savol albatta tugʻiladi bunga bitta asosiy sabab bor qor va yomgʻir dielektrik hisoblanadi. Yana unda aytishiz mumkin men kurgan edim izalyatorda chaqnash sodir boʻldi deb ha shunday holatlar koʻzatiladi lekin sababi nima degan savol tugʻiladi. Keling yaxshisi izalyatorni oʻzi haqida tanishib chiqsak u nimadan tashkil topgan va qanday hususiyatlari bor.
Izalyatorlar odatda 2ta materialdan tayorlanadi shisha yoki kvars qumi ikki hil materil ham dielektrik hisoblanadi yani unda erkin elektronlar umuman harakatlana olmaydi. Erkin elektronlar harakatlanmasa demak bilamiz albatta bu dielektrik himoya vositasi.
Odata nima sababdan avarinniy holatlar kelib chiqadi kurib chiqamiz
1) izalyatorlarda har hil yorilishlar sinishlar dielektrik hususiyatini yuqotishiga sabab boʻladi
2) ularni vaqtida ekspultatsiya qilmaslik yani, chang izalyatorga oʻtirib qoladi uni vaqtida tozalamasa yomgʻir va qor yogʻganda tok utkazuvchu vosita boʻlib qoladi shu sababli 6oyda bir OTQ larda texnik kurikdan utkazib turilishi zarur demak bizda qor va yomgʻir distlangan suv kabi shunchaki izalyatorlarni vaqtida tozalab turilishi kerak boʻlmasam yuqori kuchlanish linyalarida elektr magnit maydoni tasiri kengayishga va avariyalar koʻpayiahga sabab boʻladi