#iqtibos

Mol dunyoga berilma. Asalari ham asalni o'zim uchun yig'yapman deb o'ylaydi.

Jaloliddin Rumiy

Bolgariyada joylashgan Prohodna g‘ori o‘zining noodatiy ko‘rinishi bilan dunyo sayyohlarini hayratda qoldirmoqda. Taxminan 262 metr uzunlikdagi ushbu g‘orning eng mashhur qismi - shiftidagi ulkan ko‘z shaklidagi ikkita teshikdir.

Ming yillar davomida suv va shamol ta’sirida hosil bo‘lgan bu teshiklar xalq orasida “Tangrining ko‘zlari” nomini olgan. Kunduz kuni quyosh nuri aynan shu joylardan g‘or ichiga tushib, juda sirli va ta’sirli manzara yaratadi.

Kechasi esa teshiklar orqali oy va yulduzlar ko‘rinib, g‘or go‘yoki fantastik filmdagi sahnani eslatadi. Shu sababli Prohodna g‘ori Bolgariyaning eng mashhur maskanlaridan biriga aylangan.

Malika Diana OITS bilan kasallangan odamlarning qo‘lini qo‘lqopsiz ushlagan ilk mashhurlardan biri.

1980-yillarda odamlar OITSdan qo‘rqardi. Diana esa bemorlarni qo‘rqmasdan quchoqlab, ularga mehr ko‘rsatgan. Bu jamiyat fikrini o‘zgartirishga katta yordam bergan.

"Kung-Fu Panda" multfilmida Tai Lungdan oldin gorilla, bo'ri, yo'lbars uning o'rniga tanlangandi.

Gorilla ilk variant edi. Ammo gorillalar pandalarga hayotta dushman emas. Bo'ri esa chaqqonlikda qor barsi kabi emas. Bitta multfilmda ikkita yo'lbars bo'lishi esa mantiqan xato hisoblangan. Oxirida qorda harakatchan hayvon qor barsi tanlangan. Qor barslari tabiatda pandalar uchun eng asosiy dushman hisoblanadi.

"Muzlik davri" multfilmi qismlaridan birida shangri-lama obrazi bor. Shangri-lama osoyishtalik va ichki xotirjamlik haqida gapiradigan lamadir. U Himolay tog'lari orasidagi sirli vodiy Shangri-Ladan o'z nomini olgan. Multfilmda u jannatmakon, osoyishta joyda yashaydi.

Shangri-La - ideal hayot maskani, tinch va go'zal hudud nomidir. Shangri-lama hech qachon qarimaydigan osoyishta joyda yashaydi. Bu joy Shangri-Laga mos keladi.

Kalpana Chavla hind millatiga mansub bo'lib, kosmosga chiqqan birinchi hind ayolidir. "Kalpana" so'zi sanskrit tilida "orzu" deb tarjima qilinadi. Uning yagona orzusi kosmosga chiqish bo'lgan. Uning eng mashhur gapi: "Orzudan muvaffaqiyatgacha yo‘l mavjud."

Mariya Kyuri radiy elementini kashf qilganidan keyin u bir qancha radiy namunalarni cho'ntagida olib yurgan.

Bu esa bora bora aplastik anemiya kasalligini keltirib chiqargan. Kasallikda suyak iligi qon ishlab chiqarishni to'xtatib qo'yadi. Chunki radiy o'ta nurli radioaktiv elementdir.

1979-yil David Attenboro Markaziy Afrikadagi tog' gorillalariga duch keladi. Kutilmaganda yosh gorillalardan biri Attenboro yoniga kelgan, kiyimidan ushlagan, boshi va yuzlarini silagan.

Bu sahna gorillalarni vahshiy hayvon emas degan tushunchalarni shakllantirgan. Chunki o'sha paytgacha gorillalar vahshiy, qo'rqinchli hayvon deb hisoblangan.

Mashhur haykaltarosh Alberto Jakometti va Samuel Bekket juda qalin do'st bo'lgan.

Jakometti Bekketning "Godoni kutish" asari spektakli uchun yolg'iz daraxt haykalini yasab bergan.

Gollivuddagi Shon-shuhrat xiyobonida asosan kino, musiqa, TV, radio va teatr vakillari yulduzi barpo etiladi. Sportchilar yulduzga ega emas.

Ammo Donald Tramp o'z yulduziga egadir. Lekin uning yulduzi bir necha bor vandalizmga uchragan.

2018-yilda tadqiqotchilar vombat ichagini o‘rganib, sababini aniqlashgan. Ichak devorining ayrim qismlari boshqalariga qaraganda elastikroq va kuchliroq qisqaradi. Najas ichak oxiriga yaqinlashganda turli bosimlar uni asta-sekin kub shaklga “siqib” chiqaradi.

Bu deyarli “biologik qolip” kabi ishlaydi. Kub shaklning foydasi ham bor. Vombatlar hududini belgilash uchun najasini toshlar yoki baland joylarga qo‘yadi. Agar u yumaloq bo‘lsa, dumalab ketardi. Kub shakli esa joyida qoladi.

Ba’zi olimlar bu mexanizm kelajakda yangi ishlab chiqarish texnologiyalariga ilhom bo‘lishi mumkinligini aytishgan. Chunki vombat yumshoq materialdan tabiiy ravishda kub hosil qila oladigan juda kam mavjudotlardan biri.

Solvay konferinsiyasida uchrashgan Albert Eynshteyn va Nils Bor kvant fizikasi haqida munozara qilishgan.

Bu konferinsiyada Albert Eynshteyn o'sha mashhur "Xudo shoshqol o'ynamaydi" degan iborasini aytgan.

Nils Bor esa Eynshteynga "Xudoga nima qilishni o'rgatma" deb javob qaytargan.

MakGurk effekti - juda antiqa psixologik hodisadir. Unda miyangiz quloq bilan eshitgan narsani ko‘z bilan ko‘rgan narsaga aralashtirib yuboradi.

Siz videoda odamning lablari “hello” deb harakatlanayotganini ko‘rasiz. Ammo aslida audioda “yellow” so'zi aytilayotgan bo‘ladi. Miya ikkalasini qo‘shib, umuman boshqa tovush - masalan “pillow, jello, yolo” kabi eshitilgandek qabul qilishi mumkin. Agar videoni ovozsiz ko‘rsangiz bir narsani tushunasiz, ko‘zingizni yumib faqat eshitsangiz boshqa narsani, ikkalasini birlashtirganda esa uchinchi natija chiqishi mumkin.

Garri MakGurk (1936-1998) britaniyalik kognitiv psixolog edi. U MakGurk effektini kashf etgani bilan mashhur, bu uning tadqiqot yordamchisi Jon MakDonald bilan birgalikda 1976-yilda Surrey universitetida katta rivojlanish psixologi bo'lib ishlagan paytida yozgan maqolasida tasvirlangan.

Sinesteziyaga chalingan odamlar sinestetlar deb ataladi. Sinestetlar tovushlarni eshitganda ularni rangini yoki ta'mini aniqlay oladi. Raqamlarni ma'lum rangda tasavvur qiladi.

Misol uchun kimdir A harfini qizil, 7 raqamini yashil deb ko'radi. (Har safar bir xil). Ayrim sinestetlar insonlar ismini eshitganda limon yoki shokolad ta'mini his qiladi. Rassomlar va qo'shiqchilar orasida sinestetlar ko'p uchraydi.

Billi Aylish musiqa notalarini ranglarini farqlay olishi mumkin. Sinesteziya kasallik emas. Shunchaki miyaning biroz boshqacha ishlashidir.

Oshqozon miyadan aqlliroq. Chunki u qayt qilishni biladi. Miya esa har qanday chiqindini qabul qilishi mumkin.

Chingiz Aytmatov